<?xml version="1.0"?>
<feed xmlns="http://www.w3.org/2005/Atom" xml:lang="pl">
	<id>https://encyklopedia.dinozaury.com/api.php?action=feedcontributions&amp;feedformat=atom&amp;user=Taurovenator</id>
	<title>Encyklopedia Dinozaury.com - Wkład użytkownika [pl]</title>
	<link rel="self" type="application/atom+xml" href="https://encyklopedia.dinozaury.com/api.php?action=feedcontributions&amp;feedformat=atom&amp;user=Taurovenator"/>
	<link rel="alternate" type="text/html" href="https://encyklopedia.dinozaury.com/wiki/Specjalna:Wk%C5%82ad/Taurovenator"/>
	<updated>2026-10-08T16:00:22Z</updated>
	<subtitle>Wkład użytkownika</subtitle>
	<generator>MediaWiki 1.31.1</generator>
	<entry>
		<id>https://encyklopedia.dinozaury.com/index.php?title=2026&amp;diff=38671</id>
		<title>2026</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://encyklopedia.dinozaury.com/index.php?title=2026&amp;diff=38671"/>
		<updated>2026-09-29T13:53:20Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Taurovenator: &lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;{{Szablon:202X}}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Wydarzenia==&lt;br /&gt;
*21 lutego zmarł [[Hans-Dieter Sues]], amerykański paleontolog zajmujący się m.in. badaniem mezozoicznych oraz paleozoicznych kręgowców&lt;br /&gt;
*23 czerwca zmarł [[Khishigjav Tsogtbaatar]], mongolski paleontolog specjalizujący się w badaniach nad dinozaurami, ich systematyką, ewolucją oraz paleobiogeografią&lt;br /&gt;
*2 lipca zmarł [[Yuri Bolotsky]], rosyjski paleontolog znany z m.in. z opisania ''[[Amurosaurus]]'' i ''[[Olorotitan]]'' &lt;br /&gt;
*2 września zmarł [[Yoshikazu Hasegawa]], japoński paleontolog zajmujący się wymarłymi kręgowcami, w tym dinozaurami&lt;br /&gt;
*9 września zmarł [[Andrzej Elżanowski]], polski zoolog i paleontolog znany z m.in. z opisania ''[[Potamornis]]'' i ''[[Gobipteryx]]''&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Dinosauria==&lt;br /&gt;
{{Szablon:Pomoc_spis}}&lt;br /&gt;
W 2026 roku opisano '''34''' nowe [[nazwa|nazwy]] [[Dinosauria|dinozaurów]] ('''30''' nowych [[rodzaj|rodzajów]], '''27''' nowych gatunków i 1 nową [[kombinacja|kombinację]]).&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Obecnie za [[Takson ważny|ważne]] [[takson]]y nieptasich dinozaurów uznawanych są '''33''' z nich.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
{| class=&amp;quot;sortable&amp;quot;&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
! width=&amp;quot;200px&amp;quot;|Nazwa&lt;br /&gt;
! Autorzy&lt;br /&gt;
! width=&amp;quot;185px&amp;quot;|Klasyfikacja&lt;br /&gt;
! Kraj&lt;br /&gt;
! width=&amp;quot;100px&amp;quot;|Wiek&lt;br /&gt;
!width=&amp;quot;250px&amp;quot; class=unsortable|Uwagi&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Bicharracosaurus|{{U|Bicharracosaurus dionidei}}]]'''''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|Reutter, Carballido, Windholz, Pol &amp;amp; [[Rauhut]]}}, 2026&lt;br /&gt;
|[[Sauropoda]]: ?[[Brachiosauridae]]&lt;br /&gt;
|[[Argentyna]]&lt;br /&gt;
|{{pJura}}&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Ceratocaudia|{{U|Ceratocaudia antiqua}}]]'''''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|Natarajan, Bhosale, Rakshit &amp;amp; Dasgupta}}, 2026&lt;br /&gt;
|[[Sauropoda]]: [[Macronaria]]&lt;br /&gt;
|[[Indie]]&lt;br /&gt;
|{{wJura}}&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Changzhousaurus |{{U|Changzhousaurus sinensis}}]]'''''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|[[Xu]]}}, 2026&lt;br /&gt;
|[[Theropoda]]: [[Paraves]]&lt;br /&gt;
|[[Chiny]]&lt;br /&gt;
|{{wKreda}}&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Corythosaurus|Corythosaurus stebingeri]]'''''&lt;br /&gt;
|({{Kpt|[[Currie]] &amp;amp; [[Horner]]}}, [[1994]]) {{Kpt|Brown &amp;amp; Shape, 2026}}&lt;br /&gt;
|[[Ornithopoda]]: [[Hadrosauridae]]&lt;br /&gt;
|[[USA]]&lt;br /&gt;
|{{pKreda}}&lt;br /&gt;
|Wcześniej ''[[Hypacrosaurus]] stebingeri''.&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Cryptarcus|{{U|Cryptarcus}} russelli]]'''''&lt;br /&gt;
|({{Kpt|[[Sternberg]], [[1940]]}}) {{Kpt|Holmes, Mallon, [[Ryan]] &amp;amp; [[Evans]]}}, 2026&lt;br /&gt;
|[[Ceratopsia]]: [[Chasmosaurinae]]&lt;br /&gt;
|[[Kanada]]&lt;br /&gt;
|{{pKreda}}&lt;br /&gt;
|Wcześniej ''[[Chasmosaurus]] russelli''.&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Dasosaurus|{{U|Dasosaurus tocantinensis}}]]'''''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|Mayer, Silva Junior, Kerber, Navarro, Bandeira, Cisneros, Sousa, Pereira, Medeiros, Lindoso, Cavalcanti Neto, Ghilardi, Aureliano, Godoy, Ferreira &amp;amp; [[Langer]]}}, 2026&lt;br /&gt;
|[[Sauropoda]]: [[Somphospondyli]]&lt;br /&gt;
|[[Brazylia]]&lt;br /&gt;
|{{wKreda}}&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Dinevenator|{{U|Dinevenator}} robustus]]'''''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|({{Kpt|[[Robert Sullivan|Sullivan]], [[2006]]) Jasinski &amp;amp; [[Robert Sullivan|Sullivan]]}}, 2026&lt;br /&gt;
|[[Theropoda]]: [[Troodontidae]]&lt;br /&gt;
|[[USA]]&lt;br /&gt;
|{{pKreda}}&lt;br /&gt;
|Wcześniej ''&amp;quot;[[Saurornitholestes]]&amp;quot; robustus'' i ?''[[Xenovenator]] robustus''.&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Doolysaurus|{{U|Doolysaurus huhmini}}]]'''''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|Jung, Kim, Jo &amp;amp; Clarke}}, 2026&lt;br /&gt;
|[[Ornithischia]]: [[Thescelosauridae]]&lt;br /&gt;
|[[Korea Południowa]]&lt;br /&gt;
|{{sKreda}} &lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Eopinacosaurus|{{U|Eopinacosaurus}} mephistocephalus]]'''''&lt;br /&gt;
|({{Kpt|[[Godefroit]], [[Pereda Superbiola]], [[Li]] &amp;amp; [[Dong]], [[1999]]}}) {{Kpt|Penkalski}}, 2026&lt;br /&gt;
|[[Thyreophora]]: [[Ankylosauridae]]&lt;br /&gt;
|[[Chiny]]&lt;br /&gt;
|{{pKreda}}&lt;br /&gt;
|Wcześniej ''[[Pinacosaurus]] mephistocephalus''.&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Ferenceratops|{{U|Ferenceratops}} shqiperorum]]'''''&lt;br /&gt;
|({{Kpt|[[Weishampel]], Jianu, Csiki &amp;amp; Norman, [[2003]]}}) {{Kpt|[[Maidment]], Butler, [[Brusatte]], Meade, Augustin, Csiki-Sava &amp;amp; Ősi}}, 2026&lt;br /&gt;
|?[[Ceratopsia]]: ?[[Ceratopsoidea]]&lt;br /&gt;
|[[Rumunia]]&lt;br /&gt;
|{{pKreda}}&lt;br /&gt;
|Wcześniej ''[[Zalmoxes]] shqiperorum''.&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Foskeia|{{U|Foskeia pelendonum}}]]'''''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|Dieudonné, Becerra, Zanesco, Tortosa, Cruzado-Caballero, Stein &amp;amp; Fernández-Baldor}}, 2026&lt;br /&gt;
|[[Ornithopoda]]: [[Iguanodontia]]&lt;br /&gt;
|[[Hiszpania]]&lt;br /&gt;
|{{wKreda}}&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Gilmoretyrannus|{{U|Gilmoretyrannus}} lethaeus]]'''''&lt;br /&gt;
|({{Kpt|[[Zanno]] &amp;amp; [[Napoli]], [[2025]]}}) {{Kpt|Sancarlo &amp;amp; [[Paul]]}}, 2026&lt;br /&gt;
|[[Theropoda]]: [[Tyrannosauroidea]]&lt;br /&gt;
|[[USA]]&lt;br /&gt;
|{{pKreda}}&lt;br /&gt;
|Wcześniej ''[[Nanotyrannus]] lethaeus''.&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Gongshuilong|{{U|Gongshuilong fanwei}}]]'''''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|Yao, Qiu, Yu, Yang, Wang, Cao, Zhao, Xu, Shi, Lou, Zeng, Lu, Wu, [[Xu]], Han &amp;amp; Xing}}, 2026&lt;br /&gt;
|[[Ornithopoda]]: [[Hadrosauridae]]&lt;br /&gt;
|[[Chiny]]&lt;br /&gt;
|{{pKreda}}&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Haolong|{{U|Haolong dongi}}]]'''''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|Huang, Wu, Mao, Bertozzo, Dhouailly, Robin, Pittman, Kaye, Manucci, He, Wang &amp;amp; [[Godefroit]]}}, 2026&lt;br /&gt;
|[[Ornithopoda]]: [[Iguanodontia]]&lt;br /&gt;
|[[Chiny]]&lt;br /&gt;
|{{wKreda}}&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Jian|{{U|Jian changmaensis}}]]'''''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|Zhou, Lamanna, Poust, Li, You &amp;amp; [[O'Connor]]}}, 2026&lt;br /&gt;
|[[Theropoda]]: [[Dromaeosauridae]]&lt;br /&gt;
|[[Chiny]]&lt;br /&gt;
|{{wKreda}}&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Kank|{{U|Kank australis}}]]'''''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|Motta, Aranciaga Rolando, Rozadilla, Agnolín, Brissón Egli, Álvarez Herrera, Chimento, Lo Coco, Tsuihiji, Manabe, Pol &amp;amp; [[Novas]]}}, 2026&lt;br /&gt;
|[[Theropoda]]: [[Unenlagiidae]]&lt;br /&gt;
|[[Argentyna]]&lt;br /&gt;
|{{pKreda}}&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Kayrasaurus|{{U|Kayrasaurus changliensis}}]]'''''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|Liao, Freimuth, [[Zanno]] &amp;amp; [[Xu]]}}, 2026&lt;br /&gt;
|[[Theropoda]]: [[Therizinosauria]]&lt;br /&gt;
|[[Chiny]]&lt;br /&gt;
|{{wKreda}}&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Kryptohadros|{{U|Kryptohadros kallaiae}}]]'''''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|Magyar, Ősi, Csiki-Sava, Budai &amp;amp; Botfalvai}}, 2026&lt;br /&gt;
|[[Ornithopoda]]: [[Hadrosauroidea]]&lt;br /&gt;
|[[Rumunia]]&lt;br /&gt;
|{{pKreda}}&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Larsonvenator|Larsonvenator elegans]]'''''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|Sancarlo &amp;amp; [[Paul]]}}, 2026&lt;br /&gt;
|[[Theropoda]]: [[Tyrannosauroidea]]&lt;br /&gt;
|[[USA]]&lt;br /&gt;
|{{pKreda}}&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Mesetasaurus|{{U|Mesetasaurus protector}}]]'''''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|Soto Núñez, Montenegro &amp;amp; Perea}}, 2026&lt;br /&gt;
|[[Sauropoda]]: [[Titanosauria]]&lt;br /&gt;
|[[Urugwaj]]&lt;br /&gt;
|{{pKreda}}&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Musango|{{U|Musango matusadonaensis}}]]'''''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|[[Barrett]], Botha, Sciscio, Stuart, Lovegrove, Munyikwa, Zondo, Broderick, Edwards, Mbambo, Chapelle, Dollman, Tolan &amp;amp; Choiniere}}, 2026&lt;br /&gt;
|[[Sauropodomorpha]]&lt;br /&gt;
|[[Zimbabwe]]&lt;br /&gt;
|{{pTrias}}&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Nagatitan|{{U|Nagatitan chaiyaphumensis}}]]'''''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|Sethapanichsakul, Khansubha, Manitkoon, Hanta, Mannion &amp;amp; [[Upchurch]]}}, 2026&lt;br /&gt;
|[[Sauropoda]]: [[Somphospondyli]]&lt;br /&gt;
|[[Tajlandia]]&lt;br /&gt;
|{{wKreda}}&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Nipponopelta|{{U|Nipponopelta yezoensis}}]]'''''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|Oyabu, [[Kobayashi]], [[Zelenitsky]], Fiorillo &amp;amp; Kano}}, 2026&lt;br /&gt;
|[[Thyreophora]]: [[Nodosauridae]]&lt;br /&gt;
|[[Japonia]]&lt;br /&gt;
|{{pKreda}}&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Phosphatotitan|{{U|Phosphatotitan khouribgaensis}}]]'''''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|[[Longrich]], Pérez-Moreno, Díez Díaz, Pereda-Suberbiola, Bardet &amp;amp; Jalil}}, 2026&lt;br /&gt;
|[[Sauropoda]]: [[Titanosauria]]&lt;br /&gt;
|[[Maroko]]&lt;br /&gt;
|{{pKreda}}&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Pinacosaurus|Pinacosaurus {{U|hilwitnorum}}]]''''' &lt;br /&gt;
|{{Kpt|Penkalski}}, 2026&lt;br /&gt;
|[[Thyreophora]]: [[Ankylosauridae]]&lt;br /&gt;
|[[Mongolia]]&lt;br /&gt;
|{{pKreda}}&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Plesiolophus|{{U|Plesiolophus warnerensis}}]]'''''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|McFeeters, [[Evans]], [[Ryan]] &amp;amp; Maddin}}, 2026&lt;br /&gt;
|[[Ornithopoda]]: [[Hadrosauridae]]&lt;br /&gt;
|[[Kanada]]&lt;br /&gt;
|{{pKreda}}&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Ptychotherates|{{U|Ptychotherates bucculentus}}]]'''''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|Srivastava &amp;amp; Nesbitt}}, 2026&lt;br /&gt;
|[[Saurischia]]: [[Herrerasauria]]&lt;br /&gt;
|[[USA]]&lt;br /&gt;
|{{pTrias}}&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Spinosaurus|Spinosaurus {{U|mirabilis}}]]'''''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|[[Sereno]], Vidal, Myhrvold, Johnson-Ransom, Ciudad Real, Baumgart, Sánchez Fontela, Green, Saitta, Adamou, Bop, Keillor, Fitzgerald, Dutheil, Laroche, Demers-Potvin, Simarro, Gascó-Lluna, Lázaro, Gamonal, Beightol, Reneleau, Vautrin, Bertozzo, Granados, Kinney-Broderick, Mallon, Lindoso &amp;amp; Ramezani}}, 2026&lt;br /&gt;
|[[Theropoda]]: [[Spinosauridae]]&lt;br /&gt;
|[[Niger]]&lt;br /&gt;
|{{pKreda}}&lt;br /&gt;
|Drugi ważny gatunek ''[[Spinosaurus]]''.&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Uragasaurus|{{U|Uragasaurus kalasinensis}}]]'''''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|Nilpanapan, Manitkoon, Suteethorn &amp;amp; Lauprasert}}, 2026&lt;br /&gt;
|[[Sauropoda]]: [[Mamenchisauridae]]&lt;br /&gt;
|[[Tajlandia]]&lt;br /&gt;
|{{pJura}}&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Xenovenator|{{U|Xenovenator espinosai}}]]'''''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|[[Rivera-Sylva]], Aguillón-Martinez, Flores-Ventura, Sánchez-Uribe, Guzman-Gutierrez &amp;amp; [[Longrich]]}}, 2026&lt;br /&gt;
|[[Theropoda]]: [[Troodontidae]]&lt;br /&gt;
|[[Meksyk]]&lt;br /&gt;
|{{pKreda}}&lt;br /&gt;
|- &lt;br /&gt;
|''[[Xenovenator|{{U|Xenovenator}}? robustus]]''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|({{Kpt|[[Robert Sullivan|Sullivan]], [[2006]]) [[Rivera-Sylva]], Aguillón-Martinez, Flores-Ventura, Sánchez-Uribe, Guzman-Gutierrez &amp;amp; [[Longrich]]}}, 2026&lt;br /&gt;
|[[Theropoda]]: [[Troodontidae]]&lt;br /&gt;
|[[USA]]&lt;br /&gt;
|{{pKreda}}&lt;br /&gt;
|Wcześniej ''&amp;quot;[[Saurornitholestes]]&amp;quot; robustus''.&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Xiangyunloong|{{U|Xiangyunloong fengming}}]]'''''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|Hu, Wang, Mo, Zhang, Zeng, Wang, Sun, Dong, Guan, Liu, Zhang, Bing, Wang &amp;amp; You}}, 2026&lt;br /&gt;
|[[Sauropodomorpha]]&lt;br /&gt;
|[[Chiny]]&lt;br /&gt;
|{{wJura}}&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Yantaloong|{{U|Yantaloong lini}}]]'''''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|Zhang, Wang, Wang, Wang, Wang, Wang, Zou, Dong, Su, Jiang, Wang &amp;amp; You}}, 2026&lt;br /&gt;
|[[Sauropoda]]: ?[[Turiasauria]]&lt;br /&gt;
|[[Chiny]]&lt;br /&gt;
|{{sJura}}&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Yeneen|{{U|Yeneen houssayi}}]]'''''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|[[Filippi]], Bellardini, Carballido, Méndez &amp;amp; [[Garrido]]}}, 2026&lt;br /&gt;
|[[Sauropoda]]: [[Titanosauria]]&lt;br /&gt;
|[[Argentyna]]&lt;br /&gt;
|{{pKreda}}&lt;br /&gt;
|}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Mezozoiczne [[Avialae]]==&lt;br /&gt;
{| class=&amp;quot;sortable&amp;quot;&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
! width=&amp;quot;200px&amp;quot;|Nazwa&lt;br /&gt;
! Autorzy&lt;br /&gt;
! width=&amp;quot;185px&amp;quot;|Klasyfikacja&lt;br /&gt;
! Kraj&lt;br /&gt;
! width=&amp;quot;100px&amp;quot;|Wiek&lt;br /&gt;
!width=&amp;quot;250px&amp;quot; class=unsortable|Uwagi&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Gorgonavis|{{U|Gorgonavis alcyone}}]]'''''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|Nebreda, [[Chiappe]], Navalón, Terol, Serrano, Buscalioni &amp;amp; Marugán-Lobón}}, 2026&lt;br /&gt;
|[[Ornithothoraces]]: [[Enantiornithes]]&lt;br /&gt;
|[[Hiszpania]]&lt;br /&gt;
|{{wKreda}}&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Kunpengornis|{{U|Kunpengornis anhuimusei}}]]'''''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|Huang, Wang, [[Cau]], Mao, Liu &amp;amp; Wang}}, 2026&lt;br /&gt;
|[[Ornithothoraces]]: [[Euornithes]]&lt;br /&gt;
|[[Chiny]]&lt;br /&gt;
|{{wKreda}}&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Plumadraco|{{U|Plumadraco bankoorum}}]]'''''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|Clark, [[O'Connor]], Wang, Wang, Pruett-Jones, Zhang, Wang, Zheng &amp;amp; Zhou}}, 2026&lt;br /&gt;
|[[Ornithothoraces]]: [[Enantiornithes]]&lt;br /&gt;
|[[Chiny]]&lt;br /&gt;
|{{wKreda}}&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Pujatopouli|{{U|Pujatopouli soberana}}]]'''''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|Irazoqui, Acosta Hospitaleche, Gelfo, Paulina Carabajal, Bona &amp;amp; Acosta Burlaille}}, 2026&lt;br /&gt;
|[[Ornithothoraces]]: [[Neornithes]]&lt;br /&gt;
|[[Antarktyda]]&lt;br /&gt;
|{{pKreda}}&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Tenuicruris|{{U|Tenuicruris piscanexum}}]]'''''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|White, Bevitt, Petersen &amp;amp; Herne}}, 2026&lt;br /&gt;
|[[Ornithothoraces]]: [[Enantiornithes]]&lt;br /&gt;
|[[Australia]]&lt;br /&gt;
|{{wKreda}}&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Vegavis|Vegavis {{U|geitononesos}}]]'''''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|Irazoqui, Acosta Hospitaleche, Paulina-Carabajal, Bona &amp;amp; Vega}}, 2026&lt;br /&gt;
|[[Ornithothoraces]]: ?[[Neornithes]]&lt;br /&gt;
|[[Antarktyda]]&lt;br /&gt;
|{{pKreda}}&lt;br /&gt;
|Drugi ważny gatunek ''[[Vegavis]]''.&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Vegavis|Vegavis {{U|notopothousa}}]]'''''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|Irazoqui, Acosta Hospitaleche, Paulina-Carabajal, Bona &amp;amp; Vega}}, 2026&lt;br /&gt;
|[[Ornithothoraces]]: ?[[Neornithes]]&lt;br /&gt;
|[[Antarktyda]]&lt;br /&gt;
|{{pKreda}}&lt;br /&gt;
|Trzeci ważny gatunek ''[[Vegavis]]''.&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Zhengheornis|{{U|Zhengheornis buyu}}]]'''''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|Wang, Tang, Deng, Dong, Xu, [[Xu]], Lin, Du, Lin, Chen, Zhang, Zhou}}, 2026&lt;br /&gt;
|[[Avialae]]&lt;br /&gt;
|[[Chiny]]&lt;br /&gt;
|{{pJura}}&lt;br /&gt;
|}&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>Taurovenator</name></author>
		
	</entry>
	<entry>
		<id>https://encyklopedia.dinozaury.com/index.php?title=Nanotyrannus&amp;diff=38658</id>
		<title>Nanotyrannus</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://encyklopedia.dinozaury.com/index.php?title=Nanotyrannus&amp;diff=38658"/>
		<updated>2026-09-28T15:07:51Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Taurovenator: /* Spis gatunków */&lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;{{DISPLAYTITLE:''Nanotyrannus''}}&lt;br /&gt;
{{Opis&lt;br /&gt;
 |Autor                  = [[Maciej Ziegler]], [[Kamil Kamiński]]&lt;br /&gt;
 |Korekta                = [[Marcin Szermański]], [[Adrian Tkocz]], [[Michał Siedlecki]]&lt;br /&gt;
 |nazwa                  = ''Nanotyrannus'' (nanotyran)&lt;br /&gt;
 |długość                = zob. tekst&lt;br /&gt;
 |masa                   = zob. tekst&lt;br /&gt;
 |wysokość               = &lt;br /&gt;
 |dieta                  = mięsożerny&lt;br /&gt;
 |miejsce                = [[USA]] - Montana, Dakota Południowa i Wyoming &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;lt;small&amp;gt;([[formacja|formacje]] [[Hell Creek]] i [[Lance]])&amp;lt;/small&amp;gt; &lt;br /&gt;
 |czas                   = {{Występowanie|67|66}}&lt;br /&gt;
ok. 67-66 [[Ma]]&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
&amp;lt;small&amp;gt;[[późna kreda]] ([[mastrycht]])&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
 |systematyka            = [[Dinosauria]]&lt;br /&gt;
 &lt;br /&gt;
[[Saurischia]] &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Theropoda]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Tetanurae]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Coelurosauria]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Tyrannosauroidea]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Eutyrannosauria]]&lt;br /&gt;
 |grafika                = Nanotyrannus_Skull.jpg&lt;br /&gt;
 |podpis                 = [[Holotyp]]. Autor zdjęcia: ScottRobertAnselmo [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:CMNH_Nanotyrannus_Skull.jpg]&lt;br /&gt;
 |PorównanieGrupa        = &lt;br /&gt;
 |PorównanieDługość      = &lt;br /&gt;
 |mapa                   = &lt;br /&gt;
}}&lt;br /&gt;
== Wstęp ==&lt;br /&gt;
''Nanotyrannus'' to [[rodzaj]] eutyranozaura z późnego [[mastrycht]]u z terenów Ameryki Północnej. &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
W przeszłości opisano wiele gatunków tyranozaurydów, które okazały się synonimami ''[[Tyrannosaurus]] rex'' - np. ''[[Dinotyrannus]] megagracilis'' czy ''[[Stygivenator]] molnari''. ''Nanotyrannus'' jest ostatnim, który zapewne jest innym [[takson]]em.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Czaszka nanotyrana to pierwsza skamieniałość dinozaura poddana tomografii komputerowej. Nanotyran wystąpił też w drugim odcinku serialu &amp;quot;Jurassic Fight Club&amp;quot;, gdzie walczył z młodymi ''Tyrannosaurus''.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Paleoekologia==&lt;br /&gt;
Potencjalnymi ofiarami nanotyranów mogły być średniej wielkości [[Cerapoda|cerapody]] ''[[Pachycephalosaurus]]'', ''[[Thescelosaurus]]'' czy ''[[Leptoceratops]]''. W polowaniu pomocne były silne szczęki, skierowane do przodu oczy oraz długie tylne kończyny. Zęby wielu osobników tego dinozaura znaleziono w kościach roślinożernych dinozaurów. W 1997 roku znaleziono kompletny szkielet [[triceratops]]a; nazwano go &amp;quot;Kelsey&amp;quot;. Przy nim znaleziono ponad 20 zębów, które uważa się za pochodzące od ''Nanotyrannus'' lub ''[[Tyrannosaurus]]''. Wydaje się mało prawdopodobne, aby jeden osobnik stracił aż tyle zębów podczas jednego posiłku, więc jest to dowód na zachowania stadne młodych tyranozaurów lub nanotyranów. Bob [[Bakker]] uważa, że nanotyrany polowały w grupach. &lt;br /&gt;
[[Plik: JANE_head_replica.JPG |300px|thumb|right|Rekonstrukcja czaszki &amp;quot;Jane&amp;quot;. Autor zdjęcia: Ratis irrittis [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:JANE_head_replica.JPG].]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Historia taksonu==&lt;br /&gt;
Odkrytą w [[1942]] roku czaszkę opisał [[Gilmore]] w [[1946]] roku, nadając jej nazwę ''[[Gorgosaurus]] lancensis''. Później, w związku z uznaniem gorgozaura za młodszy synonim albertozaura ([[Russell]], [[1970]]; [[Paul]], [[1988]]) nadano mu nazwę ''[[Albertosaurus]] lancensis''. [[Paul]] umieścił ''A. lancensis'' w osobnym podrodzaju. W [[1988]] roku [[Bakker]] i współpracownicy uznali w końcu ''A. lancensis'' za nowy rodzaj i nadali mu nazwę ''Nanotyrannus lancensis''. Ustalono też, że jest to [[bazalny]] tyranozauroid. Wcześniejszą proponowaną nazwą dla tego rodzaju był &amp;quot;Clevelanotyrannus&amp;quot;, i ta nazwa pojawia się w cytacji przyszłego opisu nanotyrana w publikacji Currie'go w [[1987]] roku. [[Anatoly Rozhdestvensky|Rozhdestvensky]] ([[1965]]) jako pierwszy zasugerował, że to młody ''[[Tyrannosaurus]]'', możliwość taką potwierdził [[Carpenter]] ([[1992]]), a szczegółowo opublikował to [[Carr]] ([[1999]]). Kolejny ważny okaz z Montany – Jane – odkryto w 2001 r. Nie zakończył on jednak debaty między zwolennikami i przeciwnikami pdrębności nanotyrana. W 2025 r. ukazała się praca autorstwa Zanno i Napoliego, która zdaje się rozstrzygająca. Autorzy opisali nowy, świetnie zachowany okaz, potwierdzający ważność ''Nanotyrannus''. Jednocześnie ustanowili nowy gatunek dla Jane  - ''N. lethaeus''. Sancarlo i [[Paul]] (2026) stwierdzili, że okaz opisany przez Zanno i Napoliego należy do odrębnego gatunku, nazwanego przez nich ''Larsonvenator elegans'', a dla ''N. lethaeus'' utworzyli nowy rodzaj ''Gilmoretyrannus''. Ich praca nie została jeszcze oficjalnie przyjęta przez innych paleontologów zajmujących się dinozaurami (komentarz prywatny - MS).&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Etymologia==&lt;br /&gt;
Nazwa [[rodzaj]]owa ''Nanotyrannus'' dosłownie znaczy &amp;quot;mały tyran&amp;quot; i odnosi się do wielkości dinozaura w porównaniu do ''[[Tyrannosaurus]] rex''. Nazwa ta powstała z połączenia greckich słów: ''nanos'' (mały, karzeł) i ''tyrannos'' (tyran, król). Epitet gatunkowy ''lancensis'' nadano od nazwy formacji Lance, jak wcześniej nazywano jednostkę stratygraficzną, w której go odnaleziono. Obecnie Hell Creek, w [[1946]] roku będące ogniwem tej formacji, uznano za odrębną formację. Epitet gatunkowy drugiego gatunku - ''lethaeus'', nawiązuje do Lete, jednej z pięciu rzek Hadesu. W jednym z utworów Wergiliusza dusze muszą pić z Lete, aby zapomnieć o swoim po przednim życiu i odrodzić się. Jest to odniesienie do historii taksonomicznej ''N. lethaeus'', który przypisywany był do ''N. lancensis'' i ''T. rex'', by w końcu zostać odrębnym gatunkiem. Nazwa rodzajowa ''Gilmoretyrannus'' oznacza &amp;quot;tyran Gilmore'a&amp;quot; i upamiętnia znalazcę oraz autora pierwszego opisu materiału kopalnego nanotyrana, [[Gilmore|Charlesa Gilmore'a]]. Nazwa rodzajowa ''Larsovenator'' oznacza natomiast &amp;quot;łowca Larsona&amp;quot; i honoruje [[Larson|Petera Larsona]], za jego badania nad różnorodnością mastrychckich tyranozaurów. Epitet gatunkowy ''elegans'' oznacza z łaciny &amp;quot;elegancki&amp;quot;, lecz nie wiadomo do czego się on odnosi (być może od stanu zachowania się proponowanego [[holotyp]]u ''Larsonvenator'' - komentarz prywatny [MS]).&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Materiał kopalny==&lt;br /&gt;
===''N. lancensis''===&lt;br /&gt;
[[Plik: Nanotyrannus_lancensis.png|300px|thumb|right|Rekonstrukcja ''N. lancensis'' oparta na okazie NCSM 40000. Autor: Connor Ashbridge. [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Nanotyrannus_lancensis.png].]]&lt;br /&gt;
[[Holotyp]] (CMN (=CMNH) 7541)) to czaszka mierząca 57-61 cm wraz z żuchwą. Długość ciała szacuje się na około 5 m. Okaz ten miał 15 zębów w kościach szczękowych i 16 w kościach zębowych. &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Materiał przypisany to okaz NCSM 40000 - niemal kompletny artykułowany szkielet z czaszką. Okaz ten był bliski osiągnięcia dojrzałości somatycznej i w chwili śmierci miał co najmniej 14 lat. Jego masę oszacowano na 704 kg (Zanno i Napoli, 2025) oraz 1064 kg (Longrich i Saitta, 2024). Co ciekawe, miał on różną liczbę zębów po obu stronach pyska: odpowiednio 16 i 17 w lewej i prawej kości szczękowej oraz 17 i 18 w lewej i prawej kości zębowej. Alternatywnie jest to okaz typowy ''Larsonvenator elegans'' (Sancarlo i [[Paul]], 2026).&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Wg analizy filogenetycznej Zanno i Napoli (2025) do tego gatunku należał też okaz KUVP 156375 z osadów formacji Hell Creek w Montanie (częściowa nieartykułowana czaszka z elementami szkieletu pozaczaszkowego). Warto jednak zaznaczyć, że ma on 12 zębodołów w kości szczękowej, co jest liczbą typową dla ''Tyrannosaurus'' i znacznie mniejszą niż u wyżej wymienionych.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Oprócz tego istnieje nie w pełni opisany przez naukowców materiał - kilka części czaszki (kość łzowa?, jarzmowa i czołowa i zęby - BHI 6235, znalezione w pobliżu ''T. rex'' - &amp;quot;Sue&amp;quot;), paliczek oraz liczne zęby - wszystkie należące do młodych osobników. [[Mortimer]] uważa, że pazur uznany za pochodzący od nanotyrana przez Stenersona i O'Connera ([[1994]]) został do niego przypisany wyłącznie z powodu wielkości. &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===''N. lethaeus''===&lt;br /&gt;
[[Holotyp]] (BMRP 2002.4.1, znany jako Jane) to prawie kompletna czaszka długości 72,4 cm, żuchwa, zęby mierzące 10 cm; kręgi: 7 szyjnych, 4 grzbietowe tylne, 10 ogonowych przednich z szewronami, żebra grzbietowe i brzuszne ([[gastralia]]); kompletna miednica i kręgi krzyżowe; kości kończyn: kość łopatkowo-krucza, ramienna, promieniowa, łokciowa i części dłoni, kości udowe, piszczelowe, kości śródstopia, paliczki i pazury. Łącznie jest to około połowy wszystkich kości, w tym 2/3 czaszki. Okaz ten jest wystawiony w Burpee Museum of Natural History - Muzeum Historii Naturalnej Burpee w Rockford (stan Illinois).&lt;br /&gt;
[[Plik:Nanotyrannus1.jpg|300px|thumb|right| &amp;quot;Jane&amp;quot;. Autor: Kranar Drogin [http://en.wikipedia.org/wiki/File:Jane_TRex_Burpee.jpg], zob. galerię na [http://www.fossilmuseum.net/DinosaurFossils/Tyrannosaurus-rex/Tyrannosaurus-rex.htm].]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Okaz odkryli w [[2001]] roku w południowej Montanie Carol Tuck i Bill Harrison - członkowie ekspedycji prowadzonej przez Michaela Hendersona z Muzeum Burpee. Wcześnie stwierdzono, że to drugi okaz ''Nanotyrannus'', ponieważ budową zębów i czaszki bardzo przypomina [[holotyp]]. [[Larson]] ([[2008]]) przypisał go do ''N. lancensis''. Nazwa tego szkieletu została nadana na cześć Jane Solem, dobroczyńcy Muzeum. W chwili śmierci Jane miała (ale nie wiemy czy to samica) 11 lat (lub co najmniej 13 wg Woodwarda i in. [2020]) i około 7 m długości. Jej czaszka jest bardzo podobna do holotypu ''N. lancensis'', lecz większa. W kościach zębowych Jane miała po 17 zębów, a w kościach szczękowych - 15 i 16. Jane miała dłuższe kończyny niż dorosłe tyranozaury a przednie miały prawdopodobnie większy zakres ruchu. Schemat wzrostu wskazuje, że ''N. lethaeus'' był większy od gatunku typowego. Zanno i Napoli oszacowali masę okazu BMRP 2002.4.1 na 819 kg, jednak w pełni dojrzały osobnik mógł osiągać masę ponad 1200 t (Zanno i Napoli, 2025). Wcześniej Molina-Peraz i Larramendi (2019) obliczyli dla Jane masę 520 kg przy długości 5,5 m. Jeszcze inne szacunki wahają się od 530 do 954 kg. Longrich i Saitta (2024) przewidywali dla całkowicie wyrośniętych okazów nanotyrana masę w okolicach 1,5 t.&lt;br /&gt;
[[Plik: Nanotyrannus_lethaeus.png|300px|thumb|right|Rekonstrukcja ''N. lethaeus ''. Autor: Connor Ashbridge. [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Nanotyrannus_lethaeus.png].]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===''N. '' sp.===&lt;br /&gt;
Zanno i Napoli (2025) zaliczyli do nanotyrana okaz BMRP 2006.4.4, lecz nie przydzielili go do żadnego z gatunków. Obejmuje on część kręgów, obręcz barkową i miedniczną, kończyny przednie oraz tylne. Był to młody dorosły osobnik, mający w chwili śmierci co najmniej 15 lat. Jego masa wynosiła 786-899 kg, a przewidywana masa dla w pełni wyrośniętego okazu - 700-1100 kg. Krzywa jego wzrostu nie pasuje do ''Tyrannosaurus''. Kości dłoni okazu BMRP 2006.4.4 były większe niż u tyranozaura. Budowa kości ramiennej bardziej zbliża go do ''N. lancensis'' niż ''N. lethaeus''. Pokrywające się elementy są jednak większe, a pazury dłoni różnią się w stosunku do osobnika NCSM 40000.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Inny osobnik, prawdopodobnie należący do ''Nanotyrannus'', to HRS08 (==SWAU HRS 08507, 01514, 08421; HRC 8438) z osadów formacji [[Lance]] w Wyoming. Jest to niekompletny i nieartykułowany okaz, obejmujący fragmenty czaszki, żuchwy i szkieletu pozaczaszkowego, prawdopodobnie należące do jednego osobnika. Wg Paula (2025) był to prawie dorosły osobnika o masie ok. 450 kg, z kolei wg Griffina i in. (2025) - osobnik niedojrzały i nadal szybko rosnący. Wykazuje cechy właściwe dla nanotyrana, m.in. liczbę zębów szczękowych większą niż 13.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Kolejny ciekawy okaz to osobnik nazwany Jodi. Pochodzi on z dolnych warstw formacji Hell Creek i wg Paula (2025) był prawie dorosły w momencie śmierci. Paliczki jego dłoni są większe niż u w pełni dorosłych okazów ''Tyrannosaurus''. Wg Sancarlo i Paula (2026) jest to okaz tymczasowo przypisany do ''Larsonvenator elegans''.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Pozostały wątpliwy materiał===&lt;br /&gt;
Oprócz wyżej wymienionych, do nanotyrana może należeć jeszcze więcej okazów, często fragmentarycznych i trudnych do dokładniejszej identyfikacji. Wśród nich wymienić można AMNH FARB 5050 (niewielki fragment kości zębowej z Hell Creek, sklasyfikowany jako Eutyrannosauria indet. przez Zanno i Napoli [2025]), DDM 1536.8 (III kość śródstopia), DDM 1561.14 (pierwszy ząb szczękowy), DDM 1863.11 (pierwszy ząb szczękowy), DDM 344.1 (kość czołowa), DDM 35 (fragmenty czaszki i szkieletu pozaczaszkowego młodego osobnika), MOR 6625 (fragment żuchwy),RSM 2347.1 (częściowy szkielet młodego osobnika).&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Ciekawym okazem jest też LACM 28471 (znany jako Jordan). Osobnik ten to niewielka, fragmentaryczna czaszka, opisana w 1978 r. jako szczątki [[Dromaeosauridae|dromeozauryda]]. Dopiero po latach zorientowano się, że jest to czaszka tyranozauroida. Paul (1988) umieścił ją w rodzaju ''[[Aublysodon]]'', znanym tylko z zębów i uważanym obecnie za ''[[nomen dubium]]''. Olshevsky (1995) przeniósł go do odrębnego rodzaju ''Stygivenator''. W kolejnych latach był on uznawany za synonim tyranozaura. Longrich i Saitta (2024), Paul (2025) oraz Longrich i in. (2026) doszukali się odrębności od ''Nanotyrannus lancensis'' i opowiedzieli się za utrzymaniem ważności rodzaju ''Stygivenator''. Wg tych ostatnich autorów opisany w 2025 r. ''Nanotyrannus lethaeus'' jest drugim gatunkiem z rodzaju ''Stygivenator''. Zdaniem Zanno i Napoli (2025) okaz LACM 28471 jest niediagnostyczny i należy uznać ''Stygivenator molnari'' za ''nomen dubium''. Może on wykazywać jedną z autapomorfii nanotyrana – stosunkowo niewielki otwór nerwowo-naczyniowy na styku kości szczękowej i przedszczękowej lub jego brak. Uszkodzenie przodu czaszki uniemożliwia jednak pewne potwierdzenie występowania tej cechy. Wspomniani autorzy przypuszczają, że może to być nanotyran, prawdopodobnie ''N. lancensis''. Sancarlo i Paul (2026) sądzą, że ''Stygivenator'' jest ważnym taksonem tyranozauroida i bliskim krewniakem ''Larsonvenator elegans''.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Młody ''[[Tyrannosaurus]] rex''?==&lt;br /&gt;
W mezozoiku typową sytuacją była obecność kilku dużych drapieżnych dinozaurów w jednym ekosystemie. Longrich i Saitta (2024) zwracają uwagę, że w ekosystemie późnego mastrychtu Laramidii należy się spodziewać więcej niż jednego tyranozauryda. Może jednak zachodnia część Ameryki Północnej na końcu ery dinozaurów była wyjątkiem?&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Carr]] ([[1999]]) wylicza 13 cech łączących ''N. lancensis'' z ''T. rex'' na których podstawie uznał go za młodego tego drugiego. Później [[Currie]] ([[2003]]) wykazał, że wiele z tych cech mają także inne tyranozaurydy, szczególnie ''[[Tarbosaurus]]'' i ''[[Daspletosaurus]]''. [[Currie]] uznał też, że nanotyran jest trudny do odróżnienia od młodego daspletozaura. ''Nanotyrannus'' jest uważany za młodszy synonim tyranozaura przez Holtza ([[2001]], [[2004]]), [[Brochu]] ([[2003]]), Carra i Williamsona ([[2004]]), Carra (2005), Hendersona ([[2005]]), Paula ([[2008]]), Brusatte’a i in. ([[2016]]), Brusatte’a i Carra ([[2016]]), Yuna ([[2016]]) i Sakamoto (2016 online). Natomiast [[Currie]] ([[2003]]), [[Currie]] i in., ([[2003]]); [[Larson]], ([[2005]], [[2008]], [[2013]]a, [[2013]]b) oraz [[Witmer]] i [[Ridgely]] ([[2005]]) stwierdzili, że to młody siostrzanego taksonu tyranozaura. A jako taki mógłby zostać uznany za odrębny rodzaj - ''Nanotyrannus'' - lub za drugi gatunek tyranozaura - powstałaby wtedy nowa kombinacja ''[[Tyrannosaurus]] lancensis''. Larson ([[2013]]a) wskazał na cechy, które jego zdaniem miały świadczyć o tym, że osobnik BMRP 2002.4.1 (Jane) był już bardzo bliski zaprzestania wzrostu lub nawet przestał rosnąć. Wskazuje on m.in. na zrośnięcie kości łopatkowo-kruczej, miednicy oraz przynajmniej częściowe zrośnięcie trzonów kręgów grzbietowych z wyrostkami kolczystymi. Jeżeli jego wnioski są prawidłowe, to wówczas wątpliwy stałby się argument, że różnice między ''T. rex'' a ''Nanotyrannus'' można tłumaczyć ontogenezą. Jednak [[Chan-gyu Yun|Yun]] (2016) wykazał, że cechy te występują też u wielu bardzo młodych tyranozaurydów lub innych teropodów, zatem na ich podstawie nie można wnioskować o statusie ontogenetycznym Jane, która niemal na pewno była osobnikiem młodym. W 2020 r. Woodward i in. przebadali mikrostrukturę kości udowej i piszczelowej Jane. Na tej podstawie orzekli, że był to młody, aktywnie rosnący osobnik. Longrich i Saitta (2024) stwierdzili, że okazy przypisywane do nanotyrana były dorosłe lub prawie dorosłe. Świadczyć ma o tym m.in. zrośnięcie kości, stosunkowo powolne tempo wzrostu oraz spowolnienie wzrostu w ostatnim okresie życia. Co więcej, sporządzona dla nich krzywa wzrostu przewiduje, że w pełni dorosłe okazy osiągałyby maksymalnie masę w okolicach 1,5 t, a więc znacznie poniżej dorosłego ''[[Tyrannosaurus]]''. Wspomniani autorzy podkreślają także, iż ''Nanotyrannus'' różni się od dorosłych tyranozaurów znacznie bardziej niż młody tarbozaur od dojrzałych okazów swego gatunku. Już u bardzo młodych okazów ''[[Tarbosaurus]]'' można zaobserwować charakterystyczne cechy dorosłych, takie jak wysoka i głęboka kość szczękowa. Brak ich jednak u nanotyranów. Oznacza to, że ''[[Tyrannosaurus]]'' musiałby mieć zupełnie odmienny wzór rozwoju osobniczego niż jego azjatycki kuzyn. Schemat ontogenezy ''[[Gorgosaurus]]'' także nie wykazuje, by zachodziły u niego zmiany, proponowane na linii ''[[Tyrannosaurus]]'' – ''Nanotyrannus''. Brak również okazów, które łączyłyby cechy ''[[Tyrannosaurus]]'' i ''Nanotyrannus''. Zanno i Napoli (2025) zwrócili uwagę, że jeśli nanotyrann jest młodym tyranozaurem, to w jego ontogenezie musiałaby zachodzić nagła i dramatyczna transformacja czaszki w okresie szybkiego wzrostu. Obejmowałaby ona zmiany w jej budowie, które wydają się specyficzne gatunkowo i są kształtowane na wczesnym etapie rozwoju. Przykładowo, u ''Nanotyrannus'' brak jest otworu nerwowo-naczyniowego w miejscu łączenia kości szczękowej i przedszczękowej, natomiast u ''[[Tyrannosaurus]]'' jest on obecny. Interpretacja tych różnic jako wyniku ontogenezy wymaga założenia, że splot nerwowo-naczyniowy wydrążył otwór i kanał w strukturze kości. Tego typu zmiany są nieznane u żyjących owodniowców i zdaniem autorów są niemożliwe (Zanno i Napoli, 2025). Jest to nadinterpretacja - otwór jest u ''Nanotyrannus'' umiejscowiony w kości szczękowej (Larson, 2013a). Badania histologiczne kości gnykowej holotypu nanotyrana wskazują, że był to osobnik dorosły dojrzały lub bliski osiągnięcia dojrzałości szkieletowej (Griffin i in., 2025). Jest to kolejny solidny dowód na odrębność nanotyrana od tyranozaura. &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Liczba zębów===&lt;br /&gt;
Wszystkie tyranozaurydy mają 4 zęby w kości przedszczękowej (z przodu górnej szczęki), natomiast w kości szczękowej (z tyłu górnej szczęki) i zębowej (w szczęce dolnej) liczba ta jest zmienna i waha się od 11 do 18. Stałą liczbę zębów szczękowych ma ''[[Albertosaurus]]'' - 14. Natomiast u pozostałych tyranozaurydów liczba ta jest zmienna - u ''[[Gorgosaurus]]'' - 13-15, u ''[[Daspletosaurus]]'' - 13-17 (są to jednak prawdopodobnie dane od co najmniej trzech gatunków, co może tłumaczyć taką rozpiętość, zob. dalej), u ''[[Tarbosaurus]]'' - 12-13 i wreszcie u ''[[Tyrannosaurus]]'' - 11-12. Liczba zębów jest zmienna nie tylko wśród poszczególnych osobników danego gatunku; znane są okazy, które mają po jednej stronie szczęki (np. po prawej) więcej zębów niż w po drugiej stronie.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Podobnie żuchwa - u nanotyrana było w niej 16 lub 16-17 zębów a u tyranozaura - 12-14 ([[Hurum]] i [[Sabath]], [[2003]]) albo czasem 15 u okazu przezwanego Samson, przy czym liczba maleje wraz ze wzrostem (Horner, online). &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Bakker]] i in. ([[1998]]) uznawali liczbę zębów za cechę pozwalającą rozróżnić taksony. [[Carr]] ([[1999]]) twierdzi jednak, że należy być z tym ostrożnym, bowiem jest to cecha zależna od wieku i zmienności osobniczej. Przebadał on szczegółowo czaszki gorgozaura. Podzielił on 9 osobników ''G. libratus'' na trzy stadia rozwojowe. Osobniki najmłodsze miały 13-15 zębów szczękowych (3 z nich miały 15, 2 miały 14 a jeden, najstarszy z nich - 13), średni miał 13, natomiast największe dwa okazy po 13 i jeden 14. [[Currie]] ([[2003]]) przebadał 11 (o 2 więcej) osobników ''G. libratus'' i wykazał, że liczba zębów szczękowych nie zmniejsza się ze wzrostem osobników, lecz wykazuje nawet lekką tendencję wzrostową. Także u innych tyranozaurydów nie zaobserwował zmniejszenia liczby zębów z wiekiem. Wykazał, że tyranozaurydy, w tym także ''T. rex'', z wiekiem i wzrostem nie traciły zębów. U siedmiu badanych przez niego osobników ''T. rex'' tylko jeden miał niższą liczbę zębów, niż pozostałe, i wcale nie był największy. Przeważnie tyranozaury miały 12 zębów. Natomiast nanotyran ma przynajmniej 14 zębów w kości szczękowej, a prawdopodobnie miał ich 15 ([[Currie]], [[2003]]; [[Bakker]] i in., [[1988]]). [[Currie]] pisze, że u żadnego gatunku teropoda nie zaobserwowano zmniejszania liczby zębów w miarę wzrostu. Jednak najnowsze opracowania zdają się potwierdzać twierdzenia o zmiennej liczbie zębów u tyranozaurydów. Carr i in. ([[2017]]) wykazali, że w toku ontogenezy ''[[Daspletosaurus]] horneri'' zmieniała się liczba zębów szczękowych. Być może podobne wnioski można odnieść do ''[[Daspletosaurus]] torosus'' (zob. [[Daspletosaurus#Zmiana liczby zębów w ontogenezie]]). Yun ([[2016]]) powołując się na osobistą komunikację z Holtzem uważa, że również u tyranozaura liczba zębów malała wraz ze wzrostem. Ponadto zmienna liczba zębów może być cechą wynikającą ze zmienności osobniczej, co podaje w wątpliwość jej przydatność przy rozróżnianiu wymarłych gatunków (Brown i in., 2015).&lt;br /&gt;
[[Plik: Tyrannosaurus rex nanotyrannus lancensis by abelov2014.jpg|300px|thumb|right| Tyranozaur I dwa nanotyrany w późnokredowym lesie. Autor: ABelov2014 [http://abelov2014.deviantart.com/art/Tyrannosaurus-rex-Nanotyrannus-lancensis-577519535].]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Artykułowany i niemal kompletny szkielet niewielkiego (długość czaszki - 29 cm, uda - 30 cm, długość ciała ok. 2 m), młodego tarbozaura, o którym donieśli [[Tsuihiji]] i in. ([[2007]], opisany w [[2011]] r.) ma 13 zębów w kości szczękowej i 14-15 w żuchwie - tyle, co dorosłe osobniki. Zanno i Napoli (2025) uważają, że pozorne zmniejszanie liczby zębów w ontogenezie może wynikać z patologicznej utraty niektórych zębów. Podobnie wypełniony dystalny zębodół w kości szczękowej, mylnie interpretowany jako dowód na redukcję liczby zębów, jest wg autorów cechą często spotykaną u eutyranozaurów. Podkreślają oni, że liczba zębów jest ustalana w embrionalnej fazie rozwoju archozaurów i nie ma przekonujących dowodów na jej zmianę, a zwłaszcza redukcję podczas ontogenezy.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Nowe okazy ''[[Tyrannosaurus]]'' - &amp;quot;Samson&amp;quot; z Carnegie Muzeum (Pittsburgh) i szczątki ze Szkoły Górniczej Dakoty Południowej (South Dakota School of Mines, Rapid City) podobno mają większą liczbę zębów niż pozostałe tyranozaury. Dopóki jednak nie zostaną dokładnie przebadane przez naukowców, nie będzie pewności, czy to rzeczywiście młode tyranozaury - być może to właśnie młode nanotyrany. Bowiem osobniki ''T. rex'' odkryte od roku [[1990]] w większości pozostają nieopisane w literaturze fachowej. Larson (2013b) również wymienia nowe osobniki nanotyrana, także jeszcze nieopisane, z Montany, Dakoty Południowej i Wyoming, różniące się od tyranozaura m.in. obecnością trzeciego palca dłoni. Brusatte i Carr ([[2016]]) wspominają również o niemal kompletnym szkielecie młodego tyranozaura z Montany, który mógłby wyjaśnić zagadkę. Niestety okaz ten jest niedostępny do badań, jako że stał się częścią prywatnej kolekcji skamieniałości (Mortimer, online). &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Budowa zębów===&lt;br /&gt;
Zęby przypisywane nanotyranowi odnaleziono wśród kości niedorosłego tyranozaura, przezwanego Tinker, którego zęby przypominały uzębienie dorosłych tyranozaurów. Jak zauważyli [[Bakker]] i in. ([[1988]]), zęby nanotyrana mają prymitywną budowę i przypominają najbardziej te znane u teropoda nazwanego Jordan (LACM 28471), który okazał się młodym tyranozaurem. [[Larson]] ([[2008]]) wylicza czym zęby nanotyrana różnią się od zębów tyranozaura. Ten pierwszy ma mocno zredukowany pierwszy ząb z kości szczękowej oraz z żuchwy - ten drugi o kształcie typowym dla nie-tyranozauroidowych teropodów (tyranozauroidy mają go w kształcie litery D gdy się patrzy od góry), inne proporcje czwartego zęba z żuchwy i kości szczękowej. Dodatkowo wszystkie zęby nanotyrana są mocno spłaszczone, w przeciwieństwie do okrągłych zębów tyranozaura (gdy patrzy się z góry). Jednak jak pisze [[Mortimer]] (online), wszystkie zęby zaliczone do ''Nanotyrannus'' w zasadzie nie różnią się od zębów młodych ''[[Tyrannosaurus]]'', więc izolowane zęby nie mogą być przypisywane do konkretnego taksonu. Wszelkie różnice w budowie tłumaczy się różnymi stadiami rozwoju osobniczego - młodsze osobniki mają te węższe, przypominające zęby dromeozaurydów, a starsze mają je szersze i mocniejsze. Do podobnego wniosku doszła [[Hwang]] ([[2009]]) - uznała ona, że ząb oznaczony UWGM-187 jest nie od odróżnienia od zębów innych młodych tyranozaurydów.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Larson]] i in. ([[2003]]) donoszą o zębach z dolnej części formacji Hell Creek z Dakoty Południowej. Jest ich 91, a niektóre są bardziej bocznie spłaszczone od innych, co dotyczy też dużych zębów, a niektóre mniejsze są masywne. Sugeruje to, że żyły tam dwa gatunki tyranozaurydów.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Zanno i Napoli (2025) podają, że zęby przedszczękowe nanotyrana przypominają uzębienie tyranozauroidów ze „środkowej” kredy i są proste, dłutowate i pozbawione ząbkowania. Wszystkie znane młode tyranozaurydy mają piłkowane zęby przedszczękowe, nawet pisklak albertozaura. Założenie o nabyciu serracji zębów w trakcie ontogenezy jest sprzeczne z naszą wiedzą o pokrewnych taksonach, a nawet o owodniowcach w ogóle. &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Budowa mózgoczaszki===&lt;br /&gt;
[[Witmer]] i [[Ridgely]] ([[2009]], [[2010]]) przebadali budowę tej części czaszki tyranozaurydów. Doszukali się u holotypu wielu, często prymitywnych cech, nieobecnych u tyranozaura, lecz u bardziej bazalnych przedstawicieli [[Tyrannosauridae]] (np. ''[[Gorgosaurus]]''). Kilka cech jest wspólnych, lecz są one problematyczne. Mózgoczaszka nanotyrana wydaje się być zupełnie inna nie tylko od ''T. rex'', lecz także pozostałych tyranozaurydów i ma cechy niespotykane u jego krewniaków. Mózgoczaszka młodego ''[[Gorgosaurus]]'' (ROM 1247) jest ogólnie bardziej podobna do dorosłych ''T. rex'' niż do ''N. lancensis''. Cała czaszka tego ostatniego jest silnie nachylona do dołu. [[Witmer]] i [[Ridgely]] uznali, że uszkodzenia pośmiertne, patologie lub [[ontogeneza]] jako wyjaśnienie różnic raczej nie wchodzą w grę. Zauważyli, że jeśli chodziłoby o ontogenezę, to późne zmiany zaobserwowano np. u przedstawicieli [[Ceratopsidae]], jednak dotyczyły one głównie zmian cech związanych prawdopodobnie z płcią a nie sposób tym wytłumaczyć drastycznych zmian w budowie mózgu tyranozauryda. Odnaleziono struktury, których nie da się wyjaśnić inaczej, niż obecnością małżowin oddechowych (ang. respiratory turbinates), które służą do regulowania temperatury ciała i są dowodem [[endotermia|endotermii]] (stałocieplności).&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Rowek na kości zębowej===&lt;br /&gt;
[[Plik:Nanotyrannus Clean.png|300px|thumb|right|Rekonstrukcja szkieletu nanotyrana. Autor zdjęcia: MCDinosaurhunter. [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Nanotyrannus_Clean.png].]]&lt;br /&gt;
Schmerge i Rothschild (2016) przebadali obecność rowka na bocznej powierzchni kości zębowej u 92 teropodów. U tyranozauroidów miał on występować tylko u ''[[Dryptosaurus]]'', ''[[Gorgosaurus]]'' i ''[[Albertosaurus]]'' oraz u BMRP 2002.4.1 (Jane). U holotypu nanotyrana obecność tej cechy lub jej brak jest trudny do zweryfikowania. Naukowcy ci przebadali pięć osobników niewątpliwie należących do ''[[Tyrannosaurus]]'', w tym młodego LACM 28471 (Jordan) i żaden z nich nie miał omawianego rowka. Uważają oni, że takie różnice trudno byłoby wytłumaczyć ontogenezą. Rowek na kości zębowej jest ściśle połączony z systemem nerwów, a więc zanik tej cechy podczas dojrzewania wymagałby „dramatycznych zmian”, jak to określili autorzy. Dlatego ich zdaniem cecha ta świadczy o niewątpliwej odrębności nanotyrana i tyranozaura. Co więcej, twierdzą oni, że obecność owego rowka jest cechą prymitywną, a ponieważ łączy ona nanotyrana z albertozaurynami, może on w rzeczywistości należeć do tego kladu, zamiast do tyranozaurynów, jak do tej pory sądzono. Również inne cechy budowy zdają się zbliżać nanotyrana do albertozaurynów (m.in. krótsza i niższa czaszka, krótsza kość biodrowa, dłuższe śródstopie i palce stóp). &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Wnioski Schmerge i Rothschilda zostały skrytykowane przez Brusatte’a i in. (2016). Stwierdzili oni, że rowek na kości zębowej jest szeroko rozpowszechnioną cechą wśród tyranozauroidów. Co więcej, jest to cecha zmienna ontogenetycznie, przyjmująca postać głębokiego, ostrego rowka u osobników młodych, oraz zdecydowanie płytszą formę u dorosłych. Skrytykowali także metodologię badań Schmerge i Rothschilda, którzy swoje wnioski oparli głównie na fotografiach, i w większości przypadków ograniczyli się do okazów holotypowych. Wg Brusatte’a i współpracowników, wiele innych tyranozauroidów również ma omawiany rowek na kości zębowej, lecz jest on płytki i słabo widoczny na fotografiach, zwłaszcza w przypadku większych osobników. Dotyczy to również dużych okazów albertozaura i gorgozaura, u których wspomniany rowek jest ledwo dostrzegalny. To samo zauważyli u tyranozaura, co do którego Schmerge i Rothschilda uznali, że żaden jego osobnik nie miał rowka. Brusatte współpracownicy przebadali jednak osobnika LACM 28471, i dostrzegli rowek po lewej stronie. Uważają oni, że z powodu uszkodzeń mógł on być niewidoczny na fotografiach, na których polegali poprzednio cytowani autorzy. Ponadto płytkie rowki są obecne u dorosłych okazów tyranozaura. Z kolei oba osobniki uznawane za nanotyrany (CMNH 7541; BMRP 2002.4.1), które mają wyraźny rowek, są niedorosłe. Podsumowując, wg autorów obecność rowka na kości zębowej u tyranozaurydów jest cechą zmienną ontogenetycznie, wyraźnie widoczną u młodych, i trudno dostrzegalną u dorosłych, zatem cecha ta nie pozwala na odróżnienie nanotyrana i tyranozaura. Twierdzą oni również, że takie zmiany byłyby jednymi z mniej drastycznych, jakie zachodziły w ontogenezie tej grupy teropodów, wbrew temu, co proponowali Schmerge i Rothschild. &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Krytycznie do tej pracy odniósł się także Mortimer (2016 online), który wskazuje na dużą zmienność omawianej cechy i jej niewielką przydatność dla rozróżniania gatunków. Wg niego, głębokość rowka może się znacząco zmieniać wzdłuż żuchwy u jednego osobnika, co sprawia, że ocena stanu tej cechy u danego okazu jest bardzo subiektywna. Mortimer skrytykował też analizę filogenetyczną Schmerge i Rothschilda. Zakłada on, że autorzy ci zakodowali młodociany okaz nanotyrana jako dorosłego osobnika, co musiało mocno wpłynąć na wynik. Młode tyranozaurydy, kodowane jako dorosłe, mają bowiem bardziej bazalną pozycję w większości analiz. Mortimer odniósł się także do samej matrycy – jego zdaniem bardzo niedopracowanej.  &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Schmerge i Rothschild podtrzymali jednak swoje wnioski, wskazując na różnice między prawidłowym rowkiem, a stanem, który nazwali „pseudo-rowkiem”. Zarzucili również błędy przy identyfikacji rowków w pracy Brusatte’a i współpracowników. Uznali oni, że pomimo ewentualnych zmian ontogenetycznych, jest to cecha pozwalająca na odróżnienie tyranozaura i nanotyrana. &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Carr (2020) przebadał kilkadziesiąt okazów tyranozaura i wykazał, że rowek nie występuje u bardzo młodych okazów, a u nieco starszych, kilkuletnich jest dobrze widoczny wzdłuż całego rzędu zębów, natomiast u starszych jest ograniczony do krótkich segmentów. Wydaje się więc, że nie jest to cecha związana z odrębnością gatunkową. &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Budowa pozostałej części czaszki===&lt;br /&gt;
[[Larson]] ([[2008]]) przebadał szkielety 34 z 46 niefragmentarycznych osobników przypisywanych do ''[[Tyrannosaurus]]'' i ''Nanotyrannus''. Okazało się, że cechy różniące ''T. rex'' i ''N. lancensis'' to między innymi (gwiazdkami oznaczono cechy mające występować także u młodych tyranozaurów według Mortimera, online): kształt dołu przedoczodołowego (''T. rex'' [=T] - głęboki, ''N. lancensis'' [=N] - płytki), zetknięcie się wewnętrznej przedoczodołowej krawędzi kości [=k.] szczękowej z k. jarzmową (T - brak, N - jest), okno szczękowe sięgające do przedniej krawędzi dołu przedoczodołowego (T - tak, N - nie), rozrost lemiesza (T - bocznie, N - grzbietowowewnętrznie), *tylny grzbietowy rowek k. kwadratowo-jarzmowej (T - nie, N - tak), *środkowy grzbietowy rowek k. kwadratowo-jarzmowej (T - jest, N - brak), *przedni grzbietowy środkowy rowek w k. kwadratowo-jarzmowej (T - tak, N - nie), róg na k. łzowej (T - brak, N - obecność), kształt k. łzowej (T - odwrócona litera L , N - litera T), połączenie k. łuskowej i kwadratowej (T - podwójne, N - pojedyncze), nerw czaszkowy V-2 ograniczony przez (T - k. szczękową i przedszczękową, N - k. szczękową), przednie szczękowe wgłębienie nerwu czaszkowego V-2 na kościach (T - szczękowej i przedszczękowej , N - szczękowej), środkowy dół zaoczodołowy (T - nie, N - tak), przedni otwór pneumatyczny na k. łuskowej (T - bardzo duży, N - brak), boczny otwór [[Pneumatyzacja|pneumatyczny]] na k. łzowej (T - mały, N - wiele dużych), środkowy otwór pneumatyczny na k. łzowej (T - duży, N - brak), otwór pneumatyczny na ''ectopterygoid'' ograniczony grubą krawędzią (T - tak, N - nie), otwory pneumatyczne na k. jarzmowej (T - zwrócone przedniobocznie , N - zwrócone tylnobocznie). Wydaje się jednak, że wiele z tych cech występuje też u młodych tyranozaurydów (zwłaszcza ''[[Tarbosaurus]]''). Z kolei inne różnice tłumaczyć można zmianami zachodzącymi w ontogenezie na przykładzie innych dinozaurów, bądź zmiennością osobniczą, obserwowaną u spokrewnionych gatunków, jak również pośmiertnymi uszkodzeniami szkieletu (Yun, 2016; Brusatte i Carr, 2016). Longrich i Saitta (2024) twierdzą, że kość czołowa, oznaczona jako UCMP V84133, wykazuje cechy diagnostyczne ''[[Tyrannosaurus]]'', a jest mniejsza niż okazy nanotyrana. Miałoby to wskazywać, że istnieją młode tyranozaury, różniące się budową od osobników przypisywanych do ''Nanotyrannus''.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Różnice pozaczaszkowe===&lt;br /&gt;
Wiadomo, że Jane ma dłuższą kość ramienną w porównaniu do kości dorosłego tyranozaura - słynnej Sue, lecz zapewne jest to cecha młodych osobników. Carr i in. ([[2015]]) na konferencji Journal of Vertebrate Paleontology stwierdzili, że kość ramienna Jane jest dłuższa niż u nie w pełni dorosłych (ang. ''subadult'') osobników ''[[Tyrannosaurus]]'', znajdujących się w podobnej fazie wzrostu. Mimo tego, autorzy ci uznają ją za młodego tyranozaura. Osobnik NCSM 40000 ma krótszą kość ramienną, ale jego dłonie są większe niż u największych tyranozaurów. Paliczek 1-I jest niemal dwa razy dłuższy niż u okazu MOR 980 ''[[Tyrannosaurus]]''. Dłonie nanotyrana są funkcjonalnie dwupalczaste, ale zachowały szczątkowy pierwszy paliczek trzeciego palca. Podobny stan występuje u gorgozaura, natomiast u tyranozaura paliczek ten wydaje się zrośnięty z trzecią kością śródręcza (Zanno i Napoli, 2025). Również Longrich i Saitta (2024) wskazują, że pazury przednich kończyn 5-6-metrowych okazów nanotyrana są większe niż u największych osobników tyranozaura. Jeśliby tłumaczyć te różnice ontogenezą, to w jej trakcie musiałoby dojść do zmniejszenia się rozmiaru niektórych kości kończyn przednich. Wg cytowanych autorów u żadnego znanego owodniowca nie dochodzi do takich zmian. Znane są przykłady ujemnej allometrii, prowadzącej do stosunkowo krótszych kończyn u osobników dorosłych, ale nie są znane przykłady kurczenia się kończyn w wymiarach bezwzględnych. &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Persons i Currie (2016) badając proporcje tylnych kończyn wśród teropodów stwierdzili, że osobniki przypisywane do ''Nanotyrannus'' cechowały się zdecydowanie większymi zdolnościami do szybkiego biegu niż okazy należące niewątpliwie do tyranozaura (miały wyższy współczynnik CLP). Ponieważ badane osobniki gorgozaura i albertozaura miały podobny współczynnik CLP niezależnie od stadium rozwoju ontogenetycznego, autorzy uznali, że cecha ta pozwala na rozróżnienie ''[[Tyrannosaurus]]'' i ''Nanotyrannus''. Wnioski te zostały jednak nieoficjalnie skrytykowane przez Sakamoto, który tłumaczył takie wyniki m.in. zbyt małą próbą. Wg niego badania cytowanych wyżej autorów nie stanowią mocnego dowodu na odrębność nanotyrana i tyranozaura. &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Jane ma też rowek w kształcie litery U na kości kruczej, co jest niespotykane u żadnego ze znanych osobników ''T. rex.''&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Okaz NCSM 40000 ma 35 kręgów ogonowych, podczas gdy u ''[[Tyrannosaurus]]'' ich liczbę szacuje się na 40-45. Wzrost liczby kręgów ogonowych podczas ontogenezy jest nieznany u archozaurów (Zanno i Napoli, 2025).&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Podsumowanie===&lt;br /&gt;
[[Larson]] ([[2008]], [[2013]]) wyliczył prawie 30 różnic dzielących ''Nanotyrannus'' i ''[[Tyrannosaurus]]'' i choć stwierdził, że są one odrębnymi taksonami, to nie pokusił się jednak o dogłębną analizę. Longrich i Saitta (2024) wskazali aż 150 różnic. Wydaje się jednak, że większość z tych różnic można wytłumaczyć zmiennością osobniczą lub zmianami zachodzącymi w ontogenezie. Liczne z cech uznawanych za unikatowe dla nanotyrana występują też u innych młodych tyranozaurydów (Yun, 2016; Brusatte i Carr, 2016). [[Witmer]] i [[Ridgely]] ([[2009]], [[2010]]), mimo wykazania ewidentnych i trudnych do wytłumaczenia inaczej niż odrębnością gatunkową różnic, nie zdecydowali się jednak na zdecydowane postulowanie odrębności, licząc na to, że przyszłe odkrycia pozwolą rozwikłać tę zagadkę. Woodward i in. (2020) opowiedzieli się za synonimizacją tyranozaura i nanotyrana. Zwrócili oni uwagę, że w przypadku odrębności gatunkowej, ten drugi byłby znany wyłącznie ze szczątków młodych osobników, dlatego hipotezę mówiącą o synonimizacji uznali za bardziej parsymoniczną. Longrich i Saitta (2024) tłumaczą brak w pełni dorosłych okazów nanotyranów niewielką próbą i faktem, że większość tyranozaurydów ginęła przed osiągnięciem starości. Z kolei rzadkość młodych osobników ''[[Tyrannosaurus]] rex'' wg cytowanych autorów wynika z faktu, że mniejsze okazy po prostu mają mniejszy potencjał fisylizacyjny. Co ciekawe, analiza filogenetyczna, przeprowadzona przez [[Longrich]]a i Saittę wskazuje, że ''Nanotyrannus'' mógł nie należeć do Tyrannosauridae, lecz być prymitywniejszym przedstawicielem Tyrannosauroidea. Praca wspomnianych autorów została nieoficjalnie skrytykowana przez Cau (online), który uznał, że w istocie nie wnosi ona niczego nowego do dyskusji. Opisanie niemal kompletnego i w zasadzie dorosłego okazu NCSM 40000 w 2025 r. zdaje się przesądzać sprawę i dostarcza bardzo solidnych argumentów na rzecz odrębności nanotyrana. Analiza filogenetyczna potwierdziła również, że nanotyran nie należał do Tyrannosauridae, lecz był członkiem siostrzanego kladu Nanotyrannidae.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Obecnie należy uznać, że ''[[Tyrannosaurus]] rex'' i ''Nanotyrannus lancensis'' to odrębne taksony (kluczowe znaczenie dla tej kwestii mają znaczące różnice w budowie mózgoczaszki, ale też kończyn przednich czy liczby kręgów). Ogromne znaczenia ma fakt, że osobnik NCSM 40000 w chwili śmierci był niemal w pełni dojrzały somatycznie, a mimo tego rozmiarami co najmniej kilkukrotnie ustępował dojrzałym okazom ''[[Tyrannosaurus]]''.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Spis gatunków ==&lt;br /&gt;
{| class=&amp;quot;wikitable&amp;quot;&lt;br /&gt;
|{{V| ''Nanotyrannus''}}&lt;br /&gt;
| {{Kpt|[[Bakker]], [[Williams]]}} i {{Kpt|[[Currie]]}}, [[1988]]&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| = &amp;quot;Clevelanotyrannus&amp;quot;&lt;br /&gt;
| ({{Kpt|[[Bakker]], [[Williams]]}} i {{Kpt|[[Currie]]}} vide {{Kpt|[[Currie]]}}, [[1987]])&lt;br /&gt;
| ''[[nomen nudum]]''&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| ?= ''[[Stygivenator]]''&lt;br /&gt;
| {{Kpt|[[Olshevsky]]}}, [[1995]]&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| = ''Gilmoretyrannus''&lt;br /&gt;
| {{Kpt|Sancarlo}} i {{Kpt|[[Paul]]}}, [[2026]]&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| = ''Larsonvenator''&lt;br /&gt;
| {{Kpt|Sancarlo}} i {{Kpt|[[Paul]]}}, [[2026]]&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|{{V| ''N. lancensis''}}&lt;br /&gt;
| ({{Kpt|[[Gilmore]]}}, [[1946]]) {{Kpt|[[Bakker]], [[Williams]]}} i {{Kpt|[[Currie]]}}, [[1988]]&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| = ''[[Albertosaurus]]'' (&amp;quot;Clevelanotyrannus&amp;quot;) ''lancensis''&lt;br /&gt;
| ({{Kpt|[[Gilmore]]}}, [[1946]]) {{Kpt|[[Paul]]}}, [[1988]]&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| = ''[[Albertosaurus]] lancensis''&lt;br /&gt;
| ({{Kpt|[[Gilmore]]}}, [[1946]]) {{Kpt|[[Russell]]}}, [[1970]]&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| = ''[[Albertosaurus]]'' (''Nanotyrannus'') ''lancensis''&lt;br /&gt;
| ({{Kpt|[[Gilmore]]}}, [[1946]]) {{Kpt|[[Paul]]}}, [[1988]]&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| = ''[[Gorgosaurus]] lancensis''&lt;br /&gt;
| {{Kpt|[[Gilmore]]}}, [[1946]]&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| ?= ''[[Stygivenator]] molnari''&lt;br /&gt;
| ({{Kpt|[[Paul]]}}, [[1988]]) {{Kpt|[[Olshevsky]]}}, [[1995]]&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| ?= ''[[Aublysodon]] molnari''&lt;br /&gt;
| {{Kpt|[[Paul]]}}, [[1988]]&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| = ''Larsonvenator elegans''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|Sancarlo}} i {{Kpt|[[Paul]]}}, [[2026]]&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|{{V|''N. lethaeus''}}&lt;br /&gt;
|{{Kpt|[[Zanno]] i {{Kpt|Napoli}}, [[2025]]&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| = ''Gilmoretyrannus lethaeus''&lt;br /&gt;
| ({{Kpt|[[Zanno]] i {{Kpt|Napoli}}, [[2025]]) {{Kpt|Sancarlo}} i {{Kpt|[[Paul]]}}, [[2026]]&lt;br /&gt;
|}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Bibliografia ==&lt;br /&gt;
&amp;lt;small&amp;gt;&lt;br /&gt;
1) Prace naukowe:&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Bakker, R. T.; Williams, M. &amp;amp; Currie, P. J. (1988). &amp;quot;Nanotyrannus, a new genus of pygmy tyrannosaur, from the latest Cretaceous of Montana.&amp;quot; Hunteria, 1: 1–30.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Brusatte, S.L. &amp;amp; Carr, T.D. (2016) &amp;quot;The phylogeny and evolutionary history of tyrannosauroid dinosaurs&amp;quot; Scientific Reports, 6, 20252. [[doi:10.1038/srep20252]].&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Brusatte, S.L., Carr, T.D., Williamson, T.E., Holtz T.R., Hone, D.W.E., Williams, S.A. (2016) &amp;quot;Dentary groove morphology does not distinguish ‘Nanotyrannus’ as a valid taxon of tyrannosauroid dinosaur. Comment on: “Distribution of the dentary groove of theropod dinosaurs: Implications for theropod phylogeny and the validity of the genus Nanotyrannus Bakker et al., 1988”&amp;quot; Cretaceous Research&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Carr T. D. (1999). &amp;quot;Craniofacial ontogeny in the Tyrannosauridae (Dinosauria, Coelurosauria).&amp;quot; Journal of Vertebrate Paleontology. 19:497-520.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Carr T. D. &amp;amp; Williamson T. E. (2004). &amp;quot;Diversity of late Maastrichtian Tyrannosauridae (Dinosauria: Theropoda) from western North America.&amp;quot; Zoological Journal of the Linnean Society 142:479-523.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Carr, T.D., Henderson, M., Erickson, G., Peterson, J., Williams, S., Currie, P.J., Scherer, R., Harrison, B. (2015). A subadult ''Tyrannosaurus rex'' and its bearing on the Nanotyrannus hypothesis. Journal of Vertebrate Paleontology. Program and Abstracts 2015, 103.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Carr, T.D. (2020) &amp;quot;A high-resolution growth series of ''Tyrannosaurus rex'' obtained from multiple lines of evidence.&amp;quot; PeerJ 8:e9192&lt;br /&gt;
[[doi:https://doi.org/10.7717/peerj.9192]].&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Cau, A. (2024 online) [https://www.facebook.com/TheropodaBlog].&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Currie, P. J. (2003). &amp;quot;Cranial anatomy of tyrannosaurids from the Late Cretaceous of Alberta&amp;quot;. Acta Palaeontologica Polonica 48 (2): 191-226.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Currie, P. J.; Hurum, J. H; &amp;amp; Sabath, K. (2003). &amp;quot;Skull structure and evolution in tyrannosaurid phylogeny&amp;quot;. Acta Palaeontologica Polonica 48 (2): 227-234.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Gilmore, C.W. (1946) &amp;quot;A new carnivorous dinosaur from the Lance Formation of Montana&amp;quot; Smithsonian Miscellaneous Collections 106 (13), 1-9.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Griffin, C.T., Bugos, J., Poust, A.W., Morris, Z.S., Sombathy, R.S., D’Emic, M.D., O’Connor, P.M., Petermann, H., Fabbri, M. &amp;amp; Colleary, C. (2025). &amp;quot;A diminutive tyrannosaur lived alongside ''Tyrannosaurus rex''.&amp;quot; Science. [[doi:10.1126/science.adx8706]].&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Hwang, S. H. (2009). &amp;quot;The utility of tooth enamel microstructure in identifying isolated dinosaur teeth&amp;quot; Lethaia Published Online: Sep 14 2009 12:53PM DOI: 10.1111/j.1502-3931.2009.00194.x&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Larson, P. L. (2008). &amp;quot;Variation and sexual dimorphism in ''Tyrannosaurus rex''&amp;quot;. [w]: Larson P, Carpenter K, &amp;quot;Tyrannosaurus rex, the tyrant king&amp;quot;. Bloomington: Indiana University Press. p 102–128.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Larson, P. L. (2013a). “The case for ''Nanotyrannus''”.[w] J. M. Parrish, R. A. Molnar, P. J. Currie., and E. B. Koppelhus, “Tyrannosaurid Paleobiology”. Bloomington: Indiana University Press.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Larson, P.L. (2013b). The validity of ''Nanotyrannus lancensis'' (Theropoda, Lancian - Upper Maastrichtian of North America). Journal of Vertebrate Paleontology. Program and Abstracts 2013, 159.&lt;br /&gt;
Persons, W. S., Currie, P. J. (2016). &amp;quot;An approach to scoring cursorial limb proportions in carnivorous dinosaurs and an attempt to account for allometry&amp;quot;. Scientific Reports. 6. 19828. [[doi:10.1038/srep19828]].&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Longrich, N.R.&amp;amp; Saitta, E.T. (2024). „Taxonomic Status of Nanotyrannus lancensis (Dinosauria: Tyrannosauroidea)—A Distinct Taxon of Small-Bodied Tyrannosaur.” Fossill Studies 2024, 2, 1–65. [[https://doi.org/ 10.3390/fossils2010001]].&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Longrich, N.R., Dalman, S., Lucas, S.G. &amp;amp; Fiorillo, A.R. (2026). A large tyrannosaurid from the Late Cretaceous (Campanian) of North America. Scientific Reports 16, 8371. [[doi:10.1038/s41598-026-38600-w]].&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Paul, G.S. (2025). &amp;quot;A presentation of the current data on the exceptionally diverse non-tyrannosaurid eutyrannosaur and Tyrannosaurini genera and species of western North America during the end Cretaceous North American interchange&amp;quot;. Mesozoic. 2 (2): 85–138. [[doi:10.11646/mesozoic.2.2.1]].&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Sancarlo, F., Paul, G.S. &amp;quot;The taxonomics of the lithe basal eutyrannosaur genera and species of late Maastrichtian western North America&amp;quot;. ZooNova. 54: 1–65&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Schmerge, J.D., Rothschild, B.M. (2016). “Distribution of the dentary groove of theropod dinosaurs: Implications for theropod phylogeny and the validity of the genus Nanotyrannus Bakker et al., 1988.” Cretaceous Research. 61, 26-33.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Tsuihiji, T., Watabe, M., Tsogtbaatar, K., Tsubamoto, T., Barsbold, R., Suzuki, S., Lee, A.H., Ridgely, R.C., Kawahara, Y. &amp;amp; Witmer, L.M. (2011) &amp;quot;Cranial osteology of a juvenile specimen of ''Tarbosaurus bataar'' from the Nemegt Formation (Upper Cretaceous) of Bugin Tsav, Mongolia&amp;quot; Journal of Vertebrate Paleontology. 31(3), 497–517.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Witmer, L. M. &amp;amp; Ridgely, R. C. (2009) &amp;quot;New Insights Into the Brain, Braincase, and Ear Region of ''Tyrannosaurs'' (Dinosauria, Theropoda), with Implications for Sensory Organization and Behavior&amp;quot; The Anatomical Record: Advances in Integrative Anatomy and Evolutionary Biology 292( 9): 1266-1296&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Witmer. L.M. &amp;amp; Ridgely, R.C. (2010) &amp;quot;The Cleveland tyrannosaur skull (''Nanotyrannu''s or ''Tyrannosaurus''): new findings based on ct scanning, with special reference to the braincase&amp;quot; Kirtlandia, 37, 61-81.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Woodward, H.N., Tremaine, K., Williams, S.A., Zanno, L.E., Horner, J.R. &amp;amp; Myhrvold, N. (2020). &amp;quot;Growing up ''Tyrannosaurus rex'': Osteohistology refutes the pygmy &amp;quot;Nanotyrannus&amp;quot; and supports ontogenetic niche partitioning in juvenile Tyrannosaurus.&amp;quot; Science Advances 6(1): eaax6250&lt;br /&gt;
[[DOI: 10.1126/sciadv.aax6250]].&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Yun, C (2015). &amp;quot;Evidence points out that &amp;quot;Nanotyrannus&amp;quot; is a juvenile ''Tyrannosaurus rex''&amp;quot;.&amp;quot;. PeerJ PrePrints. 3: e1052. [[doi:10.7287/peerj.preprints.852v1]].&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Zanno, L. E. &amp;amp; Napoli, J.G. (2025). „''Nanotyrannus'' and ''Tyrannosaurus'' coexisted at the close of the Cretaceous. Nature [[doi:10.1038/s41586-025-09801-6]].&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
2) Pozostałe&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Tsuihiji, T., Watabe, M., Witmer, L., Tsubamoto, T., Tsogtbaatar, K. (2007) &amp;quot;A juvenile skeleton of Tarbosaurus with a nearly complete skull and its implicarions for ontogenetic change in tyrannosaurids&amp;quot; Journal of Vertebrate Paleontology. 27(3), 160A&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Horner, online http://www.youtube.com/watch?v=xYbMXzBwpIo&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Mortimer, online: http://home.comcast.net/~eoraptor/Tyrannosauroidea.html#Tyrannosaurusrex&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Mortimer, online: http://theropoddatabase.blogspot.com/2016/01/nanotyrannus-was-groovy-baby.html&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Sakamoto, M., online http://mambobob-raptorsnest.blogspot.com/2016/03/hind-limb-proportions-cast-doubt-on.html &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
http://www.dinodata.org/index.php?option=com_content&amp;amp;task=view&amp;amp;id=7033&amp;amp;Itemid=67&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
http://en.wikipedia.org/wiki/Jane_(dinosaur)&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
http://www.dinosaur-world.com/tyrannosaurs/nanotyrannus_lancensis.htm&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
http://www.livescience.com/animals/080724-ap-japan-dinosaur.html&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
http://www.fossilmuseum.net/DinosaurFossils/Tyrannosaurus-rex/Tyrannosaurus-rex.htm&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
http://www.cmnh.org/site/AtTheMuseum/OnExhibit/PermanentExhibits/Jane.aspx&amp;lt;references/&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Dinosauria]] &lt;br /&gt;
[[Kategoria:Saurischia]] &lt;br /&gt;
[[Kategoria:Theropoda]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Tetanurae]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Coelurosauria]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Tyrannosauroidea]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Ameryka Północna]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:USA]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Mezozoik]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Kreda]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Mastrycht]]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>Taurovenator</name></author>
		
