Eshanosaurus

Z Encyklopedia Dinozaury.com
Skocz do: nawigacja, szukaj

Autor: Korekta:
Maciej Ziegler Tomasz Sokołowski

Adrian Tkocz

Marcin Szermański

Tomasz Skawiński


Eshanosaurus (eszanozaur)
Długość: 1,5-2 m
Masa: ok. 50 kg
Miejsce występowania: Chiny - Yunnan

formacja Lufeng/Dolny Lufeng - warstwy Dull Purplish

Czas występowania 202-197 Ma

wczesna jura (hettang)

Systematyka Dinosauria

Saurischia

Theropoda

Tetanurae

Coelurosauria

Therizinosauria

400px

Holotyp w widoku z boku i z góry, jego szkice. Źródło: Xu i in., 2001.

Wstęp

Eshanosaurus to nazwa nadana dość kompletnej, lecz uszkodzonej lewej żuchwie (niekompletne: kość zębowa i płatowa) z zębami, oznaczonej IVPP V11579, należącej do - jak się wydaje - wczesnojurajskiego (!) terizinozaura.

Etymologia

Nazwa Eshanosaurus znaczy "jaszczur z Eshan" i pochodzi od nazwy okręgu, w którym znaleziono materiał. Epitet gatunkowy honoruje Hikaru Deguchiianusa, który zachęcał i wspomagał w badaniach nad dinozaurami Xinga Xu - pierwszego autora naukowego opisu eszanozaura.

Diagnoza

Eshanosaurus deguchiianus różni się od innych terizinozaurów posiadaniem okrągłego okna w tylnej części kości zębowej. Kolejne elementy pierwotnej diagnozy (ząbkowanie mniejsze niż u innych terizinozaurów oraz niemal prostopadłe do przedniej i tylnej krawędzi korony) są obecne także u Falcarius.

Eshanosaurus - podróżnik w czasie?

W pracy opisującej nowy gatunek (Xu i in., 2001) uznano eszanozaura za najbardziej bazalnego terizinozaura. Inne terizinozaury znane są dopiero z barremu (130-125 Ma) z terenów USA (Falcarius) i Chin (Beipiaosaurus). Falcarius jest znacznie prymitywniejszy niż Eshanosaurus, o czym świadczy boczna półka i odchylona w dół przednia część kości zębowej. Odcinek czasu dzielący oba został określony przez autorów opisu tego drugiego jako "anormalny". Identyfikacji eszanozaura jako terizinozaura dokonano na podstawie jedenastu cech, z których później wiele zakwestionowano jako potencjalne cechy innych kladów wśród Dinosauria (szczególnie zauropodomorfów) albo zależne od wieku osobnika. Prócz tych jedenastu postulowano także inne, mające zaprzeczyć lub potwierdzić terizinozaurzą naturę Eshanosaurus. Barrett (2009) dokonał analizy tych cech i wykazał, że cztery z nich - (1) zęby znajdujące się z przodu szczęki większe niż położone bardziej z tyłu, (2) duża liczba zębów w porównaniu do wielkości żuchwy, (3) szeroka, płaska półka (szelf) z boku szeregu zębów i (4) zęby z wyraźnym, rozszerzającym się od wierzchołka do podstawy grzbietem po stronię językowej - jednoznacznie wskazują, że to terizinozaur, a nie zauropodomorf. Dodatkowo dwie cechy - ząbkowanie niemal prostopadłe do dystalnych i środkowych krawędzi korony zęba oraz korzeń troszkę szerszy środkowodystalnie niż korona - dowodzą, że Eshanosaurus to teropod. Nie widać u niego żadnych synapomorfii Sauropodomorpha.

Jak wynika z powyższego wywodu, Eshanosaurus to najwcześniejszy znany terizinozaur, a co za tym idzie maniraptor, celurozaur, tetanur i - zależnie od tego, czy celofyzoidyceratozaurami - także awerostr. Stoi to w sprzeczności całą dotychczasową wiedzą o ewolucji teropodów - okazuje się bowiem, że na samym początku jury musiały już istnieć takie grupy jak ornitomimozaury, tyranozauroidy, karnozaury, spinozauroidy... Wskazuje to na wyjątkowo szybką radiację teropodów już w triasie. Pomijając fragmentaryczne szczątki zaliczone z dużymi wątpliwościami do celurozaurów (puszka mózgowa Protoavis - patrz jego opis i Mortimer, online), pozostałe dowody kopalne wskazują na znacznie późniejsze pojawienie się terizinozaurów i wyżej wymienionych grup teropodów.

Jednak, czy rzeczywiście omawiana skamieniałóść należy do wczesnokredowego terizinozaura? Otóż niekoniecznie:

1) Kontrowersyjna żuchwa może w rzeczywistości pochodzić z innej formacji geologicznej - w okolicy gdzie odnaleziono eszanozaura - basenie (Basin) Dianzhong znajdują się też skały środkowojurajskie i dolnokredowe. W historii badań nad prehistorycznymi zwierzętami czasem mylono się co do miejsca pochodzenia skamielin.

2) Odnaleziony materiał jest fragmentaryczny i mimo że jego oględziny wykazują, że to terizinozaur, to nie można wykluczyć, że to szczątki innego zwierzęcia, którego podobieństwo do tej grupy maniraptorów jest przejawem konwergencji. W badaniach nad wczesnymi dinozaurami zdarzało się to już niejednokrotnie - dość wspomnieć o Protoavis (domniemanym triasowym ptaku, którego szczątki są pomieszaniem wielu stworzeń), Shuvosaurus (bazalnym archozaurze, którego brano początkowo za ornitomimozaura albo nietypowego celofyzoida) oraz Revueltosaurus (który miał być ptasiomiednicznym dinozaurem, a okazał się roślinożernym krewnym krokodyli). Należy zwrócić uwagę, że Eshanosaurus wykazuje pewne cechy rozpowszechnione wśród kladu Theropoda, niekoniecznie wśród Therizinosauria. Być może Eshanosaurus to właśnie przedstawiciel niezidentyfikowanej dotychczas linii wczesnych teropodów, które przystosowały się do roślinożerności. W świetle odkrycia roślinożernego ceratozaura Limusaurus nie jest to aż tak nieprawdopodobne. A może to coś jeszcze innego? Kolejny dziwoląg z początków ery dinozaurów?

Niewielka, siedemnastocentymetrowa skamieniałość zapewne jeszcze długo będzie intrygować naukowców i pasjonatów paleontologii...

Spis gatunków

Eshanosaurus Xu, Zhao i Clark, 2001
E. deguchiianus Xu, Zhao i Clark, 2001

Bibliografia

Barrett, P.M. (2009) "The affinities of the enigmatic dinosaur Eshanosaurus deguchiianus from the Early Jurassic of Yunnan Province, People's Republic of China" Palaeontology, 52(4), 681-688. doi: 10.1111/j.1475-4983.2009.00887.x.

Xu, X., Zhao, X. & Clark, J.M. (2001) "A new therizinosaur from the Lower Jurassic Lower Lufeng Formation of Yunnan, China" Journal of Vertebrate Paleontology, 21(3), 477–483.

Zhao, X.-J. & X. Xu. (1998) "The oldest coelurosaurian" Nature, 394(6690), 234-235.

Mortimer, online: http://home.comcast.net/~eoraptor/Coelophysoidea.htm#Protoavistexensis