	</entry>
	<entry>
		<id>https://encyklopedia.dinozaury.com/index.php?title=Nanotyrannus&amp;diff=38657</id>
		<title>Nanotyrannus</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://encyklopedia.dinozaury.com/index.php?title=Nanotyrannus&amp;diff=38657"/>
		<updated>2026-09-28T15:06:26Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Taurovenator: &lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;{{DISPLAYTITLE:''Nanotyrannus''}}&lt;br /&gt;
{{Opis&lt;br /&gt;
 |Autor                  = [[Maciej Ziegler]], [[Kamil Kamiński]]&lt;br /&gt;
 |Korekta                = [[Marcin Szermański]], [[Adrian Tkocz]], [[Michał Siedlecki]]&lt;br /&gt;
 |nazwa                  = ''Nanotyrannus'' (nanotyran)&lt;br /&gt;
 |długość                = zob. tekst&lt;br /&gt;
 |masa                   = zob. tekst&lt;br /&gt;
 |wysokość               = &lt;br /&gt;
 |dieta                  = mięsożerny&lt;br /&gt;
 |miejsce                = [[USA]] - Montana, Dakota Południowa i Wyoming &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;lt;small&amp;gt;([[formacja|formacje]] [[Hell Creek]] i [[Lance]])&amp;lt;/small&amp;gt; &lt;br /&gt;
 |czas                   = {{Występowanie|67|66}}&lt;br /&gt;
ok. 67-66 [[Ma]]&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
&amp;lt;small&amp;gt;[[późna kreda]] ([[mastrycht]])&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
 |systematyka            = [[Dinosauria]]&lt;br /&gt;
 &lt;br /&gt;
[[Saurischia]] &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Theropoda]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Tetanurae]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Coelurosauria]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Tyrannosauroidea]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Eutyrannosauria]]&lt;br /&gt;
 |grafika                = Nanotyrannus_Skull.jpg&lt;br /&gt;
 |podpis                 = [[Holotyp]]. Autor zdjęcia: ScottRobertAnselmo [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:CMNH_Nanotyrannus_Skull.jpg]&lt;br /&gt;
 |PorównanieGrupa        = &lt;br /&gt;
 |PorównanieDługość      = &lt;br /&gt;
 |mapa                   = &lt;br /&gt;
}}&lt;br /&gt;
== Wstęp ==&lt;br /&gt;
''Nanotyrannus'' to [[rodzaj]] eutyranozaura z późnego [[mastrycht]]u z terenów Ameryki Północnej. &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
W przeszłości opisano wiele gatunków tyranozaurydów, które okazały się synonimami ''[[Tyrannosaurus]] rex'' - np. ''[[Dinotyrannus]] megagracilis'' czy ''[[Stygivenator]] molnari''. ''Nanotyrannus'' jest ostatnim, który zapewne jest innym [[takson]]em.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Czaszka nanotyrana to pierwsza skamieniałość dinozaura poddana tomografii komputerowej. Nanotyran wystąpił też w drugim odcinku serialu &amp;quot;Jurassic Fight Club&amp;quot;, gdzie walczył z młodymi ''Tyrannosaurus''.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Paleoekologia==&lt;br /&gt;
Potencjalnymi ofiarami nanotyranów mogły być średniej wielkości [[Cerapoda|cerapody]] ''[[Pachycephalosaurus]]'', ''[[Thescelosaurus]]'' czy ''[[Leptoceratops]]''. W polowaniu pomocne były silne szczęki, skierowane do przodu oczy oraz długie tylne kończyny. Zęby wielu osobników tego dinozaura znaleziono w kościach roślinożernych dinozaurów. W 1997 roku znaleziono kompletny szkielet [[triceratops]]a; nazwano go &amp;quot;Kelsey&amp;quot;. Przy nim znaleziono ponad 20 zębów, które uważa się za pochodzące od ''Nanotyrannus'' lub ''[[Tyrannosaurus]]''. Wydaje się mało prawdopodobne, aby jeden osobnik stracił aż tyle zębów podczas jednego posiłku, więc jest to dowód na zachowania stadne młodych tyranozaurów lub nanotyranów. Bob [[Bakker]] uważa, że nanotyrany polowały w grupach. &lt;br /&gt;
[[Plik: JANE_head_replica.JPG |300px|thumb|right|Rekonstrukcja czaszki &amp;quot;Jane&amp;quot;. Autor zdjęcia: Ratis irrittis [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:JANE_head_replica.JPG].]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Historia taksonu==&lt;br /&gt;
Odkrytą w [[1942]] roku czaszkę opisał [[Gilmore]] w [[1946]] roku, nadając jej nazwę ''[[Gorgosaurus]] lancensis''. Później, w związku z uznaniem gorgozaura za młodszy synonim albertozaura ([[Russell]], [[1970]]; [[Paul]], [[1988]]) nadano mu nazwę ''[[Albertosaurus]] lancensis''. [[Paul]] umieścił ''A. lancensis'' w osobnym podrodzaju. W [[1988]] roku [[Bakker]] i współpracownicy uznali w końcu ''A. lancensis'' za nowy rodzaj i nadali mu nazwę ''Nanotyrannus lancensis''. Ustalono też, że jest to [[bazalny]] tyranozauroid. Wcześniejszą proponowaną nazwą dla tego rodzaju był &amp;quot;Clevelanotyrannus&amp;quot;, i ta nazwa pojawia się w cytacji przyszłego opisu nanotyrana w publikacji Currie'go w [[1987]] roku. [[Anatoly Rozhdestvensky|Rozhdestvensky]] ([[1965]]) jako pierwszy zasugerował, że to młody ''[[Tyrannosaurus]]'', możliwość taką potwierdził [[Carpenter]] ([[1992]]), a szczegółowo opublikował to [[Carr]] ([[1999]]). Kolejny ważny okaz z Montany – Jane – odkryto w 2001 r. Nie zakończył on jednak debaty między zwolennikami i przeciwnikami pdrębności nanotyrana. W 2025 r. ukazała się praca autorstwa Zanno i Napoliego, która zdaje się rozstrzygająca. Autorzy opisali nowy, świetnie zachowany okaz, potwierdzający ważność ''Nanotyrannus''. Jednocześnie ustanowili nowy gatunek dla Jane  - ''N. lethaeus''. Sancarlo i [[Paul]] (2026) stwierdzili, że okaz opisany przez Zanno i Napoliego należy do odrębnego gatunku, nazwanego przez nich ''Larsonvenator elegans'', a dla ''N. lethaeus'' utworzyli nowy rodzaj ''Gilmoretyrannus''. Ich praca nie została jeszcze oficjalnie przyjęta przez innych paleontologów zajmujących się dinozaurami (komentarz prywatny - MS).&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Etymologia==&lt;br /&gt;
Nazwa [[rodzaj]]owa ''Nanotyrannus'' dosłownie znaczy &amp;quot;mały tyran&amp;quot; i odnosi się do wielkości dinozaura w porównaniu do ''[[Tyrannosaurus]] rex''. Nazwa ta powstała z połączenia greckich słów: ''nanos'' (mały, karzeł) i ''tyrannos'' (tyran, król). Epitet gatunkowy ''lancensis'' nadano od nazwy formacji Lance, jak wcześniej nazywano jednostkę stratygraficzną, w której go odnaleziono. Obecnie Hell Creek, w [[1946]] roku będące ogniwem tej formacji, uznano za odrębną formację. Epitet gatunkowy drugiego gatunku - ''lethaeus'', nawiązuje do Lete, jednej z pięciu rzek Hadesu. W jednym z utworów Wergiliusza dusze muszą pić z Lete, aby zapomnieć o swoim po przednim życiu i odrodzić się. Jest to odniesienie do historii taksonomicznej ''N. lethaeus'', który przypisywany był do ''N. lancensis'' i ''T. rex'', by w końcu zostać odrębnym gatunkiem. Nazwa rodzajowa ''Gilmoretyrannus'' oznacza &amp;quot;tyran Gilmore'a&amp;quot; i upamiętnia znalazcę oraz autora pierwszego opisu materiału kopalnego nanotyrana, [[Gilmore|Charlesa Gilmore'a]]. Nazwa rodzajowa ''Larsovenator'' oznacza natomiast &amp;quot;łowca Larsona&amp;quot; i honoruje [[Larson|Petera Larsona]], za jego badania nad różnorodnością mastrychckich tyranozaurów. Epitet gatunkowy ''elegans'' oznacza z łaciny &amp;quot;elegancki&amp;quot;, lecz nie wiadomo do czego się on odnosi (być może od stanu zachowania się proponowanego [[holotyp]]u ''Larsonvenator'' - komentarz prywatny [MS]).&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Materiał kopalny==&lt;br /&gt;
===''N. lancensis''===&lt;br /&gt;
[[Plik: Nanotyrannus_lancensis.png|300px|thumb|right|Rekonstrukcja ''N. lancensis'' oparta na okazie NCSM 40000. Autor: Connor Ashbridge. [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Nanotyrannus_lancensis.png].]]&lt;br /&gt;
[[Holotyp]] (CMN (=CMNH) 7541)) to czaszka mierząca 57-61 cm wraz z żuchwą. Długość ciała szacuje się na około 5 m. Okaz ten miał 15 zębów w kościach szczękowych i 16 w kościach zębowych. &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Materiał przypisany to okaz NCSM 40000 - niemal kompletny artykułowany szkielet z czaszką. Okaz ten był bliski osiągnięcia dojrzałości somatycznej i w chwili śmierci miał co najmniej 14 lat. Jego masę oszacowano na 704 kg (Zanno i Napoli, 2025) oraz 1064 kg (Longrich i Saitta, 2024). Co ciekawe, miał on różną liczbę zębów po obu stronach pyska: odpowiednio 16 i 17 w lewej i prawej kości szczękowej oraz 17 i 18 w lewej i prawej kości zębowej. Alternatywnie jest to okaz typowy ''Larsonvenator elegans'' (Sancarlo i [[Paul]], 2026).&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Wg analizy filogenetycznej Zanno i Napoli (2025) do tego gatunku należał też okaz KUVP 156375 z osadów formacji Hell Creek w Montanie (częściowa nieartykułowana czaszka z elementami szkieletu pozaczaszkowego). Warto jednak zaznaczyć, że ma on 12 zębodołów w kości szczękowej, co jest liczbą typową dla ''Tyrannosaurus'' i znacznie mniejszą niż u wyżej wymienionych.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Oprócz tego istnieje nie w pełni opisany przez naukowców materiał - kilka części czaszki (kość łzowa?, jarzmowa i czołowa i zęby - BHI 6235, znalezione w pobliżu ''T. rex'' - &amp;quot;Sue&amp;quot;), paliczek oraz liczne zęby - wszystkie należące do młodych osobników. [[Mortimer]] uważa, że pazur uznany za pochodzący od nanotyrana przez Stenersona i O'Connera ([[1994]]) został do niego przypisany wyłącznie z powodu wielkości. &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===''N. lethaeus''===&lt;br /&gt;
[[Holotyp]] (BMRP 2002.4.1, znany jako Jane) to prawie kompletna czaszka długości 72,4 cm, żuchwa, zęby mierzące 10 cm; kręgi: 7 szyjnych, 4 grzbietowe tylne, 10 ogonowych przednich z szewronami, żebra grzbietowe i brzuszne ([[gastralia]]); kompletna miednica i kręgi krzyżowe; kości kończyn: kość łopatkowo-krucza, ramienna, promieniowa, łokciowa i części dłoni, kości udowe, piszczelowe, kości śródstopia, paliczki i pazury. Łącznie jest to około połowy wszystkich kości, w tym 2/3 czaszki. Okaz ten jest wystawiony w Burpee Museum of Natural History - Muzeum Historii Naturalnej Burpee w Rockford (stan Illinois).&lt;br /&gt;
[[Plik:Nanotyrannus1.jpg|300px|thumb|right| &amp;quot;Jane&amp;quot;. Autor: Kranar Drogin [http://en.wikipedia.org/wiki/File:Jane_TRex_Burpee.jpg], zob. galerię na [http://www.fossilmuseum.net/DinosaurFossils/Tyrannosaurus-rex/Tyrannosaurus-rex.htm].]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Okaz odkryli w [[2001]] roku w południowej Montanie Carol Tuck i Bill Harrison - członkowie ekspedycji prowadzonej przez Michaela Hendersona z Muzeum Burpee. Wcześnie stwierdzono, że to drugi okaz ''Nanotyrannus'', ponieważ budową zębów i czaszki bardzo przypomina [[holotyp]]. [[Larson]] ([[2008]]) przypisał go do ''N. lancensis''. Nazwa tego szkieletu została nadana na cześć Jane Solem, dobroczyńcy Muzeum. W chwili śmierci Jane miała (ale nie wiemy czy to samica) 11 lat (lub co najmniej 13 wg Woodwarda i in. [2020]) i około 7 m długości. Jej czaszka jest bardzo podobna do holotypu ''N. lancensis'', lecz większa. W kościach zębowych Jane miała po 17 zębów, a w kościach szczękowych - 15 i 16. Jane miała dłuższe kończyny niż dorosłe tyranozaury a przednie miały prawdopodobnie większy zakres ruchu. Schemat wzrostu wskazuje, że ''N. lethaeus'' był większy od gatunku typowego. Zanno i Napoli oszacowali masę okazu BMRP 2002.4.1 na 819 kg, jednak w pełni dojrzały osobnik mógł osiągać masę ponad 1200 t (Zanno i Napoli, 2025). Wcześniej Molina-Peraz i Larramendi (2019) obliczyli dla Jane masę 520 kg przy długości 5,5 m. Jeszcze inne szacunki wahają się od 530 do 954 kg. Longrich i Saitta (2024) przewidywali dla całkowicie wyrośniętych okazów nanotyrana masę w okolicach 1,5 t.&lt;br /&gt;
[[Plik: Nanotyrannus_lethaeus.png|300px|thumb|right|Rekonstrukcja ''N. lethaeus ''. Autor: Connor Ashbridge. [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Nanotyrannus_lethaeus.png].]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===''N. '' sp.===&lt;br /&gt;
Zanno i Napoli (2025) zaliczyli do nanotyrana okaz BMRP 2006.4.4, lecz nie przydzielili go do żadnego z gatunków. Obejmuje on część kręgów, obręcz barkową i miedniczną, kończyny przednie oraz tylne. Był to młody dorosły osobnik, mający w chwili śmierci co najmniej 15 lat. Jego masa wynosiła 786-899 kg, a przewidywana masa dla w pełni wyrośniętego okazu - 700-1100 kg. Krzywa jego wzrostu nie pasuje do ''Tyrannosaurus''. Kości dłoni okazu BMRP 2006.4.4 były większe niż u tyranozaura. Budowa kości ramiennej bardziej zbliża go do ''N. lancensis'' niż ''N. lethaeus''. Pokrywające się elementy są jednak większe, a pazury dłoni różnią się w stosunku do osobnika NCSM 40000.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Inny osobnik, prawdopodobnie należący do ''Nanotyrannus'', to HRS08 (==SWAU HRS 08507, 01514, 08421; HRC 8438) z osadów formacji [[Lance]] w Wyoming. Jest to niekompletny i nieartykułowany okaz, obejmujący fragmenty czaszki, żuchwy i szkieletu pozaczaszkowego, prawdopodobnie należące do jednego osobnika. Wg Paula (2025) był to prawie dorosły osobnika o masie ok. 450 kg, z kolei wg Griffina i in. (2025) - osobnik niedojrzały i nadal szybko rosnący. Wykazuje cechy właściwe dla nanotyrana, m.in. liczbę zębów szczękowych większą niż 13.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Kolejny ciekawy okaz to osobnik nazwany Jodi. Pochodzi on z dolnych warstw formacji Hell Creek i wg Paula (2025) był prawie dorosły w momencie śmierci. Paliczki jego dłoni są większe niż u w pełni dorosłych okazów ''Tyrannosaurus''. Wg Sancarlo i Paula (2026) jest to okaz tymczasowo przypisany do ''Larsonvenator elegans''.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Pozostały wątpliwy materiał===&lt;br /&gt;
Oprócz wyżej wymienionych, do nanotyrana może należeć jeszcze więcej okazów, często fragmentarycznych i trudnych do dokładniejszej identyfikacji. Wśród nich wymienić można AMNH FARB 5050 (niewielki fragment kości zębowej z Hell Creek, sklasyfikowany jako Eutyrannosauria indet. przez Zanno i Napoli [2025]), DDM 1536.8 (III kość śródstopia), DDM 1561.14 (pierwszy ząb szczękowy), DDM 1863.11 (pierwszy ząb szczękowy), DDM 344.1 (kość czołowa), DDM 35 (fragmenty czaszki i szkieletu pozaczaszkowego młodego osobnika), MOR 6625 (fragment żuchwy),RSM 2347.1 (częściowy szkielet młodego osobnika).&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Ciekawym okazem jest też LACM 28471 (znany jako Jordan). Osobnik ten to niewielka, fragmentaryczna czaszka, opisana w 1978 r. jako szczątki [[Dromaeosauridae|dromeozauryda]]. Dopiero po latach zorientowano się, że jest to czaszka tyranozauroida. Paul (1988) umieścił ją w rodzaju ''[[Aublysodon]]'', znanym tylko z zębów i uważanym obecnie za ''[[nomen dubium]]''. Olshevsky (1995) przeniósł go do odrębnego rodzaju ''Stygivenator''. W kolejnych latach był on uznawany za synonim tyranozaura. Longrich i Saitta (2024), Paul (2025) oraz Longrich i in. (2026) doszukali się odrębności od ''Nanotyrannus lancensis'' i opowiedzieli się za utrzymaniem ważności rodzaju ''Stygivenator''. Wg tych ostatnich autorów opisany w 2025 r. ''Nanotyrannus lethaeus'' jest drugim gatunkiem z rodzaju ''Stygivenator''. Zdaniem Zanno i Napoli (2025) okaz LACM 28471 jest niediagnostyczny i należy uznać ''Stygivenator molnari'' za ''nomen dubium''. Może on wykazywać jedną z autapomorfii nanotyrana – stosunkowo niewielki otwór nerwowo-naczyniowy na styku kości szczękowej i przedszczękowej lub jego brak. Uszkodzenie przodu czaszki uniemożliwia jednak pewne potwierdzenie występowania tej cechy. Wspomniani autorzy przypuszczają, że może to być nanotyran, prawdopodobnie ''N. lancensis''. Sancarlo i Paul (2026) sądzą, że ''Stygivenator'' jest ważnym taksonem tyranozauroida i bliskim krewniakem ''Larsonvenator elegans''.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Młody ''[[Tyrannosaurus]] rex''?==&lt;br /&gt;
W mezozoiku typową sytuacją była obecność kilku dużych drapieżnych dinozaurów w jednym ekosystemie. Longrich i Saitta (2024) zwracają uwagę, że w ekosystemie późnego mastrychtu Laramidii należy się spodziewać więcej niż jednego tyranozauryda. Może jednak zachodnia część Ameryki Północnej na końcu ery dinozaurów była wyjątkiem?&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Carr]] ([[1999]]) wylicza 13 cech łączących ''N. lancensis'' z ''T. rex'' na których podstawie uznał go za młodego tego drugiego. Później [[Currie]] ([[2003]]) wykazał, że wiele z tych cech mają także inne tyranozaurydy, szczególnie ''[[Tarbosaurus]]'' i ''[[Daspletosaurus]]''. [[Currie]] uznał też, że nanotyran jest trudny do odróżnienia od młodego daspletozaura. ''Nanotyrannus'' jest uważany za młodszy synonim tyranozaura przez Holtza ([[2001]], [[2004]]), [[Brochu]] ([[2003]]), Carra i Williamsona ([[2004]]), Carra (2005), Hendersona ([[2005]]), Paula ([[2008]]), Brusatte’a i in. ([[2016]]), Brusatte’a i Carra ([[2016]]), Yuna ([[2016]]) i Sakamoto (2016 online). Natomiast [[Currie]] ([[2003]]), [[Currie]] i in., ([[2003]]); [[Larson]], ([[2005]], [[2008]], [[2013]]a, [[2013]]b) oraz [[Witmer]] i [[Ridgely]] ([[2005]]) stwierdzili, że to młody siostrzanego taksonu tyranozaura. A jako taki mógłby zostać uznany za odrębny rodzaj - ''Nanotyrannus'' - lub za drugi gatunek tyranozaura - powstałaby wtedy nowa kombinacja ''[[Tyrannosaurus]] lancensis''. Larson ([[2013]]a) wskazał na cechy, które jego zdaniem miały świadczyć o tym, że osobnik BMRP 2002.4.1 (Jane) był już bardzo bliski zaprzestania wzrostu lub nawet przestał rosnąć. Wskazuje on m.in. na zrośnięcie kości łopatkowo-kruczej, miednicy oraz przynajmniej częściowe zrośnięcie trzonów kręgów grzbietowych z wyrostkami kolczystymi. Jeżeli jego wnioski są prawidłowe, to wówczas wątpliwy stałby się argument, że różnice między ''T. rex'' a ''Nanotyrannus'' można tłumaczyć ontogenezą. Jednak [[Chan-gyu Yun|Yun]] (2016) wykazał, że cechy te występują też u wielu bardzo młodych tyranozaurydów lub innych teropodów, zatem na ich podstawie nie można wnioskować o statusie ontogenetycznym Jane, która niemal na pewno była osobnikiem młodym. W 2020 r. Woodward i in. przebadali mikrostrukturę kości udowej i piszczelowej Jane. Na tej podstawie orzekli, że był to młody, aktywnie rosnący osobnik. Longrich i Saitta (2024) stwierdzili, że okazy przypisywane do nanotyrana były dorosłe lub prawie dorosłe. Świadczyć ma o tym m.in. zrośnięcie kości, stosunkowo powolne tempo wzrostu oraz spowolnienie wzrostu w ostatnim okresie życia. Co więcej, sporządzona dla nich krzywa wzrostu przewiduje, że w pełni dorosłe okazy osiągałyby maksymalnie masę w okolicach 1,5 t, a więc znacznie poniżej dorosłego ''[[Tyrannosaurus]]''. Wspomniani autorzy podkreślają także, iż ''Nanotyrannus'' różni się od dorosłych tyranozaurów znacznie bardziej niż młody tarbozaur od dojrzałych okazów swego gatunku. Już u bardzo młodych okazów ''[[Tarbosaurus]]'' można zaobserwować charakterystyczne cechy dorosłych, takie jak wysoka i głęboka kość szczękowa. Brak ich jednak u nanotyranów. Oznacza to, że ''[[Tyrannosaurus]]'' musiałby mieć zupełnie odmienny wzór rozwoju osobniczego niż jego azjatycki kuzyn. Schemat ontogenezy ''[[Gorgosaurus]]'' także nie wykazuje, by zachodziły u niego zmiany, proponowane na linii ''[[Tyrannosaurus]]'' – ''Nanotyrannus''. Brak również okazów, które łączyłyby cechy ''[[Tyrannosaurus]]'' i ''Nanotyrannus''. Zanno i Napoli (2025) zwrócili uwagę, że jeśli nanotyrann jest młodym tyranozaurem, to w jego ontogenezie musiałaby zachodzić nagła i dramatyczna transformacja czaszki w okresie szybkiego wzrostu. Obejmowałaby ona zmiany w jej budowie, które wydają się specyficzne gatunkowo i są kształtowane na wczesnym etapie rozwoju. Przykładowo, u ''Nanotyrannus'' brak jest otworu nerwowo-naczyniowego w miejscu łączenia kości szczękowej i przedszczękowej, natomiast u ''[[Tyrannosaurus]]'' jest on obecny. Interpretacja tych różnic jako wyniku ontogenezy wymaga założenia, że splot nerwowo-naczyniowy wydrążył otwór i kanał w strukturze kości. Tego typu zmiany są nieznane u żyjących owodniowców i zdaniem autorów są niemożliwe (Zanno i Napoli, 2025). Jest to nadinterpretacja - otwór jest u ''Nanotyrannus'' umiejscowiony w kości szczękowej (Larson, 2013a). Badania histologiczne kości gnykowej holotypu nanotyrana wskazują, że był to osobnik dorosły dojrzały lub bliski osiągnięcia dojrzałości szkieletowej (Griffin i in., 2025). Jest to kolejny solidny dowód na odrębność nanotyrana od tyranozaura. &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Liczba zębów===&lt;br /&gt;
Wszystkie tyranozaurydy mają 4 zęby w kości przedszczękowej (z przodu górnej szczęki), natomiast w kości szczękowej (z tyłu górnej szczęki) i zębowej (w szczęce dolnej) liczba ta jest zmienna i waha się od 11 do 18. Stałą liczbę zębów szczękowych ma ''[[Albertosaurus]]'' - 14. Natomiast u pozostałych tyranozaurydów liczba ta jest zmienna - u ''[[Gorgosaurus]]'' - 13-15, u ''[[Daspletosaurus]]'' - 13-17 (są to jednak prawdopodobnie dane od co najmniej trzech gatunków, co może tłumaczyć taką rozpiętość, zob. dalej), u ''[[Tarbosaurus]]'' - 12-13 i wreszcie u ''[[Tyrannosaurus]]'' - 11-12. Liczba zębów jest zmienna nie tylko wśród poszczególnych osobników danego gatunku; znane są okazy, które mają po jednej stronie szczęki (np. po prawej) więcej zębów niż w po drugiej stronie.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Podobnie żuchwa - u nanotyrana było w niej 16 lub 16-17 zębów a u tyranozaura - 12-14 ([[Hurum]] i [[Sabath]], [[2003]]) albo czasem 15 u okazu przezwanego Samson, przy czym liczba maleje wraz ze wzrostem (Horner, online). &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Bakker]] i in. ([[1998]]) uznawali liczbę zębów za cechę pozwalającą rozróżnić taksony. [[Carr]] ([[1999]]) twierdzi jednak, że należy być z tym ostrożnym, bowiem jest to cecha zależna od wieku i zmienności osobniczej. Przebadał on szczegółowo czaszki gorgozaura. Podzielił on 9 osobników ''G. libratus'' na trzy stadia rozwojowe. Osobniki najmłodsze miały 13-15 zębów szczękowych (3 z nich miały 15, 2 miały 14 a jeden, najstarszy z nich - 13), średni miał 13, natomiast największe dwa okazy po 13 i jeden 14. [[Currie]] ([[2003]]) przebadał 11 (o 2 więcej) osobników ''G. libratus'' i wykazał, że liczba zębów szczękowych nie zmniejsza się ze wzrostem osobników, lecz wykazuje nawet lekką tendencję wzrostową. Także u innych tyranozaurydów nie zaobserwował zmniejszenia liczby zębów z wiekiem. Wykazał, że tyranozaurydy, w tym także ''T. rex'', z wiekiem i wzrostem nie traciły zębów. U siedmiu badanych przez niego osobników ''T. rex'' tylko jeden miał niższą liczbę zębów, niż pozostałe, i wcale nie był największy. Przeważnie tyranozaury miały 12 zębów. Natomiast nanotyran ma przynajmniej 14 zębów w kości szczękowej, a prawdopodobnie miał ich 15 ([[Currie]], [[2003]]; [[Bakker]] i in., [[1988]]). [[Currie]] pisze, że u żadnego gatunku teropoda nie zaobserwowano zmniejszania liczby zębów w miarę wzrostu. Jednak najnowsze opracowania zdają się potwierdzać twierdzenia o zmiennej liczbie zębów u tyranozaurydów. Carr i in. ([[2017]]) wykazali, że w toku ontogenezy ''[[Daspletosaurus]] horneri'' zmieniała się liczba zębów szczękowych. Być może podobne wnioski można odnieść do ''[[Daspletosaurus]] torosus'' (zob. [[Daspletosaurus#Zmiana liczby zębów w ontogenezie]]). Yun ([[2016]]) powołując się na osobistą komunikację z Holtzem uważa, że również u tyranozaura liczba zębów malała wraz ze wzrostem. Ponadto zmienna liczba zębów może być cechą wynikającą ze zmienności osobniczej, co podaje w wątpliwość jej przydatność przy rozróżnianiu wymarłych gatunków (Brown i in., 2015).&lt;br /&gt;
[[Plik: Tyrannosaurus rex nanotyrannus lancensis by abelov2014.jpg|300px|thumb|right| Tyranozaur I dwa nanotyrany w późnokredowym lesie. Autor: ABelov2014 [http://abelov2014.deviantart.com/art/Tyrannosaurus-rex-Nanotyrannus-lancensis-577519535].]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Artykułowany i niemal kompletny szkielet niewielkiego (długość czaszki - 29 cm, uda - 30 cm, długość ciała ok. 2 m), młodego tarbozaura, o którym donieśli [[Tsuihiji]] i in. ([[2007]], opisany w [[2011]] r.) ma 13 zębów w kości szczękowej i 14-15 w żuchwie - tyle, co dorosłe osobniki. Zanno i Napoli (2025) uważają, że pozorne zmniejszanie liczby zębów w ontogenezie może wynikać z patologicznej utraty niektórych zębów. Podobnie wypełniony dystalny zębodół w kości szczękowej, mylnie interpretowany jako dowód na redukcję liczby zębów, jest wg autorów cechą często spotykaną u eutyranozaurów. Podkreślają oni, że liczba zębów jest ustalana w embrionalnej fazie rozwoju archozaurów i nie ma przekonujących dowodów na jej zmianę, a zwłaszcza redukcję podczas ontogenezy.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Nowe okazy ''[[Tyrannosaurus]]'' - &amp;quot;Samson&amp;quot; z Carnegie Muzeum (Pittsburgh) i szczątki ze Szkoły Górniczej Dakoty Południowej (South Dakota School of Mines, Rapid City) podobno mają większą liczbę zębów niż pozostałe tyranozaury. Dopóki jednak nie zostaną dokładnie przebadane przez naukowców, nie będzie pewności, czy to rzeczywiście młode tyranozaury - być może to właśnie młode nanotyrany. Bowiem osobniki ''T. rex'' odkryte od roku [[1990]] w większości pozostają nieopisane w literaturze fachowej. Larson (2013b) również wymienia nowe osobniki nanotyrana, także jeszcze nieopisane, z Montany, Dakoty Południowej i Wyoming, różniące się od tyranozaura m.in. obecnością trzeciego palca dłoni. Brusatte i Carr ([[2016]]) wspominają również o niemal kompletnym szkielecie młodego tyranozaura z Montany, który mógłby wyjaśnić zagadkę. Niestety okaz ten jest niedostępny do badań, jako że stał się częścią prywatnej kolekcji skamieniałości (Mortimer, online). &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Budowa zębów===&lt;br /&gt;
Zęby przypisywane nanotyranowi odnaleziono wśród kości niedorosłego tyranozaura, przezwanego Tinker, którego zęby przypominały uzębienie dorosłych tyranozaurów. Jak zauważyli [[Bakker]] i in. ([[1988]]), zęby nanotyrana mają prymitywną budowę i przypominają najbardziej te znane u teropoda nazwanego Jordan (LACM 28471), który okazał się młodym tyranozaurem. [[Larson]] ([[2008]]) wylicza czym zęby nanotyrana różnią się od zębów tyranozaura. Ten pierwszy ma mocno zredukowany pierwszy ząb z kości szczękowej oraz z żuchwy - ten drugi o kształcie typowym dla nie-tyranozauroidowych teropodów (tyranozauroidy mają go w kształcie litery D gdy się patrzy od góry), inne proporcje czwartego zęba z żuchwy i kości szczękowej. Dodatkowo wszystkie zęby nanotyrana są mocno spłaszczone, w przeciwieństwie do okrągłych zębów tyranozaura (gdy patrzy się z góry). Jednak jak pisze [[Mortimer]] (online), wszystkie zęby zaliczone do ''Nanotyrannus'' w zasadzie nie różnią się od zębów młodych ''[[Tyrannosaurus]]'', więc izolowane zęby nie mogą być przypisywane do konkretnego taksonu. Wszelkie różnice w budowie tłumaczy się różnymi stadiami rozwoju osobniczego - młodsze osobniki mają te węższe, przypominające zęby dromeozaurydów, a starsze mają je szersze i mocniejsze. Do podobnego wniosku doszła [[Hwang]] ([[2009]]) - uznała ona, że ząb oznaczony UWGM-187 jest nie od odróżnienia od zębów innych młodych tyranozaurydów.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Larson]] i in. ([[2003]]) donoszą o zębach z dolnej części formacji Hell Creek z Dakoty Południowej. Jest ich 91, a niektóre są bardziej bocznie spłaszczone od innych, co dotyczy też dużych zębów, a niektóre mniejsze są masywne. Sugeruje to, że żyły tam dwa gatunki tyranozaurydów.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Zanno i Napoli (2025) podają, że zęby przedszczękowe nanotyrana przypominają uzębienie tyranozauroidów ze „środkowej” kredy i są proste, dłutowate i pozbawione ząbkowania. Wszystkie znane młode tyranozaurydy mają piłkowane zęby przedszczękowe, nawet pisklak albertozaura. Założenie o nabyciu serracji zębów w trakcie ontogenezy jest sprzeczne z naszą wiedzą o pokrewnych taksonach, a nawet o owodniowcach w ogóle. &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Budowa mózgoczaszki===&lt;br /&gt;
[[Witmer]] i [[Ridgely]] ([[2009]], [[2010]]) przebadali budowę tej części czaszki tyranozaurydów. Doszukali się u holotypu wielu, często prymitywnych cech, nieobecnych u tyranozaura, lecz u bardziej bazalnych przedstawicieli [[Tyrannosauridae]] (np. ''[[Gorgosaurus]]''). Kilka cech jest wspólnych, lecz są one problematyczne. Mózgoczaszka nanotyrana wydaje się być zupełnie inna nie tylko od ''T. rex'', lecz także pozostałych tyranozaurydów i ma cechy niespotykane u jego krewniaków. Mózgoczaszka młodego ''[[Gorgosaurus]]'' (ROM 1247) jest ogólnie bardziej podobna do dorosłych ''T. rex'' niż do ''N. lancensis''. Cała czaszka tego ostatniego jest silnie nachylona do dołu. [[Witmer]] i [[Ridgely]] uznali, że uszkodzenia pośmiertne, patologie lub [[ontogeneza]] jako wyjaśnienie różnic raczej nie wchodzą w grę. Zauważyli, że jeśli chodziłoby o ontogenezę, to późne zmiany zaobserwowano np. u przedstawicieli [[Ceratopsidae]], jednak dotyczyły one głównie zmian cech związanych prawdopodobnie z płcią a nie sposób tym wytłumaczyć drastycznych zmian w budowie mózgu tyranozauryda. Odnaleziono struktury, których nie da się wyjaśnić inaczej, niż obecnością małżowin oddechowych (ang. respiratory turbinates), które służą do regulowania temperatury ciała i są dowodem [[endotermia|endotermii]] (stałocieplności).&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Rowek na kości zębowej===&lt;br /&gt;
[[Plik:Nanotyrannus Clean.png|300px|thumb|right|Rekonstrukcja szkieletu nanotyrana. Autor zdjęcia: MCDinosaurhunter. [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Nanotyrannus_Clean.png].]]&lt;br /&gt;
Schmerge i Rothschild (2016) przebadali obecność rowka na bocznej powierzchni kości zębowej u 92 teropodów. U tyranozauroidów miał on występować tylko u ''[[Dryptosaurus]]'', ''[[Gorgosaurus]]'' i ''[[Albertosaurus]]'' oraz u BMRP 2002.4.1 (Jane). U holotypu nanotyrana obecność tej cechy lub jej brak jest trudny do zweryfikowania. Naukowcy ci przebadali pięć osobników niewątpliwie należących do ''[[Tyrannosaurus]]'', w tym młodego LACM 28471 (Jordan) i żaden z nich nie miał omawianego rowka. Uważają oni, że takie różnice trudno byłoby wytłumaczyć ontogenezą. Rowek na kości zębowej jest ściśle połączony z systemem nerwów, a więc zanik tej cechy podczas dojrzewania wymagałby „dramatycznych zmian”, jak to określili autorzy. Dlatego ich zdaniem cecha ta świadczy o niewątpliwej odrębności nanotyrana i tyranozaura. Co więcej, twierdzą oni, że obecność owego rowka jest cechą prymitywną, a ponieważ łączy ona nanotyrana z albertozaurynami, może on w rzeczywistości należeć do tego kladu, zamiast do tyranozaurynów, jak do tej pory sądzono. Również inne cechy budowy zdają się zbliżać nanotyrana do albertozaurynów (m.in. krótsza i niższa czaszka, krótsza kość biodrowa, dłuższe śródstopie i palce stóp). &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Wnioski Schmerge i Rothschilda zostały skrytykowane przez Brusatte’a i in. (2016). Stwierdzili oni, że rowek na kości zębowej jest szeroko rozpowszechnioną cechą wśród tyranozauroidów. Co więcej, jest to cecha zmienna ontogenetycznie, przyjmująca postać głębokiego, ostrego rowka u osobników młodych, oraz zdecydowanie płytszą formę u dorosłych. Skrytykowali także metodologię badań Schmerge i Rothschilda, którzy swoje wnioski oparli głównie na fotografiach, i w większości przypadków ograniczyli się do okazów holotypowych. Wg Brusatte’a i współpracowników, wiele innych tyranozauroidów również ma omawiany rowek na kości zębowej, lecz jest on płytki i słabo widoczny na fotografiach, zwłaszcza w przypadku większych osobników. Dotyczy to również dużych okazów albertozaura i gorgozaura, u których wspomniany rowek jest ledwo dostrzegalny. To samo zauważyli u tyranozaura, co do którego Schmerge i Rothschilda uznali, że żaden jego osobnik nie miał rowka. Brusatte współpracownicy przebadali jednak osobnika LACM 28471, i dostrzegli rowek po lewej stronie. Uważają oni, że z powodu uszkodzeń mógł on być niewidoczny na fotografiach, na których polegali poprzednio cytowani autorzy. Ponadto płytkie rowki są obecne u dorosłych okazów tyranozaura. Z kolei oba osobniki uznawane za nanotyrany (CMNH 7541; BMRP 2002.4.1), które mają wyraźny rowek, są niedorosłe. Podsumowując, wg autorów obecność rowka na kości zębowej u tyranozaurydów jest cechą zmienną ontogenetycznie, wyraźnie widoczną u młodych, i trudno dostrzegalną u dorosłych, zatem cecha ta nie pozwala na odróżnienie nanotyrana i tyranozaura. Twierdzą oni również, że takie zmiany byłyby jednymi z mniej drastycznych, jakie zachodziły w ontogenezie tej grupy teropodów, wbrew temu, co proponowali Schmerge i Rothschild. &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Krytycznie do tej pracy odniósł się także Mortimer (2016 online), który wskazuje na dużą zmienność omawianej cechy i jej niewielką przydatność dla rozróżniania gatunków. Wg niego, głębokość rowka może się znacząco zmieniać wzdłuż żuchwy u jednego osobnika, co sprawia, że ocena stanu tej cechy u danego okazu jest bardzo subiektywna. Mortimer skrytykował też analizę filogenetyczną Schmerge i Rothschilda. Zakłada on, że autorzy ci zakodowali młodociany okaz nanotyrana jako dorosłego osobnika, co musiało mocno wpłynąć na wynik. Młode tyranozaurydy, kodowane jako dorosłe, mają bowiem bardziej bazalną pozycję w większości analiz. Mortimer odniósł się także do samej matrycy – jego zdaniem bardzo niedopracowanej.  &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Schmerge i Rothschild podtrzymali jednak swoje wnioski, wskazując na różnice między prawidłowym rowkiem, a stanem, który nazwali „pseudo-rowkiem”. Zarzucili również błędy przy identyfikacji rowków w pracy Brusatte’a i współpracowników. Uznali oni, że pomimo ewentualnych zmian ontogenetycznych, jest to cecha pozwalająca na odróżnienie tyranozaura i nanotyrana. &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Carr (2020) przebadał kilkadziesiąt okazów tyranozaura i wykazał, że rowek nie występuje u bardzo młodych okazów, a u nieco starszych, kilkuletnich jest dobrze widoczny wzdłuż całego rzędu zębów, natomiast u starszych jest ograniczony do krótkich segmentów. Wydaje się więc, że nie jest to cecha związana z odrębnością gatunkową. &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Budowa pozostałej części czaszki===&lt;br /&gt;
[[Larson]] ([[2008]]) przebadał szkielety 34 z 46 niefragmentarycznych osobników przypisywanych do ''[[Tyrannosaurus]]'' i ''Nanotyrannus''. Okazało się, że cechy różniące ''T. rex'' i ''N. lancensis'' to między innymi (gwiazdkami oznaczono cechy mające występować także u młodych tyranozaurów według Mortimera, online): kształt dołu przedoczodołowego (''T. rex'' [=T] - głęboki, ''N. lancensis'' [=N] - płytki), zetknięcie się wewnętrznej przedoczodołowej krawędzi kości [=k.] szczękowej z k. jarzmową (T - brak, N - jest), okno szczękowe sięgające do przedniej krawędzi dołu przedoczodołowego (T - tak, N - nie), rozrost lemiesza (T - bocznie, N - grzbietowowewnętrznie), *tylny grzbietowy rowek k. kwadratowo-jarzmowej (T - nie, N - tak), *środkowy grzbietowy rowek k. kwadratowo-jarzmowej (T - jest, N - brak), *przedni grzbietowy środkowy rowek w k. kwadratowo-jarzmowej (T - tak, N - nie), róg na k. łzowej (T - brak, N - obecność), kształt k. łzowej (T - odwrócona litera L , N - litera T), połączenie k. łuskowej i kwadratowej (T - podwójne, N - pojedyncze), nerw czaszkowy V-2 ograniczony przez (T - k. szczękową i przedszczękową, N - k. szczękową), przednie szczękowe wgłębienie nerwu czaszkowego V-2 na kościach (T - szczękowej i przedszczękowej , N - szczękowej), środkowy dół zaoczodołowy (T - nie, N - tak), przedni otwór pneumatyczny na k. łuskowej (T - bardzo duży, N - brak), boczny otwór [[Pneumatyzacja|pneumatyczny]] na k. łzowej (T - mały, N - wiele dużych), środkowy otwór pneumatyczny na k. łzowej (T - duży, N - brak), otwór pneumatyczny na ''ectopterygoid'' ograniczony grubą krawędzią (T - tak, N - nie), otwory pneumatyczne na k. jarzmowej (T - zwrócone przedniobocznie , N - zwrócone tylnobocznie). Wydaje się jednak, że wiele z tych cech występuje też u młodych tyranozaurydów (zwłaszcza ''[[Tarbosaurus]]''). Z kolei inne różnice tłumaczyć można zmianami zachodzącymi w ontogenezie na przykładzie innych dinozaurów, bądź zmiennością osobniczą, obserwowaną u spokrewnionych gatunków, jak również pośmiertnymi uszkodzeniami szkieletu (Yun, 2016; Brusatte i Carr, 2016). Longrich i Saitta (2024) twierdzą, że kość czołowa, oznaczona jako UCMP V84133, wykazuje cechy diagnostyczne ''[[Tyrannosaurus]]'', a jest mniejsza niż okazy nanotyrana. Miałoby to wskazywać, że istnieją młode tyranozaury, różniące się budową od osobników przypisywanych do ''Nanotyrannus''.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Różnice pozaczaszkowe===&lt;br /&gt;
Wiadomo, że Jane ma dłuższą kość ramienną w porównaniu do kości dorosłego tyranozaura - słynnej Sue, lecz zapewne jest to cecha młodych osobników. Carr i in. ([[2015]]) na konferencji Journal of Vertebrate Paleontology stwierdzili, że kość ramienna Jane jest dłuższa niż u nie w pełni dorosłych (ang. ''subadult'') osobników ''[[Tyrannosaurus]]'', znajdujących się w podobnej fazie wzrostu. Mimo tego, autorzy ci uznają ją za młodego tyranozaura. Osobnik NCSM 40000 ma krótszą kość ramienną, ale jego dłonie są większe niż u największych tyranozaurów. Paliczek 1-I jest niemal dwa razy dłuższy niż u okazu MOR 980 ''[[Tyrannosaurus]]''. Dłonie nanotyrana są funkcjonalnie dwupalczaste, ale zachowały szczątkowy pierwszy paliczek trzeciego palca. Podobny stan występuje u gorgozaura, natomiast u tyranozaura paliczek ten wydaje się zrośnięty z trzecią kością śródręcza (Zanno i Napoli, 2025). Również Longrich i Saitta (2024) wskazują, że pazury przednich kończyn 5-6-metrowych okazów nanotyrana są większe niż u największych osobników tyranozaura. Jeśliby tłumaczyć te różnice ontogenezą, to w jej trakcie musiałoby dojść do zmniejszenia się rozmiaru niektórych kości kończyn przednich. Wg cytowanych autorów u żadnego znanego owodniowca nie dochodzi do takich zmian. Znane są przykłady ujemnej allometrii, prowadzącej do stosunkowo krótszych kończyn u osobników dorosłych, ale nie są znane przykłady kurczenia się kończyn w wymiarach bezwzględnych. &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Persons i Currie (2016) badając proporcje tylnych kończyn wśród teropodów stwierdzili, że osobniki przypisywane do ''Nanotyrannus'' cechowały się zdecydowanie większymi zdolnościami do szybkiego biegu niż okazy należące niewątpliwie do tyranozaura (miały wyższy współczynnik CLP). Ponieważ badane osobniki gorgozaura i albertozaura miały podobny współczynnik CLP niezależnie od stadium rozwoju ontogenetycznego, autorzy uznali, że cecha ta pozwala na rozróżnienie ''[[Tyrannosaurus]]'' i ''Nanotyrannus''. Wnioski te zostały jednak nieoficjalnie skrytykowane przez Sakamoto, który tłumaczył takie wyniki m.in. zbyt małą próbą. Wg niego badania cytowanych wyżej autorów nie stanowią mocnego dowodu na odrębność nanotyrana i tyranozaura. &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Jane ma też rowek w kształcie litery U na kości kruczej, co jest niespotykane u żadnego ze znanych osobników ''T. rex.''&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Okaz NCSM 40000 ma 35 kręgów ogonowych, podczas gdy u ''[[Tyrannosaurus]]'' ich liczbę szacuje się na 40-45. Wzrost liczby kręgów ogonowych podczas ontogenezy jest nieznany u archozaurów (Zanno i Napoli, 2025).&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Podsumowanie===&lt;br /&gt;
[[Larson]] ([[2008]], [[2013]]) wyliczył prawie 30 różnic dzielących ''Nanotyrannus'' i ''[[Tyrannosaurus]]'' i choć stwierdził, że są one odrębnymi taksonami, to nie pokusił się jednak o dogłębną analizę. Longrich i Saitta (2024) wskazali aż 150 różnic. Wydaje się jednak, że większość z tych różnic można wytłumaczyć zmiennością osobniczą lub zmianami zachodzącymi w ontogenezie. Liczne z cech uznawanych za unikatowe dla nanotyrana występują też u innych młodych tyranozaurydów (Yun, 2016; Brusatte i Carr, 2016). [[Witmer]] i [[Ridgely]] ([[2009]], [[2010]]), mimo wykazania ewidentnych i trudnych do wytłumaczenia inaczej niż odrębnością gatunkową różnic, nie zdecydowali się jednak na zdecydowane postulowanie odrębności, licząc na to, że przyszłe odkrycia pozwolą rozwikłać tę zagadkę. Woodward i in. (2020) opowiedzieli się za synonimizacją tyranozaura i nanotyrana. Zwrócili oni uwagę, że w przypadku odrębności gatunkowej, ten drugi byłby znany wyłącznie ze szczątków młodych osobników, dlatego hipotezę mówiącą o synonimizacji uznali za bardziej parsymoniczną. Longrich i Saitta (2024) tłumaczą brak w pełni dorosłych okazów nanotyranów niewielką próbą i faktem, że większość tyranozaurydów ginęła przed osiągnięciem starości. Z kolei rzadkość młodych osobników ''[[Tyrannosaurus]] rex'' wg cytowanych autorów wynika z faktu, że mniejsze okazy po prostu mają mniejszy potencjał fisylizacyjny. Co ciekawe, analiza filogenetyczna, przeprowadzona przez [[Longrich]]a i Saittę wskazuje, że ''Nanotyrannus'' mógł nie należeć do Tyrannosauridae, lecz być prymitywniejszym przedstawicielem Tyrannosauroidea. Praca wspomnianych autorów została nieoficjalnie skrytykowana przez Cau (online), który uznał, że w istocie nie wnosi ona niczego nowego do dyskusji. Opisanie niemal kompletnego i w zasadzie dorosłego okazu NCSM 40000 w 2025 r. zdaje się przesądzać sprawę i dostarcza bardzo solidnych argumentów na rzecz odrębności nanotyrana. Analiza filogenetyczna potwierdziła również, że nanotyran nie należał do Tyrannosauridae, lecz był członkiem siostrzanego kladu Nanotyrannidae.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Obecnie należy uznać, że ''[[Tyrannosaurus]] rex'' i ''Nanotyrannus lancensis'' to odrębne taksony (kluczowe znaczenie dla tej kwestii mają znaczące różnice w budowie mózgoczaszki, ale też kończyn przednich czy liczby kręgów). Ogromne znaczenia ma fakt, że osobnik NCSM 40000 w chwili śmierci był niemal w pełni dojrzały somatycznie, a mimo tego rozmiarami co najmniej kilkukrotnie ustępował dojrzałym okazom ''[[Tyrannosaurus]]''.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Spis gatunków ==&lt;br /&gt;
{| class=&amp;quot;wikitable&amp;quot;&lt;br /&gt;
|{{V| ''Nanotyrannus''}}&lt;br /&gt;
| {{Kpt|[[Bakker]], [[Williams]]}} i {{Kpt|[[Currie]]}}, [[1988]]&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| = &amp;quot;Clevelanotyrannus&amp;quot;&lt;br /&gt;
| ({{Kpt|[[Bakker]], [[Williams]]}} i {{Kpt|[[Currie]]}} vide {{Kpt|[[Currie]]}}, [[1987]])&lt;br /&gt;
| ''[[nomen nudum]]''&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| ?= ''[[Stygivenator]]''&lt;br /&gt;
| {{Kpt|[[Olshevsky]]}}, [[1995]]&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| = ''Gilmoretyrannus''&lt;br /&gt;
| {{Kpt|Sancarlo i [[Paul]], [[2026]]&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| = ''Larsonvenator''&lt;br /&gt;
| {{Kpt|Sancarlo i [[Paul]], [[2026]]&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|{{V| ''N. lancensis''}}&lt;br /&gt;
| ({{Kpt|[[Gilmore]]}}, [[1946]]) {{Kpt|[[Bakker]], [[Williams]]}} i {{Kpt|[[Currie]]}}, [[1988]]&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| = ''[[Albertosaurus]]'' (&amp;quot;Clevelanotyrannus&amp;quot;) ''lancensis''&lt;br /&gt;
| ({{Kpt|[[Gilmore]]}}, [[1946]]) {{Kpt|[[Paul]]}}, [[1988]]&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| = ''[[Albertosaurus]] lancensis''&lt;br /&gt;
| ({{Kpt|[[Gilmore]]}}, [[1946]]) {{Kpt|[[Russell]]}}, [[1970]]&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| = ''[[Albertosaurus]]'' (''Nanotyrannus'') ''lancensis''&lt;br /&gt;
| ({{Kpt|[[Gilmore]]}}, [[1946]]) {{Kpt|[[Paul]]}}, [[1988]]&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| = ''[[Gorgosaurus]] lancensis''&lt;br /&gt;
| {{Kpt|[[Gilmore]]}}, [[1946]]&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| ?= ''[[Stygivenator]] molnari''&lt;br /&gt;
| ({{Kpt|[[Paul]]}}, [[1988]]) {{Kpt|[[Olshevsky]]}}, [[1995]]&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| ?= ''[[Aublysodon]] molnari''&lt;br /&gt;
| {{Kpt|[[Paul]]}}, [[1988]]&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| = ''Larsonvenator elegans''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|Sancarlo i [[Paul]]}}, [[2026]]&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|{{V|''N. lethaeus''}}&lt;br /&gt;
|{{Kpt|[[Zanno]] i {{Kpt|Napoli}}, [[2025]]&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| = ''Gilmoretyrannus lethaeus''&lt;br /&gt;
|({{Kpt|[[Zanno]] i {{Kpt|Napoli}}, [[2025]]) {{Kpt|Sancarlo i [[Paul]]}}, [[2026]]&lt;br /&gt;
|}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Bibliografia ==&lt;br /&gt;
&amp;lt;small&amp;gt;&lt;br /&gt;
1) Prace naukowe:&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Bakker, R. T.; Williams, M. &amp;amp; Currie, P. J. (1988). &amp;quot;Nanotyrannus, a new genus of pygmy tyrannosaur, from the latest Cretaceous of Montana.&amp;quot; Hunteria, 1: 1–30.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Brusatte, S.L. &amp;amp; Carr, T.D. (2016) &amp;quot;The phylogeny and evolutionary history of tyrannosauroid dinosaurs&amp;quot; Scientific Reports, 6, 20252. [[doi:10.1038/srep20252]].&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Brusatte, S.L., Carr, T.D., Williamson, T.E., Holtz T.R., Hone, D.W.E., Williams, S.A. (2016) &amp;quot;Dentary groove morphology does not distinguish ‘Nanotyrannus’ as a valid taxon of tyrannosauroid dinosaur. Comment on: “Distribution of the dentary groove of theropod dinosaurs: Implications for theropod phylogeny and the validity of the genus Nanotyrannus Bakker et al., 1988”&amp;quot; Cretaceous Research&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Carr T. D. (1999). &amp;quot;Craniofacial ontogeny in the Tyrannosauridae (Dinosauria, Coelurosauria).&amp;quot; Journal of Vertebrate Paleontology. 19:497-520.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Carr T. D. &amp;amp; Williamson T. E. (2004). &amp;quot;Diversity of late Maastrichtian Tyrannosauridae (Dinosauria: Theropoda) from western North America.&amp;quot; Zoological Journal of the Linnean Society 142:479-523.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Carr, T.D., Henderson, M., Erickson, G., Peterson, J., Williams, S., Currie, P.J., Scherer, R., Harrison, B. (2015). A subadult ''Tyrannosaurus rex'' and its bearing on the Nanotyrannus hypothesis. Journal of Vertebrate Paleontology. Program and Abstracts 2015, 103.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Carr, T.D. (2020) &amp;quot;A high-resolution growth series of ''Tyrannosaurus rex'' obtained from multiple lines of evidence.&amp;quot; PeerJ 8:e9192&lt;br /&gt;
[[doi:https://doi.org/10.7717/peerj.9192]].&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Cau, A. (2024 online) [https://www.facebook.com/TheropodaBlog].&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Currie, P. J. (2003). &amp;quot;Cranial anatomy of tyrannosaurids from the Late Cretaceous of Alberta&amp;quot;. Acta Palaeontologica Polonica 48 (2): 191-226.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Currie, P. J.; Hurum, J. H; &amp;amp; Sabath, K. (2003). &amp;quot;Skull structure and evolution in tyrannosaurid phylogeny&amp;quot;. Acta Palaeontologica Polonica 48 (2): 227-234.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Gilmore, C.W. (1946) &amp;quot;A new carnivorous dinosaur from the Lance Formation of Montana&amp;quot; Smithsonian Miscellaneous Collections 106 (13), 1-9.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Griffin, C.T., Bugos, J., Poust, A.W., Morris, Z.S., Sombathy, R.S., D’Emic, M.D., O’Connor, P.M., Petermann, H., Fabbri, M. &amp;amp; Colleary, C. (2025). &amp;quot;A diminutive tyrannosaur lived alongside ''Tyrannosaurus rex''.&amp;quot; Science. [[doi:10.1126/science.adx8706]].&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Hwang, S. H. (2009). &amp;quot;The utility of tooth enamel microstructure in identifying isolated dinosaur teeth&amp;quot; Lethaia Published Online: Sep 14 2009 12:53PM DOI: 10.1111/j.1502-3931.2009.00194.x&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Larson, P. L. (2008). &amp;quot;Variation and sexual dimorphism in ''Tyrannosaurus rex''&amp;quot;. [w]: Larson P, Carpenter K, &amp;quot;Tyrannosaurus rex, the tyrant king&amp;quot;. Bloomington: Indiana University Press. p 102–128.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Larson, P. L. (2013a). “The case for ''Nanotyrannus''”.[w] J. M. Parrish, R. A. Molnar, P. J. Currie., and E. B. Koppelhus, “Tyrannosaurid Paleobiology”. Bloomington: Indiana University Press.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Larson, P.L. (2013b). The validity of ''Nanotyrannus lancensis'' (Theropoda, Lancian - Upper Maastrichtian of North America). Journal of Vertebrate Paleontology. Program and Abstracts 2013, 159.&lt;br /&gt;
Persons, W. S., Currie, P. J. (2016). &amp;quot;An approach to scoring cursorial limb proportions in carnivorous dinosaurs and an attempt to account for allometry&amp;quot;. Scientific Reports. 6. 19828. [[doi:10.1038/srep19828]].&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Longrich, N.R.&amp;amp; Saitta, E.T. (2024). „Taxonomic Status of Nanotyrannus lancensis (Dinosauria: Tyrannosauroidea)—A Distinct Taxon of Small-Bodied Tyrannosaur.” Fossill Studies 2024, 2, 1–65. [[https://doi.org/ 10.3390/fossils2010001]].&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Longrich, N.R., Dalman, S., Lucas, S.G. &amp;amp; Fiorillo, A.R. (2026). A large tyrannosaurid from the Late Cretaceous (Campanian) of North America. Scientific Reports 16, 8371. [[doi:10.1038/s41598-026-38600-w]].&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Paul, G.S. (2025). &amp;quot;A presentation of the current data on the exceptionally diverse non-tyrannosaurid eutyrannosaur and Tyrannosaurini genera and species of western North America during the end Cretaceous North American interchange&amp;quot;. Mesozoic. 2 (2): 85–138. [[doi:10.11646/mesozoic.2.2.1]].&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Sancarlo, F., Paul, G.S. &amp;quot;The taxonomics of the lithe basal eutyrannosaur genera and species of late Maastrichtian western North America&amp;quot;. ZooNova. 54: 1–65&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Schmerge, J.D., Rothschild, B.M. (2016). “Distribution of the dentary groove of theropod dinosaurs: Implications for theropod phylogeny and the validity of the genus Nanotyrannus Bakker et al., 1988.” Cretaceous Research. 61, 26-33.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Tsuihiji, T., Watabe, M., Tsogtbaatar, K., Tsubamoto, T., Barsbold, R., Suzuki, S., Lee, A.H., Ridgely, R.C., Kawahara, Y. &amp;amp; Witmer, L.M. (2011) &amp;quot;Cranial osteology of a juvenile specimen of ''Tarbosaurus bataar'' from the Nemegt Formation (Upper Cretaceous) of Bugin Tsav, Mongolia&amp;quot; Journal of Vertebrate Paleontology. 31(3), 497–517.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Witmer, L. M. &amp;amp; Ridgely, R. C. (2009) &amp;quot;New Insights Into the Brain, Braincase, and Ear Region of ''Tyrannosaurs'' (Dinosauria, Theropoda), with Implications for Sensory Organization and Behavior&amp;quot; The Anatomical Record: Advances in Integrative Anatomy and Evolutionary Biology 292( 9): 1266-1296&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Witmer. L.M. &amp;amp; Ridgely, R.C. (2010) &amp;quot;The Cleveland tyrannosaur skull (''Nanotyrannu''s or ''Tyrannosaurus''): new findings based on ct scanning, with special reference to the braincase&amp;quot; Kirtlandia, 37, 61-81.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Woodward, H.N., Tremaine, K., Williams, S.A., Zanno, L.E., Horner, J.R. &amp;amp; Myhrvold, N. (2020). &amp;quot;Growing up ''Tyrannosaurus rex'': Osteohistology refutes the pygmy &amp;quot;Nanotyrannus&amp;quot; and supports ontogenetic niche partitioning in juvenile Tyrannosaurus.&amp;quot; Science Advances 6(1): eaax6250&lt;br /&gt;
[[DOI: 10.1126/sciadv.aax6250]].&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Yun, C (2015). &amp;quot;Evidence points out that &amp;quot;Nanotyrannus&amp;quot; is a juvenile ''Tyrannosaurus rex''&amp;quot;.&amp;quot;. PeerJ PrePrints. 3: e1052. [[doi:10.7287/peerj.preprints.852v1]].&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Zanno, L. E. &amp;amp; Napoli, J.G. (2025). „''Nanotyrannus'' and ''Tyrannosaurus'' coexisted at the close of the Cretaceous. Nature [[doi:10.1038/s41586-025-09801-6]].&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
2) Pozostałe&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Tsuihiji, T., Watabe, M., Witmer, L., Tsubamoto, T., Tsogtbaatar, K. (2007) &amp;quot;A juvenile skeleton of Tarbosaurus with a nearly complete skull and its implicarions for ontogenetic change in tyrannosaurids&amp;quot; Journal of Vertebrate Paleontology. 27(3), 160A&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Horner, online http://www.youtube.com/watch?v=xYbMXzBwpIo&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Mortimer, online: http://home.comcast.net/~eoraptor/Tyrannosauroidea.html#Tyrannosaurusrex&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Mortimer, online: http://theropoddatabase.blogspot.com/2016/01/nanotyrannus-was-groovy-baby.html&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Sakamoto, M., online http://mambobob-raptorsnest.blogspot.com/2016/03/hind-limb-proportions-cast-doubt-on.html &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
http://www.dinodata.org/index.php?option=com_content&amp;amp;task=view&amp;amp;id=7033&amp;amp;Itemid=67&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
http://en.wikipedia.org/wiki/Jane_(dinosaur)&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
http://www.dinosaur-world.com/tyrannosaurs/nanotyrannus_lancensis.htm&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
http://www.livescience.com/animals/080724-ap-japan-dinosaur.html&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
http://www.fossilmuseum.net/DinosaurFossils/Tyrannosaurus-rex/Tyrannosaurus-rex.htm&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
http://www.cmnh.org/site/AtTheMuseum/OnExhibit/PermanentExhibits/Jane.aspx&amp;lt;references/&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Dinosauria]] &lt;br /&gt;
[[Kategoria:Saurischia]] &lt;br /&gt;
[[Kategoria:Theropoda]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Tetanurae]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Coelurosauria]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Tyrannosauroidea]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Ameryka Północna]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:USA]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Mezozoik]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Kreda]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Mastrycht]]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>Taurovenator</name></author>
		
	</entry>
	<entry>
		<id>https://encyklopedia.dinozaury.com/index.php?title=Larsonvenator&amp;diff=38656</id>
		<title>Larsonvenator</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://encyklopedia.dinozaury.com/index.php?title=Larsonvenator&amp;diff=38656"/>
		<updated>2026-09-28T14:45:59Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Taurovenator: Przekierowanie do Nanotyrannus&lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;#REDIRECT: [[Nanotyrannus]]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>Taurovenator</name></author>
		
	</entry>
	<entry>
		<id>https://encyklopedia.dinozaury.com/index.php?title=Gilmoretyrannus&amp;diff=38655</id>
		<title>Gilmoretyrannus</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://encyklopedia.dinozaury.com/index.php?title=Gilmoretyrannus&amp;diff=38655"/>
		<updated>2026-09-28T14:45:38Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Taurovenator: Przekierowanie do Nanotyrannus&lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;#REDIRECT: [[Nanotyrannus]]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>Taurovenator</name></author>
		
	</entry>
	<entry>
		<id>https://encyklopedia.dinozaury.com/index.php?title=2026&amp;diff=38640</id>
		<title>2026</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://encyklopedia.dinozaury.com/index.php?title=2026&amp;diff=38640"/>
		<updated>2026-09-25T15:02:49Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Taurovenator: &lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;{{Szablon:202X}}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Wydarzenia==&lt;br /&gt;
*21 lutego zmarł [[Hans-Dieter Sues]], amerykański paleontolog zajmujący się m.in. badaniem mezozoicznych oraz paleozoicznych kręgowców&lt;br /&gt;
*23 czerwca zmarł [[Khishigjav Tsogtbaatar]], mongolski paleontolog specjalizujący się w badaniach nad dinozaurami, ich systematyką, ewolucją oraz paleobiogeografią&lt;br /&gt;
*2 lipca zmarł [[Yuri Bolotsky]], rosyjski paleontolog znany z m.in. z opisania ''[[Amurosaurus]]'' i ''[[Olorotitan]]'' &lt;br /&gt;
*2 września zmarł [[Yoshikazu Hasegawa]], japoński paleontolog zajmujący się wymarłymi kręgowcami, w tym dinozaurami&lt;br /&gt;
*9 września zmarł [[Andrzej Elżanowski]], polski zoolog i paleontolog znany z m.in. z opisania ''[[Potamornis]]'' i ''[[Gobipteryx]]''&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Dinosauria==&lt;br /&gt;
{{Szablon:Pomoc_spis}}&lt;br /&gt;
W 2026 roku opisano '''34''' nowe [[nazwa|nazwy]] [[Dinosauria|dinozaurów]] ('''30''' nowych [[rodzaj|rodzajów]], '''27''' nowych gatunków i 1 nową [[kombinacja|kombinację]]).&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Obecnie za [[Takson ważny|ważne]] [[takson]]y nieptasich dinozaurów uznawanych są '''33''' z nich.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
{| class=&amp;quot;sortable&amp;quot;&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
! width=&amp;quot;200px&amp;quot;|Nazwa&lt;br /&gt;
! Autorzy&lt;br /&gt;
! width=&amp;quot;185px&amp;quot;|Klasyfikacja&lt;br /&gt;
! Kraj&lt;br /&gt;
! width=&amp;quot;100px&amp;quot;|Wiek&lt;br /&gt;
!width=&amp;quot;250px&amp;quot; class=unsortable|Uwagi&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Bicharracosaurus|{{U|Bicharracosaurus dionidei}}]]'''''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|Reutter, Carballido, Windholz, Pol &amp;amp; [[Rauhut]]}}, 2026&lt;br /&gt;
|[[Sauropoda]]: ?[[Brachiosauridae]]&lt;br /&gt;
|[[Argentyna]]&lt;br /&gt;
|{{pJura}}&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Ceratocaudia|{{U|Ceratocaudia antiqua}}]]'''''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|Natarajan, Bhosale, Rakshit &amp;amp; Dasgupta}}, 2026&lt;br /&gt;
|[[Sauropoda]]: [[Macronaria]]&lt;br /&gt;
|[[Indie]]&lt;br /&gt;
|{{wJura}}&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Changzhousaurus |{{U|Changzhousaurus sinensis}}]]'''''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|[[Xu]]}}, 2026&lt;br /&gt;
|[[Theropoda]]: [[Paraves]]&lt;br /&gt;
|[[Chiny]]&lt;br /&gt;
|{{wKreda}}&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Corythosaurus|Corythosaurus stebingeri]]'''''&lt;br /&gt;
|({{Kpt|[[Currie]] &amp;amp; [[Horner]]}}, [[1994]]) {{Kpt|Brown &amp;amp; Shape, 2026}}&lt;br /&gt;
|[[Ornithopoda]]: [[Hadrosauridae]]&lt;br /&gt;
|[[USA]]&lt;br /&gt;
|{{pKreda}}&lt;br /&gt;
|Wcześniej ''[[Hypacrosaurus]] stebingeri''.&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Cryptarcus|{{U|Cryptarcus}} russelli]]'''''&lt;br /&gt;
|({{Kpt|[[Sternberg]], [[1940]]}}) {{Kpt|Holmes, Mallon, [[Ryan]] &amp;amp; [[Evans]]}}, 2026&lt;br /&gt;
|[[Ceratopsia]]: [[Chasmosaurinae]]&lt;br /&gt;
|[[Kanada]]&lt;br /&gt;
|{{pKreda}}&lt;br /&gt;
|Wcześniej ''[[Chasmosaurus]] russelli''.&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Dasosaurus|{{U|Dasosaurus tocantinensis}}]]'''''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|Mayer, Silva Junior, Kerber, Navarro, Bandeira, Cisneros, Sousa, Pereira, Medeiros, Lindoso, Cavalcanti Neto, Ghilardi, Aureliano, Godoy, Ferreira &amp;amp; [[Langer]]}}, 2026&lt;br /&gt;
|[[Sauropoda]]: [[Somphospondyli]]&lt;br /&gt;
|[[Brazylia]]&lt;br /&gt;
|{{wKreda}}&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Dinevenator|{{U|Dinevenator}} robustus]]'''''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|({{Kpt|[[Robert Sullivan|Sullivan]], [[2006]]) Jasinski &amp;amp; [[Robert Sullivan|Sullivan]]}}, 2026&lt;br /&gt;
|[[Theropoda]]: [[Troodontidae]]&lt;br /&gt;
|[[USA]]&lt;br /&gt;
|{{pKreda}}&lt;br /&gt;
|Wcześniej ''&amp;quot;[[Saurornitholestes]]&amp;quot; robustus'' i ?''[[Xenovenator]] robustus''.&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Doolysaurus|{{U|Doolysaurus huhmini}}]]'''''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|Jung, Kim, Jo &amp;amp; Clarke}}, 2026&lt;br /&gt;
|[[Ornithischia]]: [[Thescelosauridae]]&lt;br /&gt;
|[[Korea Południowa]]&lt;br /&gt;
|{{sKreda}} &lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Eopinacosaurus|{{U|Eopinacosaurus}} mephistocephalus]]'''''&lt;br /&gt;
|({{Kpt|[[Godefroit]], [[Pereda Superbiola]], [[Li]] &amp;amp; [[Dong]], [[1999]]}}) {{Kpt|Penkalski}}, 2026&lt;br /&gt;
|[[Thyreophora]]: [[Ankylosauridae]]&lt;br /&gt;
|[[Chiny]]&lt;br /&gt;
|{{pKreda}}&lt;br /&gt;
|Wcześniej ''[[Pinacosaurus]] mephistocephalus''.&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Ferenceratops|{{U|Ferenceratops}} shqiperorum]]'''''&lt;br /&gt;
|({{Kpt|[[Weishampel]], Jianu, Csiki &amp;amp; Norman, [[2003]]}}) {{Kpt|[[Maidment]], Butler, [[Brusatte]], Meade, Augustin, Csiki-Sava &amp;amp; Ősi}}, 2026&lt;br /&gt;
|?[[Ceratopsia]]: ?[[Ceratopsoidea]]&lt;br /&gt;
|[[Rumunia]]&lt;br /&gt;
|{{pKreda}}&lt;br /&gt;
|Wcześniej ''[[Zalmoxes]] shqiperorum''.&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Foskeia|{{U|Foskeia pelendonum}}]]'''''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|Dieudonné, Becerra, Zanesco, Tortosa, Cruzado-Caballero, Stein &amp;amp; Fernández-Baldor}}, 2026&lt;br /&gt;
|[[Ornithopoda]]: [[Iguanodontia]]&lt;br /&gt;
|[[Hiszpania]]&lt;br /&gt;
|{{wKreda}}&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Gilmoretyrannus|{{U|Gilmoretyrannus}} lethaeus]]'''''&lt;br /&gt;
|({{Kpt|[[Zanno]] &amp;amp; [[Napoli]], [[2025]]}}) {{Kpt|Sancarlo &amp;amp; [[Paul]]}}, 2026&lt;br /&gt;
|[[Theropoda]]: [[Tyrannosauroidea]]&lt;br /&gt;
|[[USA]]&lt;br /&gt;
|{{pKreda}}&lt;br /&gt;
|Wcześniej ''[[Nanotyrannus]] lethaeus''.&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Gongshuilong|{{U|Gongshuilong fanwei}}]]'''''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|Yao, Qiu, Yu, Yang, Wang, Cao, Zhao, Xu, Shi, Lou, Zeng, Lu, Wu, [[Xu]], Han &amp;amp; Xing}}, 2026&lt;br /&gt;
|[[Ornithopoda]]: [[Hadrosauridae]]&lt;br /&gt;
|[[Chiny]]&lt;br /&gt;
|{{pKreda}}&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Haolong|{{U|Haolong dongi}}]]'''''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|Huang, Wu, Mao, Bertozzo, Dhouailly, Robin, Pittman, Kaye, Manucci, He, Wang &amp;amp; [[Godefroit]]}}, 2026&lt;br /&gt;
|[[Ornithopoda]]: [[Iguanodontia]]&lt;br /&gt;
|[[Chiny]]&lt;br /&gt;
|{{wKreda}}&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Jian|{{U|Jian changmaensis}}]]'''''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|Zhou, Lamanna, Poust, Li, You &amp;amp; [[O'Connor]]}}, 2026&lt;br /&gt;
|[[Theropoda]]: [[Dromaeosauridae]]&lt;br /&gt;
|[[Chiny]]&lt;br /&gt;
|{{wKreda}}&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Kank|{{U|Kank australis}}]]'''''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|Motta, Aranciaga Rolando, Rozadilla, Agnolín, Brissón Egli, Álvarez Herrera, Chimento, Lo Coco, Tsuihiji, Manabe, Pol &amp;amp; [[Novas]]}}, 2026&lt;br /&gt;
|[[Theropoda]]: [[Unenlagiidae]]&lt;br /&gt;
|[[Argentyna]]&lt;br /&gt;
|{{pKreda}}&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Kayrasaurus|{{U|Kayrasaurus changliensis}}]]'''''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|Liao, Freimuth, [[Zanno]] &amp;amp; [[Xu]]}}, 2026&lt;br /&gt;
|[[Theropoda]]: [[Therizinosauria]]&lt;br /&gt;
|[[Chiny]]&lt;br /&gt;
|{{wKreda}}&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Kryptohadros|{{U|Kryptohadros kallaiae}}]]'''''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|Magyar, Ősi, Csiki-Sava, Budai &amp;amp; Botfalvai}}, 2026&lt;br /&gt;
|[[Ornithopoda]]: [[Hadrosauroidea]]&lt;br /&gt;
|[[Rumunia]]&lt;br /&gt;
|{{pKreda}}&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Larsonvenator|Larsonvenator elegans]]'''''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|Sancarlo &amp;amp; [[Paul]]}}, 2026&lt;br /&gt;
|[[Theropoda]]: [[Tyrannosauroidea]]&lt;br /&gt;
|[[USA]]&lt;br /&gt;
|{{pKreda}}&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Mesetasaurus|{{U|Mesetasaurus protector}}]]'''''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|Soto Núñez, Montenegro &amp;amp; Perea}}, 2026&lt;br /&gt;
|[[Sauropoda]]: [[Titanosauria]]&lt;br /&gt;
|[[Urugwaj]]&lt;br /&gt;
|{{pKreda}}&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Musango|{{U|Musango matusadonaensis}}]]'''''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|[[Barrett]], Botha, Sciscio, Stuart, Lovegrove, Munyikwa, Zondo, Broderick, Edwards, Mbambo, Chapelle, Dollman, Tolan &amp;amp; Choiniere}}, 2026&lt;br /&gt;
|[[Sauropodomorpha]]&lt;br /&gt;
|[[Zimbabwe]]&lt;br /&gt;
|{{pTrias}}&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Nagatitan|{{U|Nagatitan chaiyaphumensis}}]]'''''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|Sethapanichsakul, Khansubha, Manitkoon, Hanta, Mannion &amp;amp; [[Upchurch]]}}, 2026&lt;br /&gt;
|[[Sauropoda]]: [[Somphospondyli]]&lt;br /&gt;
|[[Tajlandia]]&lt;br /&gt;
|{{wKreda}}&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Nipponopelta|{{U|Nipponopelta yezoensis}}]]'''''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|Oyabu, [[Kobayashi]], [[Zelenitsky]], Fiorillo &amp;amp; Kano}}, 2026&lt;br /&gt;
|[[Thyreophora]]: [[Nodosauridae]]&lt;br /&gt;
|[[Japonia]]&lt;br /&gt;
|{{pKreda}}&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Phosphatotitan|{{U|Phosphatotitan khouribgaensis}}]]'''''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|[[Longrich]], Pérez-Moreno, Díez Díaz, Pereda-Suberbiola, Bardet &amp;amp; Jalil}}, 2026&lt;br /&gt;
|[[Sauropoda]]: [[Titanosauria]]&lt;br /&gt;
|[[Maroko]]&lt;br /&gt;
|{{pKreda}}&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Pinacosaurus|Pinacosaurus {{U|hilwitnorum}}]]''''' &lt;br /&gt;
|{{Kpt|Penkalski}}, 2026&lt;br /&gt;
|[[Thyreophora]]: [[Ankylosauridae]]&lt;br /&gt;
|[[Mongolia]]&lt;br /&gt;
|{{pKreda}}&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Plesiolophus|{{U|Plesiolophus warnerensis}}]]'''''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|McFeeters, [[Evans]], [[Ryan]] &amp;amp; Maddin}}, 2026&lt;br /&gt;
|[[Ornithopoda]]: [[Hadrosauridae]]&lt;br /&gt;
|[[Kanada]]&lt;br /&gt;
|{{pKreda}}&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Ptychotherates|{{U|Ptychotherates bucculentus}}]]'''''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|Srivastava &amp;amp; Nesbitt}}, 2026&lt;br /&gt;
|[[Saurischia]]: [[Herrerasauria]]&lt;br /&gt;
|[[USA]]&lt;br /&gt;
|{{pTrias}}&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Spinosaurus|Spinosaurus {{U|mirabilis}}]]'''''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|[[Sereno]], Vidal, Myhrvold, Johnson-Ransom, Ciudad Real, Baumgart, Sánchez Fontela, Green, Saitta, Adamou, Bop, Keillor, Fitzgerald, Dutheil, Laroche, Demers-Potvin, Simarro, Gascó-Lluna, Lázaro, Gamonal, Beightol, Reneleau, Vautrin, Bertozzo, Granados, Kinney-Broderick, Mallon, Lindoso &amp;amp; Ramezani}}, 2026&lt;br /&gt;
|[[Theropoda]]: [[Spinosauridae]]&lt;br /&gt;
|[[Niger]]&lt;br /&gt;
|{{pKreda}}&lt;br /&gt;
|Drugi ważny gatunek ''[[Spinosaurus]]''.&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Uragasaurus|{{U|Uragasaurus kalasinensis}}]]'''''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|Nilpanapan, Manitkoon, Suteethorn &amp;amp; Lauprasert}}, 2026&lt;br /&gt;
|[[Sauropoda]]: [[Mamenchisauridae]]&lt;br /&gt;
|[[Tajlandia]]&lt;br /&gt;
|{{pJura}}&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Xenovenator|{{U|Xenovenator espinosai}}]]'''''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|[[Rivera-Sylva]], Aguillón-Martinez, Flores-Ventura, Sánchez-Uribe, Guzman-Gutierrez &amp;amp; [[Longrich]]}}, 2026&lt;br /&gt;
|[[Theropoda]]: [[Troodontidae]]&lt;br /&gt;
|[[Meksyk]]&lt;br /&gt;
|{{pKreda}}&lt;br /&gt;
|- &lt;br /&gt;
|''[[Xenovenator|{{U|Xenovenator}}? robustus]]''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|({{Kpt|[[Robert Sullivan|Sullivan]], [[2006]]) [[Rivera-Sylva]], Aguillón-Martinez, Flores-Ventura, Sánchez-Uribe, Guzman-Gutierrez &amp;amp; [[Longrich]]}}, 2026&lt;br /&gt;
|[[Theropoda]]: [[Troodontidae]]&lt;br /&gt;
|[[USA]]&lt;br /&gt;
|{{pKreda}}&lt;br /&gt;
|Wcześniej ''&amp;quot;[[Saurornitholestes]]&amp;quot; robustus''.&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Xiangyunloong|{{U|Xiangyunloong fengming}}]]'''''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|Hu, Wang, Mo, Zhang, Zeng, Wang, Sun, Dong, Guan, Liu, Zhang, Bing, Wang &amp;amp; You}}, 2026&lt;br /&gt;
|[[Sauropodomorpha]]&lt;br /&gt;
|[[Chiny]]&lt;br /&gt;
|{{wJura}}&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Yantaloong|{{U|Yantaloong lini}}]]'''''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|Zhang, Wang, Wang, Wang, Wang, Wang, Zou, Dong, Su, Jiang, Wang &amp;amp; You}}, 2026&lt;br /&gt;
|[[Sauropoda]]: ?[[Turiasauria]]&lt;br /&gt;
|[[Chiny]]&lt;br /&gt;
|{{sJura}}&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Yeneen|{{U|Yeneen houssayi}}]]'''''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|[[Filippi]], Bellardini, Carballido, Méndez &amp;amp; [[Garrido]]}}, 2026&lt;br /&gt;
|[[Sauropoda]]: [[Titanosauria]]&lt;br /&gt;
|[[Argentyna]]&lt;br /&gt;
|{{pKreda}}&lt;br /&gt;
|}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Mezozoiczne [[Avialae]]==&lt;br /&gt;
{| class=&amp;quot;sortable&amp;quot;&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
! width=&amp;quot;200px&amp;quot;|Nazwa&lt;br /&gt;
! Autorzy&lt;br /&gt;
! width=&amp;quot;185px&amp;quot;|Klasyfikacja&lt;br /&gt;
! Kraj&lt;br /&gt;
! width=&amp;quot;100px&amp;quot;|Wiek&lt;br /&gt;
!width=&amp;quot;250px&amp;quot; class=unsortable|Uwagi&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Gorgonavis|{{U|Gorgonavis alcyone}}]]'''''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|Nebreda, [[Chiappe]], Navalón, Terol, Serrano, Buscalioni &amp;amp; Marugán-Lobón}}, 2026&lt;br /&gt;
|[[Ornithothoraces]]: [[Enantiornithes]]&lt;br /&gt;
|[[Hiszpania]]&lt;br /&gt;
|{{wKreda}}&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Kunpengornis|{{U|Kunpengornis anhuimusei}}]]'''''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|Huang, Wang, [[Cau]], Mao, Liu &amp;amp; Wang}}, 2026&lt;br /&gt;
|[[Ornithothoraces]]: [[Euornithes]]&lt;br /&gt;
|[[Chiny]]&lt;br /&gt;
|{{wKreda}}&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Plumadraco|{{U|Plumadraco bankoorum}}]]'''''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|Clark, [[O'Connor]], Wang, Wang, Pruett-Jones, Zhang, Wang, Zheng &amp;amp; Zhou}}, 2026&lt;br /&gt;
|[[Ornithothoraces]]: [[Enantiornithes]]&lt;br /&gt;
|[[Chiny]]&lt;br /&gt;
|{{wKreda}}&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Pujatopouli|{{U|Pujatopouli soberana}}]]'''''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|Irazoqui, Acosta Hospitaleche, Gelfo, Paulina Carabajal, Bona &amp;amp; Acosta Burlaille, 2026}}&lt;br /&gt;
|[[Ornithothoraces]]: [[Neornithes]]&lt;br /&gt;
|[[Antarktyda]]&lt;br /&gt;
|{{pKreda}}&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Vegavis|Vegavis {{U|geitononesos}}]]'''''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|Irazoqui, Acosta Hospitaleche, Paulina-Carabajal, Bona &amp;amp; Vega, 2026}}&lt;br /&gt;
|[[Ornithothoraces]]: ?[[Neornithes]]&lt;br /&gt;
|[[Antarktyda]]&lt;br /&gt;
|{{pKreda}}&lt;br /&gt;
|Drugi ważny gatunek ''[[Vegavis]]''.&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Vegavis|Vegavis {{U|notopothousa}}]]'''''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|Irazoqui, Acosta Hospitaleche, Paulina-Carabajal, Bona &amp;amp; Vega, 2026}}&lt;br /&gt;
|[[Ornithothoraces]]: ?[[Neornithes]]&lt;br /&gt;
|[[Antarktyda]]&lt;br /&gt;
|{{pKreda}}&lt;br /&gt;
|Trzeci ważny gatunek ''[[Vegavis]]''.&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Zhengheornis|{{U|Zhengheornis buyu}}]]'''''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|Wang, Tang, Deng, Dong, Xu, [[Xu]], Lin, Du, Lin, Chen, Zhang, Zhou}}, 2026&lt;br /&gt;
|[[Avialae]]&lt;br /&gt;
|[[Chiny]]&lt;br /&gt;
|{{pJura}}&lt;br /&gt;
|}&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>Taurovenator</name></author>
		
	</entry>
	<entry>
		<id>https://encyklopedia.dinozaury.com/index.php?title=2026&amp;diff=38639</id>
		<title>2026</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://encyklopedia.dinozaury.com/index.php?title=2026&amp;diff=38639"/>
		<updated>2026-09-25T15:02:30Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Taurovenator: &lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;{{Szablon:202X}}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Wydarzenia==&lt;br /&gt;
*21 lutego zmarł [[Hans-Dieter Sues]], amerykański paleontolog zajmujący się m.in. badaniem mezozoicznych oraz paleozoicznych kręgowców&lt;br /&gt;
*23 czerwca zmarł [[Khishigjav Tsogtbaatar]], mongolski paleontolog specjalizujący się w badaniach nad dinozaurami, ich systematyką, ewolucją oraz paleobiogeografią&lt;br /&gt;
*2 lipca zmarł [[Yuri Bolotsky]], rosyjski paleontolog znany z m.in. z opisania ''[[Amurosaurus]]'' i ''[[Olorotitan]]'' &lt;br /&gt;
*2 września zmarł [[Yoshikazu Hasegawa]], japoński paleontolog zajmujący się wymarłymi kręgowcami, w tym dinozaurami&lt;br /&gt;
*9 września zmarł [[Andrzej Elżanowski]], polski zoolog i paleontolog znany z m.in. z opisania ''[[Potamornis]]'' i ''[[Gobipteryx]]''&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Dinosauria==&lt;br /&gt;
{{Szablon:Pomoc_spis}}&lt;br /&gt;
W 2026 roku opisano '''34''' nowe [[nazwa|nazwy]] [[Dinosauria|dinozaurów]] ('''30''' nowych [[rodzaj|rodzajów]], '''27''' nowych gatunków i 1 nową [[kombinacja|kombinację]]).&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Obecnie za [[Takson ważny|ważne]] [[takson]]y nieptasich dinozaurów uznawanych są '''33''' z nich.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
{| class=&amp;quot;sortable&amp;quot;&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
! width=&amp;quot;200px&amp;quot;|Nazwa&lt;br /&gt;
! Autorzy&lt;br /&gt;
! width=&amp;quot;185px&amp;quot;|Klasyfikacja&lt;br /&gt;
! Kraj&lt;br /&gt;
! width=&amp;quot;100px&amp;quot;|Wiek&lt;br /&gt;
!width=&amp;quot;250px&amp;quot; class=unsortable|Uwagi&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Bicharracosaurus|{{U|Bicharracosaurus dionidei}}]]'''''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|Reutter, Carballido, Windholz, Pol &amp;amp; [[Rauhut]]}}, 2026&lt;br /&gt;
|[[Sauropoda]]: ?[[Brachiosauridae]]&lt;br /&gt;
|[[Argentyna]]&lt;br /&gt;
|{{pJura}}&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Ceratocaudia|{{U|Ceratocaudia antiqua}}]]'''''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|Natarajan, Bhosale, Rakshit &amp;amp; Dasgupta}}, 2026&lt;br /&gt;
|[[Sauropoda]]: [[Macronaria]]&lt;br /&gt;
|[[Indie]]&lt;br /&gt;
|{{wJura}}&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Changzhousaurus |{{U|Changzhousaurus sinensis}}]]'''''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|[[Xu]]}}, 2026&lt;br /&gt;
|[[Theropoda]]: [[Paraves]]&lt;br /&gt;
|[[Chiny]]&lt;br /&gt;
|{{wKreda}}&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Corythosaurus|Corythosaurus stebingeri]]'''''&lt;br /&gt;
|({{Kpt|[[Currie]] &amp;amp; [[Horner]]}}, [[1994]]) {{Kpt|Brown &amp;amp; Shape, 2026}}&lt;br /&gt;
|[[Ornithopoda]]: [[Hadrosauridae]]&lt;br /&gt;
|[[USA]]&lt;br /&gt;
|{{pKreda}}&lt;br /&gt;
|Wcześniej ''[[Hypacrosaurus]] stebingeri''.&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Cryptarcus|{{U|Cryptarcus}} russelli]]'''''&lt;br /&gt;
|({{Kpt|[[Sternberg]], [[1940]]}}) {{Kpt|Holmes, Mallon, [[Ryan]] &amp;amp; [[Evans]]}}, 2026&lt;br /&gt;
|[[Ceratopsia]]: [[Chasmosaurinae]]&lt;br /&gt;
|[[Kanada]]&lt;br /&gt;
|{{pKreda}}&lt;br /&gt;
|Wcześniej ''[[Chasmosaurus]] russelli''.&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Dasosaurus|{{U|Dasosaurus tocantinensis}}]]'''''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|Mayer, Silva Junior, Kerber, Navarro, Bandeira, Cisneros, Sousa, Pereira, Medeiros, Lindoso, Cavalcanti Neto, Ghilardi, Aureliano, Godoy, Ferreira &amp;amp; [[Langer]]}}, 2026&lt;br /&gt;
|[[Sauropoda]]: [[Somphospondyli]]&lt;br /&gt;
|[[Brazylia]]&lt;br /&gt;
|{{wKreda}}&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Dinevenator|{{U|Dinevenator}} robustus]]'''''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|({{Kpt|[[Robert Sullivan|Sullivan]], [[2006]]) Jasinski &amp;amp; [[Robert Sullivan|Sullivan]]}}, 2026&lt;br /&gt;
|[[Theropoda]]: [[Troodontidae]]&lt;br /&gt;
|[[USA]]&lt;br /&gt;
|{{pKreda}}&lt;br /&gt;
|Wcześniej ''&amp;quot;[[Saurornitholestes]]&amp;quot; robustus'' i ?''[[Xenovenator]] robustus''.&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Doolysaurus|{{U|Doolysaurus huhmini}}]]'''''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|Jung, Kim, Jo &amp;amp; Clarke}}, 2026&lt;br /&gt;
|[[Ornithischia]]: [[Thescelosauridae]]&lt;br /&gt;
|[[Korea Południowa]]&lt;br /&gt;
|{{sKreda}} &lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Eopinacosaurus|{{U|Eopinacosaurus}} mephistocephalus]]'''''&lt;br /&gt;
|({{Kpt|[[Godefroit]], [[Pereda Superbiola]], [[Li]] &amp;amp; [[Dong]], [[1999]]}}) {{Kpt|Penkalski}}, 2026&lt;br /&gt;
|[[Thyreophora]]: [[Ankylosauridae]]&lt;br /&gt;
|[[Chiny]]&lt;br /&gt;
|{{pKreda}}&lt;br /&gt;
|Wcześniej ''[[Pinacosaurus]] mephistocephalus''.&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Ferenceratops|{{U|Ferenceratops}} shqiperorum]]'''''&lt;br /&gt;
|({{Kpt|[[Weishampel]], Jianu, Csiki &amp;amp; Norman, [[2003]]}}) {{Kpt|[[Maidment]], Butler, [[Brusatte]], Meade, Augustin, Csiki-Sava &amp;amp; Ősi}}, 2026&lt;br /&gt;
|?[[Ceratopsia]]: ?[[Ceratopsoidea]]&lt;br /&gt;
|[[Rumunia]]&lt;br /&gt;
|{{pKreda}}&lt;br /&gt;
|Wcześniej ''[[Zalmoxes]] shqiperorum''.&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Foskeia|{{U|Foskeia pelendonum}}]]'''''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|Dieudonné, Becerra, Zanesco, Tortosa, Cruzado-Caballero, Stein &amp;amp; Fernández-Baldor}}, 2026&lt;br /&gt;
|[[Ornithopoda]]: [[Iguanodontia]]&lt;br /&gt;
|[[Hiszpania]]&lt;br /&gt;
|{{wKreda}}&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Gilmoretyrannus|{{U|Gilmoretyrannus}} lethaeus]]'''''&lt;br /&gt;
|({{Kpt|[[Zanno]] &amp;amp; [[Napoli]], [[2025]]}}){{Kpt|Sancarlo &amp;amp; [[Paul]]}}, 2026&lt;br /&gt;
|[[Theropoda]]: [[Tyrannosauroidea]]&lt;br /&gt;
|[[USA]]&lt;br /&gt;
|{{pKreda}}&lt;br /&gt;
|Wcześniej ''[[Nanotyrannus]] lethaeus''.&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Gongshuilong|{{U|Gongshuilong fanwei}}]]'''''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|Yao, Qiu, Yu, Yang, Wang, Cao, Zhao, Xu, Shi, Lou, Zeng, Lu, Wu, [[Xu]], Han &amp;amp; Xing}}, 2026&lt;br /&gt;
|[[Ornithopoda]]: [[Hadrosauridae]]&lt;br /&gt;
|[[Chiny]]&lt;br /&gt;
|{{pKreda}}&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Haolong|{{U|Haolong dongi}}]]'''''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|Huang, Wu, Mao, Bertozzo, Dhouailly, Robin, Pittman, Kaye, Manucci, He, Wang &amp;amp; [[Godefroit]]}}, 2026&lt;br /&gt;
|[[Ornithopoda]]: [[Iguanodontia]]&lt;br /&gt;
|[[Chiny]]&lt;br /&gt;
|{{wKreda}}&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Jian|{{U|Jian changmaensis}}]]'''''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|Zhou, Lamanna, Poust, Li, You &amp;amp; [[O'Connor]]}}, 2026&lt;br /&gt;
|[[Theropoda]]: [[Dromaeosauridae]]&lt;br /&gt;
|[[Chiny]]&lt;br /&gt;
|{{wKreda}}&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Kank|{{U|Kank australis}}]]'''''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|Motta, Aranciaga Rolando, Rozadilla, Agnolín, Brissón Egli, Álvarez Herrera, Chimento, Lo Coco, Tsuihiji, Manabe, Pol &amp;amp; [[Novas]]}}, 2026&lt;br /&gt;
|[[Theropoda]]: [[Unenlagiidae]]&lt;br /&gt;
|[[Argentyna]]&lt;br /&gt;
|{{pKreda}}&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Kayrasaurus|{{U|Kayrasaurus changliensis}}]]'''''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|Liao, Freimuth, [[Zanno]] &amp;amp; [[Xu]]}}, 2026&lt;br /&gt;
|[[Theropoda]]: [[Therizinosauria]]&lt;br /&gt;
|[[Chiny]]&lt;br /&gt;
|{{wKreda}}&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Kryptohadros|{{U|Kryptohadros kallaiae}}]]'''''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|Magyar, Ősi, Csiki-Sava, Budai &amp;amp; Botfalvai}}, 2026&lt;br /&gt;
|[[Ornithopoda]]: [[Hadrosauroidea]]&lt;br /&gt;
|[[Rumunia]]&lt;br /&gt;
|{{pKreda}}&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Larsonvenator|Larsonvenator elegans]]'''''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|Sancarlo &amp;amp; [[Paul]]}}, 2026&lt;br /&gt;
|[[Theropoda]]: [[Tyrannosauroidea]]&lt;br /&gt;
|[[USA]]&lt;br /&gt;
|{{pKreda}}&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Mesetasaurus|{{U|Mesetasaurus protector}}]]'''''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|Soto Núñez, Montenegro &amp;amp; Perea}}, 2026&lt;br /&gt;
|[[Sauropoda]]: [[Titanosauria]]&lt;br /&gt;
|[[Urugwaj]]&lt;br /&gt;
|{{pKreda}}&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Musango|{{U|Musango matusadonaensis}}]]'''''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|[[Barrett]], Botha, Sciscio, Stuart, Lovegrove, Munyikwa, Zondo, Broderick, Edwards, Mbambo, Chapelle, Dollman, Tolan &amp;amp; Choiniere}}, 2026&lt;br /&gt;
|[[Sauropodomorpha]]&lt;br /&gt;
|[[Zimbabwe]]&lt;br /&gt;
|{{pTrias}}&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Nagatitan|{{U|Nagatitan chaiyaphumensis}}]]'''''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|Sethapanichsakul, Khansubha, Manitkoon, Hanta, Mannion &amp;amp; [[Upchurch]]}}, 2026&lt;br /&gt;
|[[Sauropoda]]: [[Somphospondyli]]&lt;br /&gt;
|[[Tajlandia]]&lt;br /&gt;
|{{wKreda}}&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Nipponopelta|{{U|Nipponopelta yezoensis}}]]'''''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|Oyabu, [[Kobayashi]], [[Zelenitsky]], Fiorillo &amp;amp; Kano}}, 2026&lt;br /&gt;
|[[Thyreophora]]: [[Nodosauridae]]&lt;br /&gt;
|[[Japonia]]&lt;br /&gt;
|{{pKreda}}&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Phosphatotitan|{{U|Phosphatotitan khouribgaensis}}]]'''''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|[[Longrich]], Pérez-Moreno, Díez Díaz, Pereda-Suberbiola, Bardet &amp;amp; Jalil}}, 2026&lt;br /&gt;
|[[Sauropoda]]: [[Titanosauria]]&lt;br /&gt;
|[[Maroko]]&lt;br /&gt;
|{{pKreda}}&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Pinacosaurus|Pinacosaurus {{U|hilwitnorum}}]]''''' &lt;br /&gt;
|{{Kpt|Penkalski}}, 2026&lt;br /&gt;
|[[Thyreophora]]: [[Ankylosauridae]]&lt;br /&gt;
|[[Mongolia]]&lt;br /&gt;
|{{pKreda}}&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Plesiolophus|{{U|Plesiolophus warnerensis}}]]'''''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|McFeeters, [[Evans]], [[Ryan]] &amp;amp; Maddin}}, 2026&lt;br /&gt;
|[[Ornithopoda]]: [[Hadrosauridae]]&lt;br /&gt;
|[[Kanada]]&lt;br /&gt;
|{{pKreda}}&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Ptychotherates|{{U|Ptychotherates bucculentus}}]]'''''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|Srivastava &amp;amp; Nesbitt}}, 2026&lt;br /&gt;
|[[Saurischia]]: [[Herrerasauria]]&lt;br /&gt;
|[[USA]]&lt;br /&gt;
|{{pTrias}}&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Spinosaurus|Spinosaurus {{U|mirabilis}}]]'''''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|[[Sereno]], Vidal, Myhrvold, Johnson-Ransom, Ciudad Real, Baumgart, Sánchez Fontela, Green, Saitta, Adamou, Bop, Keillor, Fitzgerald, Dutheil, Laroche, Demers-Potvin, Simarro, Gascó-Lluna, Lázaro, Gamonal, Beightol, Reneleau, Vautrin, Bertozzo, Granados, Kinney-Broderick, Mallon, Lindoso &amp;amp; Ramezani}}, 2026&lt;br /&gt;
|[[Theropoda]]: [[Spinosauridae]]&lt;br /&gt;
|[[Niger]]&lt;br /&gt;
|{{pKreda}}&lt;br /&gt;
|Drugi ważny gatunek ''[[Spinosaurus]]''.&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Uragasaurus|{{U|Uragasaurus kalasinensis}}]]'''''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|Nilpanapan, Manitkoon, Suteethorn &amp;amp; Lauprasert}}, 2026&lt;br /&gt;
|[[Sauropoda]]: [[Mamenchisauridae]]&lt;br /&gt;
|[[Tajlandia]]&lt;br /&gt;
|{{pJura}}&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Xenovenator|{{U|Xenovenator espinosai}}]]'''''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|[[Rivera-Sylva]], Aguillón-Martinez, Flores-Ventura, Sánchez-Uribe, Guzman-Gutierrez &amp;amp; [[Longrich]]}}, 2026&lt;br /&gt;
|[[Theropoda]]: [[Troodontidae]]&lt;br /&gt;
|[[Meksyk]]&lt;br /&gt;
|{{pKreda}}&lt;br /&gt;
|- &lt;br /&gt;
|''[[Xenovenator|{{U|Xenovenator}}? robustus]]''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|({{Kpt|[[Robert Sullivan|Sullivan]], [[2006]]) [[Rivera-Sylva]], Aguillón-Martinez, Flores-Ventura, Sánchez-Uribe, Guzman-Gutierrez &amp;amp; [[Longrich]]}}, 2026&lt;br /&gt;
|[[Theropoda]]: [[Troodontidae]]&lt;br /&gt;
|[[USA]]&lt;br /&gt;
|{{pKreda}}&lt;br /&gt;
|Wcześniej ''&amp;quot;[[Saurornitholestes]]&amp;quot; robustus''.&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Xiangyunloong|{{U|Xiangyunloong fengming}}]]'''''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|Hu, Wang, Mo, Zhang, Zeng, Wang, Sun, Dong, Guan, Liu, Zhang, Bing, Wang &amp;amp; You}}, 2026&lt;br /&gt;
|[[Sauropodomorpha]]&lt;br /&gt;
|[[Chiny]]&lt;br /&gt;
|{{wJura}}&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Yantaloong|{{U|Yantaloong lini}}]]'''''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|Zhang, Wang, Wang, Wang, Wang, Wang, Zou, Dong, Su, Jiang, Wang &amp;amp; You}}, 2026&lt;br /&gt;
|[[Sauropoda]]: ?[[Turiasauria]]&lt;br /&gt;
|[[Chiny]]&lt;br /&gt;
|{{sJura}}&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Yeneen|{{U|Yeneen houssayi}}]]'''''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|[[Filippi]], Bellardini, Carballido, Méndez &amp;amp; [[Garrido]]}}, 2026&lt;br /&gt;
|[[Sauropoda]]: [[Titanosauria]]&lt;br /&gt;
|[[Argentyna]]&lt;br /&gt;
|{{pKreda}}&lt;br /&gt;
|}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Mezozoiczne [[Avialae]]==&lt;br /&gt;
{| class=&amp;quot;sortable&amp;quot;&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
! width=&amp;quot;200px&amp;quot;|Nazwa&lt;br /&gt;
! Autorzy&lt;br /&gt;
! width=&amp;quot;185px&amp;quot;|Klasyfikacja&lt;br /&gt;
! Kraj&lt;br /&gt;
! width=&amp;quot;100px&amp;quot;|Wiek&lt;br /&gt;
!width=&amp;quot;250px&amp;quot; class=unsortable|Uwagi&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Gorgonavis|{{U|Gorgonavis alcyone}}]]'''''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|Nebreda, [[Chiappe]], Navalón, Terol, Serrano, Buscalioni &amp;amp; Marugán-Lobón}}, 2026&lt;br /&gt;
|[[Ornithothoraces]]: [[Enantiornithes]]&lt;br /&gt;
|[[Hiszpania]]&lt;br /&gt;
|{{wKreda}}&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Kunpengornis|{{U|Kunpengornis anhuimusei}}]]'''''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|Huang, Wang, [[Cau]], Mao, Liu &amp;amp; Wang}}, 2026&lt;br /&gt;
|[[Ornithothoraces]]: [[Euornithes]]&lt;br /&gt;
|[[Chiny]]&lt;br /&gt;
|{{wKreda}}&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Plumadraco|{{U|Plumadraco bankoorum}}]]'''''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|Clark, [[O'Connor]], Wang, Wang, Pruett-Jones, Zhang, Wang, Zheng &amp;amp; Zhou}}, 2026&lt;br /&gt;
|[[Ornithothoraces]]: [[Enantiornithes]]&lt;br /&gt;
|[[Chiny]]&lt;br /&gt;
|{{wKreda}}&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Pujatopouli|{{U|Pujatopouli soberana}}]]'''''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|Irazoqui, Acosta Hospitaleche, Gelfo, Paulina Carabajal, Bona &amp;amp; Acosta Burlaille, 2026}}&lt;br /&gt;
|[[Ornithothoraces]]: [[Neornithes]]&lt;br /&gt;
|[[Antarktyda]]&lt;br /&gt;
|{{pKreda}}&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Vegavis|Vegavis {{U|geitononesos}}]]'''''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|Irazoqui, Acosta Hospitaleche, Paulina-Carabajal, Bona &amp;amp; Vega, 2026}}&lt;br /&gt;
|[[Ornithothoraces]]: ?[[Neornithes]]&lt;br /&gt;
|[[Antarktyda]]&lt;br /&gt;
|{{pKreda}}&lt;br /&gt;
|Drugi ważny gatunek ''[[Vegavis]]''.&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Vegavis|Vegavis {{U|notopothousa}}]]'''''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|Irazoqui, Acosta Hospitaleche, Paulina-Carabajal, Bona &amp;amp; Vega, 2026}}&lt;br /&gt;
|[[Ornithothoraces]]: ?[[Neornithes]]&lt;br /&gt;
|[[Antarktyda]]&lt;br /&gt;
|{{pKreda}}&lt;br /&gt;
|Trzeci ważny gatunek ''[[Vegavis]]''.&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Zhengheornis|{{U|Zhengheornis buyu}}]]'''''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|Wang, Tang, Deng, Dong, Xu, [[Xu]], Lin, Du, Lin, Chen, Zhang, Zhou}}, 2026&lt;br /&gt;
|[[Avialae]]&lt;br /&gt;
|[[Chiny]]&lt;br /&gt;
|{{pJura}}&lt;br /&gt;
|}&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>Taurovenator</name></author>
		
	</entry>
	<entry>
		<id>https://encyklopedia.dinozaury.com/index.php?title=2026&amp;diff=38638</id>
		<title>2026</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://encyklopedia.dinozaury.com/index.php?title=2026&amp;diff=38638"/>
		<updated>2026-09-25T14:59:46Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Taurovenator: &lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;{{Szablon:202X}}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Wydarzenia==&lt;br /&gt;
*21 lutego zmarł [[Hans-Dieter Sues]], amerykański paleontolog zajmujący się m.in. badaniem mezozoicznych oraz paleozoicznych kręgowców&lt;br /&gt;
*23 czerwca zmarł [[Khishigjav Tsogtbaatar]], mongolski paleontolog specjalizujący się w badaniach nad dinozaurami, ich systematyką, ewolucją oraz paleobiogeografią&lt;br /&gt;
*2 lipca zmarł [[Yuri Bolotsky]], rosyjski paleontolog znany z m.in. z opisania ''[[Amurosaurus]]'' i ''[[Olorotitan]]'' &lt;br /&gt;
*2 września zmarł [[Yoshikazu Hasegawa]], japoński paleontolog zajmujący się wymarłymi kręgowcami, w tym dinozaurami&lt;br /&gt;
*9 września zmarł [[Andrzej Elżanowski]], polski zoolog i paleontolog znany z m.in. z opisania ''[[Potamornis]]'' i ''[[Gobipteryx]]''&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Dinosauria==&lt;br /&gt;
{{Szablon:Pomoc_spis}}&lt;br /&gt;
W 2026 roku opisano '''34''' nowe [[nazwa|nazwy]] [[Dinosauria|dinozaurów]] ('''30''' nowych [[rodzaj|rodzajów]], '''27''' nowych gatunków i 1 nową [[kombinacja|kombinację]]).&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Obecnie za [[Takson ważny|ważne]] [[takson]]y nieptasich dinozaurów uznawanych są '''33''' z nich.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
{| class=&amp;quot;sortable&amp;quot;&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
! width=&amp;quot;200px&amp;quot;|Nazwa&lt;br /&gt;
! Autorzy&lt;br /&gt;
! width=&amp;quot;185px&amp;quot;|Klasyfikacja&lt;br /&gt;
! Kraj&lt;br /&gt;
! width=&amp;quot;100px&amp;quot;|Wiek&lt;br /&gt;
!width=&amp;quot;250px&amp;quot; class=unsortable|Uwagi&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Bicharracosaurus|{{U|Bicharracosaurus dionidei}}]]'''''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|Reutter, Carballido, Windholz, Pol &amp;amp; [[Rauhut]]}}, 2026&lt;br /&gt;
|[[Sauropoda]]: ?[[Brachiosauridae]]&lt;br /&gt;
|[[Argentyna]]&lt;br /&gt;
|{{pJura}}&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Ceratocaudia|{{U|Ceratocaudia antiqua}}]]'''''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|Natarajan, Bhosale, Rakshit &amp;amp; Dasgupta}}, 2026&lt;br /&gt;
|[[Sauropoda]]: [[Macronaria]]&lt;br /&gt;
|[[Indie]]&lt;br /&gt;
|{{wJura}}&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Changzhousaurus |{{U|Changzhousaurus sinensis}}]]'''''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|[[Xu]]}}, 2026&lt;br /&gt;
|[[Theropoda]]: [[Paraves]]&lt;br /&gt;
|[[Chiny]]&lt;br /&gt;
|{{wKreda}}&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Corythosaurus|Corythosaurus stebingeri]]'''''&lt;br /&gt;
|({{Kpt|[[Currie]] &amp;amp; [[Horner]]}}, [[1994]]) {{Kpt|Brown &amp;amp; Shape, 2026}}&lt;br /&gt;
|[[Ornithopoda]]: [[Hadrosauridae]]&lt;br /&gt;
|[[USA]]&lt;br /&gt;
|{{pKreda}}&lt;br /&gt;
|Wcześniej ''[[Hypacrosaurus]] stebingeri''.&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Cryptarcus|{{U|Cryptarcus}} russelli]]'''''&lt;br /&gt;
|({{Kpt|[[Sternberg]], [[1940]]}}) {{Kpt|Holmes, Mallon, [[Ryan]] &amp;amp; [[Evans]]}}, 2026&lt;br /&gt;
|[[Ceratopsia]]: [[Chasmosaurinae]]&lt;br /&gt;
|[[Kanada]]&lt;br /&gt;
|{{pKreda}}&lt;br /&gt;
|Wcześniej ''[[Chasmosaurus]] russelli''.&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Dasosaurus|{{U|Dasosaurus tocantinensis}}]]'''''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|Mayer, Silva Junior, Kerber, Navarro, Bandeira, Cisneros, Sousa, Pereira, Medeiros, Lindoso, Cavalcanti Neto, Ghilardi, Aureliano, Godoy, Ferreira &amp;amp; [[Langer]]}}, 2026&lt;br /&gt;
|[[Sauropoda]]: [[Somphospondyli]]&lt;br /&gt;
|[[Brazylia]]&lt;br /&gt;
|{{wKreda}}&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Dinevenator|{{U|Dinevenator}} robustus]]'''''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|({{Kpt|[[Robert Sullivan|Sullivan]], [[2006]]) Jasinski &amp;amp; [[Robert Sullivan|Sullivan]]}}, 2026&lt;br /&gt;
|[[Theropoda]]: [[Troodontidae]]&lt;br /&gt;
|[[USA]]&lt;br /&gt;
|{{pKreda}}&lt;br /&gt;
|Wcześniej ''&amp;quot;[[Saurornitholestes]]&amp;quot; robustus'' i ?''[[Xenovenator]] robustus''.&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Doolysaurus|{{U|Doolysaurus huhmini}}]]'''''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|Jung, Kim, Jo &amp;amp; Clarke}}, 2026&lt;br /&gt;
|[[Ornithischia]]: [[Thescelosauridae]]&lt;br /&gt;
|[[Korea Południowa]]&lt;br /&gt;
|{{sKreda}} &lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Eopinacosaurus|{{U|Eopinacosaurus}} mephistocephalus]]'''''&lt;br /&gt;
|({{Kpt|[[Godefroit]], [[Pereda Superbiola]], [[Li]] &amp;amp; [[Dong]], [[1999]]}}) {{Kpt|Penkalski}}, 2026&lt;br /&gt;
|[[Thyreophora]]: [[Ankylosauridae]]&lt;br /&gt;
|[[Chiny]]&lt;br /&gt;
|{{pKreda}}&lt;br /&gt;
|Wcześniej ''[[Pinacosaurus]] mephistocephalus''.&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Ferenceratops|{{U|Ferenceratops}} shqiperorum]]'''''&lt;br /&gt;
|({{Kpt|[[Weishampel]], Jianu, Csiki &amp;amp; Norman, 2003}}) {{Kpt|[[Maidment]], Butler, [[Brusatte]], Meade, Augustin, Csiki-Sava &amp;amp; Ősi}}, 2026&lt;br /&gt;
|?[[Ceratopsia]]: ?[[Ceratopsoidea]]&lt;br /&gt;
|[[Rumunia]]&lt;br /&gt;
|{{pKreda}}&lt;br /&gt;
|Wcześniej ''[[Zalmoxes]] shqiperorum''.&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Foskeia|{{U|Foskeia pelendonum}}]]'''''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|Dieudonné, Becerra, Zanesco, Tortosa, Cruzado-Caballero, Stein &amp;amp; Fernández-Baldor}}, 2026&lt;br /&gt;
|[[Ornithopoda]]: [[Iguanodontia]]&lt;br /&gt;
|[[Hiszpania]]&lt;br /&gt;
|{{wKreda}}&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Gilmoretyrannus|{{U|Gilmoretyrannus}} lethaeus]]'''''&lt;br /&gt;
|({{KPt|[[Zanno]] &amp;amp; [[Napoli]]}}, [[2025]]){{Kpt|Sancarlo &amp;amp; [[Paul]]}}, 2026&lt;br /&gt;
|[[Theropoda]]: [[Tyrannosauroidea]]&lt;br /&gt;
|[[USA]]&lt;br /&gt;
|{{pKreda}}&lt;br /&gt;
|Wcześniej ''[[Nanotyrannus]] lethaeus''.&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Gongshuilong|{{U|Gongshuilong fanwei}}]]'''''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|Yao, Qiu, Yu, Yang, Wang, Cao, Zhao, Xu, Shi, Lou, Zeng, Lu, Wu, [[Xu]], Han &amp;amp; Xing}}, 2026&lt;br /&gt;
|[[Ornithopoda]]: [[Hadrosauridae]]&lt;br /&gt;
|[[Chiny]]&lt;br /&gt;
|{{pKreda}}&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Haolong|{{U|Haolong dongi}}]]'''''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|Huang, Wu, Mao, Bertozzo, Dhouailly, Robin, Pittman, Kaye, Manucci, He, Wang &amp;amp; [[Godefroit]]}}, 2026&lt;br /&gt;
|[[Ornithopoda]]: [[Iguanodontia]]&lt;br /&gt;
|[[Chiny]]&lt;br /&gt;
|{{wKreda}}&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Jian|{{U|Jian changmaensis}}]]'''''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|Zhou, Lamanna, Poust, Li, You &amp;amp; [[O'Connor]]}}, 2026&lt;br /&gt;
|[[Theropoda]]: [[Dromaeosauridae]]&lt;br /&gt;
|[[Chiny]]&lt;br /&gt;
|{{wKreda}}&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Kank|{{U|Kank australis}}]]'''''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|Motta, Aranciaga Rolando, Rozadilla, Agnolín, Brissón Egli, Álvarez Herrera, Chimento, Lo Coco, Tsuihiji, Manabe, Pol &amp;amp; [[Novas]]}}, 2026&lt;br /&gt;
|[[Theropoda]]: [[Unenlagiidae]]&lt;br /&gt;
|[[Argentyna]]&lt;br /&gt;
|{{pKreda}}&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Kayrasaurus|{{U|Kayrasaurus changliensis}}]]'''''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|Liao, Freimuth, [[Zanno]] &amp;amp; [[Xu]]}}, 2026&lt;br /&gt;
|[[Theropoda]]: [[Therizinosauria]]&lt;br /&gt;
|[[Chiny]]&lt;br /&gt;
|{{wKreda}}&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Kryptohadros|{{U|Kryptohadros kallaiae}}]]'''''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|Magyar, Ősi, Csiki-Sava, Budai &amp;amp; Botfalvai}}, 2026&lt;br /&gt;
|[[Ornithopoda]]: [[Hadrosauroidea]]&lt;br /&gt;
|[[Rumunia]]&lt;br /&gt;
|{{pKreda}}&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Larsonvenator|Larsonvenator elegans]]'''''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|Sancarlo &amp;amp; [[Paul]]}}, 2026&lt;br /&gt;
|[[Theropoda]]: [[Tyrannosauroidea]]&lt;br /&gt;
|[[USA]]&lt;br /&gt;
|{{pKreda}}&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Mesetasaurus|{{U|Mesetasaurus protector}}]]'''''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|Soto Núñez, Montenegro &amp;amp; Perea}}, 2026&lt;br /&gt;
|[[Sauropoda]]: [[Titanosauria]]&lt;br /&gt;
|[[Urugwaj]]&lt;br /&gt;
|{{pKreda}}&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Musango|{{U|Musango matusadonaensis}}]]'''''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|[[Barrett]], Botha, Sciscio, Stuart, Lovegrove, Munyikwa, Zondo, Broderick, Edwards, Mbambo, Chapelle, Dollman, Tolan &amp;amp; Choiniere}}, 2026&lt;br /&gt;
|[[Sauropodomorpha]]&lt;br /&gt;
|[[Zimbabwe]]&lt;br /&gt;
|{{pTrias}}&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Nagatitan|{{U|Nagatitan chaiyaphumensis}}]]'''''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|Sethapanichsakul, Khansubha, Manitkoon, Hanta, Mannion &amp;amp; [[Upchurch]]}}, 2026&lt;br /&gt;
|[[Sauropoda]]: [[Somphospondyli]]&lt;br /&gt;
|[[Tajlandia]]&lt;br /&gt;
|{{wKreda}}&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Nipponopelta|{{U|Nipponopelta yezoensis}}]]'''''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|Oyabu, [[Kobayashi]], [[Zelenitsky]], Fiorillo &amp;amp; Kano}}, 2026&lt;br /&gt;
|[[Thyreophora]]: [[Nodosauridae]]&lt;br /&gt;
|[[Japonia]]&lt;br /&gt;
|{{pKreda}}&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Phosphatotitan|{{U|Phosphatotitan khouribgaensis}}]]'''''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|[[Longrich]], Pérez-Moreno, Díez Díaz, Pereda-Suberbiola, Bardet &amp;amp; Jalil}}, 2026&lt;br /&gt;
|[[Sauropoda]]: [[Titanosauria]]&lt;br /&gt;
|[[Maroko]]&lt;br /&gt;
|{{pKreda}}&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Pinacosaurus|Pinacosaurus {{U|hilwitnorum}}]]''''' &lt;br /&gt;
|{{Kpt|Penkalski}}, 2026&lt;br /&gt;
|[[Thyreophora]]: [[Ankylosauridae]]&lt;br /&gt;
|[[Mongolia]]&lt;br /&gt;
|{{pKreda}}&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Plesiolophus|{{U|Plesiolophus warnerensis}}]]'''''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|McFeeters, [[Evans]], [[Ryan]] &amp;amp; Maddin}}, 2026&lt;br /&gt;
|[[Ornithopoda]]: [[Hadrosauridae]]&lt;br /&gt;
|[[Kanada]]&lt;br /&gt;
|{{pKreda}}&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Ptychotherates|{{U|Ptychotherates bucculentus}}]]'''''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|Srivastava &amp;amp; Nesbitt}}, 2026&lt;br /&gt;
|[[Saurischia]]: [[Herrerasauria]]&lt;br /&gt;
|[[USA]]&lt;br /&gt;
|{{pTrias}}&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Spinosaurus|Spinosaurus {{U|mirabilis}}]]'''''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|[[Sereno]], Vidal, Myhrvold, Johnson-Ransom, Ciudad Real, Baumgart, Sánchez Fontela, Green, Saitta, Adamou, Bop, Keillor, Fitzgerald, Dutheil, Laroche, Demers-Potvin, Simarro, Gascó-Lluna, Lázaro, Gamonal, Beightol, Reneleau, Vautrin, Bertozzo, Granados, Kinney-Broderick, Mallon, Lindoso &amp;amp; Ramezani}}, 2026&lt;br /&gt;
|[[Theropoda]]: [[Spinosauridae]]&lt;br /&gt;
|[[Niger]]&lt;br /&gt;
|{{pKreda}}&lt;br /&gt;
|Drugi ważny gatunek ''[[Spinosaurus]]''.&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Uragasaurus|{{U|Uragasaurus kalasinensis}}]]'''''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|Nilpanapan, Manitkoon, Suteethorn &amp;amp; Lauprasert}}, 2026&lt;br /&gt;
|[[Sauropoda]]: [[Mamenchisauridae]]&lt;br /&gt;
|[[Tajlandia]]&lt;br /&gt;
|{{pJura}}&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Xenovenator|{{U|Xenovenator espinosai}}]]'''''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|[[Rivera-Sylva]], Aguillón-Martinez, Flores-Ventura, Sánchez-Uribe, Guzman-Gutierrez &amp;amp; [[Longrich]]}}, 2026&lt;br /&gt;
|[[Theropoda]]: [[Troodontidae]]&lt;br /&gt;
|[[Meksyk]]&lt;br /&gt;
|{{pKreda}}&lt;br /&gt;
|- &lt;br /&gt;
|''[[Xenovenator|{{U|Xenovenator}}? robustus]]''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|({{Kpt|[[Robert Sullivan|Sullivan]], [[2006]]) [[Rivera-Sylva]], Aguillón-Martinez, Flores-Ventura, Sánchez-Uribe, Guzman-Gutierrez &amp;amp; [[Longrich]]}}, 2026&lt;br /&gt;
|[[Theropoda]]: [[Troodontidae]]&lt;br /&gt;
|[[USA]]&lt;br /&gt;
|{{pKreda}}&lt;br /&gt;
|Wcześniej ''&amp;quot;[[Saurornitholestes]]&amp;quot; robustus''.&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Xiangyunloong|{{U|Xiangyunloong fengming}}]]'''''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|Hu, Wang, Mo, Zhang, Zeng, Wang, Sun, Dong, Guan, Liu, Zhang, Bing, Wang &amp;amp; You}}, 2026&lt;br /&gt;
|[[Sauropodomorpha]]&lt;br /&gt;
|[[Chiny]]&lt;br /&gt;
|{{wJura}}&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Yantaloong|{{U|Yantaloong lini}}]]'''''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|Zhang, Wang, Wang, Wang, Wang, Wang, Zou, Dong, Su, Jiang, Wang &amp;amp; You}}, 2026&lt;br /&gt;
|[[Sauropoda]]: ?[[Turiasauria]]&lt;br /&gt;
|[[Chiny]]&lt;br /&gt;
|{{sJura}}&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Yeneen|{{U|Yeneen houssayi}}]]'''''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|[[Filippi]], Bellardini, Carballido, Méndez &amp;amp; [[Garrido]]}}, 2026&lt;br /&gt;
|[[Sauropoda]]: [[Titanosauria]]&lt;br /&gt;
|[[Argentyna]]&lt;br /&gt;
|{{pKreda}}&lt;br /&gt;
|}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Mezozoiczne [[Avialae]]==&lt;br /&gt;
{| class=&amp;quot;sortable&amp;quot;&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
! width=&amp;quot;200px&amp;quot;|Nazwa&lt;br /&gt;
! Autorzy&lt;br /&gt;
! width=&amp;quot;185px&amp;quot;|Klasyfikacja&lt;br /&gt;
! Kraj&lt;br /&gt;
! width=&amp;quot;100px&amp;quot;|Wiek&lt;br /&gt;
!width=&amp;quot;250px&amp;quot; class=unsortable|Uwagi&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Gorgonavis|{{U|Gorgonavis alcyone}}]]'''''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|Nebreda, [[Chiappe]], Navalón, Terol, Serrano, Buscalioni &amp;amp; Marugán-Lobón}}, 2026&lt;br /&gt;
|[[Ornithothoraces]]: [[Enantiornithes]]&lt;br /&gt;
|[[Hiszpania]]&lt;br /&gt;
|{{wKreda}}&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Kunpengornis|{{U|Kunpengornis anhuimusei}}]]'''''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|Huang, Wang, [[Cau]], Mao, Liu &amp;amp; Wang}}, 2026&lt;br /&gt;
|[[Ornithothoraces]]: [[Euornithes]]&lt;br /&gt;
|[[Chiny]]&lt;br /&gt;
|{{wKreda}}&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Plumadraco|{{U|Plumadraco bankoorum}}]]'''''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|Clark, [[O'Connor]], Wang, Wang, Pruett-Jones, Zhang, Wang, Zheng &amp;amp; Zhou}}, 2026&lt;br /&gt;
|[[Ornithothoraces]]: [[Enantiornithes]]&lt;br /&gt;
|[[Chiny]]&lt;br /&gt;
|{{wKreda}}&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Pujatopouli|{{U|Pujatopouli soberana}}]]'''''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|Irazoqui, Acosta Hospitaleche, Gelfo, Paulina Carabajal, Bona &amp;amp; Acosta Burlaille, 2026}}&lt;br /&gt;
|[[Ornithothoraces]]: [[Neornithes]]&lt;br /&gt;
|[[Antarktyda]]&lt;br /&gt;
|{{pKreda}}&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Vegavis|Vegavis {{U|geitononesos}}]]'''''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|Irazoqui, Acosta Hospitaleche, Paulina-Carabajal, Bona &amp;amp; Vega, 2026}}&lt;br /&gt;
|[[Ornithothoraces]]: ?[[Neornithes]]&lt;br /&gt;
|[[Antarktyda]]&lt;br /&gt;
|{{pKreda}}&lt;br /&gt;
|Drugi ważny gatunek ''[[Vegavis]]''.&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Vegavis|Vegavis {{U|notopothousa}}]]'''''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|Irazoqui, Acosta Hospitaleche, Paulina-Carabajal, Bona &amp;amp; Vega, 2026}}&lt;br /&gt;
|[[Ornithothoraces]]: ?[[Neornithes]]&lt;br /&gt;
|[[Antarktyda]]&lt;br /&gt;
|{{pKreda}}&lt;br /&gt;
|Trzeci ważny gatunek ''[[Vegavis]]''.&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Zhengheornis|{{U|Zhengheornis buyu}}]]'''''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|Wang, Tang, Deng, Dong, Xu, [[Xu]], Lin, Du, Lin, Chen, Zhang, Zhou}}, 2026&lt;br /&gt;
|[[Avialae]]&lt;br /&gt;
|[[Chiny]]&lt;br /&gt;
|{{pJura}}&lt;br /&gt;
|}&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>Taurovenator</name></author>
		
	</entry>
	<entry>
		<id>https://encyklopedia.dinozaury.com/index.php?title=G_wa%C5%BCne&amp;diff=38637</id>
		<title>G ważne</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://encyklopedia.dinozaury.com/index.php?title=G_wa%C5%BCne&amp;diff=38637"/>
		<updated>2026-09-25T14:54:20Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Taurovenator: &lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;{{Szablon:ABC ważne}}&lt;br /&gt;
{| class=&amp;quot;wikitable&amp;quot;  style=&amp;quot;text-align:center&amp;quot;  align=&amp;quot;center&amp;quot;&lt;br /&gt;
| &amp;lt;small&amp;gt;''[[G|Pokaż wszystkie taksony]]''&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
|}&lt;br /&gt;
{{Szablon:Pomoc_spis}}&lt;br /&gt;
#''[[Galeamopus]]''&lt;br /&gt;
#''[[Galleonosaurus]]''&lt;br /&gt;
#''[[Gallimimus]]''&lt;br /&gt;
#''[[Galveosaurus]]''&lt;br /&gt;
#''[[Gandititan]]''&lt;br /&gt;
#''[[Gannansaurus]]''&lt;br /&gt;
#''[[Ganzhousaurus]]''&lt;br /&gt;
#''[[Gargoyleosaurus]]''&lt;br /&gt;
#''[[Garrigatitan]]''&lt;br /&gt;
#''[[Garudimimus]]''&lt;br /&gt;
#''[[Garumbatitan]]''&lt;br /&gt;
#''[[Gasosaurus]]''&lt;br /&gt;
#''[[Gasparinisaura]]''&lt;br /&gt;
#''[[Gastonia]]''&lt;br /&gt;
#''[[Geminiraptor]]''&lt;br /&gt;
#''[[Genusaurus]]''&lt;br /&gt;
#''[[Genyodectes]]''&lt;br /&gt;
#''[[Gideonmantellia]]''&lt;br /&gt;
#''[[Giganotosaurus]]''&lt;br /&gt;
#''[[Gigantoraptor]]''&lt;br /&gt;
#''[[Gilmoreosaurus]]''&lt;br /&gt;
#''[[Gilmoretyrannus]]''&lt;br /&gt;
#''[[Giraffatitan]]''&lt;br /&gt;
#''[[Glacialisaurus]]''&lt;br /&gt;
#''[[Glyptodontopelta]]''&lt;br /&gt;
#''[[Gnathovorax]]'' &lt;br /&gt;
#''[[Gobihadros]]''&lt;br /&gt;
#''[[Gobiraptor]]''&lt;br /&gt;
#''[[Gobisaurus]]''&lt;br /&gt;
#''[[Gobititan]]''&lt;br /&gt;
#''[[Gobivenator]]''&lt;br /&gt;
#''[[Gondwanatitan]]''&lt;br /&gt;
#''[[Gongpoquansaurus]]''&lt;br /&gt;
#''[[Gongshuilong]]''&lt;br /&gt;
#''[[Gongxianosaurus]]''&lt;br /&gt;
#''[[Gonkoken]]''&lt;br /&gt;
#''[[Gorgosaurus]]'' {{Szablon:Dobry_mini}}&lt;br /&gt;
#''[[Goyocephale]]''&lt;br /&gt;
#''[[Graciliceratops]]''&lt;br /&gt;
#''[[Graciliraptor]]''&lt;br /&gt;
#''[[Gremlin]]''&lt;br /&gt;
#''[[Gresslyosaurus]]'' &amp;lt;small&amp;gt;(? ''[[nomen dubium]]'')&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
#''[[Gryphoceratops]]''&lt;br /&gt;
#''[[Gryposaurus]]''&lt;br /&gt;
#''[[Guaibasaurus]]''&lt;br /&gt;
#''[[Gualicho]]''&lt;br /&gt;
#''[[Guanlong]]''&lt;br /&gt;
#''[[Guemesia]]''&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;references/&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
{{Szablon:ABC ważne}}&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>Taurovenator</name></author>
		
	</entry>
	<entry>
		<id>https://encyklopedia.dinozaury.com/index.php?title=G&amp;diff=38636</id>
		<title>G</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://encyklopedia.dinozaury.com/index.php?title=G&amp;diff=38636"/>
		<updated>2026-09-25T14:53:56Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Taurovenator: &lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;{{Szablon:ABC}}&lt;br /&gt;
{| class=&amp;quot;wikitable&amp;quot;  style=&amp;quot;text-align:center&amp;quot;  align=&amp;quot;center&amp;quot;&lt;br /&gt;
| &amp;lt;small&amp;gt;''[[G_ważne|Pokaż tylko '''ważne''' taksony]]''&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
|}&lt;br /&gt;
{{Szablon:Pomoc_spis}}&lt;br /&gt;
#&amp;lt;small&amp;gt;&amp;quot;[[Gadolosaurus]]&amp;quot; (''[[nomen nudum]]'')&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
#'''''[[Galeamopus]]'''''&lt;br /&gt;
#&amp;lt;small&amp;gt;''[[Galesaurus]]'' - cynodont (gad ssakokształtny)&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
#'''''[[Galleonosaurus]]'''''&lt;br /&gt;
#'''''[[Gallimimus]]'''''&lt;br /&gt;
#&amp;lt;small&amp;gt;''[[Galtonia]]'' - krokodyl&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
#'''''[[Galveosaurus]]'''''&lt;br /&gt;
#&amp;lt;small&amp;gt;''[[Galvesaurus]]'' = ''[[Galveosaurus]]''&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
#'''''[[Gandititan]]'''''&lt;br /&gt;
#'''''[[Gannansaurus]]'''''&lt;br /&gt;
#&amp;lt;small&amp;gt;&amp;quot;[[Gansutitan]]&amp;quot; = ''[[Daxiatitan]]''&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
#'''''[[Ganzhousaurus]]'''''&lt;br /&gt;
#'''''[[Gargoyleosaurus]]'''''&lt;br /&gt;
#'''''[[Garrigatitan]]'''''&lt;br /&gt;
#'''''[[Garudimimus]]'''''&lt;br /&gt;
#'''''[[Garumbatitan]]'''''&lt;br /&gt;
#'''''[[Gasosaurus]]'''''&lt;br /&gt;
#'''''[[Gasparinisaura]]'''''&lt;br /&gt;
#'''''[[Gastonia]]'''''&lt;br /&gt;
#&amp;lt;small&amp;gt;&amp;quot;[[Gavinosaurus]]&amp;quot; = ''[[Eotyrannus]]''&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
#'''''[[Geminiraptor]]'''''&lt;br /&gt;
#'''''[[Genusaurus]]'''''&lt;br /&gt;
#'''''[[Genyodectes]]'''''&lt;br /&gt;
#&amp;lt;small&amp;gt;''[[Geranosaurus]]'' (''[[nomen dubium]]'')&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
#'''''[[Gideonmantellia]]'''''&lt;br /&gt;
#'''''[[Giganotosaurus]]'''''&lt;br /&gt;
#'''''[[Gigantoraptor]]'''''&lt;br /&gt;
#&amp;lt;small&amp;gt;''[[Gigantosaurus]]'' (''[[nomen dubium]]'')&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
#&amp;lt;small&amp;gt;''[[Gigantoscelus]]'' = ''[[Euskelosaurus]]''&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
#&amp;quot;&amp;lt;small&amp;gt;[[Gigantspinosaurus]]&amp;quot; (''[[nomen nudum]]'')&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
#'''''[[Gilmoreosaurus]]'''''&lt;br /&gt;
#'''''[[Gilmoretyrannus]]'''''&lt;br /&gt;
#&amp;lt;small&amp;gt;&amp;quot;[[Ginnareemimus]]&amp;quot; (''[[nomen nudum]]'')&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
#'''''[[Giraffatitan]]'''''&lt;br /&gt;
#'''''[[Glacialisaurus]]'''''&lt;br /&gt;
#&amp;lt;small&amp;gt;''[[Glishades]]'' (?''[[nomen dubium]]'')&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
#'''''[[Glyptodontopelta]]'''''&lt;br /&gt;
#'''''[[Gnathovorax]]''''' &lt;br /&gt;
#&amp;lt;small&amp;gt;''[[Gobiceratops]]'' = ''[[Bagaceratops]]''&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
#'''''[[Gobihadros]]'''''&lt;br /&gt;
#'''''[[Gobiraptor]]'''''&lt;br /&gt;
#'''''[[Gobisaurus]]'''''&lt;br /&gt;
#'''''[[Gobititan]]'''''&lt;br /&gt;
#'''''[[Gobivenator]]'''''&lt;br /&gt;
#&amp;lt;small&amp;gt;&amp;quot;Godzillasaurus&amp;quot; = ''[[Gojirasaurus]]''&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
#&amp;lt;small&amp;gt;''[[Gojirasaurus]]''&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
#'''''[[Gondwanatitan]]'''''&lt;br /&gt;
#&amp;lt;small&amp;gt;''[[Gongbusaurus]]'' (''[[nomen dubium]]'')&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
#'''''[[Gongpoquansaurus]]'''''&lt;br /&gt;
#'''''[[Gongshuilong]]'''''&lt;br /&gt;
#'''''[[Gongxianosaurus]]'''''&lt;br /&gt;
#'''''[[Gonkoken]]'''''&lt;br /&gt;
#'''''[[Gorgosaurus]]''''' {{Szablon:Dobry_mini}}&lt;br /&gt;
#'''''[[Goyocephale]]'''''&lt;br /&gt;
#'''''[[Graciliceratops]]'''''&lt;br /&gt;
#'''''[[Graciliraptor]]'''''&lt;br /&gt;
#&amp;lt;small&amp;gt;''[[Gracilisuchus]]'' - tekodont&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
#&amp;lt;small&amp;gt;&amp;quot;[[Gravisaurus]]&amp;quot; = ''[[Lurdusaurus]]''&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
#&amp;lt;small&amp;gt;''[[Gravitholus]]'' = ''[[Stegoceras]]''&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
#'''''[[Gremlin]]'''''&lt;br /&gt;
#'''''[[Gresslyosaurus]]''''' &amp;lt;small&amp;gt; (? ''[[nomen dubium]]'')&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
#&amp;lt;small&amp;gt;''[[Griphornis]]'' - ptak&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
#&amp;lt;small&amp;gt;''[[Griphosaurus]]'' = ''[[Archaeopteryx]]''&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
#&amp;lt;small&amp;gt;&amp;quot;[[Gripposaurus]]&amp;quot; (''[[nomen nudum]]'')&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
#'''''[[Gryphoceratops]]'''''&lt;br /&gt;
#&amp;lt;small&amp;gt;&amp;quot;[[Gryphognathus]]&amp;quot; = ''[[Gryphoceratops]]''&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
#&amp;lt;small&amp;gt;&amp;quot;Gryphornis&amp;quot; = ''[[Griphornis]]''&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
#&amp;lt;small&amp;gt;''[[Gryponyx]]'' (''[[nomen dubium]]'')&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
#'''''[[Gryposaurus]]'''''&lt;br /&gt;
#'''''[[Guaibasaurus]]'''''&lt;br /&gt;
#'''''[[Gualicho]]'''''&lt;br /&gt;
#'''''[[Guanlong]]'''''&lt;br /&gt;
#'''''[[Guemesia]]'''''&lt;br /&gt;
#&amp;lt;small&amp;gt;''[[Gwyneddosaurus]]'' - tanystrof (gad)&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
#&amp;lt;small&amp;gt;''[[Gyposaurus]]'' (''[[nomen dubium]]'')&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;references/&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
{{Szablon:ABC}}&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>Taurovenator</name></author>
		
	</entry>
	<entry>
		<id>https://encyklopedia.dinozaury.com/index.php?title=L_wa%C5%BCne&amp;diff=38635</id>
		<title>L ważne</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://encyklopedia.dinozaury.com/index.php?title=L_wa%C5%BCne&amp;diff=38635"/>
		<updated>2026-09-25T14:53:09Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Taurovenator: &lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;{{Szablon:ABC ważne}}&lt;br /&gt;
{| class=&amp;quot;wikitable&amp;quot;  style=&amp;quot;text-align:center&amp;quot;  align=&amp;quot;center&amp;quot;&lt;br /&gt;
| &amp;lt;small&amp;gt;''[[L|Pokaż wszystkie taksony]]''&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
|}&lt;br /&gt;
{{Szablon:Pomoc_spis}}&lt;br /&gt;
#''[[Labocania]]''&lt;br /&gt;
#''[[Laiyangosaurus]]''&lt;br /&gt;
#''[[Lajasvenator]]'' &lt;br /&gt;
#''[[Lambeosaurus]]''&lt;br /&gt;
#''[[Lamplughsaura]]''&lt;br /&gt;
#''[[Lanzhousaurus]]''&lt;br /&gt;
#''[[Lapampasaurus]]''&lt;br /&gt;
#''[[Laplatasaurus]]'' (?''[[nomen dubium]]'')&lt;br /&gt;
#''[[Lapparentosaurus]]''&lt;br /&gt;
#''[[Laquintasaura]]''&lt;br /&gt;
#''[[Larsonvenator]]''&lt;br /&gt;
#''[[Latenivenatrix]]''&lt;br /&gt;
#''[[Latirhinus]]''&lt;br /&gt;
#''[[Lavocatisaurus]]''&lt;br /&gt;
#''[[Leaellynasaura]]''&lt;br /&gt;
#''[[Ledumahadi]]''&lt;br /&gt;
#''[[Leinkupal]]''&lt;br /&gt;
#''[[Leonerasaurus]]''&lt;br /&gt;
#''[[Lepidus]]''&lt;br /&gt;
#''[[Leptoceratops]]'' {{Szablon:Dobry_mini}}&lt;br /&gt;
#''[[Leptorhynchos]]''&lt;br /&gt;
#''[[Leshansaurus]]''&lt;br /&gt;
#''[[Lesothosaurus]]''&lt;br /&gt;
#''[[Lessemsaurus]]''&lt;br /&gt;
#''[[Levnesovia]]''&lt;br /&gt;
#''[[Leyesaurus]]''&lt;br /&gt;
#''[[Liaoceratops]]''&lt;br /&gt;
#''[[Liaoningosaurus]]''&lt;br /&gt;
#''[[Liaoningotitan]]''&lt;br /&gt;
#''[[Liaoningvenator]]''&lt;br /&gt;
#''[[Ligabueino]]''&lt;br /&gt;
#''[[Ligabuesaurus]]''&lt;br /&gt;
#''[[Liliensternus]]''&lt;br /&gt;
#''[[Limaysaurus]]''&lt;br /&gt;
#''[[Limusaurus]]'' {{Szablon:Dobry_mini}}&lt;br /&gt;
#''[[Lingwulong ]]''&lt;br /&gt;
#''[[Lingyuanosaurus]]''&lt;br /&gt;
#''[[Linhenykus]]''&lt;br /&gt;
#''[[Linheraptor]]''&lt;br /&gt;
#''[[Linhevenator]]''&lt;br /&gt;
#''[[Lirainosaurus]]''&lt;br /&gt;
#''[[Lishulong]]''&lt;br /&gt;
#''[[Liubangosaurus]]''&lt;br /&gt;
#''[[Llukalkan]]''&lt;br /&gt;
#''[[Lohuecotitan]]''&lt;br /&gt;
#''[[Lokiceratops]]''&lt;br /&gt;
#''[[Lophorhothon]]''&lt;br /&gt;
#''[[Lophostropheus]]''&lt;br /&gt;
#''[[Loricatosaurus]]''&lt;br /&gt;
#''[[Losillasaurus]]''&lt;br /&gt;
#''[[Lourinhanosaurus]]''&lt;br /&gt;
#''[[Lourinhasaurus]]''&lt;br /&gt;
#''[[Luanchuanraptor]]''&lt;br /&gt;
#''[[Lucianovenator]]''&lt;br /&gt;
#''[[Lufengosaurus]]'' {{Szablon:Dobry_mini}}&lt;br /&gt;
#''[[Luoyanggia]]''&lt;br /&gt;
#''[[Lurdusaurus]]''&lt;br /&gt;
#''[[Lusotitan]]''&lt;br /&gt;
#''[[Lusovenator]]''&lt;br /&gt;
#''[[Lycorhinus]]''&lt;br /&gt;
#''[[Lythronax]]''&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
{{Szablon:ABC ważne}}&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>Taurovenator</name></author>
		
	</entry>
	<entry>
		<id>https://encyklopedia.dinozaury.com/index.php?title=L&amp;diff=38634</id>
		<title>L</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://encyklopedia.dinozaury.com/index.php?title=L&amp;diff=38634"/>
		<updated>2026-09-25T14:52:52Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Taurovenator: &lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;{{Szablon:ABC}}&lt;br /&gt;
{| class=&amp;quot;wikitable&amp;quot;  style=&amp;quot;text-align:center&amp;quot;  align=&amp;quot;center&amp;quot;&lt;br /&gt;
| &amp;lt;small&amp;gt;''[[L_ważne|Pokaż tylko '''ważne''' taksony]]''&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
|}&lt;br /&gt;
{{Szablon:Pomoc_spis}}&lt;br /&gt;
#'''''[[Labocania]]'''''&lt;br /&gt;
#&amp;lt;small&amp;gt;''[[Labrosaurus]]'' = ''[[Allosaurus]]''&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
#&amp;lt;small&amp;gt;''[[Laelaps]]'' = ''[[Dryptosaurus]]''&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
#'''''[[Laevisuchus]]'''''&lt;br /&gt;
#&amp;lt;small&amp;gt;''[[Lagerpeton]]''&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
#&amp;lt;small&amp;gt;''[[Lagosuchus]]'' (''[[nomen dubium]]'')&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
#'''''[[Laiyangosaurus]]'''''&lt;br /&gt;
#'''''[[Lajasvenator]]''''' &lt;br /&gt;
#&amp;lt;small&amp;gt;''[[Lamaceratops]]'' = ''[[Bagaceratops]]''&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
#'''''[[Lambeosaurus]]'''''&lt;br /&gt;
#&amp;lt;small&amp;gt;''[[Lametasaurus]]'' (''[[nomen dubium]]'')&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
#'''''[[Lamplughsaura]]'''''&lt;br /&gt;
#&amp;lt;small&amp;gt;''[[Lanasaurus]]'' = ''[[Lycorhinus]]''&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
#&amp;lt;small&amp;gt;&amp;quot;Lancangjiangosaurus&amp;quot; = &amp;quot;[[Lancanjiangosaurus]]&amp;quot;&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
#&amp;lt;small&amp;gt;&amp;quot;[[Lancangosaurus]]&amp;quot; = ''[[Datousaurus]]''&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
#&amp;lt;small&amp;gt;&amp;quot;[[Lancanjiangosaurus]]&amp;quot; (''[[nomen nudum]]'')&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
#'''''[[Lanzhousaurus]]'''''&lt;br /&gt;
#&amp;lt;small&amp;gt;''[[Laosaurus]]'' (''[[nomen dubium]]'')&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
#'''''[[Lapampasaurus]]'''''&lt;br /&gt;
#'''''[[Laplatasaurus]]''''' &amp;lt;small&amp;gt;(?''[[nomen dubium]]'')&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
#'''''[[Lapparentosaurus]]'''''&lt;br /&gt;
#'''''[[Laquintasaura]]'''''&lt;br /&gt;
#'''''[[Larsonvenator]]'''''&lt;br /&gt;
#'''''[[Latenivenatrix]]'''''&lt;br /&gt;
#'''''[[Latirhinus]]'''''&lt;br /&gt;
#'''''[[Lavocatisaurus]]'''''&lt;br /&gt;
#'''''[[Leaellynasaura]]'''''&lt;br /&gt;
#'''''[[Ledumahadi]]'''''&lt;br /&gt;
#'''''[[Leinkupal]]'''''&lt;br /&gt;
#&amp;lt;small&amp;gt;''[[Leipsanosaurus]]'' = ''[[Struthiosaurus]]''&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
#&amp;lt;small&amp;gt;&amp;quot;[[Lengosaurus]]&amp;quot; = ''[[Eotyrannus]]''&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
#'''''[[Leonerasaurus]]'''''&lt;br /&gt;
#&amp;lt;small&amp;gt;''[[Lepidocheirosaurus]]'' = ''[[Kulindadromeus]]''&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
#'''''[[Lepidus]]'''''&lt;br /&gt;
#'''''[[Leptoceratops]]''''' {{Szablon:Dobry_mini}}&lt;br /&gt;
#'''''[[Leptorhynchos]]'''''&lt;br /&gt;
#&amp;lt;small&amp;gt;''[[Leptospondylus]]'' = ''[[Massospondylus]]''&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
#'''''[[Leshansaurus]]'''''&lt;br /&gt;
#'''''[[Lesothosaurus]]'''''&lt;br /&gt;
#'''''[[Lessemsaurus]]'''''&lt;br /&gt;
#'''''[[Levnesovia]]'''''&lt;br /&gt;
#&amp;lt;small&amp;gt;''[[Lewisuchus]]'' - ?[[silezauryd]]&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
#&amp;lt;small&amp;gt;''[[Lexovisaurus]]'' (''[[nomen dubium]])&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
#'''''[[Leyesaurus]]'''''&lt;br /&gt;
#'''''[[Liaoceratops]]'''''&lt;br /&gt;
#'''''[[Liaoningosaurus]]'''''&lt;br /&gt;
#'''''[[Liaoningotitan]]'''''&lt;br /&gt;
#'''''[[Liaoningvenator]]'''''&lt;br /&gt;
#&amp;lt;small&amp;gt;&amp;quot;[[Liassaurus]]&amp;quot; (''[[nomen nudum]]'') = ''[[Sarcosaurus]]''&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
#&amp;lt;small&amp;gt;&amp;quot;[[Libycosaurus]]&amp;quot; (''[[nomen nudum]]'')&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
#'''''[[Ligabueino]]'''''&lt;br /&gt;
#'''''[[Ligabuesaurus]]'''''&lt;br /&gt;
#&amp;lt;small&amp;gt;&amp;quot;[[Ligomasaurus]]&amp;quot; (''[[nomen nudum]]'') = ''[[Giraffatitan]]''&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
#&amp;lt;small&amp;gt;&amp;quot;[[Lijiagousaurus]]&amp;quot; (''[[nomen nudum]]'')&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
#&amp;lt;small&amp;gt;&amp;quot;[[Likhoelesaurus]]&amp;quot; (''[[nomen nudum]]'') - rauizuch&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
#'''''[[Liliensternus]]'''''&lt;br /&gt;
#'''''[[Limaysaurus]]'''''&lt;br /&gt;
#&amp;lt;small&amp;gt;''[[Limnosaurus]]'' = ''[[Telmatosaurus]]''&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
#'''''[[Limusaurus]]''''' {{Szablon:Dobry_mini}}&lt;br /&gt;
#'''''[[Lingwulong ]]'''''&lt;br /&gt;
#'''''[[Lingyuanosaurus]]'''''&lt;br /&gt;
#'''''[[Linhenykus]]'''''&lt;br /&gt;
#'''''[[Linheraptor]]'''''&lt;br /&gt;
#'''''[[Linhevenator]]'''''&lt;br /&gt;
#'''''[[Lirainosaurus]]'''''&lt;br /&gt;
#&amp;lt;small&amp;gt;''[[Lisboasaurus]]'' - przedstawiciel Crurotarsi&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
#'''''[[Lishulong]]'''''&lt;br /&gt;
#'''''[[Liubangosaurus]]'''''&lt;br /&gt;
#'''''[[Llukalkan]]'''''&lt;br /&gt;
#'''''[[Lohuecotitan]]'''''&lt;br /&gt;
#'''''[[Lokiceratops]]'''''&lt;br /&gt;
#&amp;lt;small&amp;gt;''[[Loncosaurus]]'' (''[[nomen dubium]]'')&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
#&amp;lt;small&amp;gt;''[[Longisquama]]'' - diapsyd, longiskwamyd&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
#&amp;lt;small&amp;gt;''[[Longosaurus]]'' (''[[nomen dubium]]'')&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
#'''''[[Lophorhothon]]'''''&lt;br /&gt;
#'''''[[Lophostropheus]]'''''&lt;br /&gt;
#'''''[[Loricatosaurus]]'''''&lt;br /&gt;
#&amp;lt;small&amp;gt;''[[Loricosaurus]]'' = ''[[Neuquensaurus]]''&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
#'''''[[Losillasaurus]]'''''&lt;br /&gt;
#'''''[[Lourinhanosaurus]]'''''&lt;br /&gt;
#'''''[[Lourinhasaurus]]'''''&lt;br /&gt;
#'''''[[Luanchuanraptor]]'''''&lt;br /&gt;
#&amp;lt;small&amp;gt;&amp;quot;[[Luanpingosaurus]]&amp;quot; (''[[nomen nudum]]'') = ''[[Psittacosaurus]]''&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
#&amp;lt;small&amp;gt;''[[Lucianosaurus]]''&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
#'''''[[Lucianovenator]]'''''&lt;br /&gt;
#&amp;lt;small&amp;gt;&amp;quot;[[Luckyraptor]]&amp;quot; (''[[nomen nudum]]'')&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
#&amp;lt;small&amp;gt;''[[Lufengocephalus]]'' = ''[[Lufengosaurus]]''&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
#'''''[[Lufengosaurus]]''''' {{Szablon:Dobry_mini}}&lt;br /&gt;
#&amp;lt;small&amp;gt;''[[Lukousaurus]]'' - przedstawiciel Crurotarsi&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
#'''''[[Luoyanggia]]'''''&amp;lt;ref&amp;gt;Można spodziewać się unieważnienia - zob. Mortimer, online: [http://home.comcast.net/~eoraptor/Oviraptorosauria.htm#Luoyanggialiudianensis]&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
#&amp;lt;small&amp;gt;&amp;quot;[[Luoyangosaurus]]&amp;quot; (''[[nomen nudum]]'') = ''[[Luoyanggia]]''&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
#'''''[[Lurdusaurus]]'''''&lt;br /&gt;
#&amp;lt;small&amp;gt;''[[Lusitanosaurus]]'' (''[[nomen dubium]]'')&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
#'''''[[Lusotitan]]'''''&lt;br /&gt;
#'''''[[Lusovenator]]'''''&lt;br /&gt;
#&amp;lt;small&amp;gt;''[[Lutungutali]]''  - [[Silesauridae|silezauryd]]&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
#'''''[[Lycorhinus]]'''''&lt;br /&gt;
#'''''[[Lythronax]]'''''&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;references/&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
{{Szablon:ABC}}&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>Taurovenator</name></author>
		
	</entry>
	<entry>
		<id>https://encyklopedia.dinozaury.com/index.php?title=L&amp;diff=38633</id>
		<title>L</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://encyklopedia.dinozaury.com/index.php?title=L&amp;diff=38633"/>
		<updated>2026-09-25T14:52:39Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Taurovenator: &lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;{{Szablon:ABC}}&lt;br /&gt;
{| class=&amp;quot;wikitable&amp;quot;  style=&amp;quot;text-align:center&amp;quot;  align=&amp;quot;center&amp;quot;&lt;br /&gt;
| &amp;lt;small&amp;gt;''[[L_ważne|Pokaż tylko '''ważne''' taksony]]''&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
|}&lt;br /&gt;
{{Szablon:Pomoc_spis}}&lt;br /&gt;
#'''''[[Labocania]]'''''&lt;br /&gt;
#&amp;lt;small&amp;gt;''[[Labrosaurus]]'' = ''[[Allosaurus]]''&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
#&amp;lt;small&amp;gt;''[[Laelaps]]'' = ''[[Dryptosaurus]]''&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
#'''''[[Laevisuchus]]'''''&lt;br /&gt;
#&amp;lt;small&amp;gt;''[[Lagerpeton]]''&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
#&amp;lt;small&amp;gt;''[[Lagosuchus]]'' (''[[nomen dubium]]'')&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
#'''''[[Laiyangosaurus]]'''''&lt;br /&gt;
#'''''[[Lajasvenator]]''''' &lt;br /&gt;
#&amp;lt;small&amp;gt;''[[Lamaceratops]]'' = ''[[Bagaceratops]]''&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
#'''''[[Lambeosaurus]]'''''&lt;br /&gt;
#&amp;lt;small&amp;gt;''[[Lametasaurus]]'' (''[[nomen dubium]]'')&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
#'''''[[Lamplughsaura]]'''''&lt;br /&gt;
#&amp;lt;small&amp;gt;''[[Lanasaurus]]'' = ''[[Lycorhinus]]''&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
#&amp;lt;small&amp;gt;&amp;quot;Lancangjiangosaurus&amp;quot; = &amp;quot;[[Lancanjiangosaurus]]&amp;quot;&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
#&amp;lt;small&amp;gt;&amp;quot;[[Lancangosaurus]]&amp;quot; = ''[[Datousaurus]]''&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
#&amp;lt;small&amp;gt;&amp;quot;[[Lancanjiangosaurus]]&amp;quot; (''[[nomen nudum]]'')&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
#'''''[[Lanzhousaurus]]'''''&lt;br /&gt;
#&amp;lt;small&amp;gt;''[[Laosaurus]]'' (''[[nomen dubium]]'')&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
#'''''[[Lapampasaurus]]'''''&lt;br /&gt;
#'''''[[Laplatasaurus]]''''' &amp;lt;small&amp;gt;(?''[[nomen dubium]]'')&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
#'''''[[Lapparentosaurus]]'''''&lt;br /&gt;
#'''''[[Laquintasaura]]'''''&lt;br /&gt;
#'''''[[Larsonvenator]]''''&lt;br /&gt;
#'''''[[Latenivenatrix]]'''''&lt;br /&gt;
#'''''[[Latirhinus]]'''''&lt;br /&gt;
#'''''[[Lavocatisaurus]]'''''&lt;br /&gt;
#'''''[[Leaellynasaura]]'''''&lt;br /&gt;
#'''''[[Ledumahadi]]'''''&lt;br /&gt;
#'''''[[Leinkupal]]'''''&lt;br /&gt;
#&amp;lt;small&amp;gt;''[[Leipsanosaurus]]'' = ''[[Struthiosaurus]]''&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
#&amp;lt;small&amp;gt;&amp;quot;[[Lengosaurus]]&amp;quot; = ''[[Eotyrannus]]''&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
#'''''[[Leonerasaurus]]'''''&lt;br /&gt;
#&amp;lt;small&amp;gt;''[[Lepidocheirosaurus]]'' = ''[[Kulindadromeus]]''&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
#'''''[[Lepidus]]'''''&lt;br /&gt;
#'''''[[Leptoceratops]]''''' {{Szablon:Dobry_mini}}&lt;br /&gt;
#'''''[[Leptorhynchos]]'''''&lt;br /&gt;
#&amp;lt;small&amp;gt;''[[Leptospondylus]]'' = ''[[Massospondylus]]''&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
#'''''[[Leshansaurus]]'''''&lt;br /&gt;
#'''''[[Lesothosaurus]]'''''&lt;br /&gt;
#'''''[[Lessemsaurus]]'''''&lt;br /&gt;
#'''''[[Levnesovia]]'''''&lt;br /&gt;
#&amp;lt;small&amp;gt;''[[Lewisuchus]]'' - ?[[silezauryd]]&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
#&amp;lt;small&amp;gt;''[[Lexovisaurus]]'' (''[[nomen dubium]])&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
#'''''[[Leyesaurus]]'''''&lt;br /&gt;
#'''''[[Liaoceratops]]'''''&lt;br /&gt;
#'''''[[Liaoningosaurus]]'''''&lt;br /&gt;
#'''''[[Liaoningotitan]]'''''&lt;br /&gt;
#'''''[[Liaoningvenator]]'''''&lt;br /&gt;
#&amp;lt;small&amp;gt;&amp;quot;[[Liassaurus]]&amp;quot; (''[[nomen nudum]]'') = ''[[Sarcosaurus]]''&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
#&amp;lt;small&amp;gt;&amp;quot;[[Libycosaurus]]&amp;quot; (''[[nomen nudum]]'')&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
#'''''[[Ligabueino]]'''''&lt;br /&gt;
#'''''[[Ligabuesaurus]]'''''&lt;br /&gt;
#&amp;lt;small&amp;gt;&amp;quot;[[Ligomasaurus]]&amp;quot; (''[[nomen nudum]]'') = ''[[Giraffatitan]]''&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
#&amp;lt;small&amp;gt;&amp;quot;[[Lijiagousaurus]]&amp;quot; (''[[nomen nudum]]'')&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
#&amp;lt;small&amp;gt;&amp;quot;[[Likhoelesaurus]]&amp;quot; (''[[nomen nudum]]'') - rauizuch&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
#'''''[[Liliensternus]]'''''&lt;br /&gt;
#'''''[[Limaysaurus]]'''''&lt;br /&gt;
#&amp;lt;small&amp;gt;''[[Limnosaurus]]'' = ''[[Telmatosaurus]]''&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
#'''''[[Limusaurus]]''''' {{Szablon:Dobry_mini}}&lt;br /&gt;
#'''''[[Lingwulong ]]'''''&lt;br /&gt;
#'''''[[Lingyuanosaurus]]'''''&lt;br /&gt;
#'''''[[Linhenykus]]'''''&lt;br /&gt;
#'''''[[Linheraptor]]'''''&lt;br /&gt;
#'''''[[Linhevenator]]'''''&lt;br /&gt;
#'''''[[Lirainosaurus]]'''''&lt;br /&gt;
#&amp;lt;small&amp;gt;''[[Lisboasaurus]]'' - przedstawiciel Crurotarsi&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
#'''''[[Lishulong]]'''''&lt;br /&gt;
#'''''[[Liubangosaurus]]'''''&lt;br /&gt;
#'''''[[Llukalkan]]'''''&lt;br /&gt;
#'''''[[Lohuecotitan]]'''''&lt;br /&gt;
#'''''[[Lokiceratops]]'''''&lt;br /&gt;
#&amp;lt;small&amp;gt;''[[Loncosaurus]]'' (''[[nomen dubium]]'')&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
#&amp;lt;small&amp;gt;''[[Longisquama]]'' - diapsyd, longiskwamyd&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
#&amp;lt;small&amp;gt;''[[Longosaurus]]'' (''[[nomen dubium]]'')&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
#'''''[[Lophorhothon]]'''''&lt;br /&gt;
#'''''[[Lophostropheus]]'''''&lt;br /&gt;
#'''''[[Loricatosaurus]]'''''&lt;br /&gt;
#&amp;lt;small&amp;gt;''[[Loricosaurus]]'' = ''[[Neuquensaurus]]''&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
#'''''[[Losillasaurus]]'''''&lt;br /&gt;
#'''''[[Lourinhanosaurus]]'''''&lt;br /&gt;
#'''''[[Lourinhasaurus]]'''''&lt;br /&gt;
#'''''[[Luanchuanraptor]]'''''&lt;br /&gt;
#&amp;lt;small&amp;gt;&amp;quot;[[Luanpingosaurus]]&amp;quot; (''[[nomen nudum]]'') = ''[[Psittacosaurus]]''&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
#&amp;lt;small&amp;gt;''[[Lucianosaurus]]''&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
#'''''[[Lucianovenator]]'''''&lt;br /&gt;
#&amp;lt;small&amp;gt;&amp;quot;[[Luckyraptor]]&amp;quot; (''[[nomen nudum]]'')&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
#&amp;lt;small&amp;gt;''[[Lufengocephalus]]'' = ''[[Lufengosaurus]]''&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
#'''''[[Lufengosaurus]]''''' {{Szablon:Dobry_mini}}&lt;br /&gt;
#&amp;lt;small&amp;gt;''[[Lukousaurus]]'' - przedstawiciel Crurotarsi&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
#'''''[[Luoyanggia]]'''''&amp;lt;ref&amp;gt;Można spodziewać się unieważnienia - zob. Mortimer, online: [http://home.comcast.net/~eoraptor/Oviraptorosauria.htm#Luoyanggialiudianensis]&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
#&amp;lt;small&amp;gt;&amp;quot;[[Luoyangosaurus]]&amp;quot; (''[[nomen nudum]]'') = ''[[Luoyanggia]]''&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
#'''''[[Lurdusaurus]]'''''&lt;br /&gt;
#&amp;lt;small&amp;gt;''[[Lusitanosaurus]]'' (''[[nomen dubium]]'')&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
#'''''[[Lusotitan]]'''''&lt;br /&gt;
#'''''[[Lusovenator]]'''''&lt;br /&gt;
#&amp;lt;small&amp;gt;''[[Lutungutali]]''  - [[Silesauridae|silezauryd]]&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
#'''''[[Lycorhinus]]'''''&lt;br /&gt;
#'''''[[Lythronax]]'''''&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;references/&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
{{Szablon:ABC}}&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>Taurovenator</name></author>
		
	</entry>
	<entry>
		<id>https://encyklopedia.dinozaury.com/index.php?title=Strona_g%C5%82%C3%B3wna&amp;diff=38632</id>
		<title>Strona główna</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://encyklopedia.dinozaury.com/index.php?title=Strona_g%C5%82%C3%B3wna&amp;diff=38632"/>
		<updated>2026-09-25T14:51:57Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Taurovenator: &lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;__INDEX__&lt;br /&gt;
{| id=&amp;quot;mp-topbanner&amp;quot; style=&amp;quot;width:100%; background:#e0d79d; margin:1.2em 0 6px 0; border:1px solid #204000; -moz-border-radius: 10px; -webkit-border-radius: 10px; border-radius: 10px; background-color: #e0d79d; padding: 5px 5px 5px 0px;&amp;quot;&lt;br /&gt;
| &amp;lt;div style=&amp;quot;top:+0.2em; font-size:95%; text-align:center;&amp;quot;&amp;gt; '''[http://www.dinozaury.com/ Dinozaury.com]  •  [http://www.encyklopedia.dinozaury.com/ Encyklopedia Dinozaury.com]  •  [http://www.forum.dinozaury.com/ Forum Dinozaury.com]'''&amp;lt;/div&amp;gt;&lt;br /&gt;
|}&lt;br /&gt;
{| id=&amp;quot;mp-topbanner&amp;quot; style=&amp;quot;width:100%; background:#e0d79d; margin:1.2em 0 6px 0; border:1px solid #204000;  -moz-border-radius: 10px; -webkit-border-radius: 10px; border-radius: 10px; background-color: #e0d79d; padding: 5px 5px 5px 0px;&amp;quot;&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
&amp;lt;!--        &amp;quot;Witaj w Encyklopedii Dinozaury.com&amp;quot; i licznik haseł        --&amp;gt;&lt;br /&gt;
{| style=&amp;quot;width:100%; border:none; background:none;&amp;quot;&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;width:100%; text-align:center; white-space:nowrap; color:#000;&amp;quot; |&lt;br /&gt;
&amp;lt;div style=&amp;quot;font-size:162%; border:none; margin:0; padding:.1em; color:#000;&amp;quot;&amp;gt;Witaj w [[Dinozaury.com|Encyklopedii Dinozaury.com]],&amp;lt;/div&amp;gt;&lt;br /&gt;
&amp;lt;div style=&amp;quot;top:+0.2em; font-size:95%;&amp;quot;&amp;gt;gdzie przybliżamy świat prehistorii.&amp;lt;/div&amp;gt;&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
&amp;lt;div id=&amp;quot;articlecount&amp;quot; style=&amp;quot;font-size:95%;&amp;quot;&amp;gt;Obecnie znajdziesz tu [[Specjalna:Statystyki|{{NUMBEROFARTICLES}}]] {{PLURAL:{{NUMBEROFARTICLES}}|hasło|hasła|haseł}} z dziedziny paleontologii.&amp;lt;/div&amp;gt;&lt;br /&gt;
|}&lt;br /&gt;
&amp;lt;!--        Lista kategorii        --&amp;gt;&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;width:20%; font-size:95%;&amp;quot; |&lt;br /&gt;
* {{U|[[Dinozaury|Encyklopedia dinozaurów]]}} &amp;lt;small&amp;gt;{{PAGESINCAT:Dinosauria}} {{PLURAL:{{PAGESINCAT:Dinosauria}}|hasło|hasła|haseł}}&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
* {{U|[[Słownik|Słownik paleontologiczny]]}} &amp;lt;small&amp;gt;{{PAGESINCAT:Słownik}} {{PLURAL:{{PAGESINCAT:Słownik}}|hasło|hasła|haseł}}&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
* [[Paleontolodzy|Sylwetki naukowców]] &amp;lt;small&amp;gt;{{PAGESINCAT:Paleontolodzy}} {{PLURAL:{{PAGESINCAT:Paleontolodzy}}|hasło|hasła|haseł}}&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
* [[Stratygrafia|Stratygrafia]] &amp;lt;small&amp;gt;{{PAGESINCAT:Stratygrafia}} {{PLURAL:{{PAGESINCAT:Stratygrafia}}|hasło|hasła|haseł}}&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
* [[:Kategoria:Anatomia|Terminy anatomiczne]] &amp;lt;small&amp;gt;{{PAGESINCAT:Anatomia}} {{PLURAL:{{PAGESINCAT:Anatomia}}|hasło|hasła|haseł}}&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;lt;!--        Lista kategorii        --&amp;gt;&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;width:20%; font-size:95%;&amp;quot; |&lt;br /&gt;
* {{U|[[Artykuły paleontologiczne|Artykuły paleontologiczne]]}} &amp;lt;small&amp;gt;{{PAGESINCAT:Artykuły_paleontologiczne}} {{PLURAL:{{PAGESINCAT:Artykuły_paleontologiczne}}|hasło|hasła|haseł}}&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
* [[Lokacje|Lokacje i geografia]] &amp;lt;small&amp;gt;{{PAGESINCAT:Lokacje}} {{PLURAL:{{PAGESINCAT:Lokacje}}|hasło|hasła|haseł}}&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
* [[Historia dinozaurologii|Historia dinozaurologii]] &amp;lt;small&amp;gt;{{PAGESINCAT:Historia_dinozaurologii}} {{PLURAL:{{PAGESINCAT:Historia_dinozaurologii}}|hasło|hasła|haseł}}&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
'''''[[Specjalna:Kategorie|Wszystkie kategorie]]'''''&lt;br /&gt;
|}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;lt;!-- LEFT COLUMN --&amp;gt;&lt;br /&gt;
&amp;lt;div style=&amp;quot;&lt;br /&gt;
     float: left;&lt;br /&gt;
     margin-top: 10px;&lt;br /&gt;
     margin-right: 1%;&lt;br /&gt;
     height: 100%;&lt;br /&gt;
     width: 49.5%;&lt;br /&gt;
     background-color: transparent;&lt;br /&gt;
     overflow-x: hidden;&lt;br /&gt;
&amp;quot;&amp;gt;&lt;br /&gt;
&amp;lt;div style=&amp;quot;&lt;br /&gt;
     border: 1px solid #204000;&lt;br /&gt;
    -moz-border-radius: 10px;&lt;br /&gt;
    -webkit-border-radius: 10px;&lt;br /&gt;
     border-radius: 10px;&lt;br /&gt;
     background-color: #e0d79d;&lt;br /&gt;
     padding: 5px 5px 5px 0px;&lt;br /&gt;
&amp;quot;&amp;gt;&amp;lt;blockquote&amp;gt;&lt;br /&gt;
==  Polecane hasło ==&lt;br /&gt;
[[Plik:Velocipes_guerichi.jpg|link=Velocipes|thumb|200px|''[[Velocipes|Velocipes guerichi]]''&amp;lt;br&amp;gt;&amp;lt;small&amp;gt;© [[Jakub Kowalski]], [[Edyta Felcyn]]&amp;lt;/small&amp;gt;]]&lt;br /&gt;
=== {{U|''[[Velocipes]]''}} ===&lt;br /&gt;
''[[Velocipes]]'', czyli &amp;quot;szybka stopa&amp;quot; to historycznie pierwszy [[rodzaj]] [[dinozaur]]a opisany na podstawie szczątków z terenów dzisiejszej [[Polska|Polski]]. Po raz pierwszy został opublikowany w [[1932]] roku przez niemieckiego paleontologa, [[von Huene|von Huenego]], a jego status jako dinozaura został potwierdzony w 2016 przez redakcję Dinozaury.com. Był średniej wielkości dinozaurem drapieżnym i żył w późnym [[trias]]ie.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
'''''[[Velocipes|Czytaj więcej!]]'''''&lt;br /&gt;
&amp;lt;/blockquote&amp;gt;&lt;br /&gt;
&amp;lt;/div&amp;gt;&lt;br /&gt;
&amp;lt;div&amp;gt;&amp;lt;div style=&amp;quot;&lt;br /&gt;
     float: left;&lt;br /&gt;
     margin-top: 10px;&lt;br /&gt;
     margin-right: 1%;&lt;br /&gt;
     height: 100%;&lt;br /&gt;
     width: 100%;&lt;br /&gt;
     background-color: transparent;&lt;br /&gt;
     overflow-x: hidden;&lt;br /&gt;
&amp;quot;&amp;gt;&lt;br /&gt;
&amp;lt;div style=&amp;quot;&lt;br /&gt;
     border: 1px solid #204000;&lt;br /&gt;
    -moz-border-radius: 10px;&lt;br /&gt;
    -webkit-border-radius: 10px;&lt;br /&gt;
     border-radius: 10px;&lt;br /&gt;
     background-color: #e0d79d;&lt;br /&gt;
     padding: 5px 5px 5px 0px;&lt;br /&gt;
&amp;quot;&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;lt;blockquote&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
__INDEX__==  Ostatnio nazwane dinozaury == &lt;br /&gt;
__BEZSPISU__&lt;br /&gt;
[[Plik:Kayrasaurus changliensis.png|link=Kayrasaurus|thumb|150px|''[[Kayrasaurus|Kayrasaurus changliensis]]'']]&lt;br /&gt;
[[Plik:Nipponopelta yezoensis.png|link=Nipponopelta|thumb|150px|''[[Nipponopelta|Nipponopelta yezoensis]]'']]&lt;br /&gt;
[[Plik:Dinevenator robustus.png|link=Dinevenator|thumb|150px|''[[Dinevenator|Dinevenator robustus]]'']]&lt;br /&gt;
[[Plik:Musango matusadonaensis.png|link=Musango|thumb|150px|''[[Musango|Musango matusadonaensis]]'']]&lt;br /&gt;
#'''''[[Larsonvenator|Larsonvenator elegans]]''''' &amp;lt;small&amp;gt;Sancarlo i [[Paul]], 2026&lt;br /&gt;
#'''''[[Gilmoretyrannus|Gilmoretyrannus lethaeus]]''''' &amp;lt;small&amp;gt;([[Zanno]] i [[Napoli]], 2025) Sancarlo i [[Paul]], 2026&lt;br /&gt;
#'''''[[Kayrasaurus|Kayrasaurus changliensis]]''''' &amp;lt;small&amp;gt;Liao i in., 2026&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
#'''''[[Nipponopelta|Nipponopelta yezoensis]]''''' &amp;lt;small&amp;gt;Oyabu i in., 2026&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
#'''''[[Dinevenator|Dinevenator robustus]]''''' &amp;lt;small&amp;gt;([[Robert Sullivan|Sullivan]], 2006) Jasinski i [[Robert Sullivan|Sullivan]], 2026&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
#'''''[[Musango|Musango matusadonaensis]]''''' &amp;lt;small&amp;gt;[[Barrett]] i in., 2026&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
#'''''[[Ceratocaudia|Ceratocaudia antiqua]]''''' &amp;lt;small&amp;gt;Natarajani in., 2026&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
#'''''[[Plesiolophus|Plesiolophus warnerensis]]''''' &amp;lt;small&amp;gt;McFeeters i in., 2026&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
#'''''[[Mesetasaurus|Mesetasaurus protector]]''''' &amp;lt;small&amp;gt;Soto Núñez i in., 2026&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
#'''''[[Uragasaurus|Uragasaurus kalasinensis]]''''' &amp;lt;small&amp;gt;Nilpanapan i in., 2026&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
#'''''[[Changzhousaurus|Changzhousaurus sinensis]]''''' &amp;lt;small&amp;gt;[[Xu]], 2026&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
#'''''[[Jian|Jian changmaensis]]''''' &amp;lt;small&amp;gt;Zhou i in., 2026&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
#'''''[[Kank|Kank australis]]''''' &amp;lt;small&amp;gt;Motta i in., 2026&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
#'''''[[Corythosaurus|Corythosaurus stebingeri]]''''' &amp;lt;small&amp;gt;([[Horner]] i [[Currie]], 1994) Shape i Brown, 2026&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
#'''''[[Nagatitan|Nagatitan chaiyaphumensis]]''''' &amp;lt;small&amp;gt;Sethapanichsakul i in., 2026&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
#'''''[[Pinacosaurus|Pinacosaurus hilwitnorum]]''''' &amp;lt;small&amp;gt;Penkalski, 2026&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
#'''''[[Eopinacosaurus|Eopinacosaurus mephistocephalus]]''''' &amp;lt;small&amp;gt;([[Godefroit]] i in., 1999) Penkalski, 2026&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
#'''''[[Phosphatotitan|Phosphatotitan khouribgaensis]]''''' &amp;lt;small&amp;gt;[[Longrich]] i in., 2026&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
#'''''[[Bicharracosaurus|Bicharracosaurus dionidei]]''''' &amp;lt;small&amp;gt;Reutter i in., 2026&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
#'''''[[Ptychotherates|Ptychotherates bucculentus]]''''' &amp;lt;small&amp;gt;Srivastava i Nesbitt, 2026&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
{|  class= &amp;quot;wikitable&amp;quot; rules=&amp;quot;all&amp;quot; cellpadding=1 style=&amp;quot;border: 1px solid #000000; margin-left:40px; font-size:90%;&amp;quot;&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
! [[Historia dinozaurologii]]&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| align=&amp;quot;center&amp;quot;  | &amp;lt;small&amp;gt;[[Historia dinozaurologii|...]] [[2017]] • [[2018]] • [[2019]] • [[2020]] • [[2021]] • [[2022]] • [[2023]] • [[2024]] • [[2025]] • '''[[2026]]''' [[Historia dinozaurologii|...]]&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
|}&lt;br /&gt;
&amp;lt;/blockquote&amp;gt;&lt;br /&gt;
&amp;lt;/div&amp;gt;&lt;br /&gt;
&amp;lt;/div&amp;gt;&lt;br /&gt;
&amp;lt;/div&amp;gt;&lt;br /&gt;
&amp;lt;/div&amp;gt;&lt;br /&gt;
&amp;lt;!-- RIGHT COLUMN --&amp;gt;&lt;br /&gt;
&amp;lt;div&amp;gt;&amp;lt;div style=&amp;quot;&lt;br /&gt;
     float: right;&lt;br /&gt;
     margin-top: 10px;&lt;br /&gt;
     height: 100%;&lt;br /&gt;
     width: 49.5%;&lt;br /&gt;
     background-color: transparent;&lt;br /&gt;
     overflow-x: hidden;&lt;br /&gt;
&amp;quot;&amp;gt;&lt;br /&gt;
&amp;lt;div style=&amp;quot;&lt;br /&gt;
     border: 1px solid #204000;&lt;br /&gt;
    -moz-border-radius: 10px;&lt;br /&gt;
    -webkit-border-radius: 10px;&lt;br /&gt;
     border-radius: 10px;&lt;br /&gt;
     background-color: #e0d79d;&lt;br /&gt;
     padding: 5px 5px 5px 0px;&lt;br /&gt;
&amp;quot;&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;lt;blockquote&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Jak zacząć? ==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Na przestrzeni lat naukowcy nadali '''1960''' [[nazwa|nazwy]] [[rodzaj]]owe i '''2223''' [[gatunek|gatunkowe]] [[dinozaur]]ów.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Obecnie za [[Takson ważny|ważnych]] przedstawicieli [[nieptasi]]ch Dinosauria uznaje się około '''1332''' [[gatunek|gatunki]] w '''1218''' [[rodzaj]]ach. &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
W ''Encyklopedii Dinozaury.com'' na chwilę obecną znajdziesz opisy '''{{PAGESINCAT:Dinosauria}}''' rodzajów dinozaurów. &lt;br /&gt;
* przejdź do dinozaurów na literę:&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
{{ABC}}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
* przeglądaj według systematyki:&lt;br /&gt;
{{klad| style=font-size:95%;&lt;br /&gt;
|label1=[[Dinosauromorpha]]&lt;br /&gt;
|1={{klad&lt;br /&gt;
|label1=[[Dinosauriformes]]&lt;br /&gt;
|1={{klad&lt;br /&gt;
|label1='''[[Dinosauria]]'''      &lt;br /&gt;
|1={{klad &lt;br /&gt;
   |1= [[Saurischia]]  &amp;lt;br&amp;gt;[[Plik:Saurischia.jpg|link=Saurischia|75px]]&lt;br /&gt;
   |2= [[Ornithischia]] &amp;lt;br&amp;gt;[[Plik:Ornithischia.jpg|link=Ornithischia|75px]]&lt;br /&gt;
}}&lt;br /&gt;
|2=[[Silesauridae]] }} &lt;br /&gt;
|2=[[Lagerpetidae]] }}&lt;br /&gt;
 }}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
* klasyfikacja wg Barona i in., 2017:&lt;br /&gt;
{{klad| style=font-size:95%;&lt;br /&gt;
|label1='''[[Dinosauria]]'''&lt;br /&gt;
|1={{klad &lt;br /&gt;
   |label1=[[Saurischia]]&lt;br /&gt;
|1= {{klad&lt;br /&gt;
|1=[[Herrerasauridae]]&lt;br /&gt;
|2=[[Sauropodomorpha]]&lt;br /&gt;
}}&lt;br /&gt;
   |label2= [[Ornithoscelida]] &lt;br /&gt;
|2={{klad&lt;br /&gt;
|1=[[Theropoda]]&lt;br /&gt;
|2=[[Ornithischia]]&lt;br /&gt;
}}}}&lt;br /&gt;
}}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
* klasyfikacja wg Müllera i Garcii, 2020:&lt;br /&gt;
{{klad| style=font-size:95%;&lt;br /&gt;
|label1='''[[Dinosauria]]'''      &lt;br /&gt;
|1={{klad &lt;br /&gt;
   |1= [[Saurischia]]&lt;br /&gt;
   |2={{klad&lt;br /&gt;
|1=&amp;quot;[[Silesauridae]]&amp;quot;&lt;br /&gt;
|2=[[Ornithischia]]&lt;br /&gt;
}}}}}}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
* przeglądaj według [[stratygrafia|stratygrafii]]:&lt;br /&gt;
{| style=&amp;quot;width:207px;border-width:0px; border-style:solid&amp;quot; cellpadding=0 cellspacing=1&lt;br /&gt;
| &amp;lt;div style=&amp;quot;width:51px; background-color:{{barwa okresu geologicznego|triassic}};text-align:center&amp;quot;&amp;gt;[[Trias|{{kolor|#ffffff|Trias}}]]&amp;lt;/div&amp;gt;&amp;lt;small&amp;gt;252&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
| &amp;lt;div style=&amp;quot;width:56px; background-color:{{barwa okresu geologicznego|jurassic}};text-align:center&amp;quot;&amp;gt;[[Jura|{{kolor|#ffffff|Jura}}]]&amp;lt;/div&amp;gt;&amp;lt;small&amp;gt;201,4&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
| &amp;lt;div style=&amp;quot;width:79px; background-color:{{barwa okresu geologicznego|cretaceous}};text-align:center&amp;quot;&amp;gt;[[Kreda|{{kolor|#ffffff|Kreda}}]]&amp;lt;/div&amp;gt;&amp;lt;small&amp;gt;143,1&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
|&amp;lt;div style=&amp;quot;width:50px;&amp;gt;&amp;lt;br&amp;gt;&amp;lt;small&amp;gt;66 [[Ma]]&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
|}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
* albo przejdź do [[Historia_dinozaurologii|historycznego]] lub [[Lokacje|geograficznego]] spisu dinozaurów.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;lt;hr&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
{| class=&amp;quot;wikitable&amp;quot; style=&amp;quot;background-color:CornSilk&amp;quot;&lt;br /&gt;
| '''Dowiedz się, [[jak czytać hasła]] w naszej encyklopedii.'''&lt;br /&gt;
|}&lt;br /&gt;
&amp;lt;hr&amp;gt;&lt;br /&gt;
W razie wątpliwości prosimy Cię o pisanie na [http://www.forum.dinozaury.com Forum] lub o kontakt e-mail:&lt;br /&gt;
lukaszczepinski@gmail.com&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;lt;/blockquote&amp;gt;&amp;lt;/div&amp;gt;&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>Taurovenator</name></author>
		
	</entry>
	<entry>
		<id>https://encyklopedia.dinozaury.com/index.php?title=2026&amp;diff=38417</id>
		<title>2026</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://encyklopedia.dinozaury.com/index.php?title=2026&amp;diff=38417"/>
		<updated>2026-08-04T14:06:39Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Taurovenator: /* Dinosauria */&lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;{{Szablon:202X}}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Wydarzenia==&lt;br /&gt;
*21 lutego zmarł [[Hans-Dieter Sues]], amerykański paleontolog zajmujący się m.in. badaniem mezozoicznych oraz paleozoicznych kręgowców&lt;br /&gt;
*23 czerwca zmarł [[Khishigjav Tsogtbaatar]], mongolski paleontolog specjalizujący się w badaniach nad dinozaurami, ich systematyką, ewolucją oraz paleobiogeografią&lt;br /&gt;
*2 lipca zmarł [[Yuri Bolotsky]], rosyjski paleontolog znany z m.in. z opisania ''[[Amurosaurus]]'' i ''[[Olorotitan]]'' &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Dinosauria==&lt;br /&gt;
{{Szablon:Pomoc_spis}}&lt;br /&gt;
W 2026 roku opisano '''30''' nowych [[nazwa|nazw]] [[Dinosauria|dinozaurów]] ('''26''' nowych [[rodzaj|rodzajów]] i '''24''' nowe gatunki i 1 nową [[kombinacja|kombinację]]).&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Obecnie za [[Takson ważny|ważne]] [[takson]]y nieptasich dinozaurów uznawanych jest '''29''' z nich.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
{| class=&amp;quot;sortable&amp;quot;&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
! width=&amp;quot;200px&amp;quot;|Nazwa&lt;br /&gt;
! Autorzy&lt;br /&gt;
! width=&amp;quot;185px&amp;quot;|Klasyfikacja&lt;br /&gt;
! Kraj&lt;br /&gt;
! width=&amp;quot;100px&amp;quot;|Wiek&lt;br /&gt;
!width=&amp;quot;250px&amp;quot; class=unsortable|Uwagi&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Bicharracosaurus|{{U|Bicharracosaurus dionidei}}]]'''''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|Reutter, Carballido, Windholz, Pol &amp;amp; [[Rauhut]]}}, 2026&lt;br /&gt;
|[[Sauropoda]]: ?[[Brachiosauridae]]&lt;br /&gt;
|[[Argentyna]]&lt;br /&gt;
|{{pJura}}&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Ceratocaudia|{{U|Ceratocaudia antiqua}}]]'''''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|Natarajan, Bhosale, Rakshit &amp;amp; Dasgupta}}, 2026&lt;br /&gt;
|[[Sauropoda]]: [[Macronaria]]&lt;br /&gt;
|[[Indie]]&lt;br /&gt;
|{{wJura}}&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Changzhousaurus |{{U|Changzhousaurus sinensis}}]]'''''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|[[Xu]]}}, 2026&lt;br /&gt;
|[[Theropoda]]: [[Paraves]]&lt;br /&gt;
|[[Chiny]]&lt;br /&gt;
|{{wKreda}}&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Corythosaurus|Corythosaurus stebingeri]]'''''&lt;br /&gt;
|({{Kpt|[[Currie]] &amp;amp; [[Horner]]}}, [[1994]]) {{Kpt|Brown &amp;amp; Shape, 2026}}&lt;br /&gt;
|[[Ornithopoda]]: [[Hadrosauridae]]&lt;br /&gt;
|[[USA]]&lt;br /&gt;
|{{pKreda}}&lt;br /&gt;
|Wcześniej ''[[Hypacrosaurus]] stebingeri''.&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Cryptarcus|{{U|Cryptarcus}} russelli]]'''''&lt;br /&gt;
|({{Kpt|[[Sternberg]], [[1940]]}}) {{Kpt|Holmes, Mallon, [[Ryan]] &amp;amp; [[Evans]]}}, 2026&lt;br /&gt;
|[[Ceratopsia]]: [[Chasmosaurinae]]&lt;br /&gt;
|[[Kanada]]&lt;br /&gt;
|{{pKreda}}&lt;br /&gt;
|Wcześniej ''[[Chasmosaurus]] russelli''.&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Dasosaurus|{{U|Dasosaurus tocantinensis}}]]'''''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|Mayer, Silva Junior, Kerber, Navarro, Bandeira, Cisneros, Sousa, Pereira, Medeiros, Lindoso, Cavalcanti Neto, Ghilardi, Aureliano, Godoy, Ferreira &amp;amp; [[Langer]]}}, 2026&lt;br /&gt;
|[[Sauropoda]]: [[Somphospondyli]]&lt;br /&gt;
|[[Brazylia]]&lt;br /&gt;
|{{wKreda}}&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Dinevenator|{{U|Dinevenator}} robustus]]'''''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|({{Kpt|[[Robert Sullivan|Sullivan]], [[2006]]) Jasinski &amp;amp; [[Robert Sullivan|Sullivan]]}}, 2026&lt;br /&gt;
|[[Theropoda]]: [[Troodontidae]]&lt;br /&gt;
|[[USA]]&lt;br /&gt;
|{{pKreda}}&lt;br /&gt;
|Wcześniej ''&amp;quot;[[Saurornitholestes]]&amp;quot; robustus'' i ?''[[Xenovenator]] robustus''.&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Doolysaurus|{{U|Doolysaurus huhmini}}]]'''''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|Jung, Kim, Jo &amp;amp; Clarke}}, 2026&lt;br /&gt;
|[[Ornithischia]]: [[Thescelosauridae]]&lt;br /&gt;
|[[Korea Południowa]]&lt;br /&gt;
|{{sKreda}} &lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Eopinacosaurus|{{U|Eopinacosaurus}} mephistocephalus]]'''''&lt;br /&gt;
|({{Kpt|[[Godefroit]], [[Pereda Superbiola]], [[Li]] &amp;amp; [[Dong]], [[1999]]}}) {{Kpt|Penkalski}}, 2026&lt;br /&gt;
|[[Thyreophora]]: [[Ankylosauridae]]&lt;br /&gt;
|[[Chiny]]&lt;br /&gt;
|{{pKreda}}&lt;br /&gt;
|Wcześniej ''[[Pinacosaurus]] mephistocephalus''.&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Ferenceratops|{{U|Ferenceratops}} shqiperorum]]'''''&lt;br /&gt;
|({{Kpt|[[Weishampel]], Jianu, Csiki &amp;amp; Norman, 2003}}) {{Kpt|[[Maidment]], Butler, [[Brusatte]], Meade, Augustin, Csiki-Sava &amp;amp; Ősi}}, 2026&lt;br /&gt;
|?[[Ceratopsia]]: ?[[Ceratopsoidea]]&lt;br /&gt;
|[[Rumunia]]&lt;br /&gt;
|{{pKreda}}&lt;br /&gt;
|Wcześniej ''[[Zalmoxes]] shqiperorum''.&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Foskeia|{{U|Foskeia pelendonum}}]]'''''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|Dieudonné, Becerra, Zanesco, Tortosa, Cruzado-Caballero, Stein &amp;amp; Fernández-Baldor}}, 2026&lt;br /&gt;
|[[Ornithopoda]]: [[Iguanodontia]]&lt;br /&gt;
|[[Hiszpania]]&lt;br /&gt;
|{{wKreda}}&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Gongshuilong|{{U|Gongshuilong fanwei}}]]'''''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|Yao, Qiu, Yu, Yang, Wang, Cao, Zhao, Xu, Shi, Lou, Zeng, Lu, Wu, [[Xu]], Han &amp;amp; Xing}}, 2026&lt;br /&gt;
|[[Ornithopoda]]: [[Hadrosauridae]]&lt;br /&gt;
|[[Chiny]]&lt;br /&gt;
|{{pKreda}}&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Haolong|{{U|Haolong dongi}}]]'''''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|Huang, Wu, Mao, Bertozzo, Dhouailly, Robin, Pittman, Kaye, Manucci, He, Wang &amp;amp; [[Godefroit]]}}, 2026&lt;br /&gt;
|[[Ornithopoda]]: [[Iguanodontia]]&lt;br /&gt;
|[[Chiny]]&lt;br /&gt;
|{{wKreda}}&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Jian|{{U|Jian changmaensis}}]]'''''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|Zhou, Lamanna, Poust, Li, You &amp;amp; [[O'Connor]]}}, 2026&lt;br /&gt;
|[[Theropoda]]: [[Dromaeosauridae]]&lt;br /&gt;
|[[Chiny]]&lt;br /&gt;
|{{wKreda}}&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Kank|{{U|Kank australis}}]]'''''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|Motta, Aranciaga Rolando, Rozadilla, Agnolín, Brissón Egli, Álvarez Herrera, Chimento, Lo Coco, Tsuihiji, Manabe, Pol &amp;amp; [[Novas]]}}, 2026&lt;br /&gt;
|[[Theropoda]]: [[Unenlagiidae]]&lt;br /&gt;
|[[Argentyna]]&lt;br /&gt;
|{{pKreda}}&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Kryptohadros|{{U|Kryptohadros kallaiae }}]]'''''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|Magyar, Ősi, Csiki-Sava, Budai &amp;amp; Botfalvai}}, 2026&lt;br /&gt;
|[[Ornithopoda]]: [[Hadrosauroidea]]&lt;br /&gt;
|[[Rumunia]]&lt;br /&gt;
|{{pKreda}}&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Mesetasaurus|{{U|Mesetasaurus protector}}]]'''''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|Soto Núñez, Montenegro &amp;amp; Perea}}, 2026&lt;br /&gt;
|[[Sauropoda]]: [[Titanosauria]]&lt;br /&gt;
|[[Urugwaj]]&lt;br /&gt;
|{{pKreda}}&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Musango|{{U|Musango matusadonaensis}}]]'''''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|[[Barrett]], Botha, Sciscio, Stuart, Lovegrove, Munyikwa, Zondo, Broderick, Edwards, Mbambo, Chapelle, Dollman, Tolan &amp;amp; Choiniere}}, 2026&lt;br /&gt;
|[[Sauropodomorpha]]&lt;br /&gt;
|[[Zimbabwe]]&lt;br /&gt;
|{{pTrias}}&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Nagatitan|{{U|Nagatitan chaiyaphumensis}}]]'''''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|Sethapanichsakul, Khansubha, Manitkoon, Hanta, Mannion &amp;amp; [[Upchurch]]}}, 2026&lt;br /&gt;
|[[Sauropoda]]: [[Somphospondyli]]&lt;br /&gt;
|[[Tajlandia]]&lt;br /&gt;
|{{wKreda}}&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Phosphatotitan|{{U|Phosphatotitan khouribgaensis}}]]'''''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|[[Longrich]], Pérez-Moreno, Díez Díaz, Pereda-Suberbiola, Bardet &amp;amp; Jalil}}, 2026&lt;br /&gt;
|[[Sauropoda]]: [[Titanosauria]]&lt;br /&gt;
|[[Maroko]]&lt;br /&gt;
|{{pKreda}}&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Pinacosaurus|Pinacosaurus {{U|hilwitnorum}}]]''''' &lt;br /&gt;
|{{Kpt|Penkalski}}, 2026&lt;br /&gt;
|[[Thyreophora]]: [[Ankylosauridae]]&lt;br /&gt;
|[[Mongolia]]&lt;br /&gt;
|{{pKreda}}&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Plesiolophus|{{U|Plesiolophus warnerensis}}]]'''''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|McFeeters, [[Evans]], [[Ryan]] &amp;amp; Maddin}}, 2026&lt;br /&gt;
|[[Ornithopoda]]: [[Hadrosauridae]]&lt;br /&gt;
|[[Kanada]]&lt;br /&gt;
|{{pKreda}}&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Ptychotherates|{{U|Ptychotherates bucculentus}}]]'''''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|Srivastava &amp;amp; Nesbitt}}, 2026&lt;br /&gt;
|[[Saurischia]]: [[Herrerasauria]]&lt;br /&gt;
|[[USA]]&lt;br /&gt;
|{{pTrias}}&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Spinosaurus|Spinosaurus {{U|mirabilis}}]]'''''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|[[Sereno]], Vidal, Myhrvold, Johnson-Ransom, Ciudad Real, Baumgart, Sánchez Fontela, Green, Saitta, Adamou, Bop, Keillor, Fitzgerald, Dutheil, Laroche, Demers-Potvin, Simarro, Gascó-Lluna, Lázaro, Gamonal, Beightol, Reneleau, Vautrin, Bertozzo, Granados, Kinney-Broderick, Mallon, Lindoso &amp;amp; Ramezani}}, 2026&lt;br /&gt;
|[[Theropoda]]: [[Spinosauridae]]&lt;br /&gt;
|[[Niger]]&lt;br /&gt;
|{{pKreda}}&lt;br /&gt;
|Drugi ważny gatunek ''[[Spinosaurus]]''.&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Uragasaurus|{{U|Uragasaurus kalasinensis}}]]'''''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|Nilpanapan, Manitkoon, Suteethorn &amp;amp; Lauprasert}}, 2026&lt;br /&gt;
|[[Sauropoda]]: [[Mamenchisauridae]]&lt;br /&gt;
|[[Tajlandia]]&lt;br /&gt;
|{{pJura}}&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Xenovenator|{{U|Xenovenator espinosai}}]]'''''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|[[Rivera-Sylva]], Aguillón-Martinez, Flores-Ventura, Sánchez-Uribe, Guzman-Gutierrez &amp;amp; [[Longrich]]}}, 2026&lt;br /&gt;
|[[Theropoda]]: [[Troodontidae]]&lt;br /&gt;
|[[Meksyk]]&lt;br /&gt;
|{{pKreda}}&lt;br /&gt;
|- &lt;br /&gt;
|''[[Xenovenator|{{U|Xenovenator}}? robustus]]''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|({{Kpt|[[Robert Sullivan|Sullivan]], [[2006]]) [[Rivera-Sylva]], Aguillón-Martinez, Flores-Ventura, Sánchez-Uribe, Guzman-Gutierrez &amp;amp; [[Longrich]]}}, 2026&lt;br /&gt;
|[[Theropoda]]: [[Troodontidae]]&lt;br /&gt;
|[[USA]]&lt;br /&gt;
|{{pKreda}}&lt;br /&gt;
|Wcześniej ''&amp;quot;[[Saurornitholestes]]&amp;quot; robustus''.&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Xiangyunloong|{{U|Xiangyunloong fengming}}]]'''''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|Hu, Wang, Mo, Zhang, Zeng, Wang, Sun, Dong, Guan, Liu, Zhang, Bing, Wang &amp;amp; You}}, 2026&lt;br /&gt;
|[[Sauropodomorpha]]&lt;br /&gt;
|[[Chiny]]&lt;br /&gt;
|{{wJura}}&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Yantaloong|{{U|Yantaloong lini}}]]'''''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|Zhang, Wang, Wang, Wang, Wang, Wang, Zou, Dong, Su, Jiang, Wang &amp;amp; You}}, 2026&lt;br /&gt;
|[[Sauropoda]]: ?[[Turiasauria]]&lt;br /&gt;
|[[Chiny]]&lt;br /&gt;
|{{sJura}}&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Yeneen|{{U|Yeneen houssayi}}]]'''''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|[[Filippi]], Bellardini, Carballido, Méndez &amp;amp; [[Garrido]]}}, 2026&lt;br /&gt;
|[[Sauropoda]]: [[Titanosauria]]&lt;br /&gt;
|[[Argentyna]]&lt;br /&gt;
|{{pKreda}}&lt;br /&gt;
|}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Mezozoiczne [[Avialae]]==&lt;br /&gt;
{| class=&amp;quot;sortable&amp;quot;&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
! width=&amp;quot;200px&amp;quot;|Nazwa&lt;br /&gt;
! Autorzy&lt;br /&gt;
! width=&amp;quot;185px&amp;quot;|Klasyfikacja&lt;br /&gt;
! Kraj&lt;br /&gt;
! width=&amp;quot;100px&amp;quot;|Wiek&lt;br /&gt;
!width=&amp;quot;250px&amp;quot; class=unsortable|Uwagi&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Gorgonavis|{{U|Gorgonavis alcyone}}]]'''''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|Nebreda, [[Chiappe]], Navalón, Terol, Serrano, Buscalioni &amp;amp; Marugán-Lobón}}, 2026&lt;br /&gt;
|[[Ornithothoraces]]: [[Enantiornithes]]&lt;br /&gt;
|[[Hiszpania]]&lt;br /&gt;
|{{wKreda}}&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Kunpengornis|{{U|Kunpengornis anhuimusei}}]]'''''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|Huang, Wang, [[Cau]], Mao, Liu &amp;amp; Wang}}, 2026&lt;br /&gt;
|[[Ornithothoraces]]: [[Euornithes]]&lt;br /&gt;
|[[Chiny]]&lt;br /&gt;
|{{wKreda}}&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Plumadraco|{{U|Plumadraco bankoorum}}]]'''''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|Clark, [[O'Connor]], Wang, Wang, Pruett-Jones, Zhang, Wang, Zheng &amp;amp; Zhou}}, 2026&lt;br /&gt;
|[[Ornithothoraces]]: [[Enantiornithes]]&lt;br /&gt;
|[[Chiny]]&lt;br /&gt;
|{{wKreda}}&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Pujatopouli|{{U|Pujatopouli soberana}}]]'''''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|Irazoqui, Acosta Hospitaleche, Gelfo, Paulina Carabajal, Bona &amp;amp; Acosta Burlaille, 2026}}&lt;br /&gt;
|[[Ornithothoraces]]: [[Neornithes]]&lt;br /&gt;
|[[Antarktyda]]&lt;br /&gt;
|{{pKreda}}&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Vegavis|Vegavis {{U|geitononesos}}]]'''''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|Irazoqui, Acosta Hospitaleche, Paulina-Carabajal, Bona &amp;amp; Vega, 2026}}&lt;br /&gt;
|[[Ornithothoraces]]: ?[[Neornithes]]&lt;br /&gt;
|[[Antarktyda]]&lt;br /&gt;
|{{pKreda}}&lt;br /&gt;
|Drugi ważny gatunek ''[[Vegavis]]''.&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Vegavis|Vegavis {{U|notopothousa}}]]'''''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|Irazoqui, Acosta Hospitaleche, Paulina-Carabajal, Bona &amp;amp; Vega, 2026}}&lt;br /&gt;
|[[Ornithothoraces]]: ?[[Neornithes]]&lt;br /&gt;
|[[Antarktyda]]&lt;br /&gt;
|{{pKreda}}&lt;br /&gt;
|Trzeci ważny gatunek ''[[Vegavis]]''.&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Zhengheornis|{{U|Zhengheornis buyu}}]]'''''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|Wang, Tang, Deng, Dong, Xu, [[Xu]], Lin, Du, Lin, Chen, Zhang, Zhou}}, 2026&lt;br /&gt;
|[[Avialae]]&lt;br /&gt;
|[[Chiny]]&lt;br /&gt;
|{{pJura}}&lt;br /&gt;
|}&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>Taurovenator</name></author>
		
	</entry>
	<entry>
		<id>https://encyklopedia.dinozaury.com/index.php?title=Kirtland&amp;diff=38399</id>
		<title>Kirtland</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://encyklopedia.dinozaury.com/index.php?title=Kirtland&amp;diff=38399"/>
		<updated>2026-08-03T13:59:30Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Taurovenator: &lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;{{Formacja&lt;br /&gt;
 |Autor                  = [[Paweł Konarzewski]]&lt;br /&gt;
 |Korekta                = &lt;br /&gt;
 |nazwa                  = Formacja Kirtland&lt;br /&gt;
 |wiek                   = {{Występowanie|75|73.5}}&lt;br /&gt;
ok. 75-73,5 [[Ma]]&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
&amp;lt;small&amp;gt;[[późna kreda]] ([[kampan]])&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
 |miejsce                = [[USA]] - Nowy Meksyk i Kolorado&lt;br /&gt;
 |podjednostki           = ogniwa Hunter Wash, Farmington i De-na-zin&lt;br /&gt;
 |underlies              = [[formacja]] [[Ojo Alamo]] (niezgodnie)&lt;br /&gt;
 |overlies               = [[formacja]] [[Fruitland]]&lt;br /&gt;
 |miąższość              = do 254 m&lt;br /&gt;
 |klimat                 = &lt;br /&gt;
 |litologia              = łupki, iłowice, mułowce, piaskowce, zlepieńce i tufy&lt;br /&gt;
 |typowy                 = &lt;br /&gt;
 |grafika                = Kirtland Formation.jpg&lt;br /&gt;
 |podpis                 = Odsłonięcia skał (profil typowy) formacji Kirtland w stanie Nowy Meksyk. Fot. Kent G. Budge [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Kirtland_Formation.jpg]&lt;br /&gt;
 |mapa                   = &lt;br /&gt;
}}&lt;br /&gt;
==Wstęp==&lt;br /&gt;
Formacja Kirtland to [[późna kreda|późnokredowa]] jednostka litologiczna położona w Basenie San Juan na terenie dzisiejszych Stanów Zjednoczonych (stan Nowy Meksyk i Kolorady). Osady tej formacji powstały w [[kampan]]ie.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Etymologia==&lt;br /&gt;
Nazwa formacji wywodzi się od nazwy miasta Kirtland znajdującym się w stanie Nowy Meksyk.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Litologia==&lt;br /&gt;
[[Plik:Kirtland Formation Outcrops Near Coal Creek by Nick Longrich.jpg|thumb|Odsłonięcia skał formacji Kirtland w pobliżu Coal Creek. Fot. [[Nick Longrich]] [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Kirtland_Formation_Outcrops_Near_Coal_Creek_by_Nick_Longrich.jpg].]]&lt;br /&gt;
Formacja Kirtland w swojej najniższej części styka się z [[Fruitland]]. Tworzą ją iłowce, piaskowce, zlepieńce oraz tufy, które można spotkać miejscami. Ogniwa Farmington oraz De-na-zin są zbudowane piaskowców i iłowców układających się w formie soczewek. W północno-zachodniej części Basenu San Juan (rejonie rzeki La Plata) występują zlepieńce żwirowe zbudowane z kwarcu i jaspisu. Skały te są wypełnione drobnoziarnistym piaskiem i mułem. Przyjmują one barwy od czerwonych (różne odcienie) do żółtych. Z kolei w zachodniej i południowo-zachodniej części pojawiają się miejscowo zlepieńce i purpurowe iłowce. W rejonie Pinyon Mesa występują warstwy tufów o różnej miąższości oraz grubsze pokłady piaskowców z dużą zawartością materiału andezytowego. Piaskowce formacji są drobno- do średnioziarniste, z przewagą frakcji drobnoziarnistej. Wcześniej uważano, że ogniwo Naashoibito należy do omawianej formacji, jednak obecnie zaliczane jest do młodszej formacji [[Ojo Alamo]], od której oddziela je wyraźna niezgodność stratygraficzna &amp;lt;ref&amp;gt;przerwa w osadzaniu się warstw skalnych mogącą wynikać np. z erozji lub przyczyn geologicznych&amp;lt;/ref&amp;gt; o czasie trwania ok. 3,5 [[Ma]] (Fassett i Hinds, 1971; [[Robert Sullivan|Sullivan]] i Lucas, 2006; Fowler, 2017).&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Paleofauna==&lt;br /&gt;
Paleofauna z formacji Kirtland była typowa dla późnej kredy Ameryki Północnej. Głównymi roślinożernymi dinozaurami były [[Ceratopsidae|ceratopsydy]] [[pachycefalozauryd]]y, [[hadrozauryd]]y oraz [[Ankylosauria|ankylozaury]]. Obok nich roślinami mogły się żywić również [[Ornithomimosauria|ornitomimozaury]] ora [[Oviraptorosauria|owiraptorozaury]]. Na szczycie łańcucha pokarmowego stały [[tyranozauroid]]y, zaś w ich cieniu żyły mniejsze [[dromeozauryd]]y oraz [[troodon]]tydy. Zbiorniki wodne zamieszkały żółwie oraz krokodylomorfy, a w przestrzeni powietrznej panowały pterozaury.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Dinozaury===&lt;br /&gt;
{| class=&amp;quot;wikitable sortable&amp;quot; align=&amp;quot;center&amp;quot; width=&amp;quot;100%&amp;quot;&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
! colspan=&amp;quot;5&amp;quot; align=&amp;quot;center&amp;quot; |'''Dinozaury&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
!Takson&lt;br /&gt;
!Ogniwo&lt;br /&gt;
!Materiał kopalny&lt;br /&gt;
!Komentarz&lt;br /&gt;
!Grafika&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
''[[Ahshislepelta|Ahshislepelta minor]]'' &amp;lt;ref&amp;gt;Burns, M. E., &amp;amp; Sullivan, R. M. (2011). A new ankylosaurid from the Upper Cretaceous Kirtland Formation, San Juan Basin, with comments on the diversity of ankylosaurids in New Mexico. New Mexico Museum of Natural History and Science Bulletin, 53, 169-178.&amp;lt;/ref&amp;gt;&amp;lt;ref name=Arbour2016&amp;gt;Arbour, V. M., &amp;amp; Currie, P. J. (2016). &amp;quot;Systematics, phylogeny and palaeobiogeography of the ankylosaurid dinosaurs&amp;quot;. Journal of Systematic Palaeontology, 14(5), 385-444. [[doi:10.1080/14772019.2015.1059985]]&amp;lt;/ref&amp;gt;&amp;lt;ref&amp;gt;Rivera-Sylva, H. E., Frey, E., Stinnesbeck, W., Carbot-Chanona, G., Sanchez-Uribe, I. E., &amp;amp; Guzmán-Gutiérrez, J. R. (2018). &amp;quot;Paleodiversity of Late Cretaceous Ankylosauria from Mexico and their phylogenetic significance&amp;quot;. Swiss Journal of Palaeontology, 137(1), 83-93. [[doi:10.1007/s13358-018-0153-1]]&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Hunter Wash &lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
SMP VP-1930 - niekompletny szkielet pozaczaszkowy &lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Dinozaur pancerny mogący być [[Ankylosauridae|ankylozaurydem]] lub [[Nodosauridae|nodozaurydem]].&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
[[Plik:Ahshislepelta LM.png|200px]]&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
''[[Ahshislesaurus|Ahshislesaurus wimani]]'' &amp;lt;ref name=Dalman2025&amp;gt;Dalman, S. G., Jasinski, S. E., Malinzak, D. E., Lucas, S. G., Kundrát, M., &amp;amp; Fiorillo, A. R. (2025). &amp;quot;A new saurolophine hadrosaurid (Ornithischia: Hadrosauridae) from the Upper Cretaceous (Campanian) Hunter Wash Member, Kirtland Formation, San Juan Basin, New Mexico&amp;quot;. New Mexico Museum of Natural History and Science Bulletin. 101: 73-114. [https://www.researchgate.net/publication/396005330_A_new_saurolophine_hadrosaurid_Ornithischia_Hadrosauridae_from_the_Upper_Cretaceous_Campanian_Hunter_Wash_Member_Kirtland_Formation_San_Juan_Basin_New_Mexico]&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Hunter Wash &lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
dwa okazy (USNM VP-8629 i NMMNH P-66929); ?NMMNH P-25057 - częściowy szkielet pozaczaszkowy &lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
[[Holotyp]] ''[[Ahshislesaurus]]'' był dawniej przypisywany do ''[[Kritosaurus]]''.&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
[[Plik:Ahshislesaurus wimani.png|200px]]&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
''[[Anasazisaurus|Anasazisaurus horneri]]'' &amp;lt;ref name=Hunt1993&amp;gt;Hunt, A. P., &amp;amp; Lucas, S. G. (1993). &amp;quot;Cretaceous vertebrates of New Mexico&amp;quot;. Bulletin-New Mexico Museum of Natural History and Science, 2: 77-92.&amp;lt;/ref&amp;gt;&amp;lt;ref&amp;gt;Lucas, S. G., Spielmann, J. A., Sullivan, R. M., Hunt, A. P., &amp;amp; Gates, T. (2006). &amp;quot;''Anasazisaurus'', a hadrosaurian dinosaur from the Upper Cretaceous of New Mexico. New Mexico: New Mexico Museum of Natural History and Science Bulletin 35; 293-297.&amp;lt;/ref&amp;gt;&amp;lt;ref name=Prieto2014&amp;gt;Prieto-Márquez, A. (2014). &amp;quot;Skeletal morphology of ''Kritosaurus navajovius'' (Dinosauria: Hadrosauridae) from the Late Cretaceous of the North American south-west, with an evaluation of the phylogenetic systematics and biogeography of Kritosaurini&amp;quot;. Journal of Systematic Palaeontology, 12(2), 133-175. [[doi:10.1080/14772019.2014.770417]]&amp;lt;/ref&amp;gt;&amp;lt;ref&amp;gt;Sullivan, R. M., &amp;amp; Lucas, S. G. (2015). &amp;quot;Cretaceous vertebrates of New Mexico&amp;quot;. Fossil Vertebrates in New Mexico. Albuquerque: New Mexico Museum of Natural History and Science Bulletin, 68, 105-129.&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Farmington&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
BYU 12950 - niekompletna czaszka&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
[[Takson]] mogący należeć do rodzaju ''[[Kritosaurus]]''.&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
[[Plik:Kritosaurus horneri Kirtland Formation.png|200px]]&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
''[[Bistahieversor|Bistahieversor sealeyi]]'' &amp;lt;ref&amp;gt;Carr, T. D., &amp;amp; Williamson, T. E. (2010). &amp;quot;''Bistahieversor sealeyi'', gen. et sp. nov., a new tyrannosauroid from New Mexico and the origin of deep snouts in Tyrannosauroidea&amp;quot;. Journal of vertebrate Paleontology, 30(1), 1-16. [[doi:10.1080/02724630903413032]]&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Hunter Wash i Farmington &lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
dwa okazy (NMMNH P-27469 i NMMNH P-25049)&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
[[Tyrannosauroidea|Tyranozauroid]] mogący być [[Tyrannosauridae|tyranozaurydem]]. Gatunek ten został odnaleziony również w [[formacja|formacji]] [[Fruitland]].&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
[[Plik:Bistahieversor.jpg|200px]]&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
''[[Bisticeratops|Bisticeratops froeseorum]]'' &amp;lt;ref&amp;gt;Dalman, S. G., &amp;amp; Lucas, S. G. (2018). &amp;quot;New evidence for predatory behaviour in Tyrannosaurid dinosaurs from the Kirtland Formation (Late Cretaceous, Campanian)&amp;quot;. New Mexico Museum of Natural History and Science Bulletin, 79: 113-124&amp;lt;/ref&amp;gt;&amp;lt;ref&amp;gt;Dalman, S., Jasinski, S., &amp;amp; Lucas, S. (2022). &amp;quot;A New Chasmosaurine Ceratopsid from the Upper Cretaceous (Campanian) Farmington Member of the Kirtland Formation, New Mexico&amp;quot;. New Mexico Museum of Natural History and Science Bulletin. 90: 127-153&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Farmington &lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
NMMNH P-50000 - prawie kompletna czaszka&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Ten [[Chasmosaurinae|chasmozauryn]] dawniej był przypisywany do [[rodzaj]]u ''[[Pentaceratops]]''. Znany osobnik ma ślady ugryzień po ataku drapieżnika.&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
[[Plik:Bisticeratops skull (NMMNH P-50000).jpg|200px]]&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
''[[Dinevenator|Dinevenator robustus]]'' &amp;lt;ref&amp;gt;Sullivan, R. M. (2006). &amp;quot;''Saurornitholestes robustus'' n. sp.(Theropoda: Dromaeosauridae) from the Upper Cretaceous Kirtland Formation (De-na-zin Member), San juan Basin, New Mexico. New Mexico Museum of Natural History and Science Bulletin, 35: 253-256.&amp;lt;/ref&amp;gt;&amp;lt;ref&amp;gt;Evans, D. C., Larson, D. W., Cullen, T. M., &amp;amp; Sullivan, R. M. (2014). &amp;quot;“''Saurornitholestes''” ''robustus'' is a troodontid (Dinosauria: Theropoda)&amp;quot;. Canadian Journal of Earth Sciences, 51(7), 730-734. [[doi:10.1139/cjes-2014-0073]]&amp;lt;/ref&amp;gt;&amp;lt;ref&amp;gt;Rivera-Sylva, H. E., Aguillón-Martinez, M. C., Flores-Ventura, J., Sánchez-Uribe, I. E., Guzman-Gutierrez, J. R., &amp;amp; Longrich, N. R. (2026). &amp;quot;A thick-skulled troodontid theropod from the Late Cretaceous of Mexico&amp;quot;. Diversity. 18 (1): 38. [[doi:10.3390/d18010038]]&amp;lt;/ref&amp;gt;&amp;lt;ref&amp;gt;Jasinski i Sullivan, 2026&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
De-na-zin &lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
SMP VP-1955 - lewa kość czołowa; ?SMP VP-1901 - ząb; ?SMP VP-1741- drugi pazur stopy &lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Pierwotnie został opisany jako ''[[Saurornitholestes|&amp;quot;Saurornitholestes&amp;quot; robustus]]'' i był opisany jako [[Dromaeosauridae|dromeozauryd]], lecz obecnie uważa się za [[Troodontidae|troodontyda]]. Przeniesiony z rodzaju ''[[Xenovenator]]'', do którego był przypisany tylko tymczasowo.&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
''[[Kritosaurus|Kritosaurus navajovius]]'' &amp;lt;ref name=Prieto2014&amp;gt;&amp;lt;/ref&amp;gt;&amp;lt;ref name=Dalman2025&amp;gt;&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
De-na-zin &lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
AMNH 5799 - niekompletna czaszka oraz częściowy pierwszy kręg szyjny &lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
[[Hadrosauridae|Hadrozauryd]] mający charakterystyczny garb na nosie.&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
[[Plik:Kritosaurus navajovius.png|200px]]&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
''[[Naashoibitosaurus|Naashoibitosaurus ostromi]]'' &amp;lt;ref name=Hunt1993&amp;gt;&amp;lt;/ref&amp;gt;&amp;lt;ref name=Prieto2014&amp;gt;&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
De-na-zin&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
NMMNH P-16106 - niekompletny szkielet &lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Dawniej był uważany za jeden z okazów ''[[Kritosaurus]]''.&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
[[Plik:Naashoibitosaurus ostromi.png|200px]]&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
''[[Navajoceratops|Navajoceratops sullivani]]'' &amp;lt;ref name=Fowler2020&amp;gt;Fowler, D. W., &amp;amp; Fowler, E. A. F. (2020). &amp;quot;Transitional evolutionary forms in chasmosaurine ceratopsid dinosaurs: evidence from the Campanian of New Mexico&amp;quot;. PeerJ, 8, e9251.[[doi:10.7717/peerj.9251]]&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Hunter Wash &lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
SMP VP-1500 - fragmentaryczna czaszka&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Ten dinozaur może być członkiem anagenetycznej linii rozwojowej, wiodącej od ''[[Pentaceratops]]'' do ''[[Anchiceratops]]''.&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
[[Plik:Navajoceratops.png|200px]]&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
''[[Nodocephalosaurus|Nodocephalosaurus kirtlandensis]]'' &amp;lt;ref name=Arbour2016&amp;gt;&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
De-na-zin&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
dwa okazy (SMP VP-900 i SMP VP-1957)&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
[[Ankylosauridae|Ankylozauryd]] o niepewnej pozycji systematycznej.&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
[[Plik:Akainacephalus and nodocephalosaurus skulls.jpg|200px]]&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
''[[Parasaurolophus#P. tubicen|Parasaurolophus tubicen]]'' &amp;lt;ref&amp;gt;Sullivan, R. S., &amp;amp; Williamson, T. E. (1999). &amp;quot;A new skull of ''Parasaurolophus'' (Dinosauria: Hadrosauridae) from the Kirtland Formation of New Mexico and a revision of the genus&amp;quot;. New Mexico Museum of Natural History and Science Bulletin. 15: 1-52.&amp;lt;/ref&amp;gt;&amp;lt;ref&amp;gt;Sullivan, R. M., Lucas, S. G., &amp;amp; Jasinski, S. E. (2011). &amp;quot;The humerus of a hatchling lambeosaurine (Dinosauria, Hadrosauridae) referable to cf. ''Parasaurolophus tubicen'' from the Upper Cretaceous Kirtland Formation (De-na-zin Member), San Juan Basin, New Mexico&amp;quot;. New Mexico Museum of Natural History and Science Bulletin, 53: 472-474.&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
De-na-zin&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
trzy okazy (PMU.R1250, NMMNH P-25100 i SMP VP-2202)&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Drugi ważny gatunek ''[[Parasaurolophus]]''.&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
''[[Pentaceratops#P. fenestratus|&amp;quot;Pentaceratops&amp;quot; fenestratus]]'' &amp;lt;ref name=Fowler2020&amp;gt;&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
prawdopodobnie Hunter Wash &lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
PMU 24923 - prawie kompletny szkielet &lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Prawdopodobnie reprezentuje nowy, nieznany nauce takson.&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
[[Plik:Pentaceratops fenestratus holotype skull.png|200px]]&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
''[[Saurornitholestes#?S. sullivani|?Saurornitholestes sullivani]]'' &amp;lt;ref&amp;gt;Jasinski, S. E. (2015). &amp;quot;A new dromaeosaurid (Theropoda: Dromaeosauridae) from the Late Cretaceous of New Mexico&amp;quot;. New Mexico Museum of Natural History and Science Bulletin, 67: 79-87.&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
De-na-zin&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
SMP VP-1270 - niemalże kompletna lewa kość czołowa &lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Ten gatunek może nie należeć do rodzaju ''[[Saurornitholestes]]''.&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
''[[Sphaerotholus#S. goodwini|Sphaerotholus goodwini]]'' &amp;lt;ref name=Williamson2002&amp;gt;Williamson T. E., &amp;amp; Carr, T. D. (2002). &amp;quot;A new genus of highly derived pachycephalosaurian from western North America&amp;quot;. Journal of Vertebrate Paleontology. 22 (4): 779-801&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
De-na-zin i ?Farmington &lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
NMMNH P-27403 - niekompletna czaszka; ?NMMNH P-30068 - niekompletna czaszka &lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Jeden z najbardziej zaawansowanych [[Pachycephalosauridae|pachycefalozaurydów]].&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
''[[Stegoceras#S. novomexicanum|Stegoceras novomexicanum]]'' &amp;lt;ref&amp;gt;Jasinski, S. E. &amp;amp; Sullivan, R. M. (2011). &amp;quot;Re-evaluation of pachycephalosaurids from the Fruitland-Kirtland transition (Kirtlandian, late Campanian), San Juan Basin, New Mexico, with a description of a new species of ''Stegoceras'' and a reassessment of ''Texacephale langstoni''&amp;quot;. New Mexico Museum of Natural History and Science Bulletin, 53: 202-215. &amp;lt;/ref&amp;gt;&amp;lt;ref&amp;gt;Williamson, T. E., &amp;amp; Brusatte, S. L. (2016). &amp;quot;Pachycephalosaurs (Dinosauria: Ornithischia) from the Upper Cretaceous (upper Campanian) of New Mexico: A reassessment of ''Stegoceras novomexicanum''&amp;quot;. Cretaceous Research 62: 29-43 [[doi:10.1016/j.cretres.2016.01.012]]&amp;lt;/ref&amp;gt;&amp;lt;ref&amp;gt;Jasinski S. E. &amp;amp; Sullivan, R. M. (2016). &amp;quot;The validity of the Late Cretaceous pachycephalosaurid ''Stegoceras novomexicanum'' (Dinosauria: Pachycephalosauridae)&amp;quot;. New Mexico Museum of Natural History and Science Bulletin, 74: 107-115.&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Hunter Wash &lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
dwa okazy (NMMNHP - 70009 i SMP VP - 2790)&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Drugi ważny gatunek ''[[Stegoceras]]''. Został odnaleziony również w [[formacja|formacji]] [[Fruitland]].&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
[[Plik:Stegoceras TD.png|200px]]&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
[[cf.]] ''[[Struthiomimus]]'' &amp;lt;ref name=Lucas1987&amp;gt;Lucas, S. G., Mateer, N. J., Hunt, A. P., &amp;amp; O’Neill, F. M. (1987). &amp;quot;Dinosaurs, the age of the Fruitland and Kirtland formations, and the Cretaceous-Tertiary boundary in the San Juan Basin, New Mexico&amp;quot;. The Cretaceous-Tertiary Boundary in the San Juan and Raton Basins, New Mexico and Colorado. Geological Society of America Special Papers. Vol. 209. pp. 35–50. [[doi:10.1130/SPE209-p35]]&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Hunter Wash i Farmington &lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
UNM B-499B - trzon kręgu grzbietowego; UNM B-590 dystalna część kości śródstopia IV; UNM B-745 - dystalna część pazura III palca&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Te okazy są zbliżone rozmiarami do ''[[Struthiomimus|Struthiomimus altus]]''.&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
[[Plik:Struthiomimus altus skeletal.png|200px]]&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
''[[Titanoceratops|Titanoceratops ouranos]]'' &amp;lt;ref&amp;gt;Lehman T. M. (1998). &amp;quot;A gigantic skull and skeleton of the horned dinosaur ''Pentaceratops sternbergi'' from New Mexico&amp;quot;. Journal of Paleontology, 72(5), 894-906&amp;lt;/ref&amp;gt;&amp;lt;ref&amp;gt;Longrich, N. R. (2011). &amp;quot;''Titanoceratops ouranos'', a giant horned dinosaur from the late Campanian of New Mexico&amp;quot;. Cretaceous Research, 32(3), 264-276. [[doi:10.1016/j.cretres.2010.12.007]]&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
prawdopodobnie Hunter Wash &lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
OMNH 10165 - niekompletny szkielet&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Najstarszy znany przedstawiciel [[Triceratopsini]]. Dawnej był uważany za jeden z okazów ''[[Pentaceratops]]''. Jego szczątki mogły być odnalezione w omawianej formacji lub [[Fruitland]].&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
[[Plik:Titanoceratops Skeletal.svg|200px]]&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
''[[Terminocavus|Terminocavus saelayi]]'' &amp;lt;ref name=Fowler2020&amp;gt;&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Hunter Wash &lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
NMMNH P-27468 - fragmentaryczna czaszka&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Ten dinozaur może być członkiem anagenetycznej linii rozwojowej, wiodącej od ''[[Pentaceratops]]'' do ''[[Anchiceratops]]''.&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
[[Plik:Terminocavus.png|200px]]&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
''[[Ziapelta|Ziapelta sanjuanensis]]'' &amp;lt;ref&amp;gt;Arbour, V. M., Burns, M. E., Sullivan, R. M., Lucas, S. G., Cantrell, A. K., Fry, J., &amp;amp; Suazo, T. L. (2014). &amp;quot;A new ankylosaurid dinosaur from the Upper Cretaceous (Kirtlandian) of New Mexico with implications for ankylosaurid diversity in the Upper Cretaceous of western North America&amp;quot;. PLoS One, 9(9), e108804. [[doi: &amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Hunter Wash i De-na-zin &lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
dwa okazy (NMMNH P-64484 i NMMNH P-66930)&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Przedstawiciel grupy [[Ankylosaurini]].&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
[[Plik:Ziapelta.png|200px]]&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Niezidentyfikowane [[Ankylosauridae|ankylozaurydy]] &amp;lt;ref name=Arbour2016&amp;gt;&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
De-na-zin &lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
SMP VP-1870 - osteoderma; SMP VP-1149 i SMP VP-1743 - dwa kręgi ogonowe oraz SMP VP-1632; SMP VP-1646; SMP VP-2074 - osteodermy ogonowe&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Te okazy były dawniej przypisywane do ''[[Nodocephalosaurus]]''.&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Niezidentyfikowany [[Caenagnathidae|cenagnat]] &amp;lt;ref&amp;gt;Funston, G. F., Williamson, T. E., &amp;amp; Brusatte, S. L. (2024). &amp;quot;A caenagnathid tibia (Theropoda: Oviraptorosauria) from the upper Campanian Kirtland Formation of New Mexico&amp;quot;. Cretaceous Research, 158, 105856. [[doi:10.1016/j.cretres.2024.105856]]&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
De-na-zin &lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
NMMNH P-33902 - niemalże kompletna kość piszczelowa&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Ten okaz był zbliżony rozmiarami do ''[[Elmisaurus]]''.&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Niezidentyfikowany [[Chasmosaurinae|chasmozauryn]] &amp;lt;ref name=Fowler2020&amp;gt;&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
De-na-zin &lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
NMMNH P-33906 - fragmentaryczna czaszka oraz kregi&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Ten dinozaur może być członkiem anagenetycznej linii rozwojowej, wiodącej od ''[[Pentaceratops]]'' do ''[[Anchiceratops]]''.&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Niezidentyfikowane [[Dromaeosauridae|dromeozaurydy]] &amp;lt;ref name=Lucas1987&amp;gt;&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Hunter Wash, Farmington i De-na-zin &lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
zęby&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Prawdopodobnie niediagnostyczne taksony.&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Niezidentyfikowane [[ornithomimidae|ornitomimydy]] &amp;lt;ref name=Lucas1987&amp;gt;&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Hunter Wash i Farmington &lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
UNM B-433C - dystalna część paliczka; UNM B-741 A - paliczek &lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Prawdopodobnie niediagnostyczne taksony.&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Niezidentyfikowany [[Pachycephalosauridae|pachycefalozauryd]] &amp;lt;ref name=Williamson2002&amp;gt;&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Hunter Wash &lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
MMNH P-30067 - niekompletna kopułowa czołowo-ciemieniowa&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Na chwilę obecną niediagnostyczny takson.&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Niezidentyfikowany [[Tyrannosauridae|tyranozauryd]] &amp;lt;ref&amp;gt; Longrich, N. R., Dalman, S., Lucas, S. G., &amp;amp; Fiorillo, A. R. (2026). &amp;quot;A large tyrannosaurid from the Late Cretaceous (Campanian) of North America&amp;quot;. Scientific Reports 16, 8371. [[doi:10.1038/s41598-026-38600-w]].&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Hunter Wash &lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
NMMNH P-25085 - lewa kość piszczelowa &lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Prawdopodobnie najstarszy znany przedstawiciel [[Tyrannosaurini]] a Ameryki Północnej.&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Niezidentyfikowane [[Saurolophinae|zaurolofiny]] &amp;lt;ref name=Dalman2025&amp;gt;&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Hunter Wash &lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
NMMNH P-RMS 2013-7 - łopatka; NMMNH P-32928 i P-37624 - kości ramienne; NMMNH P-32885 - kość łokciowa; NMMNH P-102629 - kość biodrowa&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Okazy te mogą należeć do ''[[Ahshislesaurus]]''.&lt;br /&gt;
|}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Pterozaury===&lt;br /&gt;
{| class=&amp;quot;wikitable sortable&amp;quot; align=&amp;quot;center&amp;quot; width=&amp;quot;100%&amp;quot;&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
! colspan=&amp;quot;5&amp;quot; align=&amp;quot;center&amp;quot; |'''Pterozaury&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
!Takson&lt;br /&gt;
!Ogniwo&lt;br /&gt;
!Materiał kopalny&lt;br /&gt;
!Komentarz&lt;br /&gt;
!Grafika&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
''Navajodactylus boerei'' &amp;lt;ref&amp;gt;Sullivan, R. M, &amp;amp; Fowler, D. W. (2011). &amp;quot;''Navajodactylus boerei'', n. gen., n. sp., (Pterosauria, ?Azhdarchidae) from the Upper Cretaceous Kirtland Formation (upper Campanian) of New Mexico&amp;quot;. New Mexico Museum of Natural History and Science, Bulletin. 53: 393-404.&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Hunter Wash &lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
SMP VP-1445 - trzy kawałki pierwszego palca skrzydła; SMP VP-1853 - ?fragment kości łokciowej &lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Pterozaur mogący należeć do grupy Azhdarchidae.&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
[[Plik:NavajodactylusJF.png|200px]]&lt;br /&gt;
|}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Krokodylomorfy===&lt;br /&gt;
{| class=&amp;quot;wikitable sortable&amp;quot; align=&amp;quot;center&amp;quot; width=&amp;quot;100%&amp;quot;&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
! colspan=&amp;quot;5&amp;quot; align=&amp;quot;center&amp;quot; |'''Krokodylomorfy&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
!Takson&lt;br /&gt;
!Ogniwo&lt;br /&gt;
!Materiał kopalny&lt;br /&gt;
!Komentarz&lt;br /&gt;
!Grafika&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
''Brachychampsa montana'' &amp;lt;ref&amp;gt;Sullivan, R. M., &amp;amp; Lucas, S. G. (2003). &amp;quot;''Brachychampsa montana'' Gilmore (Crocodylia, Alligatoroidea) from the Kirtland Formation (Upper Campanian), San Juan Basin, New Mexico. Journal of Vertebrate Paleontology, 23(4), 832-841. [[doi:10.1671/A1082-8]]&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
De-na-zin &lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
SMP VP-1312 - niekompletna czaszka&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Gatunek typowy rodzaju ''Brachychampsa''. Ten gatunek został odnaleziony w [[formacja|formacji]] [[Hell Creek]] i [[Judith River]].&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
[[Plik:Brachychampsa NT small.jpg|200px]]&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
''Denazinosuchus kirtlandicus'' &amp;lt;ref&amp;gt;Lucas, S. G., &amp;amp; Sullivan, R. M. (2003). &amp;quot;A new crocodilian from the Upper Cretaceous of the San Juan Basin, New Mexico&amp;quot;. Neues Jahrbuch für Geologie und Paläontologie-Monatshefte, 109-119. [[doi:10.1127/njgpm/2003/2003/109]]&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
De-na-zin &lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
PMU.R 232 - niekompletna czaszka&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Pierwotnie był opisany jako ''Goniopholis kirtlandicus''.&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
[[cf.]] ''Leidyosuchus'' [[sp.]] &amp;lt;ref name=Lucas2006&amp;gt;Lucas, S. G., Spielmann, J. A., Sullivan, R. M., &amp;amp; Caleb, L. (2006). &amp;quot;Late Cretaceous crocodylians from the San Juan Basin, New Mexico&amp;quot;. New Mexico Museum of Natural History and Science Bulletin, 35, 249-252&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
nie podano&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
zęby&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Okazy te mogą nie należeć do [[rodzaj]]u ''Leidyosuchus''.&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
[[Plik:Leidyosuchus paleoart.png|200px]]&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Niezidentyfikowany krokodylomorf &amp;lt;ref name=Lucas2006&amp;gt;&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
De-na-zin &lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
NMMNH P-26234 - prawa kość udowa i osteoderma&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Ten okaz wykazuje podobieństwa do ''Albertochampsa langstoni''.&lt;br /&gt;
|}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Żółwie===&lt;br /&gt;
{| class=&amp;quot;wikitable sortable&amp;quot; align=&amp;quot;center&amp;quot; width=&amp;quot;100%&amp;quot;&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
! colspan=&amp;quot;5&amp;quot; align=&amp;quot;center&amp;quot; |'''Żółwie&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
!Takson&lt;br /&gt;
!Ogniwo&lt;br /&gt;
!Materiał kopalny&lt;br /&gt;
!Komentarz&lt;br /&gt;
!Grafika &lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
''Adocus bossi'' &amp;lt;ref name=Sullivan2012&amp;gt;Sullivan, R. M., Jasinski, S. E., &amp;amp; Lucas, S. G. (2012). 'Re-assessment of late Campanian (Kirtlandian) turtles from the Upper Cretaceous Fruitland and Kirtland Formations, San Juan Basin, New Mexico, USA&amp;quot;. [w:] Brinkman, D. B., Holroyd, P. A., &amp;amp; Gardner, J. D. (red.). &amp;quot;Morphology and evolution of turtles&amp;quot;. Dordrecht: Springer Netherlands, pp.337-387&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Hunter Wash i De-na-zin &lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
kompletne i niekompletne skorupy i miednica &lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Przedstawiciel grupy Adocidae.&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
''Adocus kirtlandius'' &amp;lt;ref name=Sullivan2012&amp;gt;&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Hunter Wash &lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
niekompletna skorupa&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Przedstawiciel grupy Adocidae.&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
''Adocus'' [[sp.]] &amp;lt;ref name=Sullivan2012&amp;gt;&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Hunter Wash i De-na-zin &lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
niekompletne skorupy i kości kończyn &lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Nieokreślony gatunek z rodzaju ''Adocus''.&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
[[cf.]] ''Adocus'' [[sp.]] &amp;lt;ref name=Sullivan2012&amp;gt;&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&amp;lt;hr&amp;gt;&lt;br /&gt;
?''Adocus'' [[sp.]] &amp;lt;ref name=Sullivan2012&amp;gt;&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Hunter Wash i De-na-zin &lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
niekompletne skorupy &lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Okazy te prawdopodobnie należały do rodzaju ''Adocus''.&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
''Aspideretoides austerus'' &amp;lt;ref name=Sullivan2012&amp;gt;&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
De-na-zin &lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
niekompletne skorupy &lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Przedstawiciel grupy Trionychidae. &lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
''Aspideretoides robustus'' &amp;lt;ref name=Sullivan2012&amp;gt;&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Hunter Wash &lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
niekompletne skorupy &lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Przedstawiciel grupy Trionychidae. Ten gatunek został odnaleziony również w [[formacja|formacji]] [[Fruitland]].&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
''Aspideretoides'' [[cf.]] ''A. robustus'' &amp;lt;ref name=Sullivan2012&amp;gt;&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Hunter Wash i De-na-zin &lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
niekompletne skorupy &lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Przedstawiciel grupy Trionychidae.&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
''Aspideretoides ovatus'' &amp;lt;ref name=Sullivan2012&amp;gt;&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
?Hunter Wash &lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
niekompletne skorupy &lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Przedstawiciel grupy Trionychidae. &lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
''Aspideretoides'' [[sp.]] &amp;lt;ref name=Sullivan2012&amp;gt;&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Hunter Wash i De-na-zin &lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
niekompletne skorupy &lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Przedstawiciel grupy Trionychidae. Nieokreślony gatunek z rodzaju ''Aspideretoides''.&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
[[cf.]] ''Aspideretoides'' [[sp.]] &amp;lt;ref name=Sullivan2012&amp;gt;&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&amp;lt;hr&amp;gt;&lt;br /&gt;
?''Aspideretoides'' [[sp.]] &amp;lt;ref name=Sullivan2012&amp;gt;&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Hunter Wash i De-na-zin&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
niekompletne skorupy &lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Przedstawiciel grupy Trionychidae. Te okazy mogą należeć do rodzaju ''Aspideretoides''.&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
''Basilemys gaffneyi'' &amp;lt;ref name=Sullivan2012&amp;gt;&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&amp;lt;hr&amp;gt;&lt;br /&gt;
''Basilemys'' [[cf.]] ''B. gaffneyi'' &amp;lt;ref name=Sullivan2012&amp;gt;&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Hunter Wash i De-na-zin &lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
niekompletne skorupy i częściowa kość ramienna &lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Przedstawiciel grupy Nanhsiungchelyidae.&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
[[Plik:NMNH-USNM11084 2.jpg|200px]]&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
''Boremys grandis''  &amp;lt;ref name=Sullivan2012&amp;gt;&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
De-na-zin &lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
elementy skorupy &lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Przedstawiciel grupy Baenidae.&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
''Compsemys'' [[sp.]] &amp;lt;ref name=Sullivan2012&amp;gt;&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Hunter Wash i De-na-zin &lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
niekompletne skorupy &lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Przedstawiciel grupy Pleurosternidae. Nieokreślony gatunek z rodzaju ''Compsemys''.&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
''Denazinemys nodosa'' &amp;lt;ref name=Sullivan2012&amp;gt;&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Hunter Wash, Farmington i De-na-zin &lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
niekompletne skorupy i elementy pozaczaszkowe szkieletu &lt;br /&gt;
| &lt;br /&gt;
Przedstawiciel grupy Baenidae. Ten gatunek został odnaleziony również w [[formacja|formacjach]] [[Aguja]], [[Kaiparowits]], [[Fruitland]] i [[Javelina]].&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
[[cf.]] ''Denazinemys nodosa'' &amp;lt;ref name=Sullivan2012&amp;gt;&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&amp;lt;hr&amp;gt;&lt;br /&gt;
?''Denazinemys nodosa'' &amp;lt;ref name=Sullivan2012&amp;gt;&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Hunter Wash &lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
niekompletne skorupy &lt;br /&gt;
| &lt;br /&gt;
Te okazy mogły należeć do gatunku ''Denazinemys nodosa''.&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
''Neurankylus baueri'' &amp;lt;ref name=Sullivan2012&amp;gt;&amp;lt;/ref&amp;gt;&amp;lt;ref&amp;gt;Lichtig, A., &amp;amp; Lucas, S. (2018). &amp;quot;''Neurankylus'', a Cretaceous-Paleocene baenid turtle from North America&amp;quot;. New Mexico Museum of Natural History and Science Bullefin, 79, 323-362.&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Hunter Wash i De-na-zin &lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
niekompletne skorupy, kręgi, kości kończyn oraz miednica &lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Przedstawiciel grupy Baenidae. Ten gatunek ten został odnaleziony również w [[formacja|formacjach]] [[Aguja]], [[Kaiparowits]], [[Fruitland]] i [[Menefee]].&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
[[Plik:Neurankylus shells.jpg|200px]]&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
''Neurankylus'' [[cf.]] ''N. baueri'' &amp;lt;ref name=Sullivan2012&amp;gt;&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Hunter Wash i De-na-zin &lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
niekompletne skorupy &lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Przedstawiciel grupy Baenidae.&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
''Scabremys ornata'' &amp;lt;ref name=Sullivan2012&amp;gt;&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Hunter Wash i De-na-zin &lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
niekompletne skorupy &lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Przedstawiciel grupy Baenidae.&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
''Thescelus hemispherica''  &amp;lt;ref name=Sullivan2012&amp;gt;&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Hunter Wash&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
niekompletna skorupa&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Przedstawiciel grupy Baenidae.&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
''Thescelus'' [[cf.]] ''T. hemispherica''  &amp;lt;ref name=Sullivan2012&amp;gt;&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Hunter Wash &lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
niekompletna skorupa&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Przedstawiciel grupy Baenidae&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
''Thescelus rapiens'' &amp;lt;ref name=Sullivan2012&amp;gt;&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Hunter Wash i De-na-zin &lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
niekompletne skorupy &lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Przedstawiciel grupy Baenidae.&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
''Thescelus'' [[cf.]] ''T. rapiens''  &amp;lt;ref name=Sullivan2012&amp;gt;&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Hunter Wash i De-na-zin &lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
niekompletne skorupy &lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Przedstawiciel grupy Baenidae&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
''Thescelus'' [[sp.]]  &amp;lt;ref name=Sullivan2012&amp;gt;&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Hunter Wash&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
niekompletna skorupa &lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Nieokreślony gatunek z rodzaju ''Thescelus''.&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Niezidentyfikowani przedstawiciele Baenidae &amp;lt;ref name=Sullivan2012&amp;gt;&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Hunter Wash i De-na-zin &lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
niekompletne skorupy, żuchwa i kręg grzbietowy &lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Być może niediagnostyczne taksony.&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Niezidentyfikowany przedstawiciel Cryptodira &amp;lt;ref name=Sullivan2012&amp;gt;&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Hunter Wash &lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
niekompletna łopatka &lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Prawdopodobnie niediagnostyczny takson.&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Niezidentyfikowani przedstawiciele Kinosternoidea &amp;lt;ref name=Sullivan2012&amp;gt;&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
De-na-zin &lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
niekompletne skorupy &lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Być może niediagnostyczne taksony.&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Niezidentyfikowany przedstawiciel Plastomeninae &amp;lt;ref name=Sullivan2012&amp;gt;&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Hunter Wash i De-na-zin &lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
niekompletne skorupy &lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Być może niediagnostyczne taksony.&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Niezidentyfikowani przedstawiciele Testudines &amp;lt;ref name=Sullivan2012&amp;gt;&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Hunter Wash i De-na-zin &lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
niekompletne skorupy i czaszki, kości kończyn i obręczy barkowych, miednice, 2 kręgi grzbietowe i szyjny, osteodermy i inne niezidentyfikowane elementy &lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Prawdopodobnie niediagnostyczne taksony.&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Niezidentyfikowani przedstawiciele Trionychidae &amp;lt;ref name=Sullivan2012&amp;gt;&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Hunter Wash i De-na-zin &lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
niekompletne skorupy, kość ramienna oraz niezidentyfikowane elementy &lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Być może niediagnostyczne taksony.&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Różne taksony &amp;lt;ref name=Sullivan2012&amp;gt;&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
?De-na-zin &lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
niekompletne skorupy i różne kości &lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Prawdopodobnie niediagnostyczne taksony.&lt;br /&gt;
|}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Koprolity===&lt;br /&gt;
[[Robert Sullivan|Sullivan]] i Jasinski (2012) opisali 7 morfotypów koprolitów odnalezionych w formacji Kirtland. Pochodzą one z ogniw Hunter Wash oraz De-na-zin. Najbardziej pospolitym z nich jest morfotyp &amp;quot;C&amp;quot;. Charakteryzuje się on segmentowaną, wydłużoną formą, zakończoną zwężającym się końcem i wklęsłym czubkiem. Powierzchnia była gładka lub lekko pęcherzykowata. Ich rozmiary wahały się od ok. 21 długości do ponad 90 mm, a szerokość od 13 mm do 37 mm. Te koprolity zawierają również łuski ryb kostnoszkieletowych z grupy Lepisosteidae oraz szczątki płazów bezogonowych. Najprawdopodobniej zostały one wydalone przez krokodylomorfy. Co ciekawe, w omawianej formacji został odnaleziony również duży odchód [[Tyrannosauroidea|tyranozauroida]]. W koprolicie znajdowały się szczątki hadrozauryda, na których nie było widać śladów ugryzień. Osiągnął on ok. 31 cm długości oraz niecałe 16 cm grubości.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Bibliografia==&lt;br /&gt;
&amp;lt;small&amp;gt;&lt;br /&gt;
Fassett, J. E., &amp;amp; Hinds, J. S. (1971). &amp;quot;Geology and fuel resources of the Fruitland Formation and Kirtland Shale of the San Juan Basin, New Mexico and Colorado (Vol. 676)&amp;quot;. US Government Printing Office&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Fowler, D. W. (2017). &amp;quot;Revised geochronology, correlation, and dinosaur stratigraphic ranges of the Santonian-Maastrichtian (Late Cretaceous) formations of the Western Interior of North America&amp;quot;. PLoS ONE, 12(11), e0188426. [[doi:10.1371/journal.pone.0188426]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Sullivan, R. M., &amp;amp; Jasinski, S. E. (2012). &amp;quot;Coprolites from the Upper Cretaceous Fruitland, Kirtland and Ojo Alamo formations, San Juan Basin, New Mexico&amp;quot;. New Mexico Museum of Natural History and Science Bulletin, 57: 255-262.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Sullivan, R. M., &amp;amp; Lucas, S. G. (2006). &amp;quot;The Kirtlandian land-vertebrate “age”–faunal composition, temporal position and biostratigraphic correlation in the nonmarine Upper Cretaceous of Western North America&amp;quot;. New Mexico Museum of Natural History and Science Bulletin, 35, 7-29.&lt;br /&gt;
&amp;lt;references/&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Formacje]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Formacje kredowe]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Formacje Ameryki Północnej]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Formacje USA]]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>Taurovenator</name></author>
		
	</entry>
	<entry>
		<id>https://encyklopedia.dinozaury.com/index.php?title=Pebbly_Arkose&amp;diff=38366</id>
		<title>Pebbly Arkose</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://encyklopedia.dinozaury.com/index.php?title=Pebbly_Arkose&amp;diff=38366"/>
		<updated>2026-07-31T16:07:37Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Taurovenator: &lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;{{Formacja&lt;br /&gt;
 |Autor              = [[Michał Siedlecki]]&lt;br /&gt;
 |Korekta            =&lt;br /&gt;
 |nazwa              = Formacja Pebbly Arkose&lt;br /&gt;
 |wiek               = {{Występowanie|235|209}}&lt;br /&gt;
ok. 235 - 209,5 ± 4.5 [[Ma]]&amp;lt;br&amp;gt;&amp;lt;small&amp;gt;([[późny trias]] - [[karnik]] - późny [[noryk]])&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
 |miejsce            = [[Zimbabwe]] - Mashonaland centralny i zachodni&amp;lt;br&amp;gt;[[Botswana]], [[Zambia]]&lt;br /&gt;
 |podjednostki       = ?&lt;br /&gt;
 |underlies          = formacja [[Forest Sandstone]]&lt;br /&gt;
 |overlies           = formacje [[Escarpment]] i [[Angwa Sandstone]]&lt;br /&gt;
 |miąższość          = 1500 - 2000 m (w basenie sedymentacyjnym środkowe Zambezi 79-137 m)&lt;br /&gt;
 |klimat             = ciepły, suchy&lt;br /&gt;
 |litologia          = dominuje arkoza (rodzaj piaskowca)&lt;br /&gt;
 |typowy             =&lt;br /&gt;
 |grafika            = Pebbly-arkose-kariba.png&lt;br /&gt;
 |podpis             = Osłonięcia formacji Pebbly Arkose.&lt;br /&gt;
 |mapa               = &lt;br /&gt;
&amp;lt;display_points type=&amp;quot;terrain&amp;quot; zoom=4&amp;gt;&lt;br /&gt;
16.2° S 30.3° E~ ogólna lokalizacja formacji, &lt;br /&gt;
&amp;lt;/display_points&amp;gt;&lt;br /&gt;
}}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Wstęp==&lt;br /&gt;
Formacja Pebbly Arkose znajduje się na terenie trzech afrykańskich państw : Zimbabwe, Zambii oraz Botswany. Jej skały pochodzą z pierwszej połowy epoki późnego triasu.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Geologia==&lt;br /&gt;
Formacja ta znajduje się na terenie basenów sedymentacyjnych Cabora Bassa i Środkowe Zambezi. Należy do [[grupa|grupy]] [[Górne Karoo]]. Jej górne warstwy niekomfortowo znajdują się pod wczesnojurajską formacją [[Forest Sandstone]], zaś najniższe warstwy ulokowane są nad formacjami [[Angwa Sandstone]] i [[Escarpment]] , których skały pochodzą z końca epoki środkowego triasu. Zbudowana jest z arkozy (odmiany piaskowca), od której wzięła się nazwa formacji. &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Wiek formacji Pebbly Arkose jest niestety słabo poznany, lecz zazwyczaj szacuje się go na [[karnik]] - [[noryk]]. Wg Sciscio i jej współpracowników (2020) maksymalny wiek depozycji skał osadowych tej formacji należących do basenu sedymentacyjnego Środkowe Zambezi to ok. 209,5 [[Ma]]. Wiadomo jednak, że w części stanowisk wiek tej formacji sięga aż późnego karniku (Griffin i in., 2022).&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Historia badań==&lt;br /&gt;
Formacja ta znana jest już od XX wieku. Pierwsze skamieniałości zostały odkryte w latach sześćdziesiątych i siedemdziesiątych ubiegłego stulecia, lecz formacja ta pozostawała słabo poznana. Dopiero w  latach dziewięćdziesiątych XX wieku oraz na początku XXI wieku paleontolodzy zaczęli ponownie dokonywać nowych odkryć. Zdaje się, że dopiero poznajemy bogactwo fauny żyjącej na terenie tej formacji (komentarz własny).&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Fauna==&lt;br /&gt;
Fauna z formacji Pebbly Arkose jest jeszcze uboga i słabo poznana, ale z dotychczasowych ustaleń można wysnuć wniosek, że była podobna do tej z południowoamerykańskich formacji z Brazylii ([[Santa Maria]]) i Argentyny ([[Ischigualasto]]), ponieważ na jej terenie odnaleziono szczątki synapsydów, [[Rhynchosauria|rynchozaurów]], aetozaurów oraz wczesnych dinozaurów.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Dinozaury===&lt;br /&gt;
{| class=&amp;quot;wikitable sortable&amp;quot; align=&amp;quot;center&amp;quot; width=&amp;quot;100%&amp;quot;&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
! colspan=&amp;quot;5&amp;quot; align=&amp;quot;center&amp;quot; |'''Dinozaury&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
!Takson&lt;br /&gt;
!Stanowisko&lt;br /&gt;
!Materiał kopalny&lt;br /&gt;
!Komentarz&lt;br /&gt;
!Grafika&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
''[[Mbiresaurus|Mbiresaurus raathi]]''&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
?&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
NHMZ 2222 (holotyp) - niekompletna czaszka i częściowy szkielet pozaczaszkowy oraz NHMZ 2547 - fragmentaryczny szkielet&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Jeden z najwcześniejszych zauropodomorfów. Materiał przypisany jest większy od holotypu o ok. 15%.&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
[[Plik:Mbiresaurus.hartman.jpg|200px]]&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
''[[Musango|Musango matusadonaensis]]''&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
&amp;quot;Musango Archosaur Site&amp;quot;&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
NHMZ 2583 - częściowy szkielet pozaczaszkowy&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Prawdopodobnie przedstawiciel rodziny [[Unaysauridae]], być może blisko spokrewniony z ''[[Musankwa]]''&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
[[Plik:Musango matusadonaensis.png|200px]]&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
''[[Musankwa|Musankwa sanyatiensis]]''&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Spurwing East Palaeosol&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
NHMZ 2521 - częściowa prawa kończyna tylna&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Prawdopodobnie najpierwotniejszy znany przedstawiciel [[Massopoda]] lub przedstawiciel [[Unaysauridae]]. Początkowo został znany za przedstawiciela Archosauriformes.&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
[[Plik:Musankwa LMR.png|200px]]&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Niezidentyfikowany zauropodomorf&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Dande&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
fragmentaryczna kość udowa&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Takson niediagnostyczny, znaleziony w stanowisku rynchozaurów w Dande.&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Nienazwany zauropodomorf&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Nyanzirau&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Częściowy szkielet obejmujący kilka zębów,, kręgi grzbietowe i ogonowe, k. biodrowa, pierwszy paliczek pierwszego palca kończyny przedniej, paliczek pazura kończyny przedniej, częściowa kość udowa i częściowe kości długie.&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Być może nowy takson (o ile diagnostyczny).&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Niezidentyfikowany zauropodomorf&lt;br /&gt;
| &lt;br /&gt;
Dock&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
NHMZ 2519 - kość skokowa&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Takson niediagnostyczny.&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Niezidentyfikowany ?zauropodomorf&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Dock&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
NHMZ 2456 - bliższa część lewej kości piszczelowej&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Takson niediagnostyczny.&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Niezidentyfikowany ?zauropodomorf&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Dock&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
NHMZ 2455 - kilka kości &amp;quot;ręki&amp;quot; w tym artykułowane częściowe paliczki oraz dalszy koniec przedostatniego paliczka z bliższym końcem paliczka pazura&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Takson niediagnostyczny.&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Niezidentyfikowany ?[[Theropoda|teropod]]&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Dock&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
NHMZ 2518 - paliczek kończyny przedniej&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Takson niediagnostyczny.&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Nienazwany [[Herrerasauridae|herrerazauryd]]&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Dande&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
kość krucza&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Prawdopodobnie nowy takson (o ile diagnostyczny).&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Niezidentyfikowany [[Saurischia|dinozaur gadziomiedniczny]]&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Elephant Point&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
NHMZ 2145 - bliższy i dalszy kręg grzbietowy&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Takson niediagnostyczny.&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Niezidentyfikowany ?dinozaur&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Gordon’s Bay&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
niezidentyfikowana kość kończyny&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Takson niediagnostyczny, być może nie dinozaur.&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Niezidentyfikowany ?dinozaur&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Wyspa Spurwing&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
NHMZ QG 143/NHMZ 11634) - fragment kości kończyny, dwa trzony kręgów ogonowych, dwa trzony niezidentyfikowanych kręgów, paliczek kończyny przedniej, paliczek pazura kończyny przedniej oraz niezidentyfikowany fragment kości&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Takson niediagnostyczny, być może nie dinozaur.&lt;br /&gt;
|}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Ponadto z lokalizacji Dock znane są kręgi należące do niezidentyfikowanych zauropodomorfów oraz wiele innych nieopisanych kości (Sciscio i in., 2020).&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Fauna nie-dinozaurowa===&lt;br /&gt;
====Inne archozaury i ich krewniacy====&lt;br /&gt;
Ze stanowiska Dande znamy skamieniałości rynchozaurów (kości szczękowe, kość zębową , trzon kręgu ogonowego, kość śródstopia oraz paliczki), które zaklasyfikowano jako ''Hyperodapedon cf. H. gordonii'' (Raath i in., 1992).  Oprócz niego odnaleziono również dużą lewą kość szczękową i mniejszą k. szczękową z przyłączoną k. przedszczękową, należącą do przedstawiciela Hyperodapedodontinae (Griffin i in., 2022). Natomiast ze stanowisk Phytosaur Gulley, Gordon's Bay i &amp;quot;The Dentist&amp;quot; znane są fragmenty czaszki (w tym szczęk), zęby i osteodermy fitozaurów (z tego drugiego stanowiska znane są również zęby drapieżnych archozaurów, być może pozostawione przez teropody, herrerazaury, bądź bazalne pseudozuchy) (Sciscio i in., 2020). Na stanowisku Musango Archosaur odkryto pozostałości przedstawiciela [[Avemetatarsalia]] (Sciscio i in., 2020). Ponadto w pokładach tej formacji znaleziono pozostałości (lewa osteoderma przyśrodkowa oraz lewa kość biodrowa) należąca do aetozaura (Griffin i in., 2022).&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
====Inne gady====&lt;br /&gt;
Ze stanowiska Dock na wyspie Spurwing odnaleziono dwa kręgi krzyżowe nieokreślonego gada (NHMZ 2471) (Sciscio i in., 2020).&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
====Synapsydy====&lt;br /&gt;
Z formacji znane są nienazwany cynodont z grupy gomfodontozuchinów (prawa kość zębowa z zębami) oraz prawdopodobny dicynodont (być może przedstawiciel Kannemeyeriformes, bardzo zerodowany trzon kręgu grzbietowego).&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
====Płazy====&lt;br /&gt;
Ze stanowisk Phytosaur Gulley oraz &amp;quot;The Dentist&amp;quot; znane są kości skórne przypisywane temnospondylom należącym do grupy Metoposauridae (Sciscio i in., 2020).&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
====Ryby====&lt;br /&gt;
Na ten moment jedynym opisanym gatunkiem ryby z omawianej formacji jest ryba dwudyszna ''Ferganoceratodus edwardsi'' znana ze stanowiska &amp;quot;The Dentist&amp;quot; znana z licznych izolowanych płyt zębowych z kości skrzydłowych (NHMZ 2432(5-9, 13), kości przedstawowych (NHMZ 2432 (11, 12 i 14)) oraz młodocianych izolowanych płyt zębowych z tych samych kości (NHMZ 2432 (1-3) oraz NHMZ 2432(4)) (Challands i in., 2024). &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
====Bezkręgowce====&lt;br /&gt;
Z formacji znane są rzadkie pozostałości po słodkowodnych małżach .&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Skamieniałości śladowe==&lt;br /&gt;
Z Dande znane są trójpalczaste tropy dinozaurów, które mogły zostać pozostawione przez bazalne zauropodomorfy, bądź wczesne teropody. Ponadto znanych jest wiele koprolitów oraz skamieniałości śladowe drążących bezkręgowców (Raath i in., 1992).&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Flora i paleośrodowisko==&lt;br /&gt;
Na terenie całej formacji bardzo częste są szczątki przedstawiciela nagonasiennych ''Agathoxylon'' (''Dadoxylon''). Ponadto znane z tej formacji są odciski liści oraz skamieniałe drewno. Roślinność ta pozwala stwierdzić, w karniku teren tej formacji znajdował się w strefie klimatu ciepłego, być może zwrotnikowego. Pozostałości po małżach wskazują, że ląd był poprzecinany rzekami lub jeziorami (Raath i in., 1992).&lt;br /&gt;
  &lt;br /&gt;
==Bibliografia==&lt;br /&gt;
&amp;lt;small&amp;gt;&lt;br /&gt;
Barrett, P.M., Chapelle, K.E.J., Sciscio, L., Broderick, T.J., Zondo, M., Munyikwa, D., Choiniere, J.N. (2024) &amp;quot;A new Late Triassic sauropodomorph dinosaur from the Mid-Zambezi Basin, Zimbabwe&amp;quot;. Acta Palaeontologica Polonica. 69 (2): 227–241. [https://doi.org/10.4202%2Fapp.01100.2023]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Barrett, P.M.; Botha, J.; Sciscio, L.; Stuart, B.P.; Lovegrove, J.; Munyikwa, D.; Zondo, M.; Broderick, T.J.; Edwards, S.F.; Mbambo, E.; Chapelle, K.E.J.; Dollman, K.N.; Tolan, S.; Choiniere, J.N. (2026). &amp;quot;A new sauropodomorph dinosaur from the Pebbly Arkose Formation (Upper Triassic: Norian) of Kariba, Zimbabwe&amp;quot;. Journal of Systematic Palaeontology. 24 (2) 2678610. [[doi:10.1080/14772019.2026.2678610]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Challands, T.J., Cavin, L., Zondo, M., Munyikwa, D., Choiniere, J. N., Barrett, P. M. (2024). &amp;quot;A new lungfish from the Upper Triassic of the Mid-Zambezi Basin, Zimbabwe&amp;quot;. Journal of Vertebrate Paleontology. e2365391. [https://doi.org/10.1080%2F02724634.2024.2365391]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Griffin, C.T., Wynd, B.M., Munyikwa, D., Broderick, T.J., Zondo, M., Tolan, S'., Langer, M.C., Nesbitt, S.J., Taruvinga H.R. (2022). &amp;quot;Africa's oldest dinosaurs reveal early suppression of dinosaur distribution&amp;quot;. Nature. 609 (7926): 313–319.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Raath, M.A., Oesterlen. P.M., Kitching, J.W. (1992). &amp;quot;First record of Triassic Rhynchosauria (Reptilia: Diapsida) from the lower Zambezi Valley, Zimbabwe&amp;quot;. Palaentologia Africana. 29: 1–10. [[https://core.ac.uk/download/pdf/39674786.pdf]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Sciscio, L., Viglietti, P.A., Barrett, P.M., Broderick, T.J., Munyikwa, D., Chapelle, K.E.J., Dollman, K.N., Edwards, S.F., Zondo, M., Choiniere, J.N. (2020). &amp;quot;Sedimentology and palaeontology of the Upper Karoo Group in the Mid-Zambezi Basin, Zimbabwe: new localities and their implications for interbasinal correlation&amp;quot;. Geological Magazine. 158 (6): 1035–1058. [https://doi.org/10.1017%2FS0016756820001089]&lt;br /&gt;
&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Formacje]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Formacje triasowe]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Formacje Afryki]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Formacje Zimbabwe]]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>Taurovenator</name></author>
		
	</entry>
	<entry>
		<id>https://encyklopedia.dinozaury.com/index.php?title=Pebbly_Arkose&amp;diff=38363</id>
		<title>Pebbly Arkose</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://encyklopedia.dinozaury.com/index.php?title=Pebbly_Arkose&amp;diff=38363"/>
		<updated>2026-07-31T16:03:46Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Taurovenator: /* Dinozaury */&lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;{{Formacja&lt;br /&gt;
 |Autor              = [[Michał Siedlecki]]&lt;br /&gt;
 |Korekta            =&lt;br /&gt;
 |nazwa              = Formacja Pebbly Arkose&lt;br /&gt;
 |wiek               = {{Występowanie|235|209}}&lt;br /&gt;
ok. 235 - 209,5 ± 4.5 [[Ma]]&amp;lt;br&amp;gt;&amp;lt;small&amp;gt;([[późny trias]] - [[karnik]] - późny [[noryk]])&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
 |miejsce            = [[Zimbabwe]] - Mashonaland centralny i zachodni&amp;lt;br&amp;gt;[[Botswana]], [[Zambia]]&lt;br /&gt;
 |podjednostki       = ?&lt;br /&gt;
 |underlies          = formacja [[Forest Sandstone]]&lt;br /&gt;
 |overlies           = formacje [[Escarpment]] i [[Angwa Sandstone]]&lt;br /&gt;
 |miąższość          = 1500 - 2000 m (w basenie sedymentacyjnym środkowe Zambezi 79-137 m)&lt;br /&gt;
 |klimat             = ciepły, suchy&lt;br /&gt;
 |litologia          = dominuje arkoza (rodzaj piaskowca)&lt;br /&gt;
 |typowy             =&lt;br /&gt;
 |grafika            = Pebbly-arkose-kariba.png&lt;br /&gt;
 |podpis             = Osłonięcia formacji Pebbly Arkose.&lt;br /&gt;
 |mapa               = &lt;br /&gt;
&amp;lt;display_points type=&amp;quot;terrain&amp;quot; zoom=4&amp;gt;&lt;br /&gt;
16.2° S 30.3° E~ ogólna lokalizacja formacji, &lt;br /&gt;
&amp;lt;/display_points&amp;gt;&lt;br /&gt;
}}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Wstęp==&lt;br /&gt;
Formacja Pebbly Arkose znajduje się na terenie trzech afrykańskich państw : Zimbabwe, Zambii oraz Botswany. Jej skały pochodzą z pierwszej połowy epoki późnego triasu.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Geologia==&lt;br /&gt;
Formacja ta znajduje się na terenie basenów sedymentacyjnych Cabora Bassa i Środkowe Zambezi. Należy do [[grupa|grupy]] [[Górne Karoo]]. Jej górne warstwy niekomfortowo znajdują się pod wczesnojurajską formacją [[Forest Sandstone]], zaś najniższe warstwy ulokowane są nad formacjami [[Angwa Sandstone]] i [[Escarpment]] , których skały pochodzą z końca epoki środkowego triasu. Zbudowana jest z arkozy (odmiany piaskowca), od której wzięła się nazwa formacji. &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Wiek formacji Pebbly Arkose jest niestety słabo poznany, lecz zazwyczaj szacuje się go na [[karnik]] - [[noryk]]. Wg Sciscio i jej współpracowników (2020) maksymalny wiek depozycji skał osadowych tej formacji należących do basenu sedymentacyjnego Środkowe Zambezi to ok. 209,5 [[Ma]]. Wiadomo jednak, że w części stanowisk wiek tej formacji sięga aż późnego karniku (Griffin i in., 2022).&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Historia badań==&lt;br /&gt;
Formacja ta znana jest już od XX wieku. Pierwsze skamieniałości zostały odkryte w latach sześćdziesiątych i siedemdziesiątych ubiegłego stulecia, lecz formacja ta pozostawała słabo poznana. Dopiero w  latach dziewięćdziesiątych XX wieku oraz na początku XXI wieku paleontolodzy zaczęli ponownie dokonywać nowych odkryć. Zdaje się, że dopiero poznajemy bogactwo fauny żyjącej na terenie tej formacji (komentarz własny).&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Fauna==&lt;br /&gt;
Fauna z formacji Pebbly Arkose jest jeszcze uboga i słabo poznana, ale z dotychczasowych ustaleń można wysnuć wniosek, że była podobna do tej z południowoamerykańskich formacji z Brazylii ([[Santa Maria]]) i Argentyny ([[Ischigualasto]]), ponieważ na jej terenie odnaleziono szczątki synapsydów, [[Rhynchosauria|rynchozaurów]], aetozaurów oraz wczesnych dinozaurów.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Dinozaury===&lt;br /&gt;
{| class=&amp;quot;wikitable sortable&amp;quot; align=&amp;quot;center&amp;quot; width=&amp;quot;100%&amp;quot;&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
! colspan=&amp;quot;5&amp;quot; align=&amp;quot;center&amp;quot; |'''Dinozaury&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
!Takson&lt;br /&gt;
!Stanowisko&lt;br /&gt;
!Materiał kopalny&lt;br /&gt;
!Komentarz&lt;br /&gt;
!Grafika&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
''[[Mbiresaurus|Mbiresaurus raathi]]''&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
?&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
NHMZ 2222 (holotyp) - niekompletna czaszka i częściowy szkielet pozaczaszkowy oraz NHMZ 2547 - fragmentaryczny szkielet&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Jeden z najwcześniejszych zauropodomorfów. Materiał przypisany jest większy od holotypu o ok. 15%.&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
[[Plik:Mbiresaurus.hartman.jpg|200px]]&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
''[[Musango|Musango matusadonaensis]]''&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
&amp;quot;Musango Archosaur Site&amp;quot;&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
NHMZ 2583 - częściowy szkielet pozaczaszkowy&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Prawdopodobnie przedstawiciel rodziny [[Unaysauridae]], być może blisko spokrewniony z ''[[Musankwa]]''&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
''[[Musankwa|Musankwa sanyatiensis]]''&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Spurwing East Palaeosol&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
NHMZ 2521 - częściowa prawa kończyna tylna&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Prawdopodobnie najpierwotniejszy znany przedstawiciel [[Massopoda]] lub przedstawiciel [[Unaysauridae]]. Początkowo został znany za przedstawiciela Archosauriformes.&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
[[Plik:Musankwa LMR.png|200px]]&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Niezidentyfikowany zauropodomorf&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Dande&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
fragmentaryczna kość udowa&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Takson niediagnostyczny, znaleziony w stanowisku rynchozaurów w Dande.&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Nienazwany zauropodomorf&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Nyanzirau&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Częściowy szkielet obejmujący kilka zębów,, kręgi grzbietowe i ogonowe, k. biodrowa, pierwszy paliczek pierwszego palca kończyny przedniej, paliczek pazura kończyny przedniej, częściowa kość udowa i częściowe kości długie.&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Być może nowy takson (o ile diagnostyczny).&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Niezidentyfikowany zauropodomorf&lt;br /&gt;
| &lt;br /&gt;
Dock&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
NHMZ 2519 - kość skokowa&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Takson niediagnostyczny.&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Niezidentyfikowany ?zauropodomorf&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Dock&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
NHMZ 2456 - bliższa część lewej kości piszczelowej&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Takson niediagnostyczny.&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Niezidentyfikowany ?zauropodomorf&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Dock&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
NHMZ 2455 - kilka kości &amp;quot;ręki&amp;quot; w tym artykułowane częściowe paliczki oraz dalszy koniec przedostatniego paliczka z bliższym końcem paliczka pazura&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Takson niediagnostyczny.&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Niezidentyfikowany ?[[Theropoda|teropod]]&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Dock&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
NHMZ 2518 - paliczek kończyny przedniej&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Takson niediagnostyczny.&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Nienazwany [[Herrerasauridae|herrerazauryd]]&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Dande&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
kość krucza&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Prawdopodobnie nowy takson (o ile diagnostyczny).&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Niezidentyfikowany [[Saurischia|dinozaur gadziomiedniczny]]&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Elephant Point&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
NHMZ 2145 - bliższy i dalszy kręg grzbietowy&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Takson niediagnostyczny.&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Niezidentyfikowany ?dinozaur&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Gordon’s Bay&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
niezidentyfikowana kość kończyny&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Takson niediagnostyczny, być może nie dinozaur.&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Niezidentyfikowany ?dinozaur&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Wyspa Spurwing&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
NHMZ QG 143/NHMZ 11634) - fragment kości kończyny, dwa trzony kręgów ogonowych, dwa trzony niezidentyfikowanych kręgów, paliczek kończyny przedniej, paliczek pazura kończyny przedniej oraz niezidentyfikowany fragment kości&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Takson niediagnostyczny, być może nie dinozaur.&lt;br /&gt;
|}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Ponadto z lokalizacji Dock znane są kręgi należące do niezidentyfikowanych zauropodomorfów oraz wiele innych nieopisanych kości (Sciscio i in., 2020).&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Fauna nie-dinozaurowa===&lt;br /&gt;
====Inne archozaury i ich krewniacy====&lt;br /&gt;
Ze stanowiska Dande znamy skamieniałości rynchozaurów (kości szczękowe, kość zębową , trzon kręgu ogonowego, kość śródstopia oraz paliczki), które zaklasyfikowano jako ''Hyperodapedon cf. H. gordonii''.  Oprócz niego odnaleziono również dużą lewą kość szczękową i mniejszą k. szczękową z przyłączoną k. przedszczękową, należącą do przedstawiciela Hyperodapedodontinae. Natomiast ze stanowisk Phytosaur Gulley, Gordon's Bay i &amp;quot;The Dentist&amp;quot; znane są fragmenty czaszki (w tym szczęk), zęby i osteodermy fitozaurów (z tego drugiego stanowiska znane są również zęby drapieżnych archozaurów, być może pozostawione przez teropody, herrerazaury, bądź bazalne pseudozuchy). Na stanowisku Musango Archosaur odkryto pozostałości przedstawiciela [[Avemetatarsalia]]. Ponadto w pokładach tej formacji znaleziono pozostałości (lewa osteoderma przyśrodkowa oraz lewa kość biodrowa) należąca do aetozaura.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
====Inne gady====&lt;br /&gt;
Ze stanowiska Dock na wyspie Spurwing odnaleziono dwa kręgi krzyżowe nieokreślonego gada (NHMZ 2471) (Sciscio i in., 2020).&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
====Synapsydy====&lt;br /&gt;
Z formacji znane są nienazwany cynodont z grupy gomfodontozuchinów (prawa kość zębowa z zębami) oraz prawdopodobny dicynodont (być może przedstawiciel Kannemeyeriformes, bardzo zerodowany trzon kręgu grzbietowego).&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
====Płazy====&lt;br /&gt;
Ze stanowisk Phytosaur Gulley oraz &amp;quot;The Dentist&amp;quot; znane są kości skórne przypisywane temnospondylom należącym do grupy Metoposauridae (Sciscio i in., 2020).&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
====Ryby====&lt;br /&gt;
Na ten moment jedynym opisanym gatunkiem ryby z omawianej formacji jest ryba dwudyszna ''Ferganoceratodus edwardsi'' znana ze stanowiska &amp;quot;The Dentist&amp;quot; znana z licznych izolowanych płyt zębowych z kości skrzydłowych (NHMZ 2432(5-9, 13), kości przedstawowych (NHMZ 2432 (11, 12 i 14)) oraz młodocianych izolowanych płyt zębowych z tych samych kości (NHMZ 2432 (1-3) oraz NHMZ 2432(4)). &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
====Bezkręgowce====&lt;br /&gt;
Z formacji znane są rzadkie pozostałości po słodkowodnych małżach.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Skamieniałości śladowe==&lt;br /&gt;
Z Dande znane są trójpalczaste tropy dinozaurów, które mogły zostać pozostawione przez bazalne zauropodomorfy, bądź wczesne teropody. Ponadto znanych jest wiele koprolitów oraz skamieniałości śladowe drążących bezkręgowców.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Flora i paleośrodowisko==&lt;br /&gt;
Na terenie całej formacji bardzo częste są szczątki przedstawiciela nagonasiennych ''Agathoxylon'' (''Dadoxylon''). Ponadto znane z tej formacji są odciski liści oraz skamieniałe drewno. Roślinność ta pozwala stwierdzić, w karniku teren tej formacji znajdował się w strefie klimatu ciepłego, być może zwrotnikowego. Pozostałości po małżach wskazują, że ląd był poprzecinany rzekami lub jeziorami.&lt;br /&gt;
  &lt;br /&gt;
==Bibliografia==&lt;br /&gt;
&amp;lt;small&amp;gt;&lt;br /&gt;
Barrett, P.M., Chapelle, K.E.J., Sciscio, L., Broderick, T.J., Zondo, M., Munyikwa, D., Choiniere, J.N. (2024) &amp;quot;A new Late Triassic sauropodomorph dinosaur from the Mid-Zambezi Basin, Zimbabwe&amp;quot;. Acta Palaeontologica Polonica. 69 (2): 227–241. [https://doi.org/10.4202%2Fapp.01100.2023]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Challands, T.J., Cavin, L., Zondo, M., Munyikwa, D., Choiniere, J. N., Barrett, P. M. (2024). &amp;quot;A new lungfish from the Upper Triassic of the Mid-Zambezi Basin, Zimbabwe&amp;quot;. Journal of Vertebrate Paleontology. e2365391. [https://doi.org/10.1080%2F02724634.2024.2365391]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Griffin, C.T., Wynd, B.M., Munyikwa, D., Broderick, T.J., Zondo, M., Tolan, S'., Langer, M.C., Nesbitt, S.J., Taruvinga H.R. (2022). &amp;quot;Africa's oldest dinosaurs reveal early suppression of dinosaur distribution&amp;quot;. Nature. 609 (7926): 313–319.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Raath, M.A., Oesterlen. P.M., Kitching, J.W. (1992). &amp;quot;First record of Triassic Rhynchosauria (Reptilia: Diapsida) from the lower Zambezi Valley, Zimbabwe&amp;quot;. Palaentologia Africana. 29: 1–10. [[https://core.ac.uk/download/pdf/39674786.pdf]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Sciscio, L., Viglietti, P.A., Barrett, P.M., Broderick, T.J., Munyikwa, D., Chapelle, K.E.J., Dollman, K.N., Edwards, S.F., Zondo, M., Choiniere, J.N. (2020). &amp;quot;Sedimentology and palaeontology of the Upper Karoo Group in the Mid-Zambezi Basin, Zimbabwe: new localities and their implications for interbasinal correlation&amp;quot;. Geological Magazine. 158 (6): 1035–1058. [https://doi.org/10.1017%2FS0016756820001089]&lt;br /&gt;
&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Formacje]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Formacje triasowe]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Formacje Afryki]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Formacje Zimbabwe]]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>Taurovenator</name></author>
		
	</entry>
	<entry>
		<id>https://encyklopedia.dinozaury.com/index.php?title=Candeleros&amp;diff=38362</id>
		<title>Candeleros</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://encyklopedia.dinozaury.com/index.php?title=Candeleros&amp;diff=38362"/>
		<updated>2026-07-31T15:58:38Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Taurovenator: &lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;{{Formacja&lt;br /&gt;
 |Autor                  = [[Paweł Konarzewski]]&lt;br /&gt;
 |Korekta                = &lt;br /&gt;
 |nazwa                  = Formacja Candeleros &lt;br /&gt;
 |wiek                   = {{Występowanie|111.4|106.2}}&lt;br /&gt;
ok. 100-97 [[Ma]]&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
&amp;lt;small&amp;gt;[[wczesna kreda]] ([[alb]])&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
 |miejsce                = [[Argentyna]] - Mendoza, Neuquén i Río Negro&lt;br /&gt;
 |podjednostki           = &lt;br /&gt;
 |underlies              = [[formacja]] [[Huincul]]&lt;br /&gt;
 |overlies               = formacja [[Lohan Cura]] (niekomfortowo)&lt;br /&gt;
 |miąższość              = do 300 m&lt;br /&gt;
 |klimat                 = suchy i ciepły, z czasem pojawiły się sezonowe opady&lt;br /&gt;
 |litologia              = piaskowce, zlepieńce, szarogłazy, skały pochodzenia wulkanicznego, zeolity&lt;br /&gt;
 |typowy                 = &lt;br /&gt;
 |grafika                = Fm Candeleros cerro Vagon.jpg&lt;br /&gt;
 |podpis                 = Skały osadowe formacji Candeleros. Fot. Damián H. Zanette [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Fm_Candeleros_cerro_Vagon.jpg]&lt;br /&gt;
 |mapa                   = &lt;br /&gt;
}}&lt;br /&gt;
==Wstęp==&lt;br /&gt;
Formacja Candeleros to jednostka litostratygraficzna położona na terenie dzisiejszej Argentyny. Została ona zdefiniowana przez Keidela w 1917 roku.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Etymologia==&lt;br /&gt;
Nazwa formacji pochodzi od wzgórza Candeleros, typowego miejsca dla opisywanej jednostki litostratygraficznej.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Wiek==&lt;br /&gt;
Wcześniej uważano, że skały osadowe formacji Candeleros pochodzą z [[alb]]u i [[cenoman]]u, jednakże sugerowano bardziej [[alb]] (Calvo, 1999). Podawano również, że formacja mogła być z [[cenoman]]u i [[turon]]u (np. Ortega i in., 2000; Apesteguía, i Zaher, 2006). Jednak najprawdopodobniej opisywana jednostka litostratygraficzna jest datowana na [[cenoman]] (np. Leanza i in., 2004; Riguetti i in., 2022). Według badań radiometrycznych przeprowadzonych przez Maniela i współpracowników (2026) wiek formacji Candeleros przypada na wczesną kredę ([[alb]])) i mieści się w przedziale 111,4-106,2 [[Ma]].&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Litologia==&lt;br /&gt;
Formacja Candeleros jest najstarszą formacją należącą do [[Grupa geologiczna|grupy]] Neuquen, a jej maksymalna miąższość wynosi 300 m. Najmłodsze osady stykają się z formacją [[Huincul]]. Opisywaną jednostkę litostratygraficzną tworzą głównie drobno- i gruboziarniste piaskowce kwarcowe o ziarnach od podłużnych do zaokrąglonych i umiarkowanym, zaś w obszarze rzeki Limay - drobnoziarniste piaskowce kwarcowe i szarogłazy. Skały mają kolor od fioletowego do czerwonego. W niektórych miejscach formacji są obecne również skały pochodzenia wulkanicznego oraz zeolity ([[Garrido]], 2010).&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Paleośrodowisko==&lt;br /&gt;
W dawnych szerokościach geograficznych (między 10 a 45º południowym) gdzie znajdowała się północna Patagonia w [[cenoman]]nie panował jałowy i gorący klimat. Poniżej 60º szerokości geograficznej obszar południowej Patagonii miał subtropikalny klimat wraz z sezonowymi opadami. W tym miejscu średnia temperatura roczna mieściła się w przedziale ok. 10,9 do 11,2 ± 2,1 °C, a opady ok. 911,8 do 976 ± 182 mm/rok. Skały osadowe formacji Candeleros sugerują występowanie klimatu gorącego i suchego, jednak z czasem pojawiły się sezonowe opady. Zapewne w tamtym czasie roślinność była dość uboga, a piaszczyste wydmy były nieodłącznym elementem krajobrazu. Zatem dinozaury żyjące w formacji Candeleros musiały przystosować się do trudnych warunków życia. Klimat i paleośrodowisko z formacji Candeleros różnił się od tego, który występował w [[Huincul]] (Lizzoli i in., 2021).&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Paleofauna==&lt;br /&gt;
[[Plik:Hunting season in Argentina.jpg|thumb|Rekonstrukcja paleośrodowiska formacji Candeleros wraz z żyjącymi tam dinozaurami. Autor: ABelov2014 [https://www.deviantart.com/abelov2014/art/Hunting-season-in-argentina-hunting-stories-919292243]]]&lt;br /&gt;
Fauna z formacji Candeleros charakteryzowała się dużą różnorodność zwierząt. Występowały w niej typowe grupy dinozaurów dla Argentyny na początku [[późna kreda|późnej kredy]]: [[Carcharodontosauridae|karcharodontozaurydy]], [[Abelisauridae|abelizaurydy]], [[Dromaeosauridae|dromeozaurydy]], [[Alvarezsauroidea|alwarezzauroidy]], [[Rebbachisauridae|rebbachizaurydy]], [[Titanosauria|tytanozaury]], oraz [[Ornithischia|dinozaury ptasiomiedniczne]] ([[Ornithopoda|ornitopod]] oraz potencjalny [[Thyreophora|tyreofor]]. Drapieżnikiem szczytowym w środowisku był ''[[Giganotosaurus]]'' i zapewne wszystkie mniejsze od niego [[teropody]] ustępowały mu. Zauropody były dominującą grupą roślinożerców, a największe osobniki prawdopodobnie nie musiały się obawiać drapieżników. W formacji Candeleros jest również bogaty zapis kopalny tropów dinozaurów. Wśród zwierząt niebędących dinozaurami istniało również duże zróżnicowanie. Odnaleziono szczątki należące do pterozaurów, żółwi, ssaków, krokodylomorfów z rodzaju ''Araripesuchus'', węża oraz przedstawicieli Sphenodontidae.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Dinozaury===&lt;br /&gt;
{| class=&amp;quot;wikitable sortable&amp;quot; align=&amp;quot;center&amp;quot; width=&amp;quot;100%&amp;quot;&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
! colspan=&amp;quot;4&amp;quot; align=&amp;quot;center&amp;quot; |'''Dinozaury&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
!Takson&lt;br /&gt;
!Materiał kopalny&lt;br /&gt;
!Komentarz&lt;br /&gt;
!Grafika&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
''[[Alnashetri|Alnashetri cerropoliciensis]]'' &amp;lt;ref&amp;gt; Makovicky, P. J., Apesteguía, S. N., Gianechini, F. A. (2012). &amp;quot;A New Coelurosaurian Theropod from the La Buitrera Fossil Locality of Río Negro, Argentina&amp;quot;. Fieldiana Life and Earth Sciences. 5: 90. [[doi:10.3158/2158-5520-5.1.90.]]&amp;lt;/ref&amp;gt;&amp;lt;ref&amp;gt; Makovicky, P. J., Mitchell, J. S., Meso, J. G., Gianechini, F. A., Cerda, I., &amp;amp; Apesteguía, S. (2026). &amp;quot;Argentine fossil rewrites evolutionary history of a baffling dinosaur clade&amp;quot;. Nature: 1-5. [[doi:10.1038/s41586-026-10194-3]]&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
2 okazy &lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Niewielki [[Alvarezsauroidea|alwarezzauroid]] mogący należeć do [[klad]]u [[Alvarezsauridae]].&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
[[Plik:Alnashetri LM.png|200px]]&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
''[[Andesaurus|Andesaurus delgadoi]]'' &amp;lt;ref&amp;gt; Mannion, P. D. &amp;amp; Calvo J. O. (2011). &amp;quot;Anatomy of the basal titanosaur (Dinosauria, Sauropoda) ''Andesaurus delgadoi'' from the mid-Cretaceous (Albian–early Cenomanian) Río Limay Formation, Neuquén Province, Argentina: implications for titanosaur systematics&amp;quot;. Zoological Journal of the Linnean Society, Volume 163, Issue 1, p. 155–181. [[doi:10.1111/j.1096-3642.2011.00699.x]]&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
MUCPv-132 - kręgi i kości kończyn&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Średniej wielkości tytanozaur o dość niepewnej pozycji systematycznej.&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
[[Plik:Andesaurus LM.png|200px]]&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
''[[Bicentenaria|Bicentenaria argentina]]'' &amp;lt;ref&amp;gt;Novas, F. E., Ezcurra, M. D., Agnolin, F. L., Pol, D. &amp;amp; Ortiz, R. (2012). &amp;quot;New Patagonian Cretaceous theropod sheds light about the early radiation of Coelurosauria&amp;quot; Revista del Museo Argentino de Ciencias Naturales, nueva serie, 14(1), 57-81.&amp;lt;/ref&amp;gt;&amp;lt;ref&amp;gt;Aranciaga Rolando, A. M., Cerroni, M. A., &amp;amp; Novas, F. E. (2020). &amp;quot;Skull Anatomy and Pneumaticity of the Enigmatic Coelurosaurian Theropod ''Bicentenaria argentina''&amp;quot;. The Anatomical Record. 303(7):1884-1900. [[doi:10.1002/ar.24288.]]&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
co najmniej 130 kości &lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Nieduży przedstawiciel [[Coelurosauria]] o niepewnej pozycji systematycznej.&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
[[Plik:Bicentenaria.jpg|200px]]&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
''[[Buitreraptor|Buitreraptor gonzalezorum]]'' &amp;lt;ref&amp;gt;Gianechini, F.A., Makovicky, P.J., Apesteguía, S. &amp;amp; Cerda. I. (2018) &amp;quot;Postcranial skeletal anatomy of the holotype and referred specimens of ''Buitreraptor gonzalezorum'' Makovicky, Apesteguía and Agnolín 2005 (Theropoda, Dromaeosauridae), from the Late Cretaceous of Patagonia. PeerJ 6:e4558 [[doi:10.7717/peerj.4558]]&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
5 okazów &lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Najwcześniejszy i najbardziej kompletny przedstawiciel [[Maniraptora]] z Ameryki Południowej.&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
[[Plik:Buitreraptor.png|200px]]&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
''[[Campananeyen|Campananeyen fragilissimus]]'' &amp;lt;ref&amp;gt;Paulina-Carabajal, A., Canale, J. I., &amp;amp; Haluza, A. (2016). &amp;quot;New rebbachisaurid cranial remains (Sauropoda, Diplodocoidea) from the Cretaceous of Patagonia, Argentina, and the first endocranial description for a South American representative of the clade&amp;quot;. Journal of Vertebrate Paleontology, 36(5), e1167067. [[doi:10.1080/02724634.2016.1167067]]&amp;lt;/ref&amp;gt;&amp;lt;ref&amp;gt;Lerzo, L. N., Fernández-Baldor, F. T., Canale, J.I., Whitlock, J. A., Otero, A., &amp;amp; Gallina, P. A. (2024). &amp;quot;They all floated in the Cretaceous: new rebbachisaurid (Sauropoda, Diplodocoidea) with a highly pneumatized skeleton from the Upper Cretaceous (lower Cenomanian) of Patagonia, Argentina&amp;quot;. Historical Biology: 1–14. [[doi:10.1080/08912963.2024.2383708]]&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
MMCh-PV 71 - elementy czaszki oraz fragmentaryczny szkielet pozaczaszkowy&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Zachowane elementy czaszki ''Campananeyen'' wykazują podobieństwa w morfologii do tej u ''[[Limaysaurus]]'' oraz ''[[Nigersaurus]]''. Bliski kuzyn ''[[Zapalasaurus]]'', ''[[Sidersaura]]'' oraz nienazwanego okazu MACN-Pv-N 35.&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
[[Plik:Campananeyen_fragilissimus.png|200px]]&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
''[[Ekrixinatosaurus|Ekrixinatosaurus novasi]]'' &amp;lt;ref&amp;gt;Calvo, J. O., Rubilar-Rogers, D., &amp;amp; Moreno, K. (2004). &amp;quot;A new abelisauridae (Dinosauria: Theropoda) from northwest Patagonia&amp;quot;. Ameghiniana, 41(4), 555-563.&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
MUCPv-294 - niekompletna czaszka oraz częściowy szkielet pozaczaszkowy&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Jedyny opisany przedstawiciel [[Abelisauridae]] z formacji Candeleros. Był to dość duży dinozaur drapieżny.&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
[[Plik:Ekrixinatosaurus novasi by Henrique Paes.png|200px]]&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
''[[Giganotosaurus|Giganotosaurus carolinii]]'' &amp;lt;ref&amp;gt;Coria, R. A. &amp;amp; Salgado, L. (1995). &amp;quot;A new giant carnivorous dinosaur from the Cretaceous of Patagonia&amp;quot; Nature, 377, 225-226&amp;lt;/ref&amp;gt;&amp;lt;ref&amp;gt;Calvo, J. O. &amp;amp; Coria, R. A. (2000). &amp;quot;New specimen of ''Giganotosaurus carolinii'' (Coria &amp;amp; Salgado, 1995), supports it as the largest theropod ever found&amp;quot; Gaia, 15, 117-122&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
dość kompletney szkielet oraz kość zębowa &lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Jeden z największych znanych nauce teropodów oraz największy opisany przedstawiciel [[Carcharodontosauridae]].&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
[[Plik:Giganotosaurus at Fernbank.jpg|200px]]&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
''[[Jakapil|Jakapil kaniukura]]'' &amp;lt;ref&amp;gt;Riguetti i in., 2022&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
niekompletny szkielet oraz osteodermy &lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Nietypowy dinozaur ptasiomiedniczny mogący być [[Thyreophora|tyreoforem]], opancerzonym [[Marginocephalia|marginocefalem]] lub przedstawicielem zupełnie nowej linii ewolucyjnej.&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
[[Plik:Jakapil UDL.png|200px]]&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
''[[Limaysaurus|Limaysaurus tessonei]]'' &amp;lt;ref name=&amp;quot;Salgado2022&amp;quot;&amp;gt;Salgado, L., Gallina, P. A., Lerzo, L. N., &amp;amp; Canudo, J. I. (2022). &amp;quot;Highly specialized diplodocoids: the Rebbachisauridae&amp;quot;. [w:] Otero, A., Carballido, J.L., Pol, D. (red.) &amp;quot;South American Sauropodomorph Dinosaurs&amp;quot;. Springer Earth System Sciences. Springer, Cham. pp. 165-208 [[doi:10.1007/978-3-030-95959-3_9]]&amp;lt;/ref&amp;gt;&amp;lt;ref name=&amp;quot;Salgado2022&amp;quot;&amp;gt;&amp;lt;/ref&amp;gt;&amp;lt;ref name=Bellardini2025&amp;gt;Bellardini, F., Filippi, L. S., Carballido, J. L., Garrido, A. C., &amp;amp; Baiano, M. A. (2025). &amp;quot;Side by side with titans: a new rebbachisaurid dinosaur from the Huincul Formation (Upper Cenomanian) of Patagonia, Argentina&amp;quot;. Cretaceous Research. 106188. [[doi:10.1016%2Fj.cretres.2025.106188]]&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
MUCPv-205 - dość kompletny szkielet &lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Pierwszy opisany [[Rebbachisauridae|rebbachizauryd]] z formacji Candeleros.&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
[[Plik:Limaysaurus mount.jpg|200px]]&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
''[[Nopcsaspondylus|Nopcsaspondylus alarconensis]]'' &amp;lt;ref&amp;gt;Apesteguía, S. (2007). &amp;quot;The sauropod diversity of the La Amarga Formation (Barremian), Neuquén (Argentina)&amp;quot;. Gondwana Research, 12(4), 533-546. [[doi:10.1016/j.gr.2007.04.007]]&amp;lt;/ref&amp;gt;&amp;lt;ref name=&amp;quot;Salgado2022&amp;quot;&amp;gt;&amp;lt;/ref&amp;gt;&amp;lt;ref&amp;gt;Lerzo, L. N. (2026a). &amp;quot;The lost fossil of the first discovered rebbachisaurid: reassessment of ''Nopcsaspondylus alarconensis'' (Diplodocoidea, Sauropoda)&amp;quot;. Historical Biology. [[doi:10.1080/08912963.2025.2594006]]&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
tylny kręg grzbietowy&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Przedstawiciel [[klad]]u [[Rebbachisauridae]]. Niestety [[holotyp|okaz typowy]] zaginął. Jest obecnie uważany za ''[[nomen dubium]]''.&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
[[Plik:Nopcsaspondylus holotype.jpg|200px]]&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
''[[Rayososaurus|Rayososaurus agrioensis]]'' &amp;lt;ref&amp;gt; Carballido, J. L., Garrido, A. C., Canudo, J. I., &amp;amp; Salgado, L. (2010). &amp;quot;Redescription of ''Rayososaurus agrioensis'' Bonaparte (Sauropoda, Diplodocoidea), a rebbachisaurid from the early Late Cretaceous of Neuquén&amp;quot;. Geobios, 43(5), 493-502. [[doi:10.1016/j.geobios.2010.01.004]]&amp;lt;/ref&amp;gt;&amp;lt;ref name=&amp;quot;Salgado2022&amp;quot;&amp;gt;&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
MACN-N41 - niekompletne łopatki, niekompletna lewa kość udowa i piszczelowa&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Przedstawiciel [[Rebbachisauridae]]. Wcześniej uważano, że jego szczątki pochodziły z formacji [[Rayoso]].&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
[[Plik:Rayososaurus Skeletal.svg|200px]]&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Niezidentyfikowany [[Abelisauridae|abelizauryd]] &amp;lt;ref&amp;gt;Canale, J. I., Cerda, I., Novas, F. E., &amp;amp; Haluza, A. (2016). &amp;quot;Small-sized abelisaurid (Theropoda: Ceratosauria) remains from the Upper Cretaceous of northwest Patagonia, Argentina&amp;quot;. Cretaceous Research, 62, 18-28. [[doi:10.1016/j.cretres.2016.02.001]]&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
MMCh-PV 69 - lewa kość czołowa, niekompletna miednica, dwa zrośnięte trzony kręgów krzyżowych, prawa kość udowa pozbawiona górnej i dolnej części, fragmenty żeber oraz niekompletne kości śródstopia II i III&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Nieduży abelizauryd mogący osiągać masę ok. 240 kg.&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Niezidentyfikowany [[Carcharodontosauridae|karcharodontozauryd]] &amp;lt;ref&amp;gt;Meso, J. G., Valieri, R. J., Porfiri, J. D., Correa, S. A. S., Martinelli, A. G., Casal, G. A., Canudo, J. I., Pablete, F., &amp;amp; Dos Santos, D. (2021). &amp;quot;Testing the persistence of Carcharodontosauridae (Theropoda) in the Upper Cretaceous of Patagonia based on dental evidence&amp;quot;. Cretaceous Research, 125, 104875. [[doi:10.1016/j.cretres.2021.104875]]&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
MDPA-Pv 005 - ząb &lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Niediagnostyczny takson.&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Niezidentyfikowany ornitopod &amp;lt;ref&amp;gt;Coria, R. A., Cambiaso, A. V., &amp;amp; Salgado, L. (2007). &amp;quot;New records of basal ornithopod dinosaurs in the Cretaceous of North Patagonia&amp;quot;. Ameghiniana, 44(2), 473-477. [https://www.scielo.org.ar/scielo.php?pid=S0002-70142007000200018&amp;amp;script=sci_arttext]&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
MCF-PVPH-479 - niemalże kompletna kość udowa&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Najstarszy znany ornitopod pochodzący z Niecki Neuquen.&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Niezidentyfikowany [[Rebbachisauridae|rebbachizauryd]] &amp;lt;ref&amp;gt; Windholz, G. J., Porfiri, J. D., Dos Santos, D., Bellardini, F., &amp;amp; Wedel, M. J. (2024). &amp;quot;A well-preserved vertebra provides new insights into rebbachisaurid sauropod caudal anatomical and pneumatic features&amp;quot;. Acta Palaeontologica Polonica. 69 (1): 39–47. [[doi:10.4202/app.01104.2023]]&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
MDPA-Pv 007 - kręg ogonowy (1 lub 2)&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Rebbachozauryd mający silnie [[pneumatyzacja|spneumatyzowany]] kręg ogonowy.&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
[[Plik:MDPA-Pv 007.png|200px]]&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Niezidentyfikowany [[Rebbachisauridae|rebbachizauryd]] &amp;lt;ref&amp;gt;Haluza, A., &amp;amp; Canale, J. I. (2011). &amp;quot;New evidence on the anatomy, function and evolutionary constraints in sauropod pedes based on new material from Mupaleo site (Candeleros Formation. Neuquén, Patagonia, Argentina&amp;quot;. Ameghiniana, Supl Resúmenes. 48(4):R101. (abstrakt)&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
MMCh-PV 41 - niemalże kompletne kończyny tylne oraz przedni kręg ogonowy&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
[[Rebbachizauryd]] o niewielkich rozmiarach ciała.&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Niezidentyfikowany [[Rebbachisauridae|rebbachizauryd]] &amp;lt;ref&amp;gt;Otero, A., Canale, J. I., Haluza, A., &amp;amp; Calvo, J. O. (2011). &amp;quot;New titanosaur with unusual haemal arches from the Upper Cretaceous of Neuquén Province, Argentina&amp;quot;. Ameghiniana. 48 (4): 655-661.&amp;lt;/ref&amp;gt;&amp;lt;ref&amp;gt;Lerzo, L. N. (2026b). &amp;quot;Revision of the specimen MMCh-PV 47 (Rebbachisauridae, Sauropoda) from the Candeleros Formation (Lower Cenomanian) with comments about the musculature of the caudal region&amp;quot;. Cretaceous Research 106307. [[doi:10.1016/j.cretres.2025.106307]]&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
MMCh-PV 47 - 6 środkowych i 4 tylne kręgi ogonowe wraz z szewronami&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Ten okaz wcześniej był uznawany za tytanozaura.&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Niezidentyfikowany [[Rebbachisauridae|rebbachizauryd]] &amp;lt;ref name=&amp;quot;Salgado2022&amp;quot;&amp;gt;&amp;lt;/ref&amp;gt;&amp;lt;ref name=Bellardini2025&amp;gt;&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
MUCPv-206 - niekompletny szkielet &lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Okaz dawniej przypisywany do ''[[Limaysaurus]]''&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Niezidentyfikowany tytanozaur &amp;lt;ref&amp;gt;Otero, A., Carballido, J. L., Salgado, L., Canudo, J. I., &amp;amp; Garrido, A. C. (2021). &amp;quot;Report of a giant titanosaur sauropod from the Upper Cretaceous of Neuquén Province, Argentina&amp;quot;. Cretaceous Research, 122, 104754. [[doi:10.1016/j.cretres.2021.104754]]&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
MOZ-Pv 1221 - 20 [[artykułowany]]ch przednich i środkowych kręgów ogonowych oraz 4 dalsze, szewrony, kość biodrowa, kość kulszowa i łonowa oraz łopatka &lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Gigantyczny zauropod blisko spokrewniony z ''[[Bonitasaura]]'' mogący swoimi rozmiarami przewyższać ''[[Patagotitan]]''. Prawdopodobnie reprezentuje nowy [[rodzaj]] dinozaura.&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Niezidentyfikowany tytanozaur &amp;lt;ref name=&amp;quot;Calvo1999&amp;quot;&amp;gt; Calvo, J. O. (1999). &amp;quot;Dinosaurs and other vertebrates of the Lake Ezequiel Ramos Mexía area, Neuquén-Patagonia, Argentina&amp;quot;. National Science Museum Monographs. 15: 13–45&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
MUCPv-244 - 7 kręgów szyjnych, szewron, kości śródstopia, niekompletna kość piszczelowa i ząb&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Szczątki te prawdopodobnie należały do nowego [[takson]]u.&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Niezidentyfikowany zauropod &amp;lt;ref name=&amp;quot;Calvo1999&amp;quot;&amp;gt;&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
MUCPv-251 - kręg i fragment żebra&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Być może szczątki te należały do dużego zauropoda.&lt;br /&gt;
|}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Pterozaury===&lt;br /&gt;
{| class=&amp;quot;wikitable sortable&amp;quot; align=&amp;quot;center&amp;quot; width=&amp;quot;100%&amp;quot;&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
! colspan=&amp;quot;3&amp;quot; align=&amp;quot;center&amp;quot; |'''Pterozaury&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
!Takson&lt;br /&gt;
!Materiał kopalny&lt;br /&gt;
!Komentarz&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Niezidentyfikowany przedstawiciel Pterodactyloidea &amp;lt;ref&amp;gt;Haluza, A., &amp;amp; Canale, J. I. (2013). &amp;quot;A partial pterosaur ulna from the Candeleros Formation (Neuquén Group), Late Cretaceous of Argentina&amp;quot;. Tercera Serie. 3(1), 5-12&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
MMCH-Pv 53 - niekompletna lewa kość łokciowa&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Nieduży pterozaur mogący być sprawcą tropów z ichnorodzaju ''Pteraichnus'' isp.&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Niezidentyfikowany przedstawiciel Azhdarchidae &amp;lt;ref&amp;gt;Agnolin, F., Rozadilla, S., Juárez-Valieri, R., &amp;amp; Meso, J. (2023). &amp;quot;Oldest azhdarchid (Pterosauria) record from South America&amp;quot;. Revista del Museo Argentino de Ciencias Naturales nueva serie, 25(2), 309-314. [http://revista.macn.gov.ar/ojs/index.php/RevMus/article/view/825/0]&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
MPCA-PV 2003 - kręg szyjny&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Najstarszy znany przedstawiciel Azhdarchidae z Ameryki Południowej.&lt;br /&gt;
|}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Krokodylomorfy===&lt;br /&gt;
{| class=&amp;quot;wikitable sortable&amp;quot; align=&amp;quot;center&amp;quot; width=&amp;quot;100%&amp;quot;&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
! colspan=&amp;quot;3&amp;quot; align=&amp;quot;center&amp;quot; |'''Krokodylomorfy&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
!Takson&lt;br /&gt;
!Materiał kopalny&lt;br /&gt;
!Komentarz&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
''Araripesuchus buitreraensis'' &amp;lt;ref&amp;gt;Pol, D., &amp;amp; Apesteguía, S. (2005). &amp;quot;New ''Araripesuchus'' remains from the early late cretaceous (Cenomanian–Turonian) of Patagonia&amp;quot;. American Museum Novitates, 2005(3490), 1-38.&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
MPCA-PV 235 - bardzo kompletna czaszka&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Drugi opisany gatunek z rodzaju ''Araripesuchus'' opisany z formacji Candeleros.&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
''Araripesuchus manzanensis'' &amp;lt;ref&amp;gt;Fernández Dumont, M. L., Pol, D., Bona, P., &amp;amp; Apesteguía, S. (2024). &amp;quot;A new species of ''Araripesuchus'' with durophagous dentition increases the ecological disparity among uruguaysuchid crocodyliforms&amp;quot;. Journal of Systematic Palaeontology, 22(1), 2373987. [[doi:10.1080/14772019.2024.2373987]]&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
MPCA PV 545 - czaszka z żuchową oraz fragment prawej kości ramiennej&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Poza wyżej wymienionym [[holotyp|okazem typowym]] do ''Ariaripesuchus manzanensis'' przypisuje się następujące okazy:&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
MPCA PV 376 - niekompletna czaszka &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
MPCA PV 236 - niekompletna czaszka&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Trzeci opisany gatunek z rodzaju ''Araripesuchus'' opisany z formacji Candeleros. Jego szczątki odnaleziono w tym samym stanowisku co ''Araripesuchus buitreraensis''.&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
''Araripesuchus patagonicus'' &amp;lt;ref&amp;gt; Ortega, F., Gasparini, Z., Buscalioni, A. D., &amp;amp; Calvo, J. O. (2000). &amp;quot;A new species of ''Araripesuchus'' (Crocodylomorpha, Mesoeucrocodylia) from the lower Cretaceous of Patagonia (Argentina)&amp;quot;. Journal of Vertebrate Paleontology, 20(1), 57-76. [https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1671/0272-4634(2000)020[0057:ANSOAC]2.0.CO;2]&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
MUCPV-269 - niekompletna czaszka, pancerz, kości, łopatki i kości kończyn tylnych &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Poza wyżej wymienionym [[holotyp|okazem typowym]] do ''Ariaripesuchus patagonicus'' przypisuje się następujące okazy:&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
MUCPV-267 - niemalże kompletna czaszka&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
MUCPV-268 - elementy pozaczaszkowe&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
MUCPV-268b - niekompletna kość strzałkowa i piszczelowa&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
MUCPV-270 - niekompletna kość udowa połączona wraz z kością piszczelową i strzałkową &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
MUCPV-283 - niekompletna czaszka&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Pierwszy opisany gatunek z rodzaju ''Araripesuchus'' opisany z formacji Candeleros.&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
''Araripesuchus'' [[sp.]] &amp;lt;ref&amp;gt;Fernández-Dumont, M. L. (2024). &amp;quot;Juvenile notosuchian crocodiles from the La Buitrera Paleontological area with comments on qualitative ontogenetic characters&amp;quot;. Historical Biology: An International Journal of Paleobiology: 1–14. [[doi:10.1080/08912963.2024.2383715]]&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
MPCA PV 624 - niekompletna czaszka oraz częściowy szkielet pozaczaszkowy &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
MPCA PV 259 - czaszka &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
MPCA PV 1193 - czaszka oraz częściowy szkielet pozaczaszkowy &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Wszystkie wyżej wymienione okazy należały do młodocianych osobników.&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Nieokreślony gatunek wykazujący podobieństwa do ''A. buitreraensis''.&lt;br /&gt;
|}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Żółwie===&lt;br /&gt;
{| class=&amp;quot;wikitable sortable&amp;quot; align=&amp;quot;center&amp;quot; width=&amp;quot;100%&amp;quot;&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
! colspan=&amp;quot;4&amp;quot; align=&amp;quot;center&amp;quot; |'''Żółwie &lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
!Takson&lt;br /&gt;
!Materiał kopalny&lt;br /&gt;
!Komentarz&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
''Elkanemys pritchardi'' &amp;lt;ref&amp;gt; Maniel, I. J., de la Fuente, M. S., &amp;amp; Canale, J. I. (2021). &amp;quot;The first Cearachelyini (Pelomedusoides, Bothremydidae) turtle from the Upper Cretaceous of Patagonia, and an overview of the occurrence and diversity of Pelomedusoides in Patagonia&amp;quot;. Cretaceous Research, 125, 104869. [[doi:10.1016/j.cretres.2021.104869]]&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
MMCh-PV 73 - niekompletna skorupa&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Pierwszy opisany przedstawiciel Cearachelyini z Patagonii z początku [[późna kreda|późnej kredy]].&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
''Prochelidella buitreraensis'' &amp;lt;ref&amp;gt;Maniel, I. J., de la Fuente, M. S., Apesteguía, S., Mayoral, J. P., Sanchez, M. L., Veiga, G. D., &amp;amp; Smales, I. (2020). &amp;quot;Cranial and postcranial remains of a new species of Prochelidella (Testudines: Pleurodira: Chelidae) from ‘La Buitrera’ (Cenomanian of Patagonia, Argentina), with comments on the monophyly of this extinct chelid genus from southern Gondwana. Journal of Systematic Palaeontology, 18(12), 1033-1055. [[doi:10.1080/14772019.2020.1721579]]&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
MPCA PV 307 - czaszka, dwa kręgi szyjne, niekompletna lewa kość łokciowa i promieniowa, prawa część miednicy i elementy skorupy &lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Czwarty ważny gatunek z rodzaju ''Prochelidella''.&lt;br /&gt;
|}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Lepidozaury===&lt;br /&gt;
{| class=&amp;quot;wikitable sortable&amp;quot; align=&amp;quot;center&amp;quot; width=&amp;quot;100%&amp;quot;&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
! colspan=&amp;quot;4&amp;quot; align=&amp;quot;center&amp;quot; |'''Lepidozaury&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
!Takson&lt;br /&gt;
!Materiał kopalny&lt;br /&gt;
!Komentarz&lt;br /&gt;
!Grafika&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
''Kaikaifilusaurus calvoi'' &amp;lt;ref&amp;gt;Simón, M. E., &amp;amp; Kellner, A. W. A. (2003). &amp;quot;New sphenodontid (Lepidosauria, Rhynchocephalia, Eilenodontinae) from the Candeleros Formation, Cenomanian of Patagonia, Argentina&amp;quot;. Boletim do Museu Nacional, Nova Série. Geologia 68: 1-12&amp;lt;/ref&amp;gt;&amp;lt;ref&amp;gt;Gentil, A. R., Agnolin, F. L., Marsà, J. A. G., Motta, M. J., &amp;amp; Novas, F. E. (2019). &amp;quot;Bridging the gap: Sphenodont remains from the Turonian (Upper Cretaceous) of Patagonia&amp;quot;. Palaeobiological inferences. Cretaceous Research, 98, 72-83. [[doi:10.1016/j.cretres.2019.01.016]]&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
[[Holotyp|MPCHv 4]] - niekompletna dolna lewa szczęka&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Paratyp|MPCHv 5]] - niekompletna dolna prawa szczęka&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Gentil i współpracownicy (2019) uznali go za starszy synonim ''Priosphenodon avelasi''.&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
''Najash rionegrina'' &amp;lt;ref&amp;gt;Apesteguía, i Zaher, 2006&amp;lt;/ref&amp;gt;&amp;lt;ref&amp;gt;Garberoglio, F. F., Gómez, R. O., Apesteguía, S., Caldwell, M. W., Sánchez, M. L., &amp;amp; Veiga, G. (2019). &amp;quot;A new specimen with skull and vertebrae of ''Najash rionegrina'' (Lepidosauria: Ophidia) from the early Late Cretaceous of Patagonia&amp;quot;. Journal of Systematic Palaeontology, 17(18), 1533-1550. [[doi:10.1080/14772019.2018.1534288]]&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
MPCA 390–398, 400 - duża część lewej kości zębowej, niekompletna kość płatowa oraz niemalże kompletny szkielet pozaczaszkowy &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Poza wyżej wymienionym [[holotyp|okazem typowym]] do ''Najash rionegrina'' przypisuje się następujące okazy:&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
MPCA 385 - niekompletna czaszka&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
MPCA 386 - seria [[artykułowany]]ch kręgów&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
MPCA 388 - tylny kręg przedkloakowy &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
MPCA 399 - [[dysartykułowany|dysartykułowane]] kręgi i żebra powiązane z [[holotyp]]em&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
MPCA 418 - częściowa czaszka i blisko powiązane kręgi &lt;br /&gt;
| &lt;br /&gt;
Jedyny opisany wąż z formacji Candeleros.&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
[[Plik:Boli-ischi 100.jpg|200px]]&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
''Priosphenodon avelasi'' &amp;lt;ref&amp;gt;Apesteguía, S., &amp;amp; Novas, F. E. (2003). &amp;quot;Large Cretaceous sphenodontian from Patagonia provides insight into lepidosaur evolution in Gondwana&amp;quot;. Nature, 425(6958), 609-612. [[doi:10.1038/nature01995]]&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
MPCA 300 - częściowy [[artykułowany]] szkielet dorosłego osobnika &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Poza wyżej wymienionym [[holotyp|okazem typowym]] do ''Priosphenodon avelasi'' przypisuje się następujące okazy:&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
MPCA 301 - niekompletny szkielet młodocianego osobnika&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
MPCA 302 - elementy pozaczaszkowy&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
MPCA 303 - częściowy [[artykułowany]] szkielet dorosłego osobnika &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Jest znanych wiele niewypreparowanych i nieskatalogowanych kości.&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Jeden z największych znanych przedstawicieli Sphenodontidae.&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
[[Plik:Priosphenodon skeleton.png|200px]] &lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
''Tika giacchinoi'' &amp;lt;ref&amp;gt; Apesteguía, S., Garberoglio, F. F., &amp;amp; Gómez, R. O. (2021). &amp;quot;Earliest tuatara relative (Lepidosauria: Sphenodontinae) from southern continents&amp;quot;. Ameghiniana, 58(5), 416-441. [[doi:10.5710/AMGH.13.07.2021.3442]]&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
MPCA PV 340 -  prawa dolna szczęka, lewa, częściowa lewa kość podniebienia, prawa kość kwadratowa, dwa [[artykułowany|artykułowane]] kręgi grzbietowe i lewa kość łokciowa&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Poza wyżej wymienionym [[holotyp|okazem typowym]] do ''Tika giacchinoi'' przypisuje się następujące okazy:&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
MPCA PV 326 - niekompletna lewa kość szczękowa&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
MPCA PV 342 - niekompletna lewa kość zębowa &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
MPCA PV 343 - niekompletna prawa kość zębowa&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Najstarszy znany przedstawiciel Sphenodontidae z Ameryki Południowej.&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Niezidentyfikowany przedstawiciel Iguania &amp;lt;ref&amp;gt;Apesteguía, S., Agnolin, F. L., &amp;amp; Lio, G. L. (2005). &amp;quot;An early Late Cretaceous lizard from Patagonia, Argentina&amp;quot;. Comptes Rendus Palevol, 4(4), 311-315. [[doi:10.1016/j.crpv.2005.03.003]]&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
MPCA 250 - zrośnięte kości czołowe&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Jedyny znany przedstawiciel Iguania z formacji Candeleros.&lt;br /&gt;
|}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Płazy===&lt;br /&gt;
{| class=&amp;quot;wikitable sortable&amp;quot; align=&amp;quot;center&amp;quot; width=&amp;quot;100%&amp;quot;&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
! colspan=&amp;quot;3&amp;quot; align=&amp;quot;center&amp;quot; |'''Płazy&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
!Takson&lt;br /&gt;
!Materiał kopalny&lt;br /&gt;
!Komentarz&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
''Avitabatrachus uliana'' &amp;lt;ref&amp;gt;Baez, A. M., Trueb, L., &amp;amp; Calvo, J. O. (2000). &amp;quot;The earliest known pipoid frog from South America: a new genus from the middle Cretaceous of Argentina&amp;quot;. Journal of Vertebrate Paleontology, 20(3), 490-500. [https://www.researchgate.net/publication/312503089_The_earliest_known_pipoid_frog_from_South_America_A_new_genus_from_the_Middle_Cretaceous_of_Argentina]&amp;lt;/ref&amp;gt;&amp;lt;ref&amp;gt;Báez, A. M., &amp;amp; Turazzini, G. F. (2024). &amp;quot;New Data on the Osteology and Development of ''Avitabatrachus uliana'' (Anura, Xenoanura), a Pipimorph from the Candeleros Formation, Cretaceous of Northwestern Patagonia, Argentina&amp;quot;. Ameghiniana, 61(1), 25-33. &amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
MUCPv 123 - niekompletna czaszka oraz szkielet pozaczaszkowy &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
MUCPv 123a -  niekompletna czaszka oraz szkielet pozaczaszkowy należący do kijanki&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Najstarszy opisany przedstawiciel Pipoidea (płazy bezogonowe) pochodzący z Ameryki Południowej.&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
''Avitabatrachus'' [[sp.]] &amp;lt;ref&amp;gt;Báez, A. M., Muzzopappa, P., &amp;amp; dos Santos Araújo, O. G. (2022). &amp;quot;New remains from the Cenomanian Candeleros Formation, Neuquén Basin (Patagonia, Argentina) provide insights into the formation of the sacro-urostylic complex in early pipimorph frogs (Amphibia, Anura)&amp;quot;. Cretaceous Research, 129, 105026. [[doi:10.1016/j.cretres.2021.105026]]&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
MMCh-PV 259 - niekompletny szkielet pozaczaszkowy &lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Nieokreślony gatunek z rodzaju ''Avitabatrachus''.&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Niezidentyfikowany przedstawiciel Pipimorpha &amp;lt;ref&amp;gt;Báez, A. M., Muzzopappa, P., &amp;amp; Nicoli, L. (2007). &amp;quot;Anurans from the Candeleros Formation (? Cenomanian-Turonian) of west-central Argentina: new evidence for pipoid evolution&amp;quot;. Cretaceous Research, 28(6), 1005-1016. [[doi:10.1016/j.cretres.2007.01.004]]&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
MACN Pv N96 - niekompletna czaszka oraz szkielet pozaczaszkowy &lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Być może reprezentuje nowy takson.&lt;br /&gt;
|}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Ryby===&lt;br /&gt;
{| class=&amp;quot;wikitable sortable&amp;quot; align=&amp;quot;center&amp;quot; width=&amp;quot;100%&amp;quot;&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
! colspan=&amp;quot;3&amp;quot; align=&amp;quot;center&amp;quot; |'''Ryby&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
!Takson&lt;br /&gt;
!Materiał kopalny&lt;br /&gt;
!Komentarz&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
''Ceratodus argentinus'' &amp;lt;ref&amp;gt;Apesteguía, S., Agnolin, F., &amp;amp; Claeson, K. (2007). &amp;quot;Review of Cretaceous dipnoans from Argentina (Sarcopterygii: Dipnoi) with descriptions of new species&amp;quot;. Revista del Museo Argentino de Ciencias Naturales nueva serie, 9(1), 27-40.&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
MPCA 402 - prawie kompletna lewa płyta zębowa &lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Jedyna opisana ryba dwudyszna z formacji Candeleros.&lt;br /&gt;
|}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Ssaki===&lt;br /&gt;
{| class=&amp;quot;wikitable sortable&amp;quot; align=&amp;quot;center&amp;quot; width=&amp;quot;100%&amp;quot;&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
! colspan=&amp;quot;4&amp;quot; align=&amp;quot;center&amp;quot; |'''Ssaki&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
!Takson&lt;br /&gt;
!Materiał kopalny&lt;br /&gt;
!Komentarz&lt;br /&gt;
!Grafika&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
''Cronopio dentiacutus'' &amp;lt;ref&amp;gt;Rougier, G. W., Martinelli, A. G., &amp;amp; Forasiepi, A. M. (2021). &amp;quot;Mesozoic mammals from South America and their forerunners&amp;quot;. Springer Nature. pp. 201-260&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
MPCA 454 - niekompletna czaszka&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Poza wyżej wymienionym [[holotyp|okazem typowym]] do ''Cronopio dentiacutus'' przypisuje się następujące okazy&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
MPCA 450 - niekompletna lewa dolna szczęka z zębami&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
MPCA 453 - niekompletna czaszka z górną prawą szczęką&lt;br /&gt;
| &lt;br /&gt;
Jedyny opisany ssak z formacji Candeleros.&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
[[Plik:Cronopio NT.jpg|200px]]&lt;br /&gt;
|}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Tropy===&lt;br /&gt;
{| class=&amp;quot;wikitable sortable&amp;quot; align=&amp;quot;center&amp;quot; width=&amp;quot;100%&amp;quot;&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
! colspan=&amp;quot;4&amp;quot; align=&amp;quot;center&amp;quot; |'''Ichnotaksony&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
!Ichnotakson&lt;br /&gt;
!Prawdopodobny sprawca&lt;br /&gt;
!Komentarz&lt;br /&gt;
!Grafika&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
''[[Abelichnus|Abelichnus astigarrae]]'' &amp;lt;ref name=&amp;quot;Calvo1991&amp;quot;&amp;gt;Calvo, J. O. (1991). &amp;quot;Huellas de dinosaurios en la Formación Río Limay (Albiano-Cenomaniano?), Picún Leufú, Provincia del Neuquén, República Argentina (Ornithischia-Saurischia: Sauropoda-Theropoda)&amp;quot;. Ameghiniana. 28 (3): 241–258&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
[[Abelisauridae|abelizauryd]] lub [[Carcharodontosauridae|karcharodontozauryd]]&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Tropy pozostawione przed dużego [[Theropoda|teropoda]].&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
[[Plik:Abelichnus.png|200px]]&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
''[[Bressaniichnus|Bressaniichnus patagonicus]]'' &amp;lt;ref name=&amp;quot;Calvo1991&amp;quot;&amp;gt;&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
[[teropod]]&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Tropy te pozostawił niedużej wielkości teropod mający trzy palce u stopy.&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
''[[Deferraiichnum|Deferraiichnum mapuchense]]''&amp;lt;ref name=&amp;quot;Calvo1991&amp;quot;&amp;gt;&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
[[teropod]]&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Tropy te charakteryzują się wyjątkowo długim odciskiem III palca z ostrym pazurem. Pozostawił je nieduży teropod.&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
''[[Limayichnus|Limayichnus major]]'' &amp;lt;ref name=&amp;quot;Calvo1991&amp;quot;&amp;gt;&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
[[ornitopod]]&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Tropy pozostawił dwunożny ornitopod. Do wymienionego ichnogatunku zapewne nalezą również ślady ''Bonaparteichnum tali''. W 2020 roku Krapovickas i in. uznali je za ''[[nomen dubium]]''.&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
''[[Picunichnus|Picunichnus benedettoi]]'' &amp;lt;ref name=&amp;quot;Calvo1991&amp;quot;&amp;gt;&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
[[teropod]]&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Tropy pozostawił teropod mający stopę z czterema palcami.&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
''[[Sauropodichnus|Sauropodichnus giganteus]]'' &amp;lt;ref name=&amp;quot;Calvo1991&amp;quot;&amp;gt;&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
[[zauropod]]&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Tropy te pozostawił dużych rozmiarów zauropod. W 2020 roku Krapovickas i in. uznali je za ''[[nomen dubium]]''.&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
''[[Sousaichnum|Sousaichnum monettae]]'' &amp;lt;ref name=&amp;quot;Calvo1991&amp;quot;&amp;gt;&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
[[zauropod]]&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
Tropy te pozostawił dużych rozmiarów zauropod.&lt;br /&gt;
|}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Plik:Dromaeosaurid track.jpg|thumb|Rekonstrukcja potencjalnego sprawcy śladu, schemat oraz stopy oraz tropu dromeozauryda z formacji Candeleros. Autor: Alessio Ciaffi. Źródło: Heredia i in., 2025 [https://www.scup.com/doi/10.18261/let.58.3.4]]]&lt;br /&gt;
Tropy z formacji Candeleros są bardzo dobrze zbadane. [[Calvo]] w 1991 zdefiniował kilka nowych [[ichnotakson]]ów, jednak ''Sauropodichnus giganteus'' i ''Limayichnus major'' są uważane za ''[[nomen dubium]]'' (Krapovickas i in., 2020). Candia Halupczok i in. (2018) opisali kolejne tropy dinozaurów z pradawnej pustyni zwanej Kokorkom (prowincja Rio Negro). Ich zdaniem pozostawiły je [[Theropoda|teropody]] i [[Ornithopoda|ornitopody]] podczas pory suchej. Heredia i in. (2019) opisali nowy szlak tropów zauropodów pozostawiony najprawdopodobniej przez [[Rebbachisauridae|rebbachizaurydy]]. Krapovickas i współpracownicy (2020) uznali, że tropy z ichnogatunku ''Sauropodichnus giganteus'' pozostawiły tytanozaury, a one są bardzo podobne do ichnorodzaju ''[[Brontopodus]]'', zaś prawdopodobnym sprawcą ''Limayichnus major'' były [[Carcharodontosauridae|karcharodontozaurydy]]. W tym samym roku inny zespół badaczy pod przewodnictwem Arturo Miguel Heredia zbadał trzypalcowe tropy teropodów z prowincji Neuquen (okolice miast Añelo i Chos Malal). Jak się okazało, prawdopodobnie pozostawiły je [[Abelisauridae|abelizaurydy]], lecz nie utworzyli dla nich nowego ichnorodzaju. Tymczasowo przypisali je do ichnogatunku ''Asianopodus pulvinicalx''. Co ciekawe, badacze ci zauważyli również nieznane tropy trójpalczaste pozostawione przez teropody. W 2021 roku Heredia i współpracownicy ponownie badali tropy dinozaurów nieopodal miast Añelo i Chos Malal. Ich zdaniem zostawiły je [[Carcharodontosauridae|karcharodontozaurydy]] oraz nieznane dwunożne dinozaury. Niektóre ślady teropodów znajdowały się w tym samym miejscu, co opisane przez tych samych naukowców w 2019 roku prawdopodobne tropy rebbachizaurydów. Najnowsze badanie śladów dinozaurów z formacji Candeleros przeprowadzili Apesteguía i in. (2023) na obszarze pradawnej pustyni Kokorkom znajdującej się w prowincji Rio Negro. Co ciekawe, tropy te pozostawiły zauropody, a na niektórych zachowały się nawet odciski skóry. &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
W formacji Candeleros odnaleziono również tropy pterozaurów (Calvo, 1999). Heredia i współpracownicy (2024) opisali nowe tropy pterozaurów. Zostały one pozostawione przez osobniki w różnym wieku. Ślady dłoni były trójkątne i asymetryczne, gdy stóp - trójpalczaste i prostokątne lub prawie prostokątne. Różnią się one od innych znanych tropów, a ich prawdopodobnymi sprawcami byli przedstawiciele Pterodactyloidea. Heredia i in. (2024) tymczasowo przypisali opisywane tropy do ichnorodzaju ''Pteraichnus''.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Heredia i współpracownicy (2025) opisali co najmniej 6 dwupalczastych tropów [[Dromaeosauridae|dromeozaurydów]] ze stanowiska El Sauce. Zachowane ślady mierzą ok. 10 cm długości i wykazują odciski palców III i IV oraz proksymalny odcisk palca II z wyraźnym i dobrze rozwiniętym śladem pazura. Sprawca tropów miał charakterystyczny szpon na II palcu i mógł go oprzeć o podłoże, prawdopodobnie podczas postoju. Ślady te mógł pozostawić ''Buitreraptor'' lub podobne do niego zwierzę. Są to pierwsze znane ichnoskamieniałości [[Dromaeosauridae|dromeozaurydów]] z  Patagonii.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Bibliografia==&lt;br /&gt;
&amp;lt;small&amp;gt;&lt;br /&gt;
Apesteguía, S., Díaz-Martínez, I., Mayoral, J. P., Riguetti, F., Veiga, G. D., de Valais, S., &amp;amp; Dumont, L. F. (2023). &amp;quot;Dinosaur tracks with skin impressions in the La Buitrera Paleontological Area (Candeleros Formation, Cenomanian), Río Negro Province, Argentina&amp;quot;. Cretaceous Research, 150, 105584. [[doi:10.1016/j.cretres.2023.105584]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Apesteguía, S., &amp;amp; Zaher, H. (2006). &amp;quot;A Cretaceous terrestrial snake with robust hindlimbs and a sacrum&amp;quot;. Nature, 440(7087), 1037-1040. [[doi:10.1038/nature04413]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Candia Halupczok, D. J., Sánchez, M. L., Veiga, G. D., &amp;amp; Apesteguía, S. (2018). &amp;quot;Dinosaur tracks in the Kokorkom Desert, Candeleros Formation (Cenomanian, Upper Cretaceous), Patagonia Argentina: implications for deformation structures in dune fields&amp;quot;. Cretaceous Research, 83, 194-206. [[doi:10.1016/j.cretres.2017.10.017]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Garrido, A. C. (2010). &amp;quot;Estratigrafía del Grupo Neuquén, Cretácico Superior de la Cuenca Neuquina (Argentina): nueva propuesta de ordenamiento litoestratigráfico&amp;quot;. Revista del Museo Argentino de Ciencias Naturales, 12(2), 121-177&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Heredia, A. M., Díaz-Martínez, I., Pazos, P. J., Comerio, M., &amp;amp; Fernández, D. E. (2020). &amp;quot;Gregarious behaviour among non-avian theropods inferred from trackways: A case study from the Cretaceous (Cenomanian) Candeleros Formation of Patagonia, Argentina&amp;quot;. Palaeogeography, Palaeoclimatology, Palaeoecology, 538, 109480. [[doi:10.1016/j.palaeo.2019.109480]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Heredia, A. M., Díaz-Martínez, I., Pazos, P. J., &amp;amp; de Valais, S. (2024). &amp;quot;Pterosaur tracks from the Upper Cretaceous (Cenomanian) Candeleros Formation of Northwestern Patagonia, Argentina: Ichnotaxonomic and palaeoecological perspectives from Gondwana&amp;quot;. Palaeogeography, Palaeoclimatology, Palaeoecology, 112338. [[doi:10.1016/j.palaeo.2024.112338]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Heredia, A. M., Gianechini, F. A., Bellardini, F., Maniel, I. J., Garrido, A. C., Windholz, G. J., Baiano, M. A., Ciaffi, A., &amp;amp; Díaz-Martínez, I. (2025). &amp;quot;Dromaeosaurid tracks from the Upper Cretaceous Candeleros Formation of northwestern Patagonia provide additional data on the palaeobiology and palaeoecology of 'raptor' dinosaurs&amp;quot;. Lethaia. 58 (3): 1-12. [[doi:10.18261/let.58.3.4]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Heredia, A. M., Pazos, P. J., &amp;amp; Díaz-Martínez, I. (2021). &amp;quot;Morphological variations in dinosaur tridactyl tracks from the Candeleros Formation (Upper Cretaceous) of northwestern Patagonia, Argentina&amp;quot;. Journal of South American Earth Sciences, 108, 103212. [[doi:10.1016/j.jsames.2021.103212]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Heredia, A. M., Pazos, P. J., Fernández, D. E., Díaz-Martínez, I., &amp;amp; Comerio, M. (2019). &amp;quot;A new narrow-gauge sauropod trackway from the Cenomanian Candeleros Formation, northern Patagonia, Argentina&amp;quot;. Cretaceous Research, 96, 70-82. [[doi:10.1016/j.cretres.2018.11.016]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Krapovickas, V., Garrido, A. C., &amp;amp; Canale, J. I. (2020). &amp;quot;Dinosaur tracks at Cañadón de las Campanas and Villa El Chocón area (Late Cretaceous, Candeleros Formation), Patagonia, Argentina&amp;quot;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Leanza, H. A., Apesteguıa, S., Novas, F. E., &amp;amp; de la Fuente, M. S. (2004). &amp;quot;Cretaceous terrestrial beds from the Neuquén Basin (Argentina) and their tetrapod assemblages&amp;quot;. Cretaceous Research, 25(1), 61-87. [[doi:10.1016/j.cretres.2003.10.005]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Lizzoli, S., Raigemborn, M. S., &amp;amp; Varela, A. N. (2021). &amp;quot;Controls of pedogenesis in a fluvial-eolian succession of Cenomanian age in northern Patagonia&amp;quot;. Palaeogeography, Palaeoclimatology, Palaeoecology, 577, 110549. [[doi:10.1016/j.palaeo.2021.110549]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Maniel, I. J., Almeida, R., Kimbrough, D. L., de la Puente, G. S., Garrido, A. C., Bellardini, F., &amp;amp; Mahoney, J. B. (2026). &amp;quot;Albian zircon U-Pb crystallization ages from tuff beds in the Candeleros and Huincul formations, Neuquén Basin, Argentina&amp;quot;. Gondwana Research. [[doi:10.1016/j.gr.2026.06.020]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Riguetti, F.J., Apesteguía, S. &amp;amp; Pereda-Suberbiola, X. (2022). &amp;quot;A new Cretaceous thyreophoran from Patagonia supports a South American lineage of armoured dinosaurs&amp;quot;. Scientific Reports. 12 (1): 11621. [[doi:10.1038/s41598-022-15535-6.]]&lt;br /&gt;
&amp;lt;references/&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Kategoria: Formacje]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria: Formacje kredowe]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria: Formacje Ameryki Południowej]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria: Formacje Argentyny]]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>Taurovenator</name></author>
		
	</entry>
	<entry>
		<id>https://encyklopedia.dinozaury.com/index.php?title=Campananeyen&amp;diff=38361</id>
		<title>Campananeyen</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://encyklopedia.dinozaury.com/index.php?title=Campananeyen&amp;diff=38361"/>
		<updated>2026-07-31T15:57:46Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Taurovenator: &lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;{{DISPLAYTITLE:''Campananeyen''}}&lt;br /&gt;
{{Opis&lt;br /&gt;
 |Autor                  = [[Paweł Konarzewski]]&lt;br /&gt;
 |Korekta                =  &lt;br /&gt;
 |nazwa                  =  ''Campananeyen'' &lt;br /&gt;
 |długość                = &lt;br /&gt;
 |masa                   = &lt;br /&gt;
 |wysokość               =&lt;br /&gt;
 |dieta                  = roślinożerny &lt;br /&gt;
 |miejsce                = [[Argentyna]] - Neuquen&lt;br /&gt;
&amp;lt;small&amp;gt;([[formacja]] [[Candeleros]])&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
 |czas                   = {{Występowanie|100|97}}&lt;br /&gt;
ok. 100-97 [[Ma]]&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
&amp;lt;small&amp;gt;[[późna kreda]] ([[cenoman]])&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
 |systematyka            = [[Dinosauria]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Saurischia]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Sauropodomorpha]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Sauropoda]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Diplodocoidea]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Rebbachisauridae]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
 |grafika                = Campananeyen_fragilissimus.png&lt;br /&gt;
 |podpis                 = Rekonstrukcja.  Autor: Ddinodan [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Campananeyen_fragilissimus.png]&lt;br /&gt;
 |PorównanieGrupa        = &lt;br /&gt;
 |PorównanieDługość      = &lt;br /&gt;
 |mapa                   = &lt;br /&gt;
}}&lt;br /&gt;
==Wstęp==&lt;br /&gt;
''Campananeyen'' to [[Rebbachisauridae|rebbachizauryd]] blisko spokrewniony z ''[[Zapalasaurus]]'', ''[[Sidersaura]]'' oraz nienazwanym okazem MACN-Pv-N 35 z formacji [[La Amarga]] żyjący w [[późna kreda|późnej kredzie]] na terenie dzisiejszej Argentyny. Jest to drugi przedstawiciel [[Rebbachisauridae]] opisany w 2024 roku przez zespół paleontologów pod przewodnictwem Lucasa Lerzo.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Materiał kopalny==&lt;br /&gt;
[[Holotyp]] o numerze katalogowym MMCh-PV 71 to elementy czaszki (puszka mózgowa i kość kwadratowa) oraz fragmentaryczne kości szkieletu pozaczaszkowego (łuk neuralny tylnego kręgu grzbietowego, częściowy kręg krzyżowy oraz fragment wyrostka kolczystego kręgu krzyżowego, tylny kręg ogonowy, prawa kość biodrowa, fragmenty lewej oraz inne niezidentyfikowane części i ostatnie paliczki 1 i 2 palca). Szczątki należące do dorosłego osobnika odnaleziono na obszarze mniejszym niż 4 m² (Paulina-Carabajal i in., 2016).&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Budowa==&lt;br /&gt;
''Campananeyen'' ogólnym wyglądem zapewne przypominał inne [[Rebbachisauridae|rebbachizaurydy]]. Był to czworonożny roślinożerca mający dość krótką szyję oraz długi ogon. Od swoich kuzynów różnił się szczegółami budowy puszki mózgowej, kości kwadratowej oraz biodra. Cechą charakterystyczną ''Campananeyen'' był silnie [[pneumatyzacja|speumatyzowany]] szkielet pozaczaszkowy.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Etymologia==&lt;br /&gt;
Nazwa rodzajowa ''Campananeyen'' nawiązuje do stanowiska Las Campanas, gdzie odnaleziono szczątki dinozaura oraz zawiera słowo ''neyen'' z języka Mapucze znaczące &amp;quot;powietrze&amp;quot;. Epitet gatunkowy ''fragilissimus'' wywodzi się z łaciny i oznacza &amp;quot;najbardziej kruchy&amp;quot;.  Odnosi się on do cienkiej kości biodrowej.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Spis gatunków==&lt;br /&gt;
{| class=&amp;quot;wikitable&amp;quot;&lt;br /&gt;
|{{V| ''Campananeyen''}}&lt;br /&gt;
| {{Kpt|Lerzo, Fernández-Baldor, Canale, Whitlock, Otero}} i {{Kpt|Gallina}}, [[2024]]&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|{{V|''C. fragilissimus''}}&lt;br /&gt;
| {{Kpt|Lerzo, Fernández-Baldor, Canale, Whitlock, Otero}} i {{Kpt|Gallina}}, [[2024]]&lt;br /&gt;
|}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Bibliografia==&lt;br /&gt;
&amp;lt;small&amp;gt;&lt;br /&gt;
Lerzo, L. N., Fernández-Baldor, F. T., Canale, J.I., Whitlock, J. A., Otero, A., &amp;amp; Gallina, P. A. (2024). &amp;quot;They all floated in the Cretaceous: new rebbachisaurid (Sauropoda, Diplodocoidea) with a highly pneumatized skeleton from the Upper Cretaceous (lower Cenomanian) of Patagonia, Argentina&amp;quot;. Historical Biology: 1–14. [[doi:10.1080/08912963.2024.2383708]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Paulina-Carabajal, A., Canale, J. I., &amp;amp; Haluza, A. (2016). &amp;quot;New rebbachisaurid cranial remains (Sauropoda, Diplodocoidea) from the Cretaceous of Patagonia, Argentina, and the first endocranial description for a South American representative of the clade&amp;quot;. Journal of Vertebrate Paleontology, 36(5), e1167067. [[doi:10.1080/02724634.2016.1167067]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Dinosauria]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Saurischia]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Sauropodomorpha]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Sauropoda]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Diplodocoidea]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Rebbachisauridae]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Ameryka Południowa]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Argentyna]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Mezozoik]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Kreda]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Cenoman]]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>Taurovenator</name></author>
		
	</entry>
	<entry>
		<id>https://encyklopedia.dinozaury.com/index.php?title=Terminy_anatomiczne&amp;diff=38360</id>
		<title>Terminy anatomiczne</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://encyklopedia.dinozaury.com/index.php?title=Terminy_anatomiczne&amp;diff=38360"/>
		<updated>2026-07-31T15:54:37Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Taurovenator: &lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt; Do poprawy i uporządkowania.&lt;br /&gt;
==Budowa czaszki==&lt;br /&gt;
[[Plik:Budowaczaszkiyj0.png|300px|thumb|right| Schemat budowy czaszki na podstawie ichtiostegi (skan z &amp;quot;Paleozoologii&amp;quot; F. Biedy).]]&lt;br /&gt;
''angulare	''-	kość	kątowa &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''articulare	''-	kość	stawowa &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''coronoideum	''-	kość	wieńcowa &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''dentale	''-	kość	zębowa &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''frontale	''-	kość	czołowa &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''jugale	''-	kość	jarzmowa &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''lacrimale	''-	kość	łzowa &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''maxilla	''-	kość	szczękowa &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''nasale	''-	kość	nosowa &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''occipitale	''-	kość	potyliczna &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''operculare	''-	kość	pokrywowa &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''orbitale	''-	kość	oczodołowa &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''otica	''-	kości	uszne &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''palatinum	''-	kość	podniebienia &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''parietale	''-	kość	ciemieniowa &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''pterygodium	''-	kość	skrzydłowa &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''quadratum	''-	kość	kwadratowa &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''sphenoideum	''-	kość	klinowa &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''spleniale	''-	kość	płatowa &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''squamosum	''-	kość	łuskowa &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''temporale	''-	kość	skroniowa &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''tympanicum	''-	kość	bębenkowa &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''vomer	''-	kość	lemieszowa &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Ogólne==&lt;br /&gt;
''skeleton'' - szkielet &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''cranium'' - czaszka  &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''mandibula'' - żuchwa  &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''[[kręgosłup|collumna vertebralis]]'' - kręgosłup &amp;lt;br&amp;gt; &lt;br /&gt;
''thorax'' - klatka piersiowa  &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''pelvis'' - miednica  &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''manus/palma manus'' - dłoń/powierzchnia dłoniowa  &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''ossa manus'' - kości ręki  &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''pes'' - stopa  &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''ossa pedis'' - kości stopy  &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''pectoral girdle'' - pas barkowy&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Szwy czaszkowe==&lt;br /&gt;
''sutura sphenofrontalis'' - szew skroniowo-czołowy  &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''sutura coronalis'' - szew wieńcowy  &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''sutura frontozygomatica'' - szew czołowojarzmowy  &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''sutura sphenozygomatica'' - szew klinowo-jarzmowy  &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''sutura zygomaticomaxillaris'' - szew jarzmowo-szczękowy &amp;lt;br&amp;gt; &lt;br /&gt;
''sutura intermaxillaris'' - szew międzyszczękowy  &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''sutura lambdoidea'' - szew węglowy  &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''sutura sagittalis'' - szew strzałkowy  &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Budowa klatki piersiowej==&lt;br /&gt;
''costae verae'' - żebra prawdziwe (I-VII)  &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''costae spuriae'' - żebra rzekome (VIII-XII)  &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''costae fluctuantes'' - żebra wolne (XI-XII)  &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''cartilago costalis'' - chrząstka żebra  &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''sternum'' - mostek  &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''manubrium sterni'' - rękojeść mostka  &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''corpus sterni'' - trzon mostka  &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''processus xiphoideus'' - wyrostek mieczykowaty  &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''gastralium'' - żebro brzuszne (l. mn. [[gastralia]]) &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Budowa kręgosłupa==&lt;br /&gt;
''vertebrae cervicales'' - kręgi szyjne  &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''vertebrae thoracicae'' - kręgi piersiowe  &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''vertebrae lumbales'' - kręgi lędźwiowe  &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''sacrum'' - kość krzyżowa  &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''coccygis'' - kość guziczna/kręgi guziczne u ludzi  &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''vertebrate cadual'' - kręgi ogonowe u zwierzęt  &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''[[chevron]]'' - szewron &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Budowa kręgu===&lt;br /&gt;
''vertebrae [[centrum]]'' - trzon kręgu  &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''vertebrae neural arch'' - łuk nerwowy kręgu &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''neural spine'' - wyrostek kolczysty (łuku nerwowego)&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''spinous process'' = ''neural spine''&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''zygapophyses'' = ''articular process''&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''articular process'' - wyrostek stawowy&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''transverse process'' - wyrostek poprzeczny&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''diapophysis'' - wyrostek poprzeczny górny&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''[[epipophysis]]'' - epipofyzja, epipofyza&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Budowa kończyn dolnych/tylnych==&lt;br /&gt;
''femur'' - kość udowa  &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''fibula'' - kość strzałkowa &amp;lt;br&amp;gt; &lt;br /&gt;
''tibia'' - kość piszczelowa  &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''patella'' - rzepka  &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Budowa stopy==&lt;br /&gt;
''calcaneus'' - kość piętowa  &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''trochlea tali'' - bloczek kości skokowej  &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''talus'' - kość skokowa  &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''cuboideum'' - kość sześcienna  &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''naviculare'' - kość łódkowata  &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''cuneiforme intermedium'' - kość klinowata pośrednia  &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''cuneiforme mediale'' - kość klinowata przyśrodkowa  &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''cuneiforme laterale'' - kość klinowata boczna  &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''metatarsale'' - kość śródstopia (I-V)  &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''phalanx proximalis'' - paliczek bliższy (I-V)  &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''phalanx media'' - paliczek środkowy (I-IV)  &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''phalanx distalis'' - paliczek dalszy (I-V)  &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Budowa kończyn górnych/przednich==&lt;br /&gt;
''scapula'' - łopatka  &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''scapulocoracoid'' - k. łopatkowo-krucza &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''clavicula'' - obojczyk  &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''ulna'' - kość łokciowa  &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''humerus'' - kość ramienna  &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''radius'' - kość promieniowa  &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Budowa dłoni== &lt;br /&gt;
''capitatum'' - kość główkowata  &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''trapezium'' - kość czworoboczna większa  &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''trapezoideum'' - kość czworoboczna mniejsza  &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''scaphoideum'' - kość łódeczkowata  &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''naviculare'' - kość łódkowata &amp;lt;br&amp;gt; &lt;br /&gt;
''triquetrum'' - kość trójgranista  &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''lunatum'' - kość księżycowa  &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''hamatum'' - kość haczykowata  &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''pisiforme'' - kość grochowata  &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''phalanx proximalis'' - paliczek bliższy  &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''phalanx media'' - paliczek środkowy  &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''phalanx distalis'' - paliczek dalszy/dystalny  &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Budowa miednicy==&lt;br /&gt;
''coxae'' - kość miednicza  &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''ilium'' - kość biodrowa  &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''ischii'' - kość kulszowa  &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''pubis'' - kość łonowa  &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''acetabulum'' - panewka stawowa  &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''processus iliacus'' - wyrostek biodrowy  &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''foramen obturatorium'' - otwór zasłonięty  &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Pozostałe==&lt;br /&gt;
''parasphenoid'' - k. przyklinowa  &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''supraoccipital'' - k. nadpotyliczna   &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''pterygoids'' - ko. skrzydłowe  &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''prearticular'' - k. przedstawowa  &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''surangular'' (''suprangular'') - k. kątowa górna   &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''rostrum'' - k. rostralna (u ceratopsów) albo pysk   &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''epijugal'' - k. nadjarzmowa  &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''occipital condylum'' -&amp;gt; kłykieć potyliczny  &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''condylus occipitalis'' = kłykieć potyliczny  &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''[[atlas]]'' - dźwigacz  &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''[[axis]]'' - obrotnik  &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''synservical'' - zrośnięte kręgi szyjne  &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''dorsal centra'' - trzony kregow grzbietowych  &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''astragalus'' - k. skokowa (inaczej ''Talus bone'')  &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''coracoid (coracoideum)'' - k. krucza  &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''tarsus/tarsal'' - stęp  &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''carpus'' - nadgarstek/k. nadgarstka  &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''metacarpals'' - k. śródręcza  &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''center of ossification'' -&amp;gt; centrum skostnienia  &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''preacetabular process'' - wyrostek przedpanewkowy  &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''postacetabular process'' - wyrostek zapanewkowy  &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''supratemporale fenestra'' - górne okno skroniowe,   &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''paroccipitale process'' - wyrostek bocznopotyliczny kości zewnętrznopotylicznej (''exoccipitale'')  &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''symphysis'' - spojenie&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Osteologia==&lt;br /&gt;
''pars ossea'' - część kostna &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''periosteum'' - okostna &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''endosteum'' - śródkoście, błona wyścielająca jamę szpikową &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''substantia corticalis'' - istota korowa - warstwa powiezchniowa zbudowana z blaszek podstawnych zewnętrznych &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''substantia compacta'' - istota zbita. tkanka zbudowana z osteonów &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''substantia spongiosa (trabecularis'' - istota gąbczasta (beleczkowa). Tkanka kostna o luźniejszej, beleczkowej budowie, w której puste, jamkowate przestrzenie wypełnia szpik &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''pars cartilaginosa'' - część chrzęstna &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''perichondrium'' - ochrzęstna. błona łącznotkankowa okrywająca chrząstkę. Wzrost chrząstki następuje częściowo właśnie od niej. &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''os longum'' - kość długa &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''os breve'' - k.krótka &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''os planum'' - k. płaska &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''os irregulare'' - k. nieregularna, o nieregularnym kształcie &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''os pneumaticum'' - k. pneumatyczna, zawierająca komory wypełnione powietrzem &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''epiphysis'' - nasada; koniec kości zawierający chrząstkę nasadową umożliwiającą, do pewnego czasu, wzrost kości na długość &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''diaphysis'' - trzon kości &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''metaphysis'' - przynasada. Warstwa miedzy nasadą i trzonem kości &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''facies articularis'' - powierzchnia stawowa &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''cavitas medullaris'' - jama szpikowa &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''foramen nutricium'' - otwór odżywczy - wnika przez niego do kości naczynie odżywiające przede wszystkim szpik &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''canalis nutricius'' - kanał odżywczy - jego początek stanowi otwór odżywczy. &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
''syndesmosis'' - więzozrost &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''sutura'' - szew (''serrata/squamosa/plana'' - piłowaty, łuskowy, gładki) &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''schindylesis'' - połączenie rozszczepione &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
''synchondrosis'' - chrząstkozrost - połączenie kości za pośrednictwem chrząstki szklistej &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''symphysis'' - spojenie - połączenie kości za pośrednictwem chrząstki włóknistej &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
''ligamentum'' - więzadło &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''tendon'' - ścięgno &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Przedrostki i orientacja przestrzenna==&lt;br /&gt;
''supra-'' - nad/górny &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''basi-'' - pod/dolny &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''epi-'' - nad &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''pre-'' - przed &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''post-'' - za &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''ecto-'' - zewnętrzny &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''exo-'' - boczny &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''inter-'' - między &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''para-'' - przy &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''opistho-'' - tylny &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
''proximal'' - bliższy &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''distal'' - dalszy &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''posterior'' - tylne   &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''anterior'' - przednie  &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''ventral'' - brzuszny &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''dorsal'' - grzbietowy &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''medial'' - środkowy &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''lateral'' - boczny &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''apical'' - szczytowy &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''lingual'' - językowy &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''frontal'' - czołowy &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''labial'' - wargowy &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
''primarium'' - pierwotny &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''secundarium'' - wtórny &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
''verticalis'' - pionowy &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''horizontalis'' - poziomy &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''medianus'' - pośrodkowy &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''dexter'' - prawy &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''sinister'' - lewy &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''superior'' - górny &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''inferior'' - dolny &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
''cranialis'' - czaszkowy/w kierunku cz. &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''caudalis'' - ogonowy/w kierunku o. &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''rostralis'' - dziobasty &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''apicalis'' - szczytowy &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''basalis/basilaris'' - podstawny &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''medius'' średni/środkowy &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''transversus'' - poprzeczny &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''longitudinalis'' - podłużny &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''axialis'' - osiowy &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''superficialis'' - powerzchniowy &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''profundus'' - głęboki &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''centralis'' - środkowy&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Źródła==&lt;br /&gt;
m.in:&lt;br /&gt;
Feneis, H., 1986 Ilustrowany słownik międzynarodowego mianownictwa anatomicznego&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Anatomia]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Słownik]]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>Taurovenator</name></author>
		
	</entry>
	<entry>
		<id>https://encyklopedia.dinozaury.com/index.php?title=Eopinacosaurus&amp;diff=38358</id>
		<title>Eopinacosaurus</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://encyklopedia.dinozaury.com/index.php?title=Eopinacosaurus&amp;diff=38358"/>
		<updated>2026-07-31T15:52:17Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Taurovenator: &lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;{{DISPLAYTITLE:''Eopinacosaurus''}}&lt;br /&gt;
{{Opis&lt;br /&gt;
 |Autor                  = [[Michał Siedlecki]]&lt;br /&gt;
 |Korekta                = &lt;br /&gt;
 |nazwa                  = ''Eopinacosaurus'' (eopinakozaur)&lt;br /&gt;
 |długość                = &lt;br /&gt;
 |wysokość               = &lt;br /&gt;
 |masa                   = &lt;br /&gt;
 |dieta                  = roślinożerny&lt;br /&gt;
 |miejsce                = [[Chiny]] - Mongolia Wewnętrzna&lt;br /&gt;
&amp;lt;small&amp;gt;([[formacja]] [[Bayan Mandahu]])&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
&amp;lt;hr&amp;gt;&lt;br /&gt;
?[[Mongolia]] - Ajmak Południowogobijski&lt;br /&gt;
&amp;lt;small&amp;gt;([[formacja]] ?[[Djadochta]])&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
 |czas                   = {{Występowanie|83.6|72.2}}&lt;br /&gt;
&amp;lt;small&amp;gt;[[późna kreda]] ([[kampan]])&amp;lt;/small&amp;gt; &lt;br /&gt;
 |systematyka            = [[Dinosauria]]&lt;br /&gt;
 &lt;br /&gt;
[[Ornithischia]] &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Thyreophora]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Ankylosauria]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Ankylosauridae]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Ankylosaurinae]]&lt;br /&gt;
 |grafika                = Eopinacosaurus mephistocephalus.png&lt;br /&gt;
 |podpis                 = Rekonstrukcja przyżyciowa. Autor: Connor Ashbridge. [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Eopinacosaurus_mephistocephalus.png]&lt;br /&gt;
 |PorównanieGrupa        = &lt;br /&gt;
 |PorównanieDługość      = &lt;br /&gt;
 |mapa                   = &lt;br /&gt;
}}&lt;br /&gt;
==Wstęp==&lt;br /&gt;
''Eopinacosaurus'' to rodzaj stosunkowo małego [[Ankylosauridae|ankylozauryda]] żyjącego na terenie dzisiejszej środkowej Azji w drugiej połowie epoki późnej kredy. Do 2026 roku znany był jako drugi nazwany gatunek ''[[Pinacosaurus]]''.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Etymologia==&lt;br /&gt;
Nazwa rodzajowa pochodzi ze starożytnej greki i oznacza &amp;quot;wczesny płytkowy jaszczur&amp;quot; (''eos'' - &amp;quot;świt&amp;quot;; ''pinax'' - &amp;quot;deska&amp;quot;, &amp;quot;płytka&amp;quot;, &amp;quot;tabliczka&amp;quot;; ''saurus'' - &amp;quot;jaszczur&amp;quot;, &amp;quot;gad&amp;quot;) co odnosi się do wcześniejszego wieku lub bycia bardziej pierwotnym od ''[[Pinacosaurus]]'' (Penkalski, 2026). Epitet gatunkowy oznacza &amp;quot;mefistofelesogłowy&amp;quot;, co nawiązuje do Mefistofelesa, demona z dramatu Goethego, pt. &amp;quot;Faust&amp;quot;, gdyż znaleziona czaszka omawianego taksonu przypominała autorom jego pierwotnego opisu głowę diabła ([[Godefroit]] i in., 1999).&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Materiał kopalny==&lt;br /&gt;
[[Holotyp]] (IMM 96BM3/1) to artykułowany szkielet osobnika wpółdorosłego. Tworzą go czaszka, oba półpierścienie szyjne oraz prawie kompletny szkielet pozaczaszkowy (brakuje tylko pewnych elementów kończyn i pancerza grzbietowego) wydobyty ''in situ''. Okaz ten pochodzi z osadów stanowiska Bayan Mandahu, należących do dolnych warstw [[formacja|formacji]] [[Bayan Mandahu]] (Godefroit i in., 1999; Penkalski, 2026).&lt;br /&gt;
[[Plik:Eopinacosaurus.jpg|300px|thumb|right|Rekonstrukcja szkieletu eopinakozaura. Autor zdjęcia: FunkMonk [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Eopinacosaurus.jpg].]]&lt;br /&gt;
Do rodzaju ''Eopinacosaurus'' przypisano również tymczasowo (jako ''E.'' [[cf.]] ''E. mephistocephalus'') okaz MPC-D 100/1337a, pochodzący z dolnej części profilu stanowiska w Tugrikin Shireh, którego osady należą do formacji [[Djadokhta]]. Tworzą go jeszcze nieopisana czaszka i kręgi szyjne. Czaszka jest nieco większa od czaszki okazu typowego, lecz ma słabo zachowaną rejon nosowy (Penkalski, 2026).&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Budowa i systematyka==&lt;br /&gt;
Eopinakozaur był niewielkim ankylozaurydem, dość podobnym do pinakozaura. Odróżniał się od niego brakiem wycięcia w ornamentacji czaszki ponad nozdrzami oraz długimi i smukłymi rogami na kościach łuskowych, sięgającymi wyraźnie za tylny brzeg czaszki. Szerokość czaszki w okolicach tych rogów była większa niż w okolicy nadoczodołowej. ''E. mephistocephalus'' nie miał też wcięcia na kości łzowej (Arbour i Currie, 2015). Godefroit i in. (1999) wymieniali też inne różnice dotyczące czaszki, łopatki oraz kończyn przednich. Bazują one jednak na porównaniu z osobnikiem ''P. grangeri'' będącym w innym wieku niż okaz typowy ''E. mephistocephalus''. Być może więc niektóre z tych cech są związane z ontogenezą. Taką opinię potwierdzają to również Burns i in. (2011). Autorzy ci podają jednak, że oprócz różnicy w kształcie i wielkości rogów na kościach łuskowych, oba gatunki różnią się kształtem dachu czaszki za oczodołami (u gatunku typowego  jest on płaski, a u ''E. mephistocephalus'' – okrągły) oraz jedną cechą kości biodrowej. Jednak wg Arbour (2014) pierwsza z tych różnic jest trudna do oceny. Penkalski (2026) potwierdził poprzednie diagnozy, lecz zakwestionował część cech diagnostycznych proponowanych przez zespół Godefroit'a w 1999 r., m.in. kształt i orientację oczodołów oraz detale dotyczące kształtu kości łzowej i kości ciemieniowej oraz widoczność nozdrzy zewnętrznych. Ponadto zauważył, iż w przypadku pewnych cech czaszki przypomina on ''[[Saichania]]''.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Opisany w 1999 r jako drugi gatunek pinakozaura, ''P. mephistocephalus'', przez kilkanaście lat był uznawany za drugi ważny gatunek tego rodzaju (choć [[Paul]] [2010 i kolejne wydania] sądził, że prawdopodobnie był to męski osobnik gatunku ''P. grangeri''). Wg kilku analiz filogenetycznych te gatunki nie tworzyły jednak kladu (zobacz [[Ankylosauria#Kladogramy|hasło o Ankylosauria]]). Rozbieżności te mogą również wynikać z różnego wieku badanych okazów. Holotyp ''E. mephistocephalus'' jest bowiem okazem współdorosłym, a najlepiej zachowane okazy  ''P. grangeri''  należą do młodych osobników. Ważność obu gatunków i ich przynależność do jednego rodzaju postulują m.in.: Burns i in. (2011); Arbour (2014); [[Victoria Arbour|Arbour]] i [[Philip Currie|Currie]] (2016). Penkalski (2026) argumentował przeniesienie gatunku ''P. mephistocephalus'' do odrębnego rodzaju, ze względu na brak cech diagnostycznych obecnych u obu obecnie rozpoznawanych gatunków pinakozaura i [[Minotaurasaurus|minotaurazaura]] u okazu IMM 96BM3/1, takich jak brak piramidy noso-przedczołowej, wcięcia w k. łzowej, czy zgiętej łopatki; okaz ten za to posiadał cechy nieobecne u wspomnianych taksonów, np. głębszy rów zaoczodołowy, czy całkiem inne ułożenie kości okołonosowych. Analiza filogenetyczna umieściła holotyp i okaz przypisany jako taksony siostrzane, bardziej bazalne od ''Pinacosaurus'' i ''Minotaurasaurus'' (Penkalski, 2026).&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Spis gatunków==&lt;br /&gt;
{| class=&amp;quot;wikitable&amp;quot;&lt;br /&gt;
| {{V|''Eopinacosaurus''}}&lt;br /&gt;
| {{Kpt|[[Paul Penkalski|Penkalski]]}}, [[2026]]&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| {{V|''E. mephistocephalus''}}&lt;br /&gt;
| {{Kpt|({{Kpt|[[Godefroit]], [[Pereda Superbiola]], [[Li]] i [[Dong]]}}, [[1999]]) Penkalski}}, [[2026]]&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|= ''[[Pinacosaurus]] mephistocephalus''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|[[Godefroit]], [[Pereda Superbiola]], [[Li]] i [[Dong]]}}, [[1999]]&lt;br /&gt;
|}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Bibliografia==&lt;br /&gt;
Arbour, V.M. (2014) &amp;quot;Systematics, evolution, and biogeography of the ankylosaurid dinosaurs&amp;quot;. Ph.D thesis, University of Alberta&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Arbour, V.M., Currie, P.J. (2016) &amp;quot;Systematics, phylogeny and palaeobiogeography of the ankylosaurid dinosaurs&amp;quot;. Journal of Systematic Palaeontology. [[doi:10.1080/14772019.2015.1059985]]&lt;br /&gt;
	&lt;br /&gt;
Burns, M., Arbour, V., Sissons, R., Currie, P. (2011). &amp;quot;Juvenile specimens of ''Pinacosaurus grangeri'' Gilmore, 1933 (Ornithischia: Ankylosauria) from the Late Cretaceous of China, with comments on the specific taxonomy of Pinacosaurus&amp;quot;. Cretaceous Research. 32 (2011): 174–186. [[doi:10.1016/j.cretres.2010.11.007]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Godefroit, P.,  Pereda-Suberbiola, X., Li, H., Dong, Z. (1999) &amp;quot;A new species of the ankylosaurid dinosaur Pinacosaurus from the Late Cretaceous of Inner Mongolia (P.R. China)&amp;quot;, Bulletin de l'Institut Royal des Sciences Naturelles de Belgique, Sciences de la Terre 69, 17-36.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Penkalski, P. (2026). &amp;quot;The morphology and systematics of ''Pinacosaurus''&amp;quot;. Historical Biology, 1-42. [[doi:10.1080/08912963.2026.2633178]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Paul, G.S. (2010) &amp;quot;Princeton Field Guide to Dinosaurs&amp;quot; wyd. Princeton University, Princeton i Oxford&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Dinosauria]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Ornithischia]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Thyreophora]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Ankylosauria]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Azja]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Chiny]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Mongolia]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Mezozoik]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Kreda]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Kampan]]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>Taurovenator</name></author>
		
	</entry>
	<entry>
		<id>https://encyklopedia.dinozaury.com/index.php?title=Eopinacosaurus&amp;diff=38357</id>
		<title>Eopinacosaurus</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://encyklopedia.dinozaury.com/index.php?title=Eopinacosaurus&amp;diff=38357"/>
		<updated>2026-07-31T15:48:53Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Taurovenator: &lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;{{DISPLAYTITLE:''Eopinacosaurus''}}&lt;br /&gt;
{{Opis&lt;br /&gt;
 |Autor                  = [[Michał Siedlecki]]&lt;br /&gt;
 |Korekta                = &lt;br /&gt;
 |nazwa                  = ''Eopinacosaurus'' (eopinakozaur)&lt;br /&gt;
 |długość                = &lt;br /&gt;
 |wysokość               = &lt;br /&gt;
 |masa                   = &lt;br /&gt;
 |dieta                  = roślinożerny&lt;br /&gt;
 |miejsce                = [[Chiny]] - Mongolia Wewnętrzna&lt;br /&gt;
&amp;lt;small&amp;gt;([[formacja]] [[Bayan Mandahu]])&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
&amp;lt;hr&amp;gt;&lt;br /&gt;
?[[Mongolia]] - Ajmak Południowogobijski&lt;br /&gt;
&amp;lt;small&amp;gt;([[formacja]] ?[[Djadochta]])&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
 |czas                   = {{Występowanie|83.6|72.2}}&lt;br /&gt;
&amp;lt;small&amp;gt;[[późna kreda]] ([[kampan]])&amp;lt;/small&amp;gt; &lt;br /&gt;
 |systematyka            = [[Dinosauria]]&lt;br /&gt;
 &lt;br /&gt;
[[Ornithischia]] &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Thyreophora]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Ankylosauria]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Ankylosauridae]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Ankylosaurinae]]&lt;br /&gt;
 |grafika                = Eopinacosaurus mephistocephalus.png&lt;br /&gt;
 |podpis                 = Rekonstrukcja przyżyciowa. Autor: Connor Ashbridge. [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Eopinacosaurus_mephistocephalus.png]&lt;br /&gt;
 |PorównanieGrupa        = Ankylosauridae&lt;br /&gt;
 |PorównanieDługość      = &lt;br /&gt;
 |mapa                   = &lt;br /&gt;
}}&lt;br /&gt;
==Wstęp==&lt;br /&gt;
''Eopinacosaurus'' to rodzaj stosunkowo małego [[Ankylosauridae|ankylozauryda]] żyjącego na terenie dzisiejszej środkowej Azji w drugiej połowie epoki późnej kredy. Do 2026 roku znany był jako drugi nazwany gatunek ''[[Pinacosaurus]]''.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Etymologia==&lt;br /&gt;
Nazwa rodzajowa pochodzi ze starożytnej greki i oznacza &amp;quot;wczesny płytkowy jaszczur&amp;quot; (''eos'' - &amp;quot;świt&amp;quot;; ''pinax'' - &amp;quot;deska&amp;quot;, &amp;quot;płytka&amp;quot;, &amp;quot;tabliczka&amp;quot;; ''saurus'' - &amp;quot;jaszczur&amp;quot;, &amp;quot;gad&amp;quot;) co odnosi się do wcześniejszego wieku lub bycia bardziej pierwotnym od ''[[Pinacosaurus]]'' (Penkalski, 2026). Epitet gatunkowy oznacza &amp;quot;mefistofelesogłowy&amp;quot;, co nawiązuje do Mefistofelesa, demona z dramatu Goethego, pt. &amp;quot;Faust&amp;quot;, gdyż znaleziona czaszka omawianego taksonu przypominała autorom jego pierwotnego opisu głowę diabła ([[Godefroit]] i in., 1999).&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Materiał kopalny==&lt;br /&gt;
[[Holotyp]] (IMM 96BM3/1) to artykułowany szkielet osobnika wpółdorosłego. Tworzą go czaszka, oba półpierścienie szyjne oraz prawie kompletny szkielet pozaczaszkowy (brakuje tylko pewnych elementów kończyn i pancerza grzbietowego) wydobyty ''in situ''. Okaz ten pochodzi z osadów stanowiska Bayan Mandahu, należących do dolnych warstw [[formacja|formacji]] [[Bayan Mandahu]] (Godefroit i in., 1999; Penkalski, 2026).&lt;br /&gt;
[[Plik: Eopinacosaurus.jpg|300px|thumb|right|Rekonstrukcja szkieletu eopinakozaura. Autor zdjęcia: FunkMonk [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Eopinacosaurus.jpg].]]&lt;br /&gt;
Do rodzaju ''Eopinacosaurus'' przypisano również tymczasowo (jako ''E.'' [[cf.]] ''E. mephistocephalus'') okaz MPC-D 100/1337a, pochodzący z dolnej części profilu stanowiska w Tugrikin Shireh, którego osady należą do formacji [[Djadokhta]]. Tworzą go jeszcze nieopisana czaszka i kręgi szyjne. Czaszka jest nieco większa od czaszki okazu typowego, lecz ma słabo zachowaną rejon nosowy (Penkalski, 2026).&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Budowa i systematyka==&lt;br /&gt;
Eopinakozaur był niewielkim ankylozaurydem, dość podobnym do pinakozaura. Odróżniał się od niego brakiem wycięcia w ornamentacji czaszki ponad nozdrzami oraz długimi i smukłymi rogami na kościach łuskowych, sięgającymi wyraźnie za tylny brzeg czaszki. Szerokość czaszki w okolicach tych rogów była większa niż w okolicy nadoczodołowej. ''E. mephistocephalus'' nie miał też wcięcia na kości łzowej (Arbour i Currie, 2015). Godefroit i in. (1999) wymieniali też inne różnice dotyczące czaszki, łopatki oraz kończyn przednich. Bazują one jednak na porównaniu z osobnikiem ''P. grangeri'' będącym w innym wieku niż okaz typowy ''E. mephistocephalus''. Być może więc niektóre z tych cech są związane z ontogenezą. Taką opinię potwierdzają to również Burns i in. (2011). Autorzy ci podają jednak, że oprócz różnicy w kształcie i wielkości rogów na kościach łuskowych, oba gatunki różnią się kształtem dachu czaszki za oczodołami (u gatunku typowego  jest on płaski, a u ''E. mephistocephalus'' – okrągły) oraz jedną cechą kości biodrowej. Jednak wg Arbour (2014) pierwsza z tych różnic jest trudna do oceny. Penkalski (2026) potwierdził poprzednie diagnozy, lecz zakwestionował część cech diagnostycznych proponowanych przez zespół Godefroit'a w 1999 r., m.in. kształt i orientację oczodołów oraz detale dotyczące kształtu kości łzowej i kości ciemieniowej oraz widoczność nozdrzy zewnętrznych. Ponadto zauważył, iż w przypadku pewnych cech czaszki przypomina on ''[[Saichania]]''.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Opisany w 1999 r jako drugi gatunek pinakozaura, ''P. mephistocephalus'', przez kilkanaście lat był uznawany za drugi ważny gatunek tego rodzaju (choć [[Paul]] [2010 i kolejne wydania] sądził, że prawdopodobnie był to męski osobnik gatunku ''P. grangeri''). Wg kilku analiz filogenetycznych te gatunki nie tworzyły jednak kladu (zobacz [[Ankylosauria#Kladogramy|hasło o Ankylosauria]]). Rozbieżności te mogą również wynikać z różnego wieku badanych okazów. Holotyp ''E. mephistocephalus'' jest bowiem okazem współdorosłym, a najlepiej zachowane okazy  ''P. grangeri''  należą do młodych osobników. Ważność obu gatunków i ich przynależność do jednego rodzaju postulują m.in.: Burns i in. (2011); Arbour (2014); [[Victoria Arbour|Arbour]] i [[Philip Currie|Currie]] (2016). Penkalski (2026) argumentował przeniesienie gatunku ''P. mephistocephalus'' do odrębnego rodzaju, ze względu na brak cech diagnostycznych obecnych u obu obecnie rozpoznawanych gatunków pinakozaura i [[Minotaurasaurus|minotaurazaura]] u okazu IMM 96BM3/1, takich jak brak piramidy noso-przedczołowej, wcięcia w k. łzowej, czy zgiętej łopatki; okaz ten za to posiadał cechy nieobecne u wspomnianych taksonów, np. głębszy rów zaoczodołowy, czy całkiem inne ułożenie kości okołonosowych. Analiza filogenetyczna umieściła holotyp i okaz przypisany jako taksony siostrzane, bardziej bazalne od ''Pinacosaurus'' i ''Minotaurasaurus'' (Penkalski, 2026).&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Spis gatunków==&lt;br /&gt;
{| class=&amp;quot;wikitable&amp;quot;&lt;br /&gt;
| {{V|''Eopinacosaurus''}}&lt;br /&gt;
| {{Kpt|[[Paul Penkalski|Penkalski]]}}, [[2026]]&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| {{V|''E. mephistocephalus''}}&lt;br /&gt;
| {{Kpt|({{Kpt|[[Godefroit]], [[Pereda Superbiola]], [[Li]] i [[Dong]]}}, [[1999]]) Penkalski}}, [[2026]]&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|= ''[[Pinacosaurus]] mephistocephalus''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|[[Godefroit]], [[Pereda Superbiola]], [[Li]] i [[Dong]]}}, [[1999]]&lt;br /&gt;
|}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Bibliografia==&lt;br /&gt;
Arbour, V.M. (2014) &amp;quot;Systematics, evolution, and biogeography of the ankylosaurid dinosaurs&amp;quot;. Ph.D thesis, University of Alberta&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Arbour, V.M., Currie, P.J. (2016) &amp;quot;Systematics, phylogeny and palaeobiogeography of the ankylosaurid dinosaurs&amp;quot;. Journal of Systematic Palaeontology. [[doi:10.1080/14772019.2015.1059985]]&lt;br /&gt;
	&lt;br /&gt;
Burns, M., Arbour, V., Sissons, R., Currie, P. (2011). &amp;quot;Juvenile specimens of ''Pinacosaurus grangeri'' Gilmore, 1933 (Ornithischia: Ankylosauria) from the Late Cretaceous of China, with comments on the specific taxonomy of Pinacosaurus&amp;quot;. Cretaceous Research. 32 (2011): 174–186. [[doi:10.1016/j.cretres.2010.11.007]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Godefroit, P.,  Pereda-Suberbiola, X., Li, H., Dong, Z. (1999) &amp;quot;A new species of the ankylosaurid dinosaur Pinacosaurus from the Late Cretaceous of Inner Mongolia (P.R. China)&amp;quot;, Bulletin de l'Institut Royal des Sciences Naturelles de Belgique, Sciences de la Terre 69, 17-36.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Penkalski, P. (2026). &amp;quot;The morphology and systematics of ''Pinacosaurus''&amp;quot;. Historical Biology, 1-42. [[doi:10.1080/08912963.2026.2633178]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Paul, G.S. (2010) &amp;quot;Princeton Field Guide to Dinosaurs&amp;quot; wyd. Princeton University, Princeton i Oxford&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Dinosauria]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Ornithischia]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Thyreophora]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Ankylosauria]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Azja]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Chiny]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Mongolia]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Mezozoik]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Kreda]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Kampan]]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>Taurovenator</name></author>
		
	</entry>
	<entry>
		<id>https://encyklopedia.dinozaury.com/index.php?title=Pinacosaurus&amp;diff=38356</id>
		<title>Pinacosaurus</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://encyklopedia.dinozaury.com/index.php?title=Pinacosaurus&amp;diff=38356"/>
		<updated>2026-07-31T15:46:44Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Taurovenator: /* P. grangeri */&lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;{{DISPLAYTITLE:''Pinacosaurus''}}&lt;br /&gt;
{{Opis&lt;br /&gt;
 |Autor                  = [[Kamil Kamiński]], [[Marcin Szermański]]&lt;br /&gt;
 |Korekta                = [[Paweł Konarzewski]]&lt;br /&gt;
 |nazwa                  = ''Pinacosaurus'' (pinakozaur)&lt;br /&gt;
 |długość                = ok. 5 m&lt;br /&gt;
 |wysokość               = &lt;br /&gt;
 |masa                   = ok. 1,9 t&lt;br /&gt;
 |dieta                  = roślinożerny&lt;br /&gt;
 |miejsce                = [[Mongolia]] - Ajmak południowogobijski &lt;br /&gt;
&amp;lt;small&amp;gt;([[formacja]] [[Djadochta]] i ?[[Alagteeg]])&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
&amp;lt;hr&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Chiny]] - Mongolia Wewnętrzna&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;lt;small&amp;gt;([[formacja]] [[Bayan Mandahu]])&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
 |czas                   = {{Występowanie|83.6|72.2}}&lt;br /&gt;
&amp;lt;small&amp;gt;[[późna kreda]] (?[[santon]]-[[kampan]])&amp;lt;/small&amp;gt; &lt;br /&gt;
 |systematyka            = [[Dinosauria]]&lt;br /&gt;
 &lt;br /&gt;
[[Ornithischia]] &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Thyreophora]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Ankylosauria]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Ankylosauridae]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Ankylosaurinae]]&lt;br /&gt;
 |grafika                = Life reconstruction of Pinacosaurus grangeri.png &lt;br /&gt;
 |podpis                 = Rekonstrukcja przyżyciowa ''Pinacosaurus grangeri''. Autor: Connor Ashbridge. [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Life_reconstruction_of_Pinacosaurus_grangeri.png]&lt;br /&gt;
 |PorównanieGrupa        = Ankylosauridae&lt;br /&gt;
 |PorównanieDługość      = 5&lt;br /&gt;
 |mapa                   = &lt;br /&gt;
}}&lt;br /&gt;
==Wstęp==&lt;br /&gt;
''Pinacosaurus'' to średniej wielkości, dość lekko zbudowany ankylozaur z [[późna kreda|późnej kredy]] dzisiejszej [[Mongolia|Mongolii]] oraz [[Chiny|Chin]]. [[Rodzaj]] ten obejmuje dwa ważne [[gatunek|gatunki]]. Pinakozaur znany jest z większej liczby okazów niż jakikolwiek inny azjatycki ankylozaur, dzięki czemu został on stosunkowo dobrze poznany. &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Etymologia==&lt;br /&gt;
[[Plik: The_moving_mountains_by_karkajou1993.png|300px|thumb|right|Pinakozaur na tle pustynnego krajobrazu. Autor: Julio Lecarda [https://julio-lacerda.deviantart.com/art/The-Moving-Mountains-332284371].]]&lt;br /&gt;
Nazwa ''Pinacosaurus'' pochodzi ona od greckich słów ''pinax'' („deska”, „płytka”, „tabliczka”) oraz ''sauros'' („jaszczur”, „gad”).  Stanowi to nawiązanie do płaskich kostnych płytek, pokrywających głowę zwierzęcia. Epitet gatunkowy ''grangeri'' honoruje Waltera Grangera, który zebrał szczątki należące do holotypu (Gilmore, 1933). Z kolei epitet drugiego gatunku - ''hilwitnorum'' to połączenie nazwisk Roberta Hilla, Larry'ego Witmera i [[Norell|Marka Norella]], którzy jako pierwsi opisali [[holotyp]] (Penkalski, 2026).&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Historia odkryć i badań==&lt;br /&gt;
Pierwsze szczątki odkryto w 1923 r. ''Pinacosaurus'' został nazwany i opisany w 1933 r. przez amerykańskiego paleontologa [[Charles Gilmore|Charlesa Gilmore’a]]. Naukowiec ten zaliczył omawianego dinozaura do rodziny [[Nodosauridae]], jednak dzisiaj jest on uważany za pewnego członka [[Ankylosauridae]]. W 1935 r. opisano drugi gatunek pinakozaura - ''Pinacosaurus ninghsiensis'', obecnie jest on jednak uważany za synonim ''P. grangeri'' (m.in. Arbour i Currie, 2016). Podobnie wygląda sprawa ''Syrmosaurus viminocaudus'', opisanego przez [[Maleev]]a w 1952 r. &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
W późniejszych latach bardzo dużo okazów odnaleziono w osadach mongolskiej formacji [[Djadochta]] podczas polsko-mongolskich (1965-71) oraz radziecko-mongolskich/rosyjsko-mongolskich (1969-obecnie) ekspedycji na pustynię Gobi. W latach 80. i 90. naukowcy z Kanady i Chin odkryli w Mongolii Wewnętrznej w Chinach (formacja [[Bayan Mandahu]]) szczątki kilkunastu młodych osobników. W 2015 roku Michael Burns wraz ze współpracownikami opisali szczątki młodocianego pinakozaura z mongolskiej formacji [[Alagteeg]], wydobyte podczas radziecko-mongolskich ekspedycji z 1969 roku.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
W 1996 r. Belgijsko-Chińska ekspedycja odkryła kolejny szkielet młodego osobnika w skałach Bayan Mandahu. Trzy lata później [[Pascal Godefroit]] i współpracownicy na jego podstawie opisali nowy gatunek - ''Pinacosaurus mephistocephalus''. W 2010 r. [[Gregory Paul]] sugerował, że może on być synonimem gatunku typowego. Przez dłuższy czas większość naukowców uznawali ważność ''P. mephistocephalus''. Penkalski (2026) ponownie przebadał skamieniałości pinakozaura. Badacz zauważył, że szczątki należące do ''P. mephistocephalus'' wykazywały liczne różnice w budowie do ''P. grangeri''. Na tej podstawie Penkalski przeniósł ''P. mephistocephalus'' do nowego [[rodzaj]]u ''[[Eopinacosaurus]]''. Dodatkowo nazwał nowy gatunek ''Pinacosaurus'' pochodzący z Mongolii - ''P. hilwitnorum''.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Budowa==&lt;br /&gt;
''Pinacosaurus'' był raczej średniej wielkości ankylozaurem, znacznie mniejszym niż np. ''[[Euoplocephalus]]'', ''[[Ankylosaurus]]'' czy  ''[[Tarchia]]''. Cechował się też względnie lekką budową ([[Teresa Maryańska|Maryańska]], 1977).  Mimo to ogólnym pokrojem ciała przypominał swych większych i masywniejszych krewniaków. Tak jak oni, był opancerzonym, niskim czworonogiem z kostną maczugą na końcu ogona. &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Czaszka===&lt;br /&gt;
[[Plik: Pinacosaurusbcn1.JPG|300px|thumb|right|Czaszka ''Pinacosaurus grangeri''. Autor zdjęcia: Eduard Solà [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Pinacosaurusbcn1.JPG].]]&lt;br /&gt;
Czaszka pinakozaura była dłuższa niż szersza (u dorosłych okazów), czym różniła się on m.in. od ''[[Euoplocephalus]]'', ''[[Ankylosaurus]]'', ''[[Saichania]]'' czy  ''[[Tarchia]]'' (Arbour, 2014). Była też względnie lekko zbudowana. U holotypu mierzyła nieco ponad 30 cm (Gilmore, 1933). W widoku grzbietowym miała ona trójkątny kształt. Pokrywały ją niewielkie osteodermy. Region czołowy i nosowy nie był jednak wyraźnie podzielony na odrębne, płaskie kości (''caputegulae''). Z przodu czaszki znajdował się wąski, zaokrąglony i bezzębny pysk, przypominający dziób. Kości przedszczękowe były gładkie, pozbawione osteoderm. Zęby, umieszczone w kościach szczękowych i zębowych były niewielkie (wysokość koron u holotypu nie przekraczała 4 mm), bocznie spłaszczone, liściokształtne i żłobkowane. Jeden z młodych okazów miał siedemnaście zębów w kości szczękowej i piętnaście lub szesnaście w kości zębowej (Maryańska, 1971). Nozdrza były duże i skierowane do przodu, pokryte osteodermami (Arbour, 2014). Po bokach, z tyłu czaszki wyrastały dwie pary rogów: pierwsza z kości łuskowych i kierowała się ukośnie w górę, a druga na kościach kwadratowo-jarzmowych była zwrócona bardziej do dołu. U ''P. grangeri'' były one proporcjonalnie mniejsze niż u ''Eopinacosaurus'' (Arbour, 2014; Penkalski, 2026). Przypominające rogi struktury wyrastały również znad oczodołów.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Plik: Ankylosaurid_skull_anatomy.png|300px|thumb|right|Czaszka ''P. grangeri'' (po lewej) w porównaniu z ''[[Anodontosaurus]]''. Źródło: Arbour i Currie (2013) [http://www.plosone.org/article/info:doi/10.1371/journal.pone.0062421].]]&lt;br /&gt;
Obszar nosowy czaszki dzielił się na nozdrza zewnętrzne, przedsionek nosowy oraz otwory nosowe. Co ciekawe, u pinakozaura występowały co najmniej trzy par otworów, a u niektórych osobników było to nawet pięć par (Hill i in., 2003). Zostały one nazwane A, B i C. W przedsionku nosowym znajdował się otwór dla dróg oddechowych oraz wspomniane mniejsze otwory. Liczba otworów C była zmienna u różnych okazów pinakozaura (Arbour, 2014). Najbardziej grzbietowo położony otwór kontaktował się bezpośrednio z jamą nosową, podczas gdy inne, umieszczone bardziej brzusznie, prowadziły do jamy, oddzielonej cienką warstwą kości od jamy nosowej. Podobne struktury stwierdzono też u innych ankylozaurów. Być może odgrywały one pewną rolę w termoregulacji, lub też pełniły funkcje akustyczne, wzmacniając wydawane dźwięki. Sugerowano, że otwór B mógł pełnić funkcję gruczołów solnych, jednak hipoteza ta jest w zasadzie niemożliwa do weryfikacji (Hill i in., 2003). Mogły to też być inne gruczoły, natłuszczające lub nawilżające obszar nozdrzy (Maryańska, 1971).&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Szkielet pozaczaszkowy===&lt;br /&gt;
[[Plik: Pinacosaurus.JPG|300px|thumb|right|Szkielet pinakozaura częściowo tkwiący w skale. Autor zdjęcia: Laikayiu [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Pinacosaurus.JPG].]]&lt;br /&gt;
Jak już wspomniano, znamy w zasadzie cały szkielet pinakozaura. Szyja składała się z siedmiu lub ośmiu kręgów. Ich trzony były bardziej pochylone niż u saichanii (przednia powierzchnia znajdowała się niżej niż tylna [Maryańska, 1977]), a łuki nerwowe były całkowicie zredukowane w tylnych kręgach (jednak cecha ta może wynikać z uszkodzenia kręgów [Arbour, 2014]). Odcinek grzbietowy kręgosłupa obejmował co najmniej dziesięć kręgów (Penkalski, 2026). Cechowały się one bardzo wysokimi łukami nerwowymi w porównaniu z długością trzonów. Kość krzyżowa składała się z czterech zrośniętych kręgów o niskich, szerokich trzonach. Ogon z kolei zawierał czterdzieści kręgów. Przednie kręgi ogonowe były stosunkowo krótkie, natomiast w miarę posuwania się do tyłu stawały się one wydłużone i niskie (Maryańska, 1977). Na końcu ogona znajdowała się kostna maczuga, typowa dla ankylozaurów. Kończyny pinakozaura cechowały się lżejszą budową niż u jego krewniaków. Dotyczy to zarówno osobników młodych, jak i dorosłych (Godefroit i in., 1999). Przednie łapy były pięciopalczaste, a tylne – trójpalczaste, choć w starszych publikacjach podawano niejednokrotnie, że ''Pinacosaurus'' miał cztery palce u stóp (Currie i in., 2011). &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Pancerz===&lt;br /&gt;
Podobnie jak u innych ankylozaurów, szyja pinakozaura była chroniona przez dwa półpierścienie kostne. Pierwszy z nich składał się z trzech segmentów, a drugi, większy – z czterech (jednak Arbour [2014] podaje, że pinakozaur nie różnił się w tej kwestii od swoich krewniaków i jego półpierścienie składały się z sześciu elementów). Wydaje się, że opancerzenie chroniące grzbiet było lżejsze, niż np. u euoplocefala czy saichanii, i składało się głównie z drobnych, owalnych osteoderm, biegnących wzdłuż kręgosłupa. Nie ma natomiast śladów większych elementów. Również maczuga ogonowa była względnie nieduża (Penkalski, 2026). &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Co ciekawe, już u młodych osobników wykształciły się elementy kostnej zbroi. Miały one pancerz na głowach i kostne pierścienie chroniące szyję. Reszta ciała była natomiast nieopancerzona (Penkalski, 2026).&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Gatunki==&lt;br /&gt;
===''P. grangeri''===&lt;br /&gt;
[[Plik: Pinacosaurus_resting.JPG|300px|thumb|right|Odpoczywajacy pinakozaur. Autor: Conty [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Pinacosaurus_resting.JPG].]]&lt;br /&gt;
'''Miejsce:''' [[Mongolia]] - [[formacja|formacje]] [[Djadochta]], ?[[Alagteeg]] i [[Chiny]] - [[formacja]] [[Bayan Mandahu]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
'''Materiał kopalny:''' [[Holotyp]] (AMNH 6523) to czaszka wraz z żuchwą. Materiał przypisany obejmuje kilkadziesiąt okazów, przy czym są to zarówno młode, jak i dorosłe osobniki (Arbour; Arbour i Currie, 2016). Wśród nich są zarówno pojedyncze kości, jak i prawie kompletne szkielety. Razem pozwalają one odtworzyć w zasadzie cały szkielet zwierzęcia. Według Penkalskiego (2026) okazy pochodzące ze stanowisk Bayan Mandahu oraz Alag Teeg mogą nie należeć do ''Pinacosaurus''. Autor ten zauważył również, że nieopisane okazy ''Pinacosaurus'' z Tugrikin Shireh (miejsce znalezienia okazu przypisywanego ''[[Eopinacosaurus]]''), również należą do tego gatunku.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Zhu i in. (2026) opisali trzy nowe okazy ''P. grangeri'' (IVPP V 34380, IVPP V 34379 i IVPP V 16855) pochodzące z chińskiej formacji [[Bayan Mandahu]].&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
'''Charakterystyka:''' Jest to gatunek typowy pinakozaura. Jego rogi na kościach łuskowych były krótkie i nie rozciągały się daleko za tylną krawędź czaszki. Szerokość czaszki w okolicach wspomnianych rogów była nie większa niż w okolicy nadoczodołowej. ''P. grangeri'' miał też wcięcie na kości łzowej (Arbour i Currie, 2016). Wcześniejsi autorzy wymieniali także inne różnice, ale większość z nich może być wynikiem zmian zachodzących z toku ontogenezy, bądź też wynikać z błędnego rozpoznania niektórych cech. Według Penkalskiego (2026) ''[[Eopinacosaurus]]'' nie wykazuje żadnych cech charakterystycznych dla gatunków ''Pinacosaurus'', potwierdzając tym jego odrębność od omawianego [[rodzaj]]u.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Zhu i współpracownicy (2026) uważają, że ''P. grangeri'' również można odróżnić od ''&amp;quot;P. mephistocephalus'' (obecnie ''[[Eopinacosaurus]]'') na podstawie budowy oraz proporcji rogów łuskowych. Były one masywniejsze, przy czym szerokość ich podstawy stanowiła około połowę długości rogu. Ponadto u ''P. grangeri'' stosunek szerokości między rogami łuskowymi a szerokością między rogami nadoczodołowymi był mniejszy niż 1,2. Rogi na kości kwadratowo-jarzmowej występowały w dwóch formach, a różnice mogły wynikać ze zmienności osobniczej lub dymorfizmu płciowego. Podczas wzrostu u ''P. grangeri'' pysk ulegał wydłużeniu.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===''P. hilwitnorum''===&lt;br /&gt;
[[Plik:Pinacosaurus hilwitnorum.png|thumb|Rekonstrukcja przyżyciowa ''P. hilwitnorum''. Autor: Connor Ashbridge [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Pinacosaurus_hilwitnorum.png]]]&lt;br /&gt;
'''Miejsce:''' [[Mongolia]] - [[formacja]] [[Djadochta]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
'''Materiał kopalny:''' [[Holotyp]] (IGM 100/1014) to czaszka wraz z żuchwą. Materiał przypisany (IGM 100/3186) obejmuje czaszkę oraz elementy pozaczaszkowe. U tego okazu zachowała się również skamieniała krtań, która pierwotnie uznana za kość gnykową (Hill i in., 2015; Yoshida i in., 2023).&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
'''Charakterystyka:''' od ''P. grangeri'' różnił się szczegółami budowy czaszki, zębów oraz łopatki. ''P. hilwitnorum'' miał więcej otworów w okolicy nosa oraz zrośnięte kości ciemieniowe. Podobnie jak u ''[[Minotaurasaurus]]'', na przedniej części pyska ''P. hilwitnorum'' znajdowała się masa kostnych płytek w kształcie piramid. Ze wspominanym taksonem oraz ''[[Eopinacosaurus]]'' łączyły go liczba otworów w okolicy nosa, styk kości ciemieniowej z zaoczodołową oraz kość łuskowa sięgającą do tylnej krawędzi czaszki w okolicach karku (Penkalski, 2026).&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===''P''. sp.===&lt;br /&gt;
Tan i in. (2022) opisali dość kompletny szkielet pozaczaszkowy (GMC V2682) należący do nieznanego gatunku ''Pinacosaurus''. Nowy materiał kopalny pochodzi z trzeciego stanowiska znajdującego się w Mongolii Wewnętrznej, chińskim regionie autonomicznym. Według Penkalskiego (2026) tego okazu nie można z pewnością przypisać do pinakozaura.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Paleobiologia i paleoekologia==&lt;br /&gt;
[[Plik:Pinacosaurus larynx.jpg|thumb|Skamieniała krtań pinakozaura. Fot. Eight heads serpent [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Pinacosaurus_larynx.jpg]]]&lt;br /&gt;
''Pinacosaurus'' żył w środowisku półpustynnym, o dość ubogiej szacie roślinnej. W warunkach tych dominowały stosunkowo niewielkie zwierzęta. Pinakozaurowi prawdopodobnie nie zagrażały więc wielkie teropody, inaczej niż w przypadku północnoamerykańskich ankylozaurów. Najczęstszymi drapieżnikami były [[Dromaeosauridae|dromeozaurydy]] i [[Troodontidae|troodontydy]], z reguły nieprzekraczające kilkunastu kilogramów. Były one zbyt małe, by stanowić zagrożenie dla dorosłych osobników. Przewaga wielkości, kostny pancerz i maczuga na ogonie były zapewne wystarczającą bronią. Z formacji [[Djadochta]] znane są jednak doniesienia o szczątkach znacznie potężniejszych [[Tyrannosauridae|tyranozaurydów]], być może ''[[Tarbosaurus]]'' ([[Michael Mortimer|Mortimer]], online). &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Yoshida i in. (2023) opisali pierwszą znaną skamieniałą krtań wśród dinozaurów u ''P. hilwitnorum'' (okaz IGM100/3186). Struktura ta była skostniała, a swoją budową przypominała gadzią. Badacze sugerują, że dzięki ruchomej krtani pinakozaur mógł wydobywać głośne dźwięki podobne jak u dzisiejszych ptaków. Zob. więcej na temat paleobiologii w [[Ankylosauria#Paleobiologia]].&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Spis gatunków==&lt;br /&gt;
{| class=&amp;quot;wikitable&amp;quot;&lt;br /&gt;
| {{V|''Pinacosaurus''}}&lt;br /&gt;
| {{Kpt|[[Charles Gilmore|Gilmore]]}}, [[1933]]&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| {{V|''P. grangeri''}}&lt;br /&gt;
| {{Kpt|[[Charles Gilmore|Gilmore]]}}, [[1933]]&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| = ''Pinacosaurus ninghsiensis''&lt;br /&gt;
| {{Kpt|[[Young]]}}, [[1935]]&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| = ''Syrmosaurus viminocaudus''&lt;br /&gt;
| {{Kpt|[[Maleev]]}}, [[1952]]&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| = ''Syrmosaurus viminicaudus''&lt;br /&gt;
| {{Kpt|[[Maleev]]}}, [[1954]]&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| ''P. mephistocephalus''&lt;br /&gt;
| {{Kpt|[[Godefroit]], [[Pereda Superbiola]], [[Li]] i [[Dong]]}}, [[1999]]&lt;br /&gt;
|= '''''[[Eopinacosaurus|Eopinacosaurus mephistocephalus]]'''''&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|{{V|''P. hilwitnorum''}}&lt;br /&gt;
|{{Kpt|Penkalski}}, [[2026]]&lt;br /&gt;
|}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Bibliografia==&lt;br /&gt;
&amp;lt;small&amp;gt;&lt;br /&gt;
Arbour, V.M. (2014) &amp;quot;Systematics, evolution, and biogeography of the ankylosaurid dinosaurs&amp;quot;. Ph.D thesis, University of Alberta&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Arbour, V.M., Currie, P.J. (2016) &amp;quot;Systematics, phylogeny and palaeobiogeography of the ankylosaurid dinosaurs&amp;quot;. Journal of Systematic Palaeontology. [[doi:10.1080/14772019.2015.1059985]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Burns, M., Arbour, V., Sissons, R., Currie, P. (2011). &amp;quot;Juvenile specimens of ''Pinacosaurus grangeri'' Gilmore, 1933 (Ornithischia: Ankylosauria) from the Late Cretaceous of China, with comments on the specific taxonomy of Pinacosaurus&amp;quot;. Cretaceous Research. 32 (2011): 174–186. [[doi:10.1016/j.cretres.2010.11.007]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Burns, M. E., Tumanova, T. A., &amp;amp; Currie, P. J. (2015). &amp;quot;Postcrania of juvenile ''Pinacosaurus grangeri'' (Ornithischia: Ankylosauria) from the Upper Cretaceous Alagteeg Formation, Alag Teeg, Mongolia: implications for ontogenetic allometry in ankylosaurs&amp;quot;. Journal of Paleontology, 89(1), 168-182. [[doi:10.1017/jpa.2014.14]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Currie, P.J., Badamgarav, D., Koppelhus, E.B., Sissons, R., and Vickaryous, M.K. (2011) &amp;quot;Hands, feet, and behaviour in Pinacosaurus (Dinosauria: Ankylosauridae)&amp;quot;, Acta Palaeontologica Polonica 56(3): 489–504&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Hill, R.V., D'Emic, M.D., Bever, G.S., Norell, M.A. (2015) &amp;quot;A complex hyobranchial apparatus in a Cretaceous dinosaur and the antiquity of avian paraglossalia&amp;quot;, Zoological Journal of the Linnean Society [[DOI: 10.1111/zoj.12293]] (abstrakt). &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Holtz, T. (2012) ''Dinosaurs'' (suplement)  [https://www.geol.umd.edu/~tholtz/dinoappendix/HoltzappendixWinter2011.pdf]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Gilmore, C.W. (1933). &amp;quot;Two new dinosaurian reptiles from Mongolia with notes on some fragmentary specimens&amp;quot;. American Museum Novitates (679): 1–20.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Godefroit, P.,  Pereda-Suberbiola, X., Li, H., Dong, Z. (1999) &amp;quot;A new species of the ankylosaurid dinosaur Pinacosaurus from the Late Cretaceous of Inner Mongolia (P.R. China)&amp;quot;, Bulletin de l'Institut Royal des Sciences Naturelles de Belgique, Sciences de la Terre 69, 17-36.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Maryańska, T. (1971) „New data on the skull of Pinacosaurus granger (Ankylosauria)”, Palaeontologia Polonica 25:45-53.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Maryańska, T. (1977) &amp;quot;Ankylosauridae (Dinosauria) from Mongolia&amp;quot;, Palaeontologia Polonica 37: 85-151.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Mortimer, M. (2016 online) “The theropod database” [http://theropoddatabase.com/Tyrannosauroidea.html#Tarbosaurusbataar].&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Paul, G.S. (2010). &amp;quot;The Princeton Field Guide to Dinosaurs&amp;quot;, wyd. Princeton University.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Penkalski, P. (2026). &amp;quot;The morphology and systematics of ''Pinacosaurus''&amp;quot;. Historical Biology, 1-42. [[doi:10.1080/08912963.2026.2633178]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Tan, K., Chen, X., Lu, L., Ji, Shu'an. (2022). &amp;quot;On the Ankylosaurid ''Pinacosaurus'' from the Late Cretaceous of Alxa Right Banner, Inner Mongolia&amp;quot;. Acta Geologica Sinica, 96 (11):3733-3740 [[doi:10.19762/j.cnki.dizhixuebao.2022301]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Yoshida, J., Kobayashi, Y. &amp;amp; Norell, M.A. (2023) &amp;quot;An ankylosaur larynx provides insights for bird-like vocalization in non-avian dinosaurs&amp;quot;. Commun Biol 6, 152. [[doi:10.1038/s42003-023-04513-x]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Zhu, Z., Yao, X., Zheng, W., &amp;amp; Xu, X. (2026). &amp;quot;Cranial osteology and ontogenetic variation of the Late Cretaceous ankylosaurid dinosaur ''Pinacosaurus grangeri''&amp;quot;. Zoological Journal of the Linnean Society. 207 (2) zlag060. [[doi:10.1093/zoolinnean/zlag060.]]&lt;br /&gt;
&amp;lt;small&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Dinosauria]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Ornithischia]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Thyreophora]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Ankylosauria]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Azja]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Mongolia]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Chiny]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Mezozoik]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Kreda]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Kampan]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Rodzaj wielogatunkowy]]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>Taurovenator</name></author>
		
	</entry>
	<entry>
		<id>https://encyklopedia.dinozaury.com/index.php?title=Eopinacosaurus&amp;diff=38355</id>
		<title>Eopinacosaurus</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://encyklopedia.dinozaury.com/index.php?title=Eopinacosaurus&amp;diff=38355"/>
		<updated>2026-07-31T15:43:44Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Taurovenator: /* Materiał kopalny */&lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;{{DISPLAYTITLE:''Eopinacosaurus''}}&lt;br /&gt;
{{Opis&lt;br /&gt;
 |Autor                  = [[Michał Siedlecki]]&lt;br /&gt;
 |Korekta                = &lt;br /&gt;
 |nazwa                  = ''Eopinacosaurus'' (eopinakozaur)&lt;br /&gt;
 |długość                = &lt;br /&gt;
 |wysokość               = &lt;br /&gt;
 |masa                   = &lt;br /&gt;
 |dieta                  = roślinożerny&lt;br /&gt;
 |miejsce                = [[Chiny]] - Mongolia Wewnętrzna&lt;br /&gt;
&amp;lt;small&amp;gt;([[formacja]] [[Bayan Mandahu]])&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
&amp;lt;hr&amp;gt;&lt;br /&gt;
?[[Mongolia]] - Ajmak Południowogobijski&lt;br /&gt;
&amp;lt;small&amp;gt;([[formacja]] ?[[Djadochta]])&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
 |czas                   = {{Występowanie|83.6|72.2}}&lt;br /&gt;
&amp;lt;small&amp;gt;[[późna kreda]] ([[kampan]])&amp;lt;/small&amp;gt; &lt;br /&gt;
 |systematyka            = [[Dinosauria]]&lt;br /&gt;
 &lt;br /&gt;
[[Ornithischia]] &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Thyreophora]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Ankylosauria]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Ankylosauridae]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Ankylosaurinae]]&lt;br /&gt;
 |grafika                = Eopinacosaurus mephistocephalus.png&lt;br /&gt;
 |podpis                 = Rekonstrukcja przyżyciowa. Autor: Connor Ashbridge. [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Eopinacosaurus_mephistocephalus.png]&lt;br /&gt;
 |PorównanieGrupa        = Ankylosauridae&lt;br /&gt;
 |PorównanieDługość      = 5&lt;br /&gt;
 |mapa                   = &lt;br /&gt;
}}&lt;br /&gt;
==Wstęp==&lt;br /&gt;
''Eopinacosaurus'' to rodzaj stosunkowo małego [[Ankylosauridae|ankylozauryda]] żyjącego na terenie dzisiejszej środkowej Azji w drugiej połowie epoki późnej kredy. Do 2026 roku znany był jako drugi nazwany gatunek ''[[Pinacosaurus]]''.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Etymologia==&lt;br /&gt;
Nazwa rodzajowa pochodzi ze starożytnej greki i oznacza &amp;quot;wczesny płytkowy jaszczur&amp;quot; (''eos'' - &amp;quot;świt&amp;quot;; ''pinax'' - &amp;quot;deska&amp;quot;, &amp;quot;płytka&amp;quot;, &amp;quot;tabliczka&amp;quot;; ''saurus'' - &amp;quot;jaszczur&amp;quot;, &amp;quot;gad&amp;quot;) co odnosi się do wcześniejszego wieku lub bycia bardziej pierwotnym od ''[[Pinacosaurus]]'' (Penkalski, 2026). Epitet gatunkowy oznacza &amp;quot;mefistofelesogłowy&amp;quot;, co nawiązuje do Mefistofelesa, demona z dramatu Goethego, pt. &amp;quot;Faust&amp;quot;, gdyż znaleziona czaszka omawianego taksonu przypominała autorom jego pierwotnego opisu głowę diabła ([[Godefroit]] i in., 1999).&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Materiał kopalny==&lt;br /&gt;
[[Holotyp]] (IMM 96BM3/1) to artykułowany szkielet osobnika wpółdorosłego. Tworzą go czaszka, oba półpierścienie szyjne oraz prawie kompletny szkielet pozaczaszkowy (brakuje tylko pewnych elementów kończyn i pancerza grzbietowego) wydobyty ''in situ''. Okaz ten pochodzi z osadów stanowiska Bayan Mandahu, należących do dolnych warstw [[formacja|formacji]] [[Bayan Mandahu]] (Godefroit i in., 1999; Penkalski, 2026).&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Do rodzaju ''Eopinacosaurus'' przypisano również tymczasowo (jako ''E.'' [[cf.]] ''E. mephistocephalus'') okaz MPC-D 100/1337a, pochodzący z dolnej części profilu stanowiska w Tugrikin Shireh, którego osady należą do formacji [[Djadokhta]]. Tworzą go jeszcze nieopisana czaszka i kręgi szyjne. Czaszka jest nieco większa od czaszki okazu typowego, lecz ma słabo zachowaną rejon nosowy (Penkalski, 2026).&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Budowa i systematyka==&lt;br /&gt;
Eopinakozaur był niewielkim ankylozaurydem, dość podobnym do pinakozaura. Odróżniał się od niego brakiem wycięcia w ornamentacji czaszki ponad nozdrzami oraz długimi i smukłymi rogami na kościach łuskowych, sięgającymi wyraźnie za tylny brzeg czaszki. Szerokość czaszki w okolicach tych rogów była większa niż w okolicy nadoczodołowej. ''E. mephistocephalus'' nie miał też wcięcia na kości łzowej (Arbour i Currie, 2015). Godefroit i in. (1999) wymieniali też inne różnice dotyczące czaszki, łopatki oraz kończyn przednich. Bazują one jednak na porównaniu z osobnikiem ''P. grangeri'' będącym w innym wieku niż okaz typowy ''E. mephistocephalus''. Być może więc niektóre z tych cech są związane z ontogenezą. Taką opinię potwierdzają to również Burns i in. (2011). Autorzy ci podają jednak, że oprócz różnicy w kształcie i wielkości rogów na kościach łuskowych, oba gatunki różnią się kształtem dachu czaszki za oczodołami (u gatunku typowego  jest on płaski, a u ''E. mephistocephalus'' – okrągły) oraz jedną cechą kości biodrowej. Jednak wg Arbour (2014) pierwsza z tych różnic jest trudna do oceny. Penkalski (2026) potwierdził poprzednie diagnozy, lecz zakwestionował część cech diagnostycznych proponowanych przez zespół Godefroit'a w 1999 r., m.in. kształt i orientację oczodołów oraz detale dotyczące kształtu kości łzowej i kości ciemieniowej oraz widoczność nozdrzy zewnętrznych. Ponadto zauważył, iż w przypadku pewnych cech czaszki przypomina on ''[[Saichania]]''.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Opisany w 1999 r jako drugi gatunek pinakozaura, ''P. mephistocephalus'', przez kilkanaście lat był uznawany za drugi ważny gatunek tego rodzaju (choć [[Paul]] [2010 i kolejne wydania] sądził, że prawdopodobnie był to męski osobnik gatunku ''P. grangeri''). Wg kilku analiz filogenetycznych te gatunki nie tworzyły jednak kladu (zobacz [[Ankylosauria#Kladogramy|hasło o Ankylosauria]]). Rozbieżności te mogą również wynikać z różnego wieku badanych okazów. Holotyp ''E. mephistocephalus'' jest bowiem okazem współdorosłym, a najlepiej zachowane okazy  ''P. grangeri''  należą do młodych osobników. Ważność obu gatunków i ich przynależność do jednego rodzaju postulują m.in.: Burns i in. (2011); Arbour (2014); [[Victoria Arbour|Arbour]] i [[Philip Currie|Currie]] (2016). Penkalski (2026) argumentował przeniesienie gatunku ''P. mephistocephalus'' do odrębnego rodzaju, ze względu na brak cech diagnostycznych obecnych u obu obecnie rozpoznawanych gatunków pinakozaura i [[Minotaurasaurus|minotaurazaura]] u okazu IMM 96BM3/1, takich jak brak piramidy noso-przedczołowej, wcięcia w k. łzowej, czy zgiętej łopatki; okaz ten za to posiadał cechy nieobecne u wspomnianych taksonów, np. głębszy rów zaoczodołowy, czy całkiem inne ułożenie kości okołonosowych. Analiza filogenetyczna umieściła holotyp i okaz przypisany jako taksony siostrzane, bardziej bazalne od ''Pinacosaurus'' i ''Minotaurasaurus'' (Penkalski, 2026).&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Spis gatunków==&lt;br /&gt;
{| class=&amp;quot;wikitable&amp;quot;&lt;br /&gt;
| {{V|''Eopinacosaurus''}}&lt;br /&gt;
| {{Kpt|[[Paul Penkalski|Penkalski]]}}, [[2026]]&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| {{V|''E. mephistocephalus''}}&lt;br /&gt;
| {{Kpt|({{Kpt|[[Godefroit]], [[Pereda Superbiola]], [[Li]] i [[Dong]]}}, [[1999]]) Penkalski}}, [[2026]]&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|= ''[[Pinacosaurus]] mephistocephalus''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|[[Godefroit]], [[Pereda Superbiola]], [[Li]] i [[Dong]]}}, [[1999]]&lt;br /&gt;
|}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Bibliografia==&lt;br /&gt;
Arbour, V.M. (2014) &amp;quot;Systematics, evolution, and biogeography of the ankylosaurid dinosaurs&amp;quot;. Ph.D thesis, University of Alberta&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Arbour, V.M., Currie, P.J. (2016) &amp;quot;Systematics, phylogeny and palaeobiogeography of the ankylosaurid dinosaurs&amp;quot;. Journal of Systematic Palaeontology. [[doi:10.1080/14772019.2015.1059985]]&lt;br /&gt;
	&lt;br /&gt;
Burns, M., Arbour, V., Sissons, R., Currie, P. (2011). &amp;quot;Juvenile specimens of ''Pinacosaurus grangeri'' Gilmore, 1933 (Ornithischia: Ankylosauria) from the Late Cretaceous of China, with comments on the specific taxonomy of Pinacosaurus&amp;quot;. Cretaceous Research. 32 (2011): 174–186. [[doi:10.1016/j.cretres.2010.11.007]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Godefroit, P.,  Pereda-Suberbiola, X., Li, H., Dong, Z. (1999) &amp;quot;A new species of the ankylosaurid dinosaur Pinacosaurus from the Late Cretaceous of Inner Mongolia (P.R. China)&amp;quot;, Bulletin de l'Institut Royal des Sciences Naturelles de Belgique, Sciences de la Terre 69, 17-36.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Penkalski, P. (2026). &amp;quot;The morphology and systematics of ''Pinacosaurus''&amp;quot;. Historical Biology, 1-42. [[doi:10.1080/08912963.2026.2633178]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Paul, G.S. (2010) &amp;quot;Princeton Field Guide to Dinosaurs&amp;quot; wyd. Princeton University, Princeton i Oxford&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Dinosauria]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Ornithischia]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Thyreophora]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Ankylosauria]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Azja]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Chiny]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Mongolia]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Mezozoik]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Kreda]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Kampan]]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>Taurovenator</name></author>
		
	</entry>
	<entry>
		<id>https://encyklopedia.dinozaury.com/index.php?title=Eopinacosaurus&amp;diff=38354</id>
		<title>Eopinacosaurus</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://encyklopedia.dinozaury.com/index.php?title=Eopinacosaurus&amp;diff=38354"/>
		<updated>2026-07-31T15:40:54Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Taurovenator: /* Spis gatunków */&lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;{{DISPLAYTITLE:''Eopinacosaurus''}}&lt;br /&gt;
{{Opis&lt;br /&gt;
 |Autor                  = [[Michał Siedlecki]]&lt;br /&gt;
 |Korekta                = &lt;br /&gt;
 |nazwa                  = ''Eopinacosaurus'' (eopinakozaur)&lt;br /&gt;
 |długość                = &lt;br /&gt;
 |wysokość               = &lt;br /&gt;
 |masa                   = &lt;br /&gt;
 |dieta                  = roślinożerny&lt;br /&gt;
 |miejsce                = [[Chiny]] - Mongolia Wewnętrzna&lt;br /&gt;
&amp;lt;small&amp;gt;([[formacja]] [[Bayan Mandahu]])&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
&amp;lt;hr&amp;gt;&lt;br /&gt;
?[[Mongolia]] - Ajmak Południowogobijski&lt;br /&gt;
&amp;lt;small&amp;gt;([[formacja]] ?[[Djadochta]])&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
 |czas                   = {{Występowanie|83.6|72.2}}&lt;br /&gt;
&amp;lt;small&amp;gt;[[późna kreda]] ([[kampan]])&amp;lt;/small&amp;gt; &lt;br /&gt;
 |systematyka            = [[Dinosauria]]&lt;br /&gt;
 &lt;br /&gt;
[[Ornithischia]] &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Thyreophora]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Ankylosauria]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Ankylosauridae]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Ankylosaurinae]]&lt;br /&gt;
 |grafika                = Eopinacosaurus mephistocephalus.png&lt;br /&gt;
 |podpis                 = Rekonstrukcja przyżyciowa. Autor: Connor Ashbridge. [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Eopinacosaurus_mephistocephalus.png]&lt;br /&gt;
 |PorównanieGrupa        = Ankylosauridae&lt;br /&gt;
 |PorównanieDługość      = 5&lt;br /&gt;
 |mapa                   = &lt;br /&gt;
}}&lt;br /&gt;
==Wstęp==&lt;br /&gt;
''Eopinacosaurus'' to rodzaj stosunkowo małego [[Ankylosauridae|ankylozauryda]] żyjącego na terenie dzisiejszej środkowej Azji w drugiej połowie epoki późnej kredy. Do 2026 roku znany był jako drugi nazwany gatunek ''[[Pinacosaurus]]''.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Etymologia==&lt;br /&gt;
Nazwa rodzajowa pochodzi ze starożytnej greki i oznacza &amp;quot;wczesny płytkowy jaszczur&amp;quot; (''eos'' - &amp;quot;świt&amp;quot;; ''pinax'' - &amp;quot;deska&amp;quot;, &amp;quot;płytka&amp;quot;, &amp;quot;tabliczka&amp;quot;; ''saurus'' - &amp;quot;jaszczur&amp;quot;, &amp;quot;gad&amp;quot;) co odnosi się do wcześniejszego wieku lub bycia bardziej pierwotnym od ''[[Pinacosaurus]]'' (Penkalski, 2026). Epitet gatunkowy oznacza &amp;quot;mefistofelesogłowy&amp;quot;, co nawiązuje do Mefistofelesa, demona z dramatu Goethego, pt. &amp;quot;Faust&amp;quot;, gdyż znaleziona czaszka omawianego taksonu przypominała autorom jego pierwotnego opisu głowę diabła ([[Godefroit]] i in., 1999).&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Materiał kopalny==&lt;br /&gt;
[[Holotyp]] (IMM 96BM3/1) to artykułowany szkielet osobnika wpółdorosłego. Tworzą go czaszka, oba półpierścienie szyjne oraz prawie kompletny szkielet pozaczaszkowy (brakuje tylko pewnych elementów kończyn i pancerza grzbietowego) wydobyty ''in situ''. Okaz ten pochodzi z osadów stanowiska Bayan Mandahu, należących do dolnych warstw [[formacja|formacji]] [[Bayan Mandahu]] (Godefroit i in., 1999; Penkalski, 2026).&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Do rodzaju ''Eopinacosaurus'' przypisano również tymczasowo (jako ''E.'' [[cf.]] ''E. mephistocephalus'') okaz MPC-D 100/1337a, pochodzący z dolnej części profilu stanowiska w Tugrikin Shireh, którego osady należą do formacji [[Djadokhta]]. Tworzą go jeszcze nieopisana czaszka i kręgi szyjne (Penkalski, 2026). Czaszka jest nieco większa od czaszki okazu typowego, lecz &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Budowa i systematyka==&lt;br /&gt;
Eopinakozaur był niewielkim ankylozaurydem, dość podobnym do pinakozaura. Odróżniał się od niego brakiem wycięcia w ornamentacji czaszki ponad nozdrzami oraz długimi i smukłymi rogami na kościach łuskowych, sięgającymi wyraźnie za tylny brzeg czaszki. Szerokość czaszki w okolicach tych rogów była większa niż w okolicy nadoczodołowej. ''E. mephistocephalus'' nie miał też wcięcia na kości łzowej (Arbour i Currie, 2015). Godefroit i in. (1999) wymieniali też inne różnice dotyczące czaszki, łopatki oraz kończyn przednich. Bazują one jednak na porównaniu z osobnikiem ''P. grangeri'' będącym w innym wieku niż okaz typowy ''E. mephistocephalus''. Być może więc niektóre z tych cech są związane z ontogenezą. Taką opinię potwierdzają to również Burns i in. (2011). Autorzy ci podają jednak, że oprócz różnicy w kształcie i wielkości rogów na kościach łuskowych, oba gatunki różnią się kształtem dachu czaszki za oczodołami (u gatunku typowego  jest on płaski, a u ''E. mephistocephalus'' – okrągły) oraz jedną cechą kości biodrowej. Jednak wg Arbour (2014) pierwsza z tych różnic jest trudna do oceny. Penkalski (2026) potwierdził poprzednie diagnozy, lecz zakwestionował część cech diagnostycznych proponowanych przez zespół Godefroit'a w 1999 r., m.in. kształt i orientację oczodołów oraz detale dotyczące kształtu kości łzowej i kości ciemieniowej oraz widoczność nozdrzy zewnętrznych. Ponadto zauważył, iż w przypadku pewnych cech czaszki przypomina on ''[[Saichania]]''.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Opisany w 1999 r jako drugi gatunek pinakozaura, ''P. mephistocephalus'', przez kilkanaście lat był uznawany za drugi ważny gatunek tego rodzaju (choć [[Paul]] [2010 i kolejne wydania] sądził, że prawdopodobnie był to męski osobnik gatunku ''P. grangeri''). Wg kilku analiz filogenetycznych te gatunki nie tworzyły jednak kladu (zobacz [[Ankylosauria#Kladogramy|hasło o Ankylosauria]]). Rozbieżności te mogą również wynikać z różnego wieku badanych okazów. Holotyp ''E. mephistocephalus'' jest bowiem okazem współdorosłym, a najlepiej zachowane okazy  ''P. grangeri''  należą do młodych osobników. Ważność obu gatunków i ich przynależność do jednego rodzaju postulują m.in.: Burns i in. (2011); Arbour (2014); [[Victoria Arbour|Arbour]] i [[Philip Currie|Currie]] (2016). Penkalski (2026) argumentował przeniesienie gatunku ''P. mephistocephalus'' do odrębnego rodzaju, ze względu na brak cech diagnostycznych obecnych u obu obecnie rozpoznawanych gatunków pinakozaura i [[Minotaurasaurus|minotaurazaura]] u okazu IMM 96BM3/1, takich jak brak piramidy noso-przedczołowej, wcięcia w k. łzowej, czy zgiętej łopatki; okaz ten za to posiadał cechy nieobecne u wspomnianych taksonów, np. głębszy rów zaoczodołowy, czy całkiem inne ułożenie kości okołonosowych. Analiza filogenetyczna umieściła holotyp i okaz przypisany jako taksony siostrzane, bardziej bazalne od ''Pinacosaurus'' i ''Minotaurasaurus'' (Penkalski, 2026).&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Spis gatunków==&lt;br /&gt;
{| class=&amp;quot;wikitable&amp;quot;&lt;br /&gt;
| {{V|''Eopinacosaurus''}}&lt;br /&gt;
| {{Kpt|[[Paul Penkalski|Penkalski]]}}, [[2026]]&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| {{V|''E. mephistocephalus''}}&lt;br /&gt;
| {{Kpt|({{Kpt|[[Godefroit]], [[Pereda Superbiola]], [[Li]] i [[Dong]]}}, [[1999]]) Penkalski}}, [[2026]]&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|= ''[[Pinacosaurus]] mephistocephalus''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|[[Godefroit]], [[Pereda Superbiola]], [[Li]] i [[Dong]]}}, [[1999]]&lt;br /&gt;
|}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Bibliografia==&lt;br /&gt;
Arbour, V.M. (2014) &amp;quot;Systematics, evolution, and biogeography of the ankylosaurid dinosaurs&amp;quot;. Ph.D thesis, University of Alberta&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Arbour, V.M., Currie, P.J. (2016) &amp;quot;Systematics, phylogeny and palaeobiogeography of the ankylosaurid dinosaurs&amp;quot;. Journal of Systematic Palaeontology. [[doi:10.1080/14772019.2015.1059985]]&lt;br /&gt;
	&lt;br /&gt;
Burns, M., Arbour, V., Sissons, R., Currie, P. (2011). &amp;quot;Juvenile specimens of ''Pinacosaurus grangeri'' Gilmore, 1933 (Ornithischia: Ankylosauria) from the Late Cretaceous of China, with comments on the specific taxonomy of Pinacosaurus&amp;quot;. Cretaceous Research. 32 (2011): 174–186. [[doi:10.1016/j.cretres.2010.11.007]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Godefroit, P.,  Pereda-Suberbiola, X., Li, H., Dong, Z. (1999) &amp;quot;A new species of the ankylosaurid dinosaur Pinacosaurus from the Late Cretaceous of Inner Mongolia (P.R. China)&amp;quot;, Bulletin de l'Institut Royal des Sciences Naturelles de Belgique, Sciences de la Terre 69, 17-36.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Penkalski, P. (2026). &amp;quot;The morphology and systematics of ''Pinacosaurus''&amp;quot;. Historical Biology, 1-42. [[doi:10.1080/08912963.2026.2633178]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Paul, G.S. (2010) &amp;quot;Princeton Field Guide to Dinosaurs&amp;quot; wyd. Princeton University, Princeton i Oxford&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Dinosauria]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Ornithischia]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Thyreophora]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Ankylosauria]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Azja]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Chiny]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Mongolia]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Mezozoik]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Kreda]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Kampan]]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>Taurovenator</name></author>
		
	</entry>
	<entry>
		<id>https://encyklopedia.dinozaury.com/index.php?title=Eopinacosaurus&amp;diff=38353</id>
		<title>Eopinacosaurus</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://encyklopedia.dinozaury.com/index.php?title=Eopinacosaurus&amp;diff=38353"/>
		<updated>2026-07-31T14:53:54Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Taurovenator: &lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;{{DISPLAYTITLE:''Eopinacosaurus''}}&lt;br /&gt;
{{Opis&lt;br /&gt;
 |Autor                  = [[Michał Siedlecki]]&lt;br /&gt;
 |Korekta                = &lt;br /&gt;
 |nazwa                  = ''Eopinacosaurus'' (eopinakozaur)&lt;br /&gt;
 |długość                = &lt;br /&gt;
 |wysokość               = &lt;br /&gt;
 |masa                   = &lt;br /&gt;
 |dieta                  = roślinożerny&lt;br /&gt;
 |miejsce                = [[Chiny]] - Mongolia Wewnętrzna&lt;br /&gt;
&amp;lt;small&amp;gt;([[formacja]] [[Bayan Mandahu]])&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
&amp;lt;hr&amp;gt;&lt;br /&gt;
?[[Mongolia]] - Ajmak Południowogobijski&lt;br /&gt;
&amp;lt;small&amp;gt;([[formacja]] ?[[Djadochta]])&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
 |czas                   = {{Występowanie|83.6|72.2}}&lt;br /&gt;
&amp;lt;small&amp;gt;[[późna kreda]] ([[kampan]])&amp;lt;/small&amp;gt; &lt;br /&gt;
 |systematyka            = [[Dinosauria]]&lt;br /&gt;
 &lt;br /&gt;
[[Ornithischia]] &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Thyreophora]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Ankylosauria]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Ankylosauridae]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Ankylosaurinae]]&lt;br /&gt;
 |grafika                = Eopinacosaurus mephistocephalus.png&lt;br /&gt;
 |podpis                 = Rekonstrukcja przyżyciowa. Autor: Connor Ashbridge. [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Eopinacosaurus_mephistocephalus.png]&lt;br /&gt;
 |PorównanieGrupa        = Ankylosauridae&lt;br /&gt;
 |PorównanieDługość      = 5&lt;br /&gt;
 |mapa                   = &lt;br /&gt;
}}&lt;br /&gt;
==Wstęp==&lt;br /&gt;
''Eopinacosaurus'' to rodzaj stosunkowo małego [[Ankylosauridae|ankylozauryda]] żyjącego na terenie dzisiejszej środkowej Azji w drugiej połowie epoki późnej kredy. Do 2026 roku znany był jako drugi nazwany gatunek ''[[Pinacosaurus]]''.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Etymologia==&lt;br /&gt;
Nazwa rodzajowa pochodzi ze starożytnej greki i oznacza &amp;quot;wczesny płytkowy jaszczur&amp;quot; (''eos'' - &amp;quot;świt&amp;quot;; ''pinax'' - &amp;quot;deska&amp;quot;, &amp;quot;płytka&amp;quot;, &amp;quot;tabliczka&amp;quot;; ''saurus'' - &amp;quot;jaszczur&amp;quot;, &amp;quot;gad&amp;quot;) co odnosi się do wcześniejszego wieku lub bycia bardziej pierwotnym od ''[[Pinacosaurus]]'' (Penkalski, 2026). Epitet gatunkowy oznacza &amp;quot;mefistofelesogłowy&amp;quot;, co nawiązuje do Mefistofelesa, demona z dramatu Goethego, pt. &amp;quot;Faust&amp;quot;, gdyż znaleziona czaszka omawianego taksonu przypominała autorom jego pierwotnego opisu głowę diabła ([[Godefroit]] i in., 1999).&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Materiał kopalny==&lt;br /&gt;
[[Holotyp]] (IMM 96BM3/1) to artykułowany szkielet osobnika wpółdorosłego. Tworzą go czaszka, oba półpierścienie szyjne oraz prawie kompletny szkielet pozaczaszkowy (brakuje tylko pewnych elementów kończyn i pancerza grzbietowego) wydobyty ''in situ''. Okaz ten pochodzi z osadów stanowiska Bayan Mandahu, należących do dolnych warstw [[formacja|formacji]] [[Bayan Mandahu]] (Godefroit i in., 1999; Penkalski, 2026).&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Do rodzaju ''Eopinacosaurus'' przypisano również tymczasowo (jako ''E.'' [[cf.]] ''E. mephistocephalus'') okaz MPC-D 100/1337a, pochodzący z dolnej części profilu stanowiska w Tugrikin Shireh, którego osady należą do formacji [[Djadokhta]]. Tworzą go jeszcze nieopisana czaszka i kręgi szyjne (Penkalski, 2026). Czaszka jest nieco większa od czaszki okazu typowego, lecz &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Budowa i systematyka==&lt;br /&gt;
Eopinakozaur był niewielkim ankylozaurydem, dość podobnym do pinakozaura. Odróżniał się od niego brakiem wycięcia w ornamentacji czaszki ponad nozdrzami oraz długimi i smukłymi rogami na kościach łuskowych, sięgającymi wyraźnie za tylny brzeg czaszki. Szerokość czaszki w okolicach tych rogów była większa niż w okolicy nadoczodołowej. ''E. mephistocephalus'' nie miał też wcięcia na kości łzowej (Arbour i Currie, 2015). Godefroit i in. (1999) wymieniali też inne różnice dotyczące czaszki, łopatki oraz kończyn przednich. Bazują one jednak na porównaniu z osobnikiem ''P. grangeri'' będącym w innym wieku niż okaz typowy ''E. mephistocephalus''. Być może więc niektóre z tych cech są związane z ontogenezą. Taką opinię potwierdzają to również Burns i in. (2011). Autorzy ci podają jednak, że oprócz różnicy w kształcie i wielkości rogów na kościach łuskowych, oba gatunki różnią się kształtem dachu czaszki za oczodołami (u gatunku typowego  jest on płaski, a u ''E. mephistocephalus'' – okrągły) oraz jedną cechą kości biodrowej. Jednak wg Arbour (2014) pierwsza z tych różnic jest trudna do oceny. Penkalski (2026) potwierdził poprzednie diagnozy, lecz zakwestionował część cech diagnostycznych proponowanych przez zespół Godefroit'a w 1999 r., m.in. kształt i orientację oczodołów oraz detale dotyczące kształtu kości łzowej i kości ciemieniowej oraz widoczność nozdrzy zewnętrznych. Ponadto zauważył, iż w przypadku pewnych cech czaszki przypomina on ''[[Saichania]]''.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Opisany w 1999 r jako drugi gatunek pinakozaura, ''P. mephistocephalus'', przez kilkanaście lat był uznawany za drugi ważny gatunek tego rodzaju (choć [[Paul]] [2010 i kolejne wydania] sądził, że prawdopodobnie był to męski osobnik gatunku ''P. grangeri''). Wg kilku analiz filogenetycznych te gatunki nie tworzyły jednak kladu (zobacz [[Ankylosauria#Kladogramy|hasło o Ankylosauria]]). Rozbieżności te mogą również wynikać z różnego wieku badanych okazów. Holotyp ''E. mephistocephalus'' jest bowiem okazem współdorosłym, a najlepiej zachowane okazy  ''P. grangeri''  należą do młodych osobników. Ważność obu gatunków i ich przynależność do jednego rodzaju postulują m.in.: Burns i in. (2011); Arbour (2014); [[Victoria Arbour|Arbour]] i [[Philip Currie|Currie]] (2016). Penkalski (2026) argumentował przeniesienie gatunku ''P. mephistocephalus'' do odrębnego rodzaju, ze względu na brak cech diagnostycznych obecnych u obu obecnie rozpoznawanych gatunków pinakozaura i [[Minotaurasaurus|minotaurazaura]] u okazu IMM 96BM3/1, takich jak brak piramidy noso-przedczołowej, wcięcia w k. łzowej, czy zgiętej łopatki; okaz ten za to posiadał cechy nieobecne u wspomnianych taksonów, np. głębszy rów zaoczodołowy, czy całkiem inne ułożenie kości okołonosowych. Analiza filogenetyczna umieściła holotyp i okaz przypisany jako taksony siostrzane, bardziej bazalne od ''Pinacosaurus'' i ''Minotaurasaurus'' (Penkalski, 2026).&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Spis gatunków==&lt;br /&gt;
{| class=&amp;quot;wikitable&amp;quot;&lt;br /&gt;
| {{V|''Eopinacosaurus''}}&lt;br /&gt;
| {{Kpt|[[Paul Penkalski|Penkalski]]}}, [[1933]]&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| {{V|''E. mephistocephalus''}}&lt;br /&gt;
| {{Kpt|({{Kpt|[[Godefroit]], [[Pereda Superbiola]], [[Li]] i [[Dong]]}}, [[1999]]) Penkalski}}, [[2026]]&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|= ''[[Pinacosaurus]] mephistocephalus''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|[[Godefroit]], [[Pereda Superbiola]], [[Li]] i [[Dong]]}}, [[1999]]&lt;br /&gt;
|}&lt;br /&gt;
==Bibliografia==&lt;br /&gt;
Arbour, V.M. (2014) &amp;quot;Systematics, evolution, and biogeography of the ankylosaurid dinosaurs&amp;quot;. Ph.D thesis, University of Alberta&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Arbour, V.M., Currie, P.J. (2016) &amp;quot;Systematics, phylogeny and palaeobiogeography of the ankylosaurid dinosaurs&amp;quot;. Journal of Systematic Palaeontology. [[doi:10.1080/14772019.2015.1059985]]&lt;br /&gt;
	&lt;br /&gt;
Burns, M., Arbour, V., Sissons, R., Currie, P. (2011). &amp;quot;Juvenile specimens of ''Pinacosaurus grangeri'' Gilmore, 1933 (Ornithischia: Ankylosauria) from the Late Cretaceous of China, with comments on the specific taxonomy of Pinacosaurus&amp;quot;. Cretaceous Research. 32 (2011): 174–186. [[doi:10.1016/j.cretres.2010.11.007]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Godefroit, P.,  Pereda-Suberbiola, X., Li, H., Dong, Z. (1999) &amp;quot;A new species of the ankylosaurid dinosaur Pinacosaurus from the Late Cretaceous of Inner Mongolia (P.R. China)&amp;quot;, Bulletin de l'Institut Royal des Sciences Naturelles de Belgique, Sciences de la Terre 69, 17-36.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Penkalski, P. (2026). &amp;quot;The morphology and systematics of ''Pinacosaurus''&amp;quot;. Historical Biology, 1-42. [[doi:10.1080/08912963.2026.2633178]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Paul, G.S. (2010) &amp;quot;Princeton Field Guide to Dinosaurs&amp;quot; wyd. Princeton University, Princeton i Oxford&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Dinosauria]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Ornithischia]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Thyreophora]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Ankylosauria]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Azja]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Chiny]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Mongolia]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Mezozoik]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Kreda]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Kampan]]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>Taurovenator</name></author>
		
	</entry>
	<entry>
		<id>https://encyklopedia.dinozaury.com/index.php?title=Eopinacosaurus&amp;diff=38352</id>
		<title>Eopinacosaurus</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://encyklopedia.dinozaury.com/index.php?title=Eopinacosaurus&amp;diff=38352"/>
		<updated>2026-07-31T14:40:57Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Taurovenator: &lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;Opis w trakcie rozbudowy&lt;br /&gt;
{{DISPLAYTITLE:''Eopinacosaurus''}}&lt;br /&gt;
{{Opis&lt;br /&gt;
 |Autor                  = [[Michał Siedlecki]]&lt;br /&gt;
 |Korekta                = &lt;br /&gt;
 |nazwa                  = ''Eopinacosaurus'' (eopinakozaur)&lt;br /&gt;
 |długość                = &lt;br /&gt;
 |wysokość               = &lt;br /&gt;
 |masa                   = &lt;br /&gt;
 |dieta                  = roślinożerny&lt;br /&gt;
 |miejsce                = [[Chiny]] - Mongolia Wewnętrzna&lt;br /&gt;
&amp;lt;small&amp;gt;([[formacja]] [[Bayan Mandahu]])&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
&amp;lt;hr&amp;gt;&lt;br /&gt;
?[[Mongolia]] - Ajmak Południowogobijski&lt;br /&gt;
&amp;lt;small&amp;gt;([[formacja]] ?[[Djadochta]])&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
 |czas                   = {{Występowanie|83.6|72.2}}&lt;br /&gt;
&amp;lt;small&amp;gt;[[późna kreda]] ([[kampan]])&amp;lt;/small&amp;gt; &lt;br /&gt;
 |systematyka            = [[Dinosauria]]&lt;br /&gt;
 &lt;br /&gt;
[[Ornithischia]] &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Thyreophora]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Ankylosauria]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Ankylosauridae]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Ankylosaurinae]]&lt;br /&gt;
 |grafika                = Eopinacosaurus mephistocephalus.png&lt;br /&gt;
 |podpis                 = Rekonstrukcja przyżyciowa. Autor: Connor Ashbridge. [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Eopinacosaurus_mephistocephalus.png]&lt;br /&gt;
 |PorównanieGrupa        = Ankylosauridae&lt;br /&gt;
 |PorównanieDługość      = 5&lt;br /&gt;
 |mapa                   = &lt;br /&gt;
}}&lt;br /&gt;
==Wstęp==&lt;br /&gt;
''Eopinacosaurus'' to rodzaj stosunkowo małego [[Ankylosauridae|ankylozauryda]] żyjącego na terenie dzisiejszej środkowej Azji w drugiej połowie epoki późnej kredy. Do 2026 roku znany był jako drugi nazwany gatunek ''[[Pinacosaurus]]''.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Etymologia==&lt;br /&gt;
Nazwa rodzajowa pochodzi ze starożytnej greki i oznacza &amp;quot;wczesny płytkowy jaszczur&amp;quot; (''eos'' - &amp;quot;świt&amp;quot;; ''pinax'' - &amp;quot;deska&amp;quot;, &amp;quot;płytka&amp;quot;, &amp;quot;tabliczka&amp;quot;; ''saurus'' - &amp;quot;jaszczur&amp;quot;, &amp;quot;gad&amp;quot;) co odnosi się do wcześniejszego wieku lub bycia bardziej pierwotnym od ''[[Pinacosaurus]]'' (Penkalski, 2026). Epitet gatunkowy oznacza &amp;quot;mefistofelesogłowy&amp;quot;, co nawiązuje do Mefistofelesa, demona z dramatu Goethego, pt. &amp;quot;Faust&amp;quot;, gdyż znaleziona czaszka omawianego taksonu przypominała autorom jego pierwotnego opisu głowę diabła ([[Godefroit]] i in., 1999).&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Materiał kopalny==&lt;br /&gt;
[[Holotyp]] (IMM 96BM3/1) to artykułowany szkielet osobnika wpółdorosłego. Tworzą go czaszka, oba półpierścienie szyjne oraz prawie kompletny szkielet pozaczaszkowy (brakuje tylko pewnych elementów kończyn i pancerza grzbietowego) wydobyty ''in situ''. Okaz ten pochodzi z osadów stanowiska Bayan Mandahu, należących do dolnych warstw [[formacja|formacji]] [[Bayan Mandahu]] (Godefroit i in., 1999; Penkalski, 2026).&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Do rodzaju ''Eopinacosaurus'' przypisano również tymczasowo (jako ''E.'' [[cf.]] ''E. mephistocephalus'') okaz MPC-D 100/1337a, pochodzący z dolnej części profilu stanowiska w Tugrikin Shireh, którego osady należą do formacji [[Djadokhta]]. Tworzą go jeszcze nieopisana czaszka i kręgi szyjne. (Penkalski, 2026)&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Budowa i systematyka==&lt;br /&gt;
Eopinakozaur był niewielkim ankylozaurydem, dość podobnym do pinakozaura. Odróżniał się od niego brakiem wycięcia w ornamentacji czaszki ponad nozdrzami oraz długimi i smukłymi rogami na kościach łuskowych, sięgającymi wyraźnie za tylny brzeg czaszki. Szerokość czaszki w okolicach tych rogów była większa niż w okolicy nadoczodołowej. ''E. mephistocephalus'' nie miał też wcięcia na kości łzowej (Arbour i Currie, 2015). Godefroit i in. (1999) wymieniali też inne różnice dotyczące czaszki, łopatki oraz kończyn przednich. Bazują one jednak na porównaniu z osobnikiem ''P. grangeri'' będącym w innym wieku niż okaz typowy ''E. mephistocephalus''. Być może więc niektóre z tych cech są związane z ontogenezą. Taką opinię potwierdzają to również Burns i in. (2011). Autorzy ci podają jednak, że oprócz różnicy w kształcie i wielkości rogów na kościach łuskowych, oba gatunki różnią się kształtem dachu czaszki za oczodołami (u gatunku typowego  jest on płaski, a u ''E. mephistocephalus'' – okrągły) oraz jedną cechą kości biodrowej. Jednak wg Arbour (2014) pierwsza z tych różnic jest trudna do oceny. Penkalski (2026) zakwestionował część cech diagnostycznych proponowanych przez zespół Godefroit'a w 1999 r., m.in. kształt i orientację oczodołów oraz detale dotyczące kształtu kości łzowej i kości ciemieniowej oraz widoczność nozdrzy zewnętrznych. Ponadto zauważył, iż w przypadku pewnych cech czzaszki przypomina on ''[[Saichania]]''.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Opisany w 1999 r jako drugi gatunek pinakozaura, ''P. mephistocephalus'', przez kilkanaście lat był uznawany za drugi ważny gatunek tego rodzaju (choć [[Paul]] (2010 i kolejne wydania) sądził, że prawdopodobnie był to męski osobnik gatunku ''P. grangeri'').&lt;br /&gt;
==Spis gatunków==&lt;br /&gt;
{| class=&amp;quot;wikitable&amp;quot;&lt;br /&gt;
| {{V|''Eopinacosaurus''}}&lt;br /&gt;
| {{Kpt|[[Paul Penkalski|Penkalski]]}}, [[1933]]&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| {{V|''E. mephistocephalus''}}&lt;br /&gt;
| {{Kpt|({{Kpt|[[Godefroit]], [[Pereda Superbiola]], [[Li]] i [[Dong]]}}, [[1999]]) Penkalski}}, [[2026]]&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|= ''[[Pinacosaurus]] mephistocephalus''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|[[Godefroit]], [[Pereda Superbiola]], [[Li]] i [[Dong]]}}, [[1999]]&lt;br /&gt;
|}&lt;br /&gt;
==Bibliografia==&lt;br /&gt;
Godefroit, P.,  Pereda-Suberbiola, X., Li, H., Dong, Z. (1999) &amp;quot;A new species of the ankylosaurid dinosaur Pinacosaurus from the Late Cretaceous of Inner Mongolia (P.R. China)&amp;quot;, Bulletin de l'Institut Royal des Sciences Naturelles de Belgique, Sciences de la Terre 69, 17-36.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Penkalski, P. (2026). &amp;quot;The morphology and systematics of ''Pinacosaurus''&amp;quot;. Historical Biology, 1-42. [[doi:10.1080/08912963.2026.2633178]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Paul, G.S. (2010) &amp;quot;Princeton Field Guide to Dinosaurs&amp;quot;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Dinosauria]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Ornithischia]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Thyreophora]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Ankylosauria]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Azja]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Chiny]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Mongolia]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Mezozoik]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Kreda]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Kampan]]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>Taurovenator</name></author>
		
	</entry>
	<entry>
		<id>https://encyklopedia.dinozaury.com/index.php?title=Terminy_anatomiczne&amp;diff=38341</id>
		<title>Terminy anatomiczne</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://encyklopedia.dinozaury.com/index.php?title=Terminy_anatomiczne&amp;diff=38341"/>
		<updated>2026-07-28T19:33:55Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Taurovenator: &lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt; Do poprawy i uporządkowania.&lt;br /&gt;
==Budowa czaszki==&lt;br /&gt;
[[Plik:Budowaczaszkiyj0.png|300px|thumb|right| Schemat budowy czaszki na podstawie ichtiostegi (skan z &amp;quot;Paleozoologii&amp;quot; F. Biedy).]]&lt;br /&gt;
''angulare	''-	kość	kątowa &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''articulare	''-	kość	stawowa &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''coronoideum	''-	kość	wieńcowa &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''dentale	''-	kość	zębowa &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''frontale	''-	kość	czołowa &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''jugale	''-	kość	jarzmowa &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''lacrimale	''-	kość	łzowa &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''maxilla	''-	kość	szczękowa &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''nasale	''-	kość	nosowa &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''occipitale	''-	kość	potyliczna &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''operculare	''-	kość	pokrywowa &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''orbitale	''-	kość	oczodołowa &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''otica	''-	kości	uszne &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''palatinum	''-	kość	podniebienia &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''parietale	''-	kość	ciemieniowa &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''pterygodium	''-	kość	skrzydłowa &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''quadratum	''-	kość	kwadratowa &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''sphenoideum	''-	kość	klinowa &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''spleniale	''-	kość	płatowa &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''squamosum	''-	kość	łuskowa &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''temporale	''-	kość	skroniowa &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''tympanicum	''-	kość	bębenkowa &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''vomer	''-	kość	lemieszowa &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Ogólne==&lt;br /&gt;
''skeleton'' - szkielet &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''cranium'' - czaszka  &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''mandibula'' - żuchwa  &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''[[kręgosłup|collumna vertebralis]]'' - kręgosłup &amp;lt;br&amp;gt; &lt;br /&gt;
''thorax'' - klatka piersiowa  &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''pelvis'' - miednica  &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''manus/palma manus'' - dłoń/powierzchnia dłoniowa  &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''ossa manus'' - kości ręki  &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''pes'' - stopa  &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''ossa pedis'' - kości stopy  &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''pectoral girdle'' - pas barkowy&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Szwy czaszkowe==&lt;br /&gt;
''sutura sphenofrontalis'' - szew skroniowo-czołowy  &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''sutura coronalis'' - szew wieńcowy  &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''sutura frontozygomatica'' - szew czołowojarzmowy  &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''sutura sphenozygomatica'' - szew klinowo-jarzmowy  &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''sutura zygomaticomaxillaris'' - szew jarzmowo-szczękowy &amp;lt;br&amp;gt; &lt;br /&gt;
''sutura intermaxillaris'' - szew międzyszczękowy  &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''sutura lambdoidea'' - szew węglowy  &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''sutura sagittalis'' - szew strzałkowy  &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Budowa klatki piersiowej==&lt;br /&gt;
''costae verae'' - żebra prawdziwe (I-VII)  &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''costae spuriae'' - żebra rzekome (VIII-XII)  &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''costae fluctuantes'' - żebra wolne (XI-XII)  &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''cartilago costalis'' - chrząstka żebra  &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''sternum'' - mostek  &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''manubrium sterni'' - rękojeść mostka  &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''corpus sterni'' - trzon mostka  &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''processus xiphoideus'' - wyrostek mieczykowaty  &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''gastralium'' - żebro brzuszne (l. mn. [[gastralia]]) &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Budowa kręgosłupa==&lt;br /&gt;
''vertebrae cervicales'' - kręgi szyjne  &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''vertebrae thoracicae'' - kręgi piersiowe  &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''vertebrae lumbales'' - kręgi lędźwiowe  &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''sacrum'' - kość krzyżowa  &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''coccygis'' - kość guziczna/kręgi guziczne u ludzi  &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''vertebrate cadual'' - kręgi ogonowe u zwierzęt  &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''[[chevron]]'' - szewron &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Budowa kręgu===&lt;br /&gt;
''vertebrae [[centrum]]'' - trzon kręgu  &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''vertebrae neural arch'' - łuk nerwowy kręgu &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''neural spine'' - wyrostek kolczysty (łuku nerwowego)&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''spinous process'' = ''neural spine''&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''zygapophyses'' = ''articular process''&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''articular process'' - wyrostek stawowy&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''transverse process'' - wyrostek poprzeczny&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''diapophysis'' - wyrostek poprzeczny górny&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''[[epipophysis]]'' - epipofyzja, epipofyza&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Budowa kończyn dolnych/tylnych==&lt;br /&gt;
''femur'' - kość udowa  &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''fibula'' - kość strzałkowa &amp;lt;br&amp;gt; &lt;br /&gt;
''tibia'' - kość piszczelowa  &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''patella'' - rzepka  &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Budowa stopy==&lt;br /&gt;
''calcaneus'' - kość piętowa  &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''trochlea tali'' - bloczek kości skokowej  &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''talus'' - kość skokowa  &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''cuboideum'' - kość sześcienna  &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''naviculare'' - kość łódkowata  &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''cuneiforme intermedium'' - kość klinowata pośrednia  &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''cuneiforme mediale'' - kość klinowata przyśrodkowa  &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''cuneiforme laterale'' - kość klinowata boczna  &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''metatarsale'' - kość śródstopia (I-V)  &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''phalanx proximalis'' - paliczek bliższy (I-V)  &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''phalanx media'' - paliczek środkowy (I-IV)  &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''phalanx distalis'' - paliczek dalszy (I-V)  &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Budowa kończyn górnych/przednich==&lt;br /&gt;
''scapula'' - łopatka  &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''scapulocoracoid'' - k. łopatkowo-krucza &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''clavicula'' - obojczyk  &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''ulna'' - kość łokciowa  &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''humerus'' - kość ramienna  &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''radius'' - kość promieniowa  &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Budowa dłoni== &lt;br /&gt;
''capitatum'' - kość główkowata  &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''trapezium'' - kość czworoboczna większa  &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''trapezoideum'' - kość czworoboczna mniejsza  &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''scaphoideum'' - kość łódeczkowata  &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''naviculare'' - kość łódkowata &amp;lt;br&amp;gt; &lt;br /&gt;
''triquetrum'' - kość trójgranista  &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''lunatum'' - kość księżycowa  &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''hamatum'' - kość haczykowata  &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''pisiforme'' - kość grochowata  &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''phalanx proximalis'' - paliczek bliższy  &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''phalanx media'' - paliczek środkowy  &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''phalanx distalis'' - paliczek dalszy/dystalny  &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Budowa miednicy==&lt;br /&gt;
''coxae'' - kość miednicza  &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''ilium'' - kość biodrowa  &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''ischii'' - kość kulszowa  &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''pubis'' - kość łonowa  &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''acetabulum'' - panewka stawowa  &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''processus iliacus'' - wyrostek biodrowy  &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''foramen obturatorium'' - otwór zasłonięty  &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Pozostałe==&lt;br /&gt;
''parasphenoid'' - k. przyklinowa  &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''supraoccipital'' - k. nadpotyliczna   &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''pterygoids'' - ko. skrzydłowe  &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''prearticular'' - k. przedstawowa  &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''surangular'' (''suprangular'') - k. kątowa górna   &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''rostrum'' - k. rostralna (u ceratopsów) albo pysk   &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''epijugal'' - k. nadjarzmowa  &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''occipital condylum'' -&amp;gt; kłykieć potyliczny  &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''condylus occipitalis'' = kłykieć potyliczny  &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''[[atlas]]'' - dźwigacz  &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''[[axis]]'' - obrotnik  &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''synservical'' - zrośnięte kręgi szyjne  &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''dorsal centra'' - trzony kregow grzbietowych  &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''astragalus'' - k. skokowa (inaczej ''Talus bone'')  &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''coracoid (coracoideum)'' - k. krucza  &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''tarsus/tarsal'' - stęp  &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''carpus'' - nadgarstek/k. nadgarstka  &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''metacarpals'' - k. śródręcza  &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''center of ossification'' -&amp;gt; centrum skostnienia  &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''preacetabular process'' - wyrostek przedpanewkowy  &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''postacetabular process'' - wyrostek zapanewkowy  &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''supratemporale fenestra'' - górne okno skroniowe,   &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''paroccipitale process'' - wyrostek bocznopotyliczny kości zewnętrznopotylicznej (''exoccipitale'')  &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''symphysis'' - spojenie&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Osteologia==&lt;br /&gt;
''pars ossea'' - część kostna &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''periosteum'' - okostna &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''endosteum'' - śródkoście, błona wyścielająca jamę szpikową &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''substantia corticalis'' - istota korowa - warstwa powiezchniowa zbudowana z blaszek podstawnych zewnętrznych &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''substantia compacta'' - istota zbita. tkanka zbudowana z osteonów &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''substantia spongiosa (trabecularis'' - istota gąbczasta (beleczkowa). Tkanka kostna o luźniejszej, beleczkowej budowie, w której puste, jamkowate przestrzenie wypełnia szpik &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''pars cartilaginosa'' - część chrzęstna &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''perichondrium'' - ochrzęstna. błona łącznotkankowa okrywająca chrząstkę. Wzrost chrząstki następuje częściowo właśnie od niej. &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''os longum'' - kość długa &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''os breve'' - k.krótka &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''os planum'' - k. płaska &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''os irregulare'' - k. nieregularna, o nieregularnym kształcie &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''os pneumaticum'' - k. pneumatyczna, zawierająca komory wypełnione powietrzem &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''epiphysis'' - nasada; koniec kości zawierający chrząstkę nasadową umożliwiającą, do pewnego czasu, wzrost kości na długość &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''diaphysis'' - trzon kości &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''metaphysis'' - przynasada. Warstwa miedzy nasadą i trzonem kości &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''facies articularis'' - powierzchnia stawowa &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''cavitas medullaris'' - jama szpikowa &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''foramen nutricium'' - otwór odżywczy - wnika przez niego do kości naczynie odżywiające przede wszystkim szpik &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''canalis nutricius'' - kanał odżywczy - jego początek stanowi otwór odżywczy. &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
''syndesmosis'' - więzozrost &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''sutura'' - szew (''serrata/squamosa/plana'' - piłowaty, łuskowy, gładki) &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''schindylesis'' - połączenie rozszczepione &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
''synchondrosis'' - chrząstkozrost - połączenie kości za pośrednictwem chrząstki szklistej &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''symphysis'' - spojenie - połączenie kości za pośrednictwem chrząstki włóknistej &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
''ligamentum'' - więzadło &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''tendon'' - ścięgno &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Przedrostki i orientacja przestrzenna==&lt;br /&gt;
''supra-'' nad/górny &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''basi-'' pod/dolny &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''epi-'' nad &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''pre-'' przed &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''post-'' za &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''ecto-'' zewnętrzny &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''exo-'' boczny &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''inter-'' między &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''para-'' przy &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''opistho-'' - tylny &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
''proximal'' - bliższy &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''distal'' - dalszy &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''posterior'' - tylne   &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''anterior'' - przednie  &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''ventral'' - brzuszny &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''dorsal'' - grzbietowy &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''medial'' - środkowy &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''lateral'' - boczny &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''apical'' - szczytowy &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''lingual'' - językowy &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''frontal'' - czołowy &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''labial'' - wargowy &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
''primarium'' - pierwotny &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''secundarium'' - wtórny &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
''verticalis'' - pionowy &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''horizontalis'' - poziomy &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''medianus'' - pośrodkowy &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''dexter'' - prawy &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''sinister'' - lewy &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''superior'' - górny &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''inferior'' - dolny &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
''cranialis'' czaszkowy/w kierunku cz. &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''caudalis'' ogonowy/w kierunku o. &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''rostralis'' - dziobasty &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''apicalis'' - szczytowy &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''basalis/basilaris'' - podstawny &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''medius'' średni/środkowy &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''transversus'' - poprzeczny &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''longitudinalis'' - podłużny &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''axialis'' - osiowy &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''superficialis'' - powerzchniowy &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''profundus'' - głęboki &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
''centralis'' - środkowy&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Źródła==&lt;br /&gt;
m.in:&lt;br /&gt;
Feneis, H., 1986 Ilustrowany słownik międzynarodowego mianownictwa anatomicznego&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Anatomia]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Słownik]]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>Taurovenator</name></author>
		
	</entry>
	<entry>
		<id>https://encyklopedia.dinozaury.com/index.php?title=Eopinacosaurus&amp;diff=38255</id>
		<title>Eopinacosaurus</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://encyklopedia.dinozaury.com/index.php?title=Eopinacosaurus&amp;diff=38255"/>
		<updated>2026-07-06T12:16:48Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Taurovenator: Utworzono nową stronę &amp;quot;Opis w trackie rozbudowy {{DISPLAYTITLE:''Eopinacosaurus''}} {{Opis  |Autor                  = Michał Siedlecki  |Korekta                =   |nazwa...&amp;quot;&lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;Opis w trackie rozbudowy&lt;br /&gt;
{{DISPLAYTITLE:''Eopinacosaurus''}}&lt;br /&gt;
{{Opis&lt;br /&gt;
 |Autor                  = [[Michał Siedlecki]]&lt;br /&gt;
 |Korekta                = &lt;br /&gt;
 |nazwa                  = ''Eopinacosaurus'' (eopinakozaur)&lt;br /&gt;
 |długość                = &lt;br /&gt;
 |wysokość               = &lt;br /&gt;
 |masa                   = &lt;br /&gt;
 |dieta                  = roślinożerny&lt;br /&gt;
 |miejsce                = [[Chiny]] - Mongolia Wewnętrzna&lt;br /&gt;
&amp;lt;small&amp;gt;([[formacja]] [[Bayan Mandahu]])&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
&amp;lt;hr&amp;gt;&lt;br /&gt;
?[[Mongolia]] - Ajmak Południowogobijski&lt;br /&gt;
&amp;lt;small&amp;gt;([[formacja]] ?[[Djadochta]])&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
 |czas                   = {{Występowanie|83.6|72.2}}&lt;br /&gt;
&amp;lt;small&amp;gt;[[późna kreda]] ([[kampan]])&amp;lt;/small&amp;gt; &lt;br /&gt;
 |systematyka            = [[Dinosauria]]&lt;br /&gt;
 &lt;br /&gt;
[[Ornithischia]] &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Thyreophora]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Ankylosauria]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Ankylosauridae]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Ankylosaurinae]]&lt;br /&gt;
 |grafika                = Eopinacosaurus mephistocephalus.png&lt;br /&gt;
 |podpis                 = Rekonstrukcja przyżyciowa. Autor: Connor Ashbridge. [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Eopinacosaurus_mephistocephalus.png]&lt;br /&gt;
 |PorównanieGrupa        = Ankylosauridae&lt;br /&gt;
 |PorównanieDługość      = 5&lt;br /&gt;
 |mapa                   = &lt;br /&gt;
}}&lt;br /&gt;
==Wstęp==&lt;br /&gt;
==Etymologia==&lt;br /&gt;
==Materiał kopalny==&lt;br /&gt;
==Budowa i systematyka==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Spis gatunków==&lt;br /&gt;
{| class=&amp;quot;wikitable&amp;quot;&lt;br /&gt;
| {{V|''Eopinacosaurus''}}&lt;br /&gt;
| {{Kpt|[[Paul Penkalski|Penkalski]]}}, [[1933]]&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| {{V|''E. mephistocephalus''}}&lt;br /&gt;
| {{Kpt|({{Kpt|[[Godefroit]], [[Pereda Superbiola]], [[Li]] i [[Dong]]}}, [[1999]]) Penkalski}}, [[2026]]&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|= ''[[Pinacosaurus]] mephistocephalus''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|[[Godefroit]], [[Pereda Superbiola]], [[Li]] i [[Dong]]}}, [[1999]]&lt;br /&gt;
|}&lt;br /&gt;
==Bibliografia==&lt;br /&gt;
Godefroit, P.,  Pereda-Suberbiola, X., Li, H., Dong, Z. (1999) &amp;quot;A new species of the ankylosaurid dinosaur Pinacosaurus from the Late Cretaceous of Inner Mongolia (P.R. China)&amp;quot;, Bulletin de l'Institut Royal des Sciences Naturelles de Belgique, Sciences de la Terre 69, 17-36.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Penkalski, P. (2026). &amp;quot;The morphology and systematics of ''Pinacosaurus''&amp;quot;. Historical Biology, 1-42. [[doi:10.1080/08912963.2026.2633178]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Dinosauria]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Ornithischia]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Thyreophora]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Ankylosauria]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Azja]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Chiny]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Mongolia]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Mezozoik]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Kreda]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Kampan]]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>Taurovenator</name></author>
		
	</entry>
	<entry>
		<id>https://encyklopedia.dinozaury.com/index.php?title=Phosphatotitan&amp;diff=37951</id>
		<title>Phosphatotitan</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://encyklopedia.dinozaury.com/index.php?title=Phosphatotitan&amp;diff=37951"/>
		<updated>2026-04-24T12:10:38Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Taurovenator: &lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;{{DISPLAYTITLE:''Phosphatotitan''}}&lt;br /&gt;
{{Opis&lt;br /&gt;
|Autor                     = [[Michał Siedlecki]]&lt;br /&gt;
|Korekta                   = &lt;br /&gt;
|nazwa                     = ''Phosphatotitan'' (fosfatotytan) &lt;br /&gt;
|długość                   = ok. 10m &amp;lt;ref name=&amp;quot;Longrich/Molina-Larramendi&amp;quot;&amp;gt;Oszacowano na podstawie długości i masy oszacowanej dla ''Patagotitan mayorum w Molina-Pérez, R., &amp;amp; Larramendi, A. (2020). &amp;quot;Dinosaur Facts and Figures: The Sauropods and Other Sauropodomorphs&amp;quot;. Princeton University Press. &amp;lt;/ref&amp;gt; &lt;br /&gt;
|wysokość                  = &lt;br /&gt;
|masa                      = ok. 5,5 t &amp;lt;ref name=&amp;quot;Longrich/Molina-Larramendi&amp;quot;&amp;gt;&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
|dieta                     = roślinożerny&lt;br /&gt;
|miejsce                   = [[Maroko]] - Churibka&lt;br /&gt;
&amp;lt;small&amp;gt;(dolna część jednostki [[Couche III]])&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
|czas                      = {{Występowanie|68|67}}&lt;br /&gt;
ok. 67[[Ma]] &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
&amp;lt;small&amp;gt;[[późna kreda]] (późny [[mastrycht]])&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
|systematyka               =&lt;br /&gt;
[[Dinosauria]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Saurischia]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Sauropodomorpha]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Sauropoda]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Macronaria]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Somphospondyli]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Titanosauria]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Colossosauria]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Argentinosauria]] (? = [[Longkosauria]])&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Lognkosauria]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Argentinosauridae]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
|grafika = Phosphatotitan khouribgaensis.png&lt;br /&gt;
|podpis = Rekonstrukcja przyżyciowa. Autor: Connor Ashbridge [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Phosphatotitan_khouribgaensis.png]&lt;br /&gt;
|PorównanieGrupa =&lt;br /&gt;
|PorównanieDługość =&lt;br /&gt;
|mapa =&lt;br /&gt;
}}&lt;br /&gt;
==Wstęp== &lt;br /&gt;
''Phosphatotitan'' to rodzaj stosunkowo niewielkiego tytanozaura żyjącego na terenie dzisiejszego Maroka pod koniec [[Mezozoik]]u. Był jednym z ostatnich przedstawicieli zauropodów.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Etymologia==&lt;br /&gt;
Nazwa rodzajowa pochodzi z greki i oznacza &amp;quot;fosforanowy olbrzym&amp;quot;, co odnosi się do marokańskich bogatych złóż fosforanów, w pokładach których znaleziono szczątki tego tytanozaura. Epitet gatunkowy odnosi się do prowincji Churibka, na terenie której odkryto materiał kopalny licznych zwierząt z końca kredy, w tym należący do fosfatotytana.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Materiał kopalny==&lt;br /&gt;
[[Holotyp]] (MHNM.KHG.888) to częściowy szkielet pozaczaszkowy, który tworzą kręgi grzbietowe i ogonowe, kość krzyżowa, fragmenty kości biodrowej, kość kulszowa oraz obie k. łonowe. Elementy szkieletu zostały odkryte stowarzyszone ze sobą w osadach stanowiska Sidi Chennane w dolnej części jednostki [[Chouche III]].&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Budowa i systematyka==&lt;br /&gt;
Fosfatotytan był stosunkowo niewielkim tytanozaurem, o masie prawdopodobnie nieprzekraczającej 10% masy ''[[Patagotitan]]'' i długości ok. jednej trzeciej długości patagotytana. Od innych tytanozaurów odróżniał się szczegółami budowy kręgów grzbietowych, kości łonowych i kulszowych. Analiza filogenetyczna umieściła omawiany takson jako bliskiego krewnego nienazwanego tytanozaura z Sidi Daoui (nieco młodsza górna część Couche III) w obrębie nowo nazwanego [[klad]]u [[Argentinosauridae]], wraz z [[Argentinosaurus|argentynozaurem]] i wspomnianym wyżej patagotytanem. Obie formy z mastrychtu Maroka były zdecydowanie mniejsze od swych olbrzymich krewniaków z pierwszej połowy późnej kredy Argentyny. Autorzy opisu fosfatotytana podejrzewają, że stosunkowo małe rozmiary marokańskich argentynozaurydów mogą wynikać z odizolowania Maroka od większości Afryki w drugiej połowie późnej kredy, co uczyniłoby ten ląd wyspą, bądź wyspowym kontynentem lub z generalnym trendem późnokredowych tytanozaurów do zmniejszania swoich rozmiarów (liczne niewielkie formy z [[kampan]]u-[[mastrycht]]u Ameryki Półudniowej są tego dobrym przykładem).&lt;br /&gt;
==Spis gatunków==&lt;br /&gt;
{| class=&amp;quot;wikitable&amp;quot;&lt;br /&gt;
| {{V|''Phosphatotitan''}}&lt;br /&gt;
|{{Kpt|[[Longrich]], Pérez-Moreno, Díez Díaz, Pereda-Superbiola, Bardet }} i {{Kpt|Jalil}}, [[2026]]&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| {{V|''P. khouribgaensis''}}&lt;br /&gt;
|{{Kpt|[[Longrich]], Pérez-Moreno, Díez Díaz, Pereda-Superbiola, Bardet }} i {{Kpt|Jalil}}, [[2026]]&lt;br /&gt;
|}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Bibliografia==&lt;br /&gt;
&amp;lt;small&amp;gt;&lt;br /&gt;
Longrich, N.R.; Pérez-Moreno, A.; Díez Díaz, V.; Pereda-Suberbiola, X.; Bardet, N.; Jalil, N.-E. (2026). &amp;quot;A titanosaurian sauropod with South American affinities (Lognkosauria: Argentinosauridae) from the Late Maastrichtian of Morocco and evidence for dinosaur endemism in Africa&amp;quot;. Diversity. 18 (5) 241. [[doi:10.3390/d18050241]]&lt;br /&gt;
&amp;lt;references/&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Dinosauria]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Saurischia]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Sauropodomorpha]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Sauropoda]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Macronaria]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Somphospondyli]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Afryka]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Maroko]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Mezozoik]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Kreda]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Mastrycht]]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>Taurovenator</name></author>
		
	</entry>
	<entry>
		<id>https://encyklopedia.dinozaury.com/index.php?title=Phosphatotitan&amp;diff=37950</id>
		<title>Phosphatotitan</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://encyklopedia.dinozaury.com/index.php?title=Phosphatotitan&amp;diff=37950"/>
		<updated>2026-04-24T12:10:29Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Taurovenator: &lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;{{DISPLAYTITLE:''Phosphatotitan''}}&lt;br /&gt;
{{Opis&lt;br /&gt;
|Autor                     = [[Michał Siedlecki]]&lt;br /&gt;
|Korekta                   = &lt;br /&gt;
|nazwa                     = ''Phosphatotitan'' (fosfatotytan) &lt;br /&gt;
|długość                   = ok. 10m &amp;lt;ref name=&amp;quot;Longrich/Molina-Larramendi&amp;quot;&amp;gt;Oszacowano na podstawie długości i masy oszacowanej dla ''Patagotitan mayorum w Molina-Pérez, R., &amp;amp; Larramendi, A. (2020). &amp;quot;Dinosaur Facts and Figures: The Sauropods and Other Sauropodomorphs&amp;quot;. Princeton University Press. &amp;lt;/ref&amp;gt; &lt;br /&gt;
|wysokość                  = &lt;br /&gt;
|masa                      = ok. 5,5 t &amp;lt;ref name=&amp;quot;Longrich/Molina-Larramendi&amp;quot;&amp;gt;&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
|dieta                     = roślinożerny&lt;br /&gt;
|miejsce                   = [[Maroko]] - Churibka&lt;br /&gt;
&amp;lt;small&amp;gt;(dolna część jednostki [[Couche III]])&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
|czas                      = {{Występowanie|68|67}}&lt;br /&gt;
ok. 67[[Ma]] &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
&amp;lt;small&amp;gt;[[późna kreda]] (późny [[mastrycht]])&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
|systematyka               =&lt;br /&gt;
[[Dinosauria]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Saurischia]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Sauropodomorpha]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Sauropoda]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Macronaria]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Somphospondyli]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Titanosauria]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Colossosauria]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Argentinosauria]] (? = [[Longkosauria]])&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Lognkosauria]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Argentinosauridae]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
|grafika = Phosphatotitan khouribgaensis.png&lt;br /&gt;
|podpis = Rekonstrukcja przyżyciowa. Autor: Connor Ashbridge [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Phosphatotitan_khouribgaensis.png]&lt;br /&gt;
|PorównanieGrupa =&lt;br /&gt;
|PorównanieDługość =&lt;br /&gt;
|mapa =&lt;br /&gt;
}}&lt;br /&gt;
==Wstęp== &lt;br /&gt;
''Phosphatotitan'' to rodzaj stosunkowo niewielkiego tytanozaura żyjącego na terenie dzisiejszego Maroka pod koniec [[Mezozoik]]u. Był jednym z ostatnich przedstawicieli zauropodów.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Etymologia==&lt;br /&gt;
Nazwa rodzajowa pochodzi z greki i oznacza &amp;quot;fosforanowy olbrzym&amp;quot;, co odnosi się do marokańskich bogatych złóż fosforanów, w pokładach których znaleziono szczątki tego tytanozaura. Epitet gatunkowy odnosi się do prowincji Churibka, na terenie której odkryto materiał kopalny licznych zwierząt z końca kredy, w tym należący do fosfatotytana.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Materiał kopalny==&lt;br /&gt;
[[Holotyp]] (MHNM.KHG.888) to częściowy szkielet pozaczaszkowy, który tworzą kręgi grzbietowe i ogonowe, kość krzyżowa, fragmenty kości biodrowej, kość kulszowa oraz obie k. łonowe. Elementy szkieletu zostały odkryte stowarzyszone ze sobą w osadach stanowiska Sidi Chennane w dolnej części jednostki [[Chouche III]].&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Budowa i systematyka==&lt;br /&gt;
Fosfatotytan był stosunkowo niewielkim tytanozaurem, o masie prawdopodobnie nieprzekraczającej 10% masy ''[[Patagotitan]]'' i długości ok. jednej trzeciej długości patagotytana. Od innych tytanozaurów odróżniał się szczegółami budowy kręgów grzbietowych, kości łonowych i kulszowych. Analiza filogenetyczna umieściła omawiany takson jako bliskiego krewnego nienazwanego tytanozaura z Sidi Daoui (nieco młodsza górna część Couche III) w obrębie nowo nazwanego [[klad]]u [[Argentinosauridae]], wraz z [[Argentinosaurus|argentynozaurem]] i wspomnianym wyżej patagotytanem. Obie formy z mastrychtu Maroka były zdecydowanie mniejsze od swych olbrzymich krewniaków z pierwszej połowy późnej kredy Argentyny. Autorzy opisu fosfatotytana podejrzewają, że stosunkowo małe rozmiary marokańskich argentynozaurydów mogą wynikać z odizolowania Maroka od większości Afryki w drugiej połowie późnej kredy, co uczyniłoby ten ląd wyspą, bądź wyspowym kontynentem lub z generalnym trendem późnokredowych tytanozaurów do zmniejszania swoich rozmiarów (liczne niewielkie formy z [[kampan]]u-[[mastrycht]]u Ameryki Półudniowej są tego dobrym przykładem).&lt;br /&gt;
==Spis gatunków==&lt;br /&gt;
{| class=&amp;quot;wikitable&amp;quot;&lt;br /&gt;
| {{V|''Phosphatotitan''}}&lt;br /&gt;
|{{Kpt|[[Longrich]], Pérez-Moreno, Díez Díaz, Pereda-Superbiola, Bardet }} i {{Kpt|Jalil}}, [[2026]]&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| {{V|''P. khouribgaensis''}}&lt;br /&gt;
|{{Kpt|[[Longrich]], Pérez-Moreno, Díez Díaz, Pereda-Superbiola, Bardet }} i {{Kpt|Jalil}}, [[2026]]&lt;br /&gt;
|}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Bibliografia==&lt;br /&gt;
&amp;lt;small&amp;gt;&lt;br /&gt;
Longrich, N.R.; Pérez-Moreno, A.; Díez Díaz, V.; Pereda-Suberbiola, X.; Bardet, N.; Jalil, N.-E. (2026). &amp;quot;A titanosaurian sauropod with South American affinities (Lognkosauria: Argentinosauridae) from the Late Maastrichtian of Morocco and evidence for dinosaur endemism in Africa&amp;quot;. Diversity. 18 (5) 241. [[doi:10.3390/d18050241]]&lt;br /&gt;
&amp;lt;references/&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Dinosauria]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Saurischia]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Sauropodomorpha]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Sauropoda]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Macronaria]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Somphospondyli]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Afryka]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Maroko]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Mezozoik]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Kreda]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Maastrycht]]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>Taurovenator</name></author>
		
	</entry>
	<entry>
		<id>https://encyklopedia.dinozaury.com/index.php?title=Phosphatotitan&amp;diff=37949</id>
		<title>Phosphatotitan</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://encyklopedia.dinozaury.com/index.php?title=Phosphatotitan&amp;diff=37949"/>
		<updated>2026-04-24T12:10:07Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Taurovenator: Utworzono nową stronę &amp;quot;{{DISPLAYTITLE:''Phosphatotitan''}} {{Opis |Autor                     = Michał Siedlecki |Korekta                   =  |nazwa                     = ''Phosphatotitan...&amp;quot;&lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;{{DISPLAYTITLE:''Phosphatotitan''}}&lt;br /&gt;
{{Opis&lt;br /&gt;
|Autor                     = [[Michał Siedlecki]]&lt;br /&gt;
|Korekta                   = &lt;br /&gt;
|nazwa                     = ''Phosphatotitan'' (fosfatotytan) &lt;br /&gt;
|długość                   = ok. 10m &amp;lt;ref name=&amp;quot;Longrich/Molina-Larramendi&amp;quot;&amp;gt;Oszacowano na podstawie długości i masy oszacowanej dla ''Patagotitan mayorum w Molina-Pérez, R., &amp;amp; Larramendi, A. (2020). &amp;quot;Dinosaur Facts and Figures: The Sauropods and Other Sauropodomorphs&amp;quot;. Princeton University Press. &amp;lt;/ref&amp;gt; &lt;br /&gt;
|wysokość                  = &lt;br /&gt;
|masa                      = ok. 5,5 t &amp;lt;ref name=&amp;quot;Longrich/Molina-Larramendi&amp;quot;&amp;gt;&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
|dieta                     = roślinożerny&lt;br /&gt;
|miejsce                   = [[Maroko]] - Churibka&lt;br /&gt;
&amp;lt;small&amp;gt;(dolna część jednostki [[Couche III]])&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
|czas                      = {{Występowanie|68|67}}&lt;br /&gt;
ok. 67[[Ma]] &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
&amp;lt;small&amp;gt;[[późna kreda]] (późny [[mastrycht]])&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
|systematyka               =&lt;br /&gt;
[[Dinosauria]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Saurischia]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Sauropodomorpha]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Sauropoda]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Macronaria]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Somphospondyli]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Titanosauria]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Colossosauria]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Argentinosauria]] (? = [[Longkosauria]])&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Lognkosauria]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Argentinosauridae]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
|grafika = Phosphatotitan khouribgaensis.png&lt;br /&gt;
|podpis = Rekonstrukcja przyżyciowa. Autor: Connor Ashbridge [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Phosphatotitan_khouribgaensis.png]&lt;br /&gt;
|PorównanieGrupa =&lt;br /&gt;
|PorównanieDługość =&lt;br /&gt;
|mapa =&lt;br /&gt;
}}&lt;br /&gt;
==Wstęp== &lt;br /&gt;
''Phosphatotitan'' to rodzaj stosunkowo niewielkiego tytanozaura żyjącego na terenie dzisiejszego Maroka pod koniec [[Mezozoik]]u. Był jednym z ostatnich przedstawicieli zauropodów.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Etymologia==&lt;br /&gt;
Nazwa rodzajowa pochodzi z greki i oznacza &amp;quot;fosforanowy olbrzym&amp;quot;, co odnosi się do marokańskich bogatych złóż fosforanów, w pokładach których znaleziono szczątki tego tytanozaura. Epitet gatunkowy odnosi się do prowincji Churibka, na terenie której odkryto materiał kopalny licznych zwierząt z końca kredy, w tym należący do fosfatotytana.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Materiał kopalny==&lt;br /&gt;
[[Holotyp]] (MHNM.KHG.888) to częściowy szkielet pozaczaszkowy, który tworzą kręgi grzbietowe i ogonowe, kość krzyżowa, fragmenty kości biodrowej, kość kulszowa oraz obie k. łonowe. Elementy szkieletu zostały odkryte stowarzyszone ze sobą w osadach stanowiska Sidi Chennane w dolnej części jednostki [[Chouche III]].&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Budowa i systematyka==&lt;br /&gt;
Fosfatotytan był stosunkowo niewielkim tytanozaurem, o masie prawdopodobnie nieprzekraczającej 10% masy ''[[Patagotitan]]'' i długości ok. jednej trzeciej długości patagotytana. Od innych tytanozaurów odróżniał się szczegółami budowy kręgów grzbietowych, kości łonowych i kulszowych. Analiza filogenetyczna umieściła omawiany takson jako bliskiego krewnego nienazwanego tytanozaura z Sidi Daoui (nieco młodsza górna część Couche III) w obrębie nowo nazwanego [[klad]]u [[Argentinosauridae]], wraz z [[Argentinosaurus|argentynozaurem]] i wspomnianym wyżej patagotytanem. Obie formy z mastrychtu Maroka były zdecydowanie mniejsze od swych olbrzymich krewniaków z pierwszej połowy późnej kredy Argentyny. Autorzy opisu fosfatotytana podejrzewają, że stosunkowo małe rozmiary marokańskich argentynozaurydów mogą wynikać z odizolowania Maroka od większości Afryki w drugiej połowie późnej kredy, co uczyniłoby ten ląd wyspą, bądź wyspowym kontynentem lub z generalnym trendem późnokredowych tytanozaurów do zmniejszania swoich rozmiarów (liczne niewielkie formy z [[kampan]]u-[[mastrycht]]u Ameryki Półudniowej są tego dobrym przykładem).&lt;br /&gt;
==Spis gatunków==&lt;br /&gt;
{| class=&amp;quot;wikitable&amp;quot;&lt;br /&gt;
| {{V|''Phosphatotitan''}}&lt;br /&gt;
|{{Kpt|[[Longrich]], Pérez-Moreno, Díez Díaz, Pereda-Superbiola, Bardet }} i {{Kpt|Jalil}}, [[2026]]&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| {{V|''P. khouribgaensis''}}&lt;br /&gt;
|{{Kpt|[[Longrich]], Pérez-Moreno, Díez Díaz, Pereda-Superbiola, Bardet }} i {{Kpt|Jalil}}, [[2026]]&lt;br /&gt;
|}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Bibliografia==&lt;br /&gt;
&amp;lt;small&amp;gt;&lt;br /&gt;
Longrich, N.R.; Pérez-Moreno, A.; Díez Díaz, V.; Pereda-Suberbiola, X.; Bardet, N.; Jalil, N.-E. (2026). &amp;quot;A titanosaurian sauropod with South American affinities (Lognkosauria: Argentinosauridae) from the Late Maastrichtian of Morocco and evidence for dinosaur endemism in Africa&amp;quot;. Diversity. 18 (5) 241. [[doi:10.3390/d18050241]]&lt;br /&gt;
&amp;lt;references/&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Dinosauria]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Saurischia]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Sauropodomorpha]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Sauropoda]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Macronaria]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Somphospondyli]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Afryka]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Maroko]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Mezozoik]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Kreda]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Maastrichtian]]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>Taurovenator</name></author>
		
	</entry>
	<entry>
		<id>https://encyklopedia.dinozaury.com/index.php?title=Telmatosaurus&amp;diff=37935</id>
		<title>Telmatosaurus</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://encyklopedia.dinozaury.com/index.php?title=Telmatosaurus&amp;diff=37935"/>
		<updated>2026-04-18T16:23:49Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Taurovenator: &lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt; Do poszerzenia o Augustin i in., 2022; ewentualnie sprawdzenia.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
{{DISPLAYTITLE:''Telmatosaurus''}}&lt;br /&gt;
{{Opis&lt;br /&gt;
 |Autor                  = [[Adrian Sztuba]]&lt;br /&gt;
 |Korekta                = &lt;br /&gt;
 |nazwa                  = ''Telmatosaurus'' (telmatozaur)&lt;br /&gt;
 |długość                = ok. 5 m&lt;br /&gt;
 |wysokość               = &lt;br /&gt;
 |masa                   = ok. 0,5 t&lt;br /&gt;
 |dieta                  = roślinożerny&lt;br /&gt;
 |miejsce                = [[Rumunia]], Basen Hateg&lt;br /&gt;
&amp;lt;small&amp;gt;(formacje [[Sînpetru]] i [[Densuş-Ciula]])&lt;br /&gt;
&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
 |czas                   = {{Występowanie|72|66}}&lt;br /&gt;
ok. 72-66  [[Ma]]&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
&amp;lt;small&amp;gt;[[późna kreda]] ([[mastrycht]])&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
 |systematyka            = &lt;br /&gt;
[[Dinosauria]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Ornithischia]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Ornithopoda]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Iguanodontia]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Hadrosauriformes]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Hadrosauroidea]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Hadrosauromorpha]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Hadrosauridae]] ?&lt;br /&gt;
|grafika                = Telmatosaurus sketch v2.jpg&lt;br /&gt;
 |podpis                 = Rekonstrukcja ''Telmatosaurus''. Autor: &amp;quot;Debivort&amp;quot;. [https://en.wikipedia.org/wiki/File:Telmatosaurus_sketch_v2.jpg]&lt;br /&gt;
 |PorównanieGrupa        =&lt;br /&gt;
 |PorównanieDługość      =&lt;br /&gt;
 |mapa                   = &lt;br /&gt;
&amp;lt;display_points type=&amp;quot;terrain&amp;quot; zoom=4&amp;gt;&lt;br /&gt;
Hațeg, Romania~Hațeg, Rumunia&lt;br /&gt;
&amp;lt;/display_points&amp;gt;&lt;br /&gt;
}}&lt;br /&gt;
==Wstęp==&lt;br /&gt;
''Telmatosaurus transylvanicus'' to jeden z niewielu znanych dinozaurów kaczodziobych znalezionych na kontynencie [[Europa|europejskim]]. Jego rozmiary nie były zbyt duże w stosunku do innych znanych nam przedstawicieli tego [[klad]]u, którzy występowali w [[Ameryka Północna|Ameryce Północnej]] czy [[Azja|Azji]]. Mogło mieć to związek ze środowiskiem, w którym żył - był to gatunek występujący na wyspie.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Etymologia==&lt;br /&gt;
Nazwa ''Telmatosaurus'' znaczy &amp;quot;jaszczur z bagien&amp;quot;. Epitet gatunkowy zaś pochodzi od miejsca odkrycia skamieniałości - Transylwanii.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Materiał kopalny==&lt;br /&gt;
[[Plik:Telmatosaurus.jpg|300px|thumb|right|Lektotyp - okaz BMNH R3386. Autor: Franz Nopcsa [https://en.wikipedia.org/wiki/File:Telmatosaurus.jpg].]]&lt;br /&gt;
''Telmatosaurus'' jest najlepiej zbadanym dinozaurem z Transylwanii. Znaleziono liczne izolowane kości osobników w różnym wieku (od embrionów do osobników dorosłych), a także jaja. [[Lektotyp]]em jest okaz NHMUK R.3386 - kompletna?, lecz zgnieciona czaszka dorosłego osobnika.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Magyar i współpracownicy (2026) uważają, że oprócz [[lektotyp]]u, do omawianego taksonu można przypisać tylko pięć innych okazów: NHMUK R.3841 (częściowy kręgosłup, składający się z dziesięciu kręgów szyjnych, pięciu grzbietowych i czterech szyjnych), NHMUK R.3387 (podstawa czaszki), NHMUK R.3388 (lewa kość szczękowa), NHMUK R.4911 (obie k. szczękowe) oraz LPB (FGGUB) R.1010 (lewa k. szczękowa)&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Historia i taksonomia==&lt;br /&gt;
''Telmatosaurus'' był pierwszym nazwanym [[rodzaj]]em dinozaura z obrębu już nieistniejącej wyspy Hateg. [[Holotyp]] - kompletną czaszkę - odnalazła w 1985 roku Ilona Nopcsa. Kilka lat później, w 1899 roku, jej brat - [[Franz Nopcsa]] - nazwał tego dinozaura &amp;quot;Limnosaurus&amp;quot; transsylvanicus. Jednak ta nazwa była już zajęta - [[Marsh]] w 1871 roku nazwał tak rodzaj krokodyla. Tak więc nazwa &amp;quot;Limnosaurus&amp;quot; transsylvanicus stała się [[nomen occupatum]] i została zmieniona przez [[Nopcsa]] w 1903 roku na ''Telmatosaurus transsylvanicus''. W 1910 roku nazwa &amp;quot;Limnosaurus&amp;quot; transsylvanicus została ponownie zmieniona, tym razem przez Browna (Brown, 1910), który nie wiedział, że [[Nopcsa]] już wcześniej dokonał odpowiedniej korekty. Tak więc nowa nazwa -  ''Hecatasaurus'' - stała się młodszym synonimem ''Telmatosaurus''.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Oprócz ''T. transsylvanicus'' do tego rodzaju zaliczano także gatunki, które obecnie zalicza się do innych rodzajów. Są to:&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
*''Telmatosaurus dolloi'' (obecnie ''[[Orthomerus]] dolloi'')&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
*''Telmatosaurus cantabrigiensis'' (obecnie ''[[Trachodon]] cantabrigiensis'')&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Budowa i paleobiologia==&lt;br /&gt;
===Budowa ogólnie===&lt;br /&gt;
Był to średniej wielkości roślinożerca, który wyglądem zewnętrznym nie odbiegał od innych [[bazalny]]ch hadrozauromorfów. Czaszka ''Telmatosaurus'' była długa w porównaniu do jej wysokości - miała 44 cm długości i 21,5 cm wysokości. Proporcje czaszki były więc podobne do ''[[Camptosaurus]]'' czy ''[[Ouranosaurus]]'', za to różniły się od proporcji czaszek wielu [[Hadrosauridae]]. Kość przedszczękowa była pozbawiona zębów, a zęby kości szczękowej i kości zębowej tworzyły baterie zębowe.   &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Karłowatość===&lt;br /&gt;
''Telmatosaurus'' miał ok. 5 metrów długości i ważył zaledwie ok. 0,5 tony. Był więc dużo mniejszy, niż jego krewni spoza Europy. Największe znalezione okazy ''Telmatosaurus'' były osobnikami dorosłymi, na co wskazuje zrośnięcie się szwów puszki mózgowej i kręgów (Weishampel i in., 1991). Dodatkowo potwierdziły to badania histologiczne kości (Csiki i in., 2009). U najstarszych osobników na powierzchni kości nie było otwartych kanałów naczyniowych, co jednoznacznie wskazuje na zatrzymanie wzrostu. Widoczne jest także 8 linii wzrostu - wystarczająco dużo, by był to osobnik dorosły.  &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Skąd taki niewielki rozmiar u tego dinozaura? Podobnie jest także i u innych dinozaurów roślinożernych z Hateg. Mogło to być spowodowane karłowatością wyspową - ''Telmatosaurus'' żył na niewielkiej wyspie, na której było mało pokarmu. Duże zwierzęta potrzebujące pożywienia musiały się dostosować poprzez zmniejszenie rozmiarów ciała.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Jaja===&lt;br /&gt;
[[Plik:Ponte de telmatosaurus.jpg|300px|thumb|right|Skamieniałe jaja należące najpewniej do ''Telmatosaurus''. Autor: N.Cayla[https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Ponte_de_telmatosaurus.jpg?uselang=fr].]]&lt;br /&gt;
W pobliżu wsi Tuştea niedaleko Hateg, znaleziono ponad 100 jaj dinozaurów nazywanych ''Megaloolithus siruguei''. Są to sferyczne jaja o średnicy do 16 cm. Początkowo uznano je za jaja [[Sauropoda|zauropodów]], więc przypisano je do wówczas jedynego znanego zauropoda z tych okolic - ''[[Magyarosaurus]]'' (później opisano innego - ''[[Paludititan]]''). Jednak w pobliżu znaleziono liczne szkielety embrionów oraz piskląt ''Telmatosaurus'', co wskazuje, że były to jaja właśnie tego dinozaura.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Ontogeneza===&lt;br /&gt;
Odkrycie młodych telmatozaurów w pobliżu Tuştea pozwala także na badanie ontogenezy tego dinozaura. Tego typu badania zostały opublikowane w 2006 roku (Grigorescu i Csiki-Sava, 2006). Niestety w tym badaniu było stosunkowo mało osobników, dodatkowo brakuje osobników o pośrednim wieku. Przez to w przyszłych badaniach z większą ilością okazów wyniki mogą być inne. &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Najbardziej zauważalne zmiany związane z ontogenezą są widoczne przy kości ramiennej (wzmocnienie grzebienia kości ramiennej) i kości piszczelowej (rozwój większego grzebienia).&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Zmiany zapewne występowały także w proporcjach długości kości. U młodych telmatozaurów kość piszczelowa, tak jak u dorosłych [[hadrosauridae|hadrozaurydów]], jest  krótsza niż kość udowa - stosunek kości piszczelowej do kości udowej wynosił ok. 0,95. Ten stosunek był nieco wyższy niż dla większość [[hadrosauridae|hadrozaurydów]]. Był jednak porównywalny z tym u młodych okazów ''[[Hypacrosaurus]]'', możliwe jest więc, że podczas ontogenezy stosunek zmniejszył się (przez względne wydłużenie kości udowej, podobnie jak miało to miejsce u ''[[Tenontosaurus]]'') tak, że u dorosłych stał się porównywalny ze znanymi u [[hadrosauridae|hadrozaurydów]]. W niektórych aspektach, jak stosunek kości łokciowej do kości ramiennej, telmatozaur zdaje się bardziej przypominać [[bazalny|bazalne]] [[Iguanodontia|iguanodonty]], niż [[hadrosauridae|hadrozaurydy]]. U młodych telmatozaurów stosunek kości łokciowej do kości ramiennej wynosił ok. 0,96, za to u [[hadrosauridae|hadrozaurydów]] kość łokciowa była dłuższa niż kość ramienna. Tak więc stosunek tych kości u telmatozaura bardziej przypominał ten u [[bazalny|bazalnych]] [[Iguanodontia|iguanodontów]], niż u [[hadrosauridae|hadrozaurydów]]. Nie jest jednak znany stosunek kości łokciowej do kości ramiennej u dorosłych telmatozaurów, więc jest możliwe, że proporcje tych kości zmieniały się wraz z wiekiem. &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Najprawdopodobniej młode osobniki tuż po wykluciu szybko rosły, ponieważ w tych samych nagromadzeniach kości obecne są osobniki o różnych stadiach wzrostu.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Paleopatologie===&lt;br /&gt;
[[Plik:Telmatosaurus with pathology.jpg|300px|thumb|right|Rekonstrukcja młodocianego ''Telmatosaurus'' z nowotworem. Źródło: Dumbravă i in., 2016 [http://www.nature.com/articles/srep29271].]]&lt;br /&gt;
U młodocianego okazu LPB (FGGUB) R.1305 (dawniej przypisywanego telmatozaurowi), w skład którego wchodzi dość kompletna żuchwa z zębami, widoczne są objawy choroby. Na lewej kości zębowej widoczne jest niewielkie wybrzuszenie. Występuje ono tylko z jednej strony, uznano więc, że być może był to objaw nowotworu. Dzięki skanowaniu komputerowemu okazało się, że to najpewniej nowotwór o nazwie szkliwiak (ameloblastoma). &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
U dzisiejszych zwierząt szkliwiak nie jest śmiertelną chorobą, więc raczej nie był on bezpośrednią przyczyną śmierci tego dinozaura. Za to dzisiejsze drapieżniki często wolą atakować osobniki z deformacjami ciała. Podobnie mogło być także wtedy - być może młody telmatozaur z widocznym guzem mógł mieć większą szansę na zostanie upolowanym, niż osobniki zdrowe.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Systematyka==&lt;br /&gt;
Według części badaczy ''Telmatosaurus'' należy do [[klad]]u [[Hadrosauridae]], według innych jest to bardziej [[bazalny]] [[Hadrosauromorpha|hadrozauromorf]] (zob. [[Iguanodontia|kladogramy]]).&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Spis gatunków==&lt;br /&gt;
{| class=&amp;quot;wikitable&amp;quot;&lt;br /&gt;
| {{V|''Telmatosaurus''}}&lt;br /&gt;
| {{Kpt|[[Franz Nopcsa|Nopcsa]]}} [[1903]]&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| = ''Hecatasaurus''&lt;br /&gt;
| {{Kpt|[[Brown]]}} [[1910]]	&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| {{V|''Telmatosaurus  transylvanicus''}}&lt;br /&gt;
| {{Kpt|([[Franz Nopcsa|Nopcsa]]}}, [[1899]]) {{Kpt|[[Franz Nopcsa|Nopcsa]]}}, [[1903]]&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| = &amp;quot;Limnosaurus&amp;quot; transsylvanicus&lt;br /&gt;
| {{Kpt|[[Franz Nopcsa|Nopcsa]]}}, [[1899]]&lt;br /&gt;
| [[nomen occupatum]]&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| = ''Hecatasaurus transsylvanicus''&lt;br /&gt;
| {{Kpt|([[Franz Nopcsa|Nopcsa]]}} [[1899]]) {{Kpt|[[Brown]]}} [[1910]]&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| = ''Orthomerus transsylvanicus''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|([[Nopcsa]], [[1899]]) [[Nopcsa]], 1915}}&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| &amp;quot;Telmatosaurus&amp;quot; cantabrigiensis&lt;br /&gt;
| {{Kpt|([[Lydekker]]}}, [[1882]]) {{Kpt|[[Olshevsky]]}}, [[1978]]&lt;br /&gt;
| = ''[[Trachodon]] cantabrigiensis''&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| &amp;quot;Telmatosaurus&amp;quot; dolloi&lt;br /&gt;
| {{Kpt|([[Seeley]]}}, [[1882]]) {{Kpt|[[Mulder]]}}, [[1984]]&lt;br /&gt;
| = ''[[Orthomerus]] dolloi''&lt;br /&gt;
|}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Bibliografia==&lt;br /&gt;
&amp;lt;small&amp;gt;&lt;br /&gt;
Brown, B. (1910). &amp;quot;The Cretaceous Ojo Alamo beds of New Mexico with description of the new dinosaur genus ''Kritosaurus''&amp;quot;. Bulletin of the American Museum of Natural History 28(24): 267-274&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Csiki, Z.; Redelstorff, R. &amp;amp; Grigorescu, D. (2009). “Bone histology in the Ornithopods from the Maastrichtian of Haţeg Basin – were these dinosaurs really dwarfs?”. Seventh Romanian Symposium on Palaeontology Cluj-Napoca, 22-24 october 2009 [abstrakt]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Dumbravă, M.D., Rothschild, B.M., Weishampel, D.B., Csiki-Sava, Z., Andrei, R.A., Acheson, K.A. &amp;amp; Codrea, V.A. (2016). &amp;quot;A dinosaurian facial deformity and the first occurrence of ameloblastoma in the fossil record&amp;quot;. Scientific reports, 6. [[doi:10.1038/srep29271]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Grigorescu, D. (2010). &amp;quot;The Latest Cretaceous fauna with dinosaurs and mammals from the Haţeg Basin — A historical overview&amp;quot;. Palaeogeography Palaeoclimatology Palaeoecology. 293. 271-282. 10.1016/j.palaeo.2010.01.030.&lt;br /&gt;
 &lt;br /&gt;
Grigorescu, Dan. (2016). &amp;quot;The ‘Tuştea puzzle’ revisited: Late Cretaceous (Maastrichtian) ''Megaloolithus'' eggs associated with ''Telmatosaurus'' hatchlings in the Haţeg Basin&amp;quot;. Historical Biology. 1-14. 10.1080/08912963.2016.1227327. &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Grigorescu, D. &amp;amp; Csiki-Sava, Z. (2006). &amp;quot;Ontogenetic development of ''Telmatosaurus transsylvanicus'' (Ornitischia: Hadrosauria) from the Maastrichtian of the Hateg Basin, Romania - Evidence from the limb bones&amp;quot;. Hantkeniana. 5. 20-26.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Magyar, J.; Ősi, A.; Csiki-Sava, Z.; Budai, S. &amp;amp; Botfalvai, G. (2026). &amp;quot;New early Maastrichtian 'duck-billed' dinosaur from Hațeg Basin (Densuș-Ciula Formation, Romania) documents an endemic clade of non-hadrosaurid hadrosauroids in the south-eastern Late Cretaceous European Archipelago&amp;quot;. Journal of Systematic Palaeontology. 24 (1) 2607800. [[doi:10.1080/14772019.2025.2607800]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Nopcsa, F. (1903). &amp;quot;''Telmatosaurus'', new name for the dinosaur ''Limnosaurus''&amp;quot;. Geological Magazine, decade 4 10: 94-95.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Weishampel, D.; Grigorescu, D. &amp;amp; Norman, D. (1991). &amp;quot;The Dinosaurs of Transylvania&amp;quot;. National Geographic Research &amp;amp; Exploration. 7. 196-215.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Weishampel, D.B. &amp;amp; Jianu, C.-M. (2011). “Transylvanian Dinosaurs”. JHU Press, 1 wrz 2011 - 328&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Weishampel, Dave &amp;amp; Norman, David &amp;amp; Grigorescu, Dan. (1993). &amp;quot;''Telmatosaurus transsylvanicus'' from the Late Cretaceous of Romania: the most basal hadrosaurid dinosaur&amp;quot;. Palaeontology. 36. 361-385.&lt;br /&gt;
&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Dinosauria]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Ornithischia]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Ornithopoda]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Iguanodontia]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Iguanodontia bazalne]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Europa]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Rumunia]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Mezozoik]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Kreda]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Mastrycht]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Do sprawdzenia]]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>Taurovenator</name></author>
		
	</entry>
	<entry>
		<id>https://encyklopedia.dinozaury.com/index.php?title=Kryptohadros&amp;diff=37934</id>
		<title>Kryptohadros</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://encyklopedia.dinozaury.com/index.php?title=Kryptohadros&amp;diff=37934"/>
		<updated>2026-04-18T12:39:45Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Taurovenator: &lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;{{DISPLAYTITLE:''Kryptohadros''}}&lt;br /&gt;
{{Opis&lt;br /&gt;
 |Autor                  = [[Michał Siedlecki]]&lt;br /&gt;
|Korekta               = &lt;br /&gt;
 |nazwa                 =  ''Kryptohadros'' (kryptohadros)&lt;br /&gt;
 |długość               = ok. 6 m &amp;lt;ref&amp;gt;W oparciu o rekonstrukcję szkieletową [[holotyp]]u z figury 12A w Magyar i in., 2026.&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
 |wysokość           = &lt;br /&gt;
|masa                    = &lt;br /&gt;
 |dieta                    = roślinożerny&lt;br /&gt;
 |miejsce                = [[Rumunia]] - Huenodara&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;lt;small&amp;gt;([[formacja]] [[Densuş-Ciula]] - dolna część środkowego ogniwa)&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
|czas                       = {{Występowanie|72|70.5}}&lt;br /&gt;
ok. 72-70,5  [[Ma]]&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
&amp;lt;small&amp;gt;[[późna kreda]] (początek [[mastrycht|mastrychtu]])&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
 |systematyka           = [[Dinosauria]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Ornithischia]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Ornithopoda]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Iguanodontia]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Hadrosauroidea]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Telmatosauridae]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
|grafika                    = Kryptohadros kallaiae.png&lt;br /&gt;
 |podpis                    = Rekonstrukcja przyżyciowa kryptohadrosa. Autor: Ddinodan [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Kryptohadros_kallaiae.png]&lt;br /&gt;
 |PorównanieGrupa        =&lt;br /&gt;
 |PorównanieDługość      =&lt;br /&gt;
 |mapa                   = &lt;br /&gt;
}}&lt;br /&gt;
==Wstęp==&lt;br /&gt;
''Kryptohadros'' to rodzaj średnich rozmiarów [[Iguanodontia|iguanodonta]] z grupy [[Hadrosauroidea|hadrozauroidów]] żyjącego u schyłku późnej kredy na terenach obecnej Rumunii. Był bliskim krewniakiem [[Telmatosaurus|telmatozaura]] i [[Tethyshadros|tetyshadrosa]], innych &amp;quot;europejskich&amp;quot; hadrozauroidów żyjących w podobnym okresie i tworzył z nimi grupę [[Telmatosauridae|telmatozaurydów]].&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Etymologia==&lt;br /&gt;
Nazwa rodzajowa oznacza ze starożytnej greki &amp;quot;ukryty hadrozaur&amp;quot; [dosłownie &amp;quot;ukryty masywny&amp;quot;], co odnosi się zarówno do faktu, że jest to drugi opisany takson hadrozauroida z późnej kredy Rumunii, ponad wiek po opisie telmatozaura oraz do odkrycia szczątków nieopodal wcześniej intensywnie eksplorowanego stanowiska Fântânele MvBB. Epitet gatunkowy upamiętnia Csillę Kállai, zmarłą matkę Jánosa Magyara (pierwszego autora publikacji opisującej omawianego dinozaura), za jej wsparcie dla rozwijania się pasji do historii naturalnej owego paleontologa.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Materiał kopalny==&lt;br /&gt;
[[Holotyp]] (LPG [FGGUB] R. 2882) to niekompletny szkielet, który tworzą częściowa czaszka i żuchwa oraz w większości fragmentaryczny szkielet pozaczaszkowy (m.in. jedenaście kręgów ogonowych, pięć szewronów, fragmenty kości kończyn tylnych). Został odkryty w osadach stanowiska Fântânele-3, i choć jest dysartykułowany, jego elementy zostały znalezione w bliskiej odległości od siebie.&lt;br /&gt;
==Budowa i tryb życia==&lt;br /&gt;
Kryptohadros z grubsza nie różnił się od innych wczesnych hadrozauroidów, takich jak wspomniane telmatozaur i tetyshadros. Jedyną cechą wyróżniającą ten gatunek od jego krewniaków jest budowa wyrostka dziobastego żuchwy [''coronoid process'']. Był stosunkowo dużym, czworonożnym roślinożercą, który prawdopodobnie pożywiał się głównie nisko położoną roślinnością.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Spis gatunków==&lt;br /&gt;
{| class=&amp;quot;wikitable&amp;quot;&lt;br /&gt;
|{{V| ''Kryptohadros''}}&lt;br /&gt;
| {{Kpt|Magyar, Ősi, Csiki-Sava, Budai}} i {{Kpt|Boftalvai}}, [[2026]]&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|{{V| ''K. kallaiae''}}&lt;br /&gt;
| {{Kpt|Magyar, Ősi, Csiki-Sava, Budai}} i {{Kpt|Boftalvai}}, [[2026]]&lt;br /&gt;
|}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Bibliografia==&lt;br /&gt;
&amp;lt;small&amp;gt;&lt;br /&gt;
Magyar, J.; Ősi, A.; Csiki-Sava, Z.; Budai, S. &amp;amp; Botfalvai, G. (2026). &amp;quot;New early Maastrichtian 'duck-billed' dinosaur from Hațeg Basin (Densuș-Ciula Formation, Romania) documents an endemic clade of non-hadrosaurid hadrosauroids in the south-eastern Late Cretaceous European Archipelago&amp;quot;. Journal of Systematic Palaeontology. 24 (1) 2607800. [[doi:10.1080/14772019.2025.2607800]]&lt;br /&gt;
&amp;lt;references/&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Dinosauria]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Ornithischia]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Ornithopoda]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Iguanodontia]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Iguanodontia bazalne]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Europa]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Rumunia]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Mezozoik]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Kreda]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Mastrycht]]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>Taurovenator</name></author>
		
	</entry>
	<entry>
		<id>https://encyklopedia.dinozaury.com/index.php?title=Kryptohadros&amp;diff=37647</id>
		<title>Kryptohadros</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://encyklopedia.dinozaury.com/index.php?title=Kryptohadros&amp;diff=37647"/>
		<updated>2026-03-08T12:14:28Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Taurovenator: &lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt; Opis w trakcie rozbudowyy&lt;br /&gt;
{{DISPLAYTITLE:''Kryptohadros''}}&lt;br /&gt;
{{Opis&lt;br /&gt;
 |Autor                  = [[Michał Siedlecki]]&lt;br /&gt;
|Korekta               = &lt;br /&gt;
 |nazwa                 =  ''Kryptohadros'' (kryptohadros)&lt;br /&gt;
 |długość               = ok. 6 m &amp;lt;ref&amp;gt;W oparciu o rekonstrukcję szkieletową [[holotyp]]u z figury 12A w Magyar i in., 2026.&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
 |wysokość           = &lt;br /&gt;
|masa                    = &lt;br /&gt;
 |dieta                    = roślinożerny&lt;br /&gt;
 |miejsce                = [[Rumunia]] - Huenodara&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;lt;small&amp;gt;([[formacja]] [[Densuş-Ciula]] - dolna część środkowego ogniwa)&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
|czas                       = {{Występowanie|72|70.5}}&lt;br /&gt;
ok. 72-70,5  [[Ma]]&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
&amp;lt;small&amp;gt;[[późna kreda]] (początek [[mastrycht|mastrychtu]])&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
 |systematyka           = [[Dinosauria]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Ornithischia]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Ornithopoda]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Iguanodontia]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Hadrosauroidea]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Telmatosauridae]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
|grafika                    = Kryptohadros kallaiae.png&lt;br /&gt;
 |podpis                    = Rekonstrukcja przyżyciowa kryptohadrosa. Autor: Ddinodan [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Kryptohadros_kallaiae.png]&lt;br /&gt;
 |PorównanieGrupa        =&lt;br /&gt;
 |PorównanieDługość      =&lt;br /&gt;
 |mapa                   = &lt;br /&gt;
}}&lt;br /&gt;
==Wstęp==&lt;br /&gt;
''Kryptohadros'' to rodzaj średnich rozmiarów [[Iguanodontia|iguanodonta]] z grupy [[Hadrosauroidea|hadrozauroidów]] żyjącego u schyłku późnej kredy na terenach obecnej Rumunii. Był bliskim krewniakiem [[Telmatosaurus|telmatozaura]] i [[Tethyshadros|tetyshadrosa]], innych &amp;quot;europejskich&amp;quot; hadrozauroidów żyjących w podobnym okresie i tworzył z nimi grupę [[Telmatosauridae|telmatozaurydów]].&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Etymologia==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Materiał kopalny==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Budowa==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Spis gatunków==&lt;br /&gt;
{| class=&amp;quot;wikitable&amp;quot;&lt;br /&gt;
|{{V| ''Kryptohadros''}}&lt;br /&gt;
| {{Kpt|Magyar, Ősi, Csiki-Sava, Budai}} i {{Kpt|Boftalvai}}, [[2026]]&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|{{V| ''K. kallaiae''}}&lt;br /&gt;
| {{Kpt|Magyar, Ősi, Csiki-Sava, Budai}} i {{Kpt|Boftalvai}}, [[2026]]&lt;br /&gt;
|}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Bibliografia==&lt;br /&gt;
&amp;lt;small&amp;gt;&lt;br /&gt;
Magyar, J.; Ősi, A.; Csiki-Sava, Z.; Budai, S. &amp;amp; Botfalvai, G. (2026). &amp;quot;New early Maastrichtian 'duck-billed' dinosaur from Hațeg Basin (Densuș-Ciula Formation, Romania) documents an endemic clade of non-hadrosaurid hadrosauroids in the south-eastern Late Cretaceous European Archipelago&amp;quot;. Journal of Systematic Palaeontology. 24 (1) 2607800. [[doi:10.1080/14772019.2025.2607800]]&lt;br /&gt;
&amp;lt;references/&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Dinosauria]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Ornithischia]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Ornithopoda]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Iguanodontia]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Iguanodontia bazalne]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Europa]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Rumunia]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Mezozoik]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Kreda]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Mastrycht]]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>Taurovenator</name></author>
		
	</entry>
	<entry>
		<id>https://encyklopedia.dinozaury.com/index.php?title=Kryptohadros&amp;diff=37646</id>
		<title>Kryptohadros</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://encyklopedia.dinozaury.com/index.php?title=Kryptohadros&amp;diff=37646"/>
		<updated>2026-03-08T12:11:05Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Taurovenator: Utworzono nową stronę &amp;quot; Opis w trakcie rozbudowyy {{DISPLAYTITLE:''Kryptohadros''}} {{Opis  |Autor                  = Michał Siedlecki |Korekta               =   |nazwa                 =...&amp;quot;&lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt; Opis w trakcie rozbudowyy&lt;br /&gt;
{{DISPLAYTITLE:''Kryptohadros''}}&lt;br /&gt;
{{Opis&lt;br /&gt;
 |Autor                  = [[Michał Siedlecki]]&lt;br /&gt;
|Korekta               = &lt;br /&gt;
 |nazwa                 =  ''Kryptohadros'' (kryptohadros)&lt;br /&gt;
 |długość               = ok. 6 m &amp;lt;ref&amp;gt;W oparciu o rekonstrukcję szkieletową [[holotyp]]u z figury 12A w Magyar i in., 2026&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
 |wysokość           = &lt;br /&gt;
|masa                    = &lt;br /&gt;
 |dieta                    = roślinożerny&lt;br /&gt;
 |miejsce                = [[Rumunia]] - Huenodara&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;lt;small&amp;gt;([[formacja]] [[Densus,-Ciula]] - dolna część środkowego ogniwa)&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
|czas                       = {{Występowanie|72|70.5}}&lt;br /&gt;
ok. 72-70,5  [[Ma]]&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
&amp;lt;small&amp;gt;[[późna kreda]] (początek [[mastrycht]u])&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
 |systematyka           = [[Dinosauria]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Ornithischia]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Ornithopoda]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Iguanodontia]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Hadrosauroidea]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Telmatosauridae]]&lt;br /&gt;
|grafika                    = Kryptohadros kallaiae.png&lt;br /&gt;
 |podpis                    = Rekonstrukcja przyżyciowa kryptohadrosa. Autor: Ddinodan [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Kryptohadros_kallaiae.png]&lt;br /&gt;
 |PorównanieGrupa        =&lt;br /&gt;
 |PorównanieDługość      =&lt;br /&gt;
 |mapa                   = &lt;br /&gt;
}}&lt;br /&gt;
==Wstęp==&lt;br /&gt;
''Kryptohadros'' to rodzaj średnich rozmiarów [[Iguanodontia|iguanodonta]] z grupy [[Hadrosauroidea|hadrozauroidów]] żyjącego u schyłku późnej kredy na terenach obecnej Rumunii. Był bliskim krewniakiem [[Telmatosaurus|telmatozaura]] i [[Tethyshadros|tetyshadrosa]], innych &amp;quot;europejskich&amp;quot; hadrozauroidów żyjących w podobnym okresie i tworzył z nimi grupę [[Telmatosauridae|telmatozaurydów]].&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Etymologia==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Materiał kopalny==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Budowa==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Spis gatunków==&lt;br /&gt;
{| class=&amp;quot;wikitable&amp;quot;&lt;br /&gt;
|{{V| ''Kryptohadros''}}&lt;br /&gt;
| {{Kpt|Magyar, Ősi, Csiki-Sava, Budai}} i {{Kpt|Boftalvai}}, [[2026]]&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|{{V| ''K. kallaiae''}}&lt;br /&gt;
| {{Kpt|Magyar, Ősi, Csiki-Sava, Budai}} i {{Kpt|Boftalvai}}, [[2026]]&lt;br /&gt;
|}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Bibliografia==&lt;br /&gt;
&amp;lt;small&amp;gt;&lt;br /&gt;
Magyar, J.; Ősi, A.; Csiki-Sava, Z.; Budai, S. &amp;amp; Botfalvai, G. (2026). &amp;quot;New early Maastrichtian 'duck-billed' dinosaur from Hațeg Basin (Densuș-Ciula Formation, Romania) documents an endemic clade of non-hadrosaurid hadrosauroids in the south-eastern Late Cretaceous European Archipelago&amp;quot;. Journal of Systematic Palaeontology. 24 (1) 2607800. [[doi:10.1080/14772019.2025.2607800]]&lt;br /&gt;
&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Dinosauria]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Ornithischia]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Ornithopoda]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Iguanodontia]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Iguanodontia bazalne]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Europa]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Rumunia]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Mezozoik]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Kreda]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Mastrycht]]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>Taurovenator</name></author>
		
	</entry>
	<entry>
		<id>https://encyklopedia.dinozaury.com/index.php?title=Gorgonavis&amp;diff=37603</id>
		<title>Gorgonavis</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://encyklopedia.dinozaury.com/index.php?title=Gorgonavis&amp;diff=37603"/>
		<updated>2026-02-28T15:08:30Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Taurovenator: &lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;{{DISPLAYTITLE:''Gorgonavis''}}&lt;br /&gt;
{{Opis&lt;br /&gt;
|Autor = [[Michał Siedlecki]]&lt;br /&gt;
|Korekta = &lt;br /&gt;
|nazwa = ''Gorgonavis'' (gorgonawis)&lt;br /&gt;
|długość = &lt;br /&gt;
|wysokość = &lt;br /&gt;
|masa = &lt;br /&gt;
|dieta = prawdopodobnie ?owadożerny/?rybożerny&lt;br /&gt;
|miejsce = [[Hiszpania]] - Cuenca&lt;br /&gt;
&amp;lt;small&amp;gt;([[formacja]] [[Calizas de La Huérguina]])&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
|czas = {{Występowanie|125.77|121.4}}&lt;br /&gt;
ok. 125.77-121.4 [[Ma]] &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
&amp;lt;small&amp;gt; [[wczesna kreda]] ([[barrem]])&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
|systematyka = &lt;br /&gt;
[[Dinosauria]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Saurischia]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Theropoda]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Avialae]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Pygostylia]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Ornithothoraces]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Enantiornithes]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
?[[Longipterygidae]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
|grafika = Gorgonavis alcyone (holotype, MUPA-LH-13240).jpg&lt;br /&gt;
|podpis = [[Holotyp|Okaz typowy]] ''Gorgonavis alcyone''. Źródło: Nebreda i in., 2026 [doi:10.3897/sjp.145.182813]&lt;br /&gt;
|PorównanieGrupa = &lt;br /&gt;
|PorównanieDługość = &lt;br /&gt;
|mapa = &lt;br /&gt;
}}&lt;br /&gt;
==Wstęp==&lt;br /&gt;
''Gorgonavis'' to rodzaj [[Avialae|awiala]] z grupy [[Enantiornithes|enantiornitów]] żyjącego mniej więcej w połowie epoki wczesnej kredy na terenie dzisiejszej Hiszpanii. Jest najstarszym znanym przedstawicielem tej grupy o wydłużonym dziobie.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Materiał kopalny==&lt;br /&gt;
[[Holotyp]] (MUPA-LH-13240) to częściowo artykułowana, fragmentaryczna czaszka składająca się z pyska, żuchwy i fragmentów mózgoczaszki. W chwili śmierci osobnik ten był prawdopodobnie bliski osiągnięcia dojrzałości szkieletowej lub już był dorosły.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Budowa i systematyka==&lt;br /&gt;
Gorgonawis najprawdopodobniej ogólnym pokrojem ciała nie różnił się zbytnio od innych enantiornitów, takich jak [[Concornis|konkornis]], czy [[Iberomesornis|iberomezornis]]. Jego cechami wyróżniającymi były budowa wyrostka na kości jarzmowej oraz długi dziób, przypominający rozmiarami dzioby enantiornitów z rodziny [[Longipterygidae]], takich jak [[Longipteryx|longipteryks]]. Analizy filogenetyczne przeprowadzone przez autorów opisu omawianego awiala umieszczały go często w obrębie wspomnianej rodziny, co czyniłoby go pierwszym jej przedstawicielem znanym poza terenem obecnych Chin.&lt;br /&gt;
==Etymologia==&lt;br /&gt;
Nazwa rodzajowa oznacza &amp;quot;ptak Gorgony&amp;quot;, co odnosi się do znalezienia tylko izolowanej czaszki omawianego ptaka, tak jak po najsłynniejszej z Gorgon, Meduzie została tylko głowa, po tym jak została ścięta przez Perseusza (nie Tezeusza, jak piszą Nebreda i współpracowicy [2026]). Epitet gatunkowy upamiętnia Alkione, jednej z siedmiu Plejad, która została przemieniona w zimorodka, ptaka o dość długim dziobie, podobnym do dziobu gorgonawisa.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Spis gatunków==&lt;br /&gt;
{| class=&amp;quot;wikitable&amp;quot;&lt;br /&gt;
| {{V|''Gorgonavis''}}&lt;br /&gt;
| {{Kpt|Nebreda, [[Chiappe]], Navalón, Terol, Serrano, Buscalioni}} i {{Kpt|Marugán-Lobón}}, [[2026]]&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| {{V|''G. alcyone''}}&lt;br /&gt;
| {{Kpt|Nebreda, [[Chiappe]], Navalón, Terol, Serrano, Buscalioni}} i {{Kpt|Marugán-Lobón}}, [[2026]]&lt;br /&gt;
|}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Bibliografia==&lt;br /&gt;
&amp;lt;small&amp;gt;&lt;br /&gt;
Nebreda, S. M.; Chiappe, L. M.; Navalón, G.; Terol, J. C.; Serrano, F. J.; Buscalioni, Á. D.; Marugán-Lobón, J. (2026). &amp;quot;An isolated skull from Las Hoyas (Early Cretaceous, Spain) informs the early evolution towards elongated rostra in enantiornithine birds (Aves, Ornithothoraces)&amp;quot;. Swiss Journal of Palaeontology. 145: 251–265. [[doi:10.3897/sjp.145.182813]]&lt;br /&gt;
&amp;lt;references/&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Avialae]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Pygostylia]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Ornithothoraces]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Enantiornithes]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Longipterygidae]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Hiszpania (ptaki)]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Mezozoik (ptaki)]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Kreda (ptaki)]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Barrem (ptaki)]]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>Taurovenator</name></author>
		
	</entry>
	<entry>
		<id>https://encyklopedia.dinozaury.com/index.php?title=Gorgonavis&amp;diff=37578</id>
		<title>Gorgonavis</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://encyklopedia.dinozaury.com/index.php?title=Gorgonavis&amp;diff=37578"/>
		<updated>2026-02-25T18:03:46Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Taurovenator: &lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt; Opis w trakcie rozbudowy&lt;br /&gt;
{{DISPLAYTITLE:''Gorgonavis''}}&lt;br /&gt;
{{Opis&lt;br /&gt;
|Autor = [[Michał Siedlecki]]&lt;br /&gt;
|Korekta = &lt;br /&gt;
|nazwa = ''Gorgonavis'' (gorgonawis)&lt;br /&gt;
|długość = &lt;br /&gt;
|wysokość = &lt;br /&gt;
|masa = &lt;br /&gt;
|dieta = prawdopodobnie ?owadożerny/?rybożerny&lt;br /&gt;
|miejsce = [[Hiszpania]] - Cuenca&lt;br /&gt;
&amp;lt;small&amp;gt;([[formacja]] [[Calizas de La Huérguina]])&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
|czas = {{Występowanie|125.77|121.4}}&lt;br /&gt;
ok. 125.77-121.4 [[Ma]] &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
&amp;lt;small&amp;gt; [[wczesna kreda]] ([[barrem]])&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
|systematyka = &lt;br /&gt;
[[Dinosauria]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Saurischia]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Theropoda]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Avialae]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Pygostylia]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Ornithothoraces]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Enantiornithes]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
?[[Longipterygidae]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
|grafika = Gorgonavis alcyone (holotype, MUPA-LH-13240).jpg&lt;br /&gt;
|podpis = [[Holotyp|Okaz typowy]] ''Gorgonavis alcyone''. Źródło: Nebreda i in., 2026 [doi:10.3897/sjp.145.182813]&lt;br /&gt;
|PorównanieGrupa = &lt;br /&gt;
|PorównanieDługość = &lt;br /&gt;
|mapa = &lt;br /&gt;
}}&lt;br /&gt;
==Wstęp==&lt;br /&gt;
''Gorgonavis'' to rodzaj [[Avialae|awiala]] z grupy [[Enantiornithes|enantiornitów]] żyjącego mniej więcej w połowie epoki wczesnej kredy na terenie dzisiejszej Hiszpanii. Jest najstarszym znanym przedstawicielem tej grupy o wydłużonym dziobie.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Materiał kopalny==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Budowa i systematyka==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Etymologia==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Spis gatunków==&lt;br /&gt;
{| class=&amp;quot;wikitable&amp;quot;&lt;br /&gt;
| {{V|''Gorgonavis''}}&lt;br /&gt;
| {{Kpt|Nebreda, [[Chiappe]], Navalón, Terol, Serrano, Buscalioni}} i {{Kpt|Marugán-Lobón}}, [[2026]]&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| {{V|''G. alcyone''}}&lt;br /&gt;
| {{Kpt|Nebreda, [[Chiappe]], Navalón, Terol, Serrano, Buscalioni}} i {{Kpt|Marugán-Lobón}}, [[2026]]&lt;br /&gt;
|}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Bibliografia==&lt;br /&gt;
&amp;lt;small&amp;gt;&lt;br /&gt;
Nebreda, S. M.; Chiappe, L. M.; Navalón, G.; Terol, J. C.; Serrano, F. J.; Buscalioni, Á. D.; Marugán-Lobón, J. (2026). &amp;quot;An isolated skull from Las Hoyas (Early Cretaceous, Spain) informs the early evolution towards elongated rostra in enantiornithine birds (Aves, Ornithothoraces)&amp;quot;. Swiss Journal of Palaeontology. 145: 251–265. [[doi:10.3897/sjp.145.182813]]&lt;br /&gt;
&amp;lt;references/&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Avialae]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Pygostylia]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Ornithothoraces]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Enantiornithes]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Enantiornithes bazalne]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Hiszpania (ptaki)]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Mezozoik (ptaki)]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Kreda (ptaki)]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Barrem (ptaki)]]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>Taurovenator</name></author>
		
	</entry>
	<entry>
		<id>https://encyklopedia.dinozaury.com/index.php?title=Gorgonavis&amp;diff=37577</id>
		<title>Gorgonavis</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://encyklopedia.dinozaury.com/index.php?title=Gorgonavis&amp;diff=37577"/>
		<updated>2026-02-25T17:42:07Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Taurovenator: &lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt; Opis w trakcie rozbudowy&lt;br /&gt;
{{DISPLAYTITLE:''Gorgonavis''}}&lt;br /&gt;
{{Opis&lt;br /&gt;
|Autor = [[Michał Siedlecki]]&lt;br /&gt;
|Korekta = &lt;br /&gt;
|nazwa = ''Gorgonavis'' (gorgonawis)&lt;br /&gt;
|długość = &lt;br /&gt;
|wysokość = &lt;br /&gt;
|masa = &lt;br /&gt;
|dieta = prawdopodobnie ?owadożerny/?rybożerny&lt;br /&gt;
|miejsce = [[Hiszpania]] - Cuenca&lt;br /&gt;
&amp;lt;small&amp;gt;([[formacja]] [[Calizas de La Huérguina]])&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
|czas = {{Występowanie|129|126}}&lt;br /&gt;
ok. 129-126 [[Ma]] &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
&amp;lt;small&amp;gt; [[wczesna kreda]] środkowy-późny ([[hoteryw]])&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
|systematyka = &lt;br /&gt;
[[Dinosauria]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Saurischia]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Theropoda]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Avialae]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Pygostylia]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Ornithothoraces]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Enantiornithes]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
?[[Longipterygidae]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
|grafika = Gorgonavis alcyone (holotype, MUPA-LH-13240).jpg&lt;br /&gt;
|podpis = [[Holotyp|Okaz typowy]] ''Gorgonavis alcyone''. Źródło: Nebreda i in., 2026 [doi:10.3897/sjp.145.182813]&lt;br /&gt;
|PorównanieGrupa = &lt;br /&gt;
|PorównanieDługość = &lt;br /&gt;
|mapa = &lt;br /&gt;
}}&lt;br /&gt;
==Wstęp==&lt;br /&gt;
''Gorgonavis'' to rodzaj [[Avialae|awiala]] z grupy [[Enantiornithes|enantiornitów]] żyjącego mniej więcej w połowie epoki wczesnej kredy na terenie dzisiejszej Hiszpanii. Jest najstarszym znanym przedstawicielem tej grupy o wydłużonym dziobie.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Spis gatunków==&lt;br /&gt;
{| class=&amp;quot;wikitable&amp;quot;&lt;br /&gt;
| {{V|''Gorgonavis''}}&lt;br /&gt;
| {{Kpt|Nebreda, [[Chiappe]], Navalón, Terol, Serrano, Buscalioni}} i {{Kpt|Marugán-Lobón}}, [[2026]]&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| {{V|''G. alcyone''}}&lt;br /&gt;
| {{Kpt|Nebreda, [[Chiappe]], Navalón, Terol, Serrano, Buscalioni}} i {{Kpt|Marugán-Lobón}}, [[2026]]&lt;br /&gt;
|}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Bibliografia==&lt;br /&gt;
&amp;lt;small&amp;gt;&lt;br /&gt;
Nebreda, S. M.; Chiappe, L. M.; Navalón, G.; Terol, J. C.; Serrano, F. J.; Buscalioni, Á. D.; Marugán-Lobón, J. (2026). &amp;quot;An isolated skull from Las Hoyas (Early Cretaceous, Spain) informs the early evolution towards elongated rostra in enantiornithine birds (Aves, Ornithothoraces)&amp;quot;. Swiss Journal of Palaeontology. 145: 251–265. [[doi:10.3897/sjp.145.182813]]&lt;br /&gt;
&amp;lt;references/&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Avialae]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Pygostylia]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Ornithothoraces]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Enantiornithes]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Enantiornithes bazalne]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Hiszpania (ptaki)]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Mezozoik (ptaki)]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Kreda (ptaki)]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Hoteryw (ptaki)]]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>Taurovenator</name></author>
		
	</entry>
	<entry>
		<id>https://encyklopedia.dinozaury.com/index.php?title=Gorgonavis&amp;diff=37576</id>
		<title>Gorgonavis</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://encyklopedia.dinozaury.com/index.php?title=Gorgonavis&amp;diff=37576"/>
		<updated>2026-02-25T17:41:12Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Taurovenator: Utworzono nową stronę &amp;quot; Opis w trakcie rozbudowy {{DISPLAYTITLE:''Gorgonavis''}} {{Opis |Autor = Michał Siedlecki |Korekta =  |nazwa = ''Gorgonavis'' (gorgonawis) |długość =  |wysokoś...&amp;quot;&lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt; Opis w trakcie rozbudowy&lt;br /&gt;
{{DISPLAYTITLE:''Gorgonavis''}}&lt;br /&gt;
{{Opis&lt;br /&gt;
|Autor = [[Michał Siedlecki]]&lt;br /&gt;
|Korekta = &lt;br /&gt;
|nazwa = ''Gorgonavis'' (gorgonawis)&lt;br /&gt;
|długość = &lt;br /&gt;
|wysokość = &lt;br /&gt;
|masa = &lt;br /&gt;
|dieta = prawdopodobnie ?owadożerny/?rybożerny&lt;br /&gt;
|miejsce = [[Hiszpania]] - Cuenca&lt;br /&gt;
&amp;lt;small&amp;gt;([[formacja]] [[Calizas de La Huérguina]])&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
|czas = {{Występowanie|129|126}}&lt;br /&gt;
ok. 129-126 [[Ma]] &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
&amp;lt;small&amp;gt; [[wczesna kreda]] środkowy-późny ([[hoteryw]])&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
|systematyka = &lt;br /&gt;
[[Dinosauria]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Saurischia]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Theropoda]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Avialae]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Pygostylia]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Ornithothoraces]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Enantiornithes]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
?[[Longipterygidae]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
|grafika = Gorgonavis alcyone (holotype, MUPA-LH-13240).jpg&lt;br /&gt;
|podpis = [[Holotyp|Okaz typowy]] ''Gorgonavis alcyone''. Źródło: Nebreda i in., 2026 [doi:10.3897/sjp.145.182813]&lt;br /&gt;
|PorównanieGrupa = &lt;br /&gt;
|PorównanieDługość = &lt;br /&gt;
|mapa = &lt;br /&gt;
}}&lt;br /&gt;
==Wstęp==&lt;br /&gt;
''Gorgonavis'' to rodzaj [[Avialae|awiala]] z grupy [[Enantiornithes|enantiornitów]] żyjącego mniej więcej w połowie epoki wczesnej kredy na terenie dzisiejszej Hiszpanii. Jest najstarszym znanym przedstawicielem tej grupy o wydłużonym dziobie.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Spis gatunków==&lt;br /&gt;
{| class=&amp;quot;wikitable&amp;quot;&lt;br /&gt;
| {{V|''Gorgonavis''}}&lt;br /&gt;
| {{Kpt|Nebreda, [[Chiappe]], Navalón, Terol, Serrano, Buscalioni}} i {{Kpt|Marugán-Lobón}}, [[2026]]&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| {{V|''G. alcyone''}}&lt;br /&gt;
| {{Kpt|Nebreda, [[Chiappe]], Navalón, Terol, Serrano, Buscalioni}} i {{Kpt|Marugán-Lobón}}, [[2026]]&lt;br /&gt;
|}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Bibliografia==&lt;br /&gt;
&amp;lt;small&amp;gt;&lt;br /&gt;
Nebreda, S. M.; Chiappe, L. M.; Navalón, G.; Terol, J. C.; Serrano, F. J.; Buscalioni, Á. D.; Marugán-Lobón, J. (2026). &amp;quot;An isolated skull from Las Hoyas (Early Cretaceous, Spain) informs the early evolution towards elongated rostra in enantiornithine birds (Aves, Ornithothoraces)&amp;quot;. Swiss Journal of Palaeontology. 145: 251–265. [[doi:10.3897/sjp.145.182813]]&lt;br /&gt;
&amp;lt;references/&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Avialae]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Pygostylia]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Ornithothoraces]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Enantiornithes]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Enantiornithes bazalne]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Hiszpania (ptaki)]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Mezozoik (ptaki)]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Kreda (ptaki)]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Barrem (ptaki)]]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>Taurovenator</name></author>
		
	</entry>
	<entry>
		<id>https://encyklopedia.dinozaury.com/index.php?title=2026&amp;diff=37575</id>
		<title>2026</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://encyklopedia.dinozaury.com/index.php?title=2026&amp;diff=37575"/>
		<updated>2026-02-25T17:28:46Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Taurovenator: &lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;{{Szablon:202X}}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Dinosauria==&lt;br /&gt;
{{Szablon:Pomoc_spis}}&lt;br /&gt;
W 2026 roku opisano '''9''' nowych [[nazwa|nazwy]] [[Dinosauria|dinozaurów]] ('''7''' nowych [[rodzaj|rodzajów]] i '''7''' nowych gatunków).&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Obecnie wszystkie uznawane są za [[Takson ważny|ważne]] [[takson]]y nieptasich dinozaurów.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
{| class=&amp;quot;sortable&amp;quot;&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
! width=&amp;quot;200px&amp;quot;|Nazwa&lt;br /&gt;
! Autorzy&lt;br /&gt;
! width=&amp;quot;185px&amp;quot;|Klasyfikacja&lt;br /&gt;
! Kraj&lt;br /&gt;
! width=&amp;quot;100px&amp;quot;|Wiek&lt;br /&gt;
!width=&amp;quot;250px&amp;quot; class=unsortable|Uwagi&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Dasosaurus|{{U|Dasosaurus tocantinensis}}]]'''''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|Mayer, Silva Junior, Kerber, Navarro, Bandeira, Cisneros, Sousa, Pereira, Medeiros, Lindoso, Cavalcanti Neto, Ghilardi, Aureliano, Godoy, Ferreira &amp;amp; [[Langer]]}}, 2026&lt;br /&gt;
|[[Sauropoda]]: [[Somphospondyli]]&lt;br /&gt;
|[[Brazylia]]&lt;br /&gt;
|{{wKreda}}&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Ferenceratops|{{U|Ferenceratops}} shqiperorum]]'''''&lt;br /&gt;
|({{Kpt|[[Weishampel]], Jianu, Csiki &amp;amp; Norman, 2003}}) {{Kpt|[[Maidment]], Butler, [[Brusatte]], Meade, Augustin, Csiki-Sava &amp;amp; Ősi}}, 2026&lt;br /&gt;
|[[Ceratopsia]]: [[Ceratopsoidea]]&lt;br /&gt;
|[[Rumunia]]&lt;br /&gt;
|{{pKreda}}&lt;br /&gt;
|Wcześniej ''[[Zalmoxes]] shqiperorum''.&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Foskeia|{{U|Foskeia pelendonum}}]]'''''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|Dieudonné, Becerra, Zanesco, Tortosa, Cruzado-Caballero, Stein &amp;amp; Fernández-Baldor}}, 2026&lt;br /&gt;
|[[Ornithopoda]]: [[Iguanodontia]]&lt;br /&gt;
|[[Hiszpania]]&lt;br /&gt;
|{{wKreda}}&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Haolong|{{U|Haolong dongi}}]]'''''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|Huang, Wu, Mao, Bertozzo, Dhouailly, Robin, Pittman, Kaye, Manucci, He, Wang &amp;amp; Godefroit}}, 2026&lt;br /&gt;
|[[Ornithopoda]]: [[Iguanodontia]]&lt;br /&gt;
|[[Chiny]]&lt;br /&gt;
|{{wKreda}}&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Spinosaurus|Spinosaurus {{U|mirabilis}}]]'''''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|[[Sereno]], Vidal, Myhrvold, Johnson-Ransom, Ciudad Real, Baumgart, Sánchez Fontela, Green, Saitta, Adamou, Bop, Keillor, Fitzgerald, Dutheil, Laroche, Demers-Potvin, Simarro, Gascó-Lluna, Lázaro, Gamonal, Beightol, Reneleau, Vautrin, Bertozzo, Granados, Kinney-Broderick, Mallon, Lindoso &amp;amp; Ramezani}}, 2026&lt;br /&gt;
|[[Theropoda]]: [[Spinosauridae]]&lt;br /&gt;
|[[Niger]]&lt;br /&gt;
|{{pKreda}}&lt;br /&gt;
|Drugi ważny gatunek ''[[Spinosaurus]]''.&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Xenovenator|{{U|Xenovenator espinosai}}]]'''''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|[[Rivera-Sylva]], Aguillón-Martinez, Flores-Ventura, Sánchez-Uribe, Guzman-Gutierrez &amp;amp; [[Longrich]]}}, 2026&lt;br /&gt;
|[[Theropoda]]: [[Troodontidae]]&lt;br /&gt;
|[[Meksyk]]&lt;br /&gt;
|{{pKreda}}&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Xenovenator|{{U|Xenovenator}}? robustus]]'''''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|({{Kpt|[[Robert Sullivan|Sullivan]], [[2006]]) [[Rivera-Sylva]], Aguillón-Martinez, Flores-Ventura, Sánchez-Uribe, Guzman-Gutierrez &amp;amp; [[Longrich]]}}, 2026&lt;br /&gt;
|[[Theropoda]]: [[Troodontidae]]&lt;br /&gt;
|[[USA]]&lt;br /&gt;
|{{pKreda}}&lt;br /&gt;
|Wcześniej ''&amp;quot;[[Saurornitholestes]]&amp;quot; robustus.&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Yantaloong|{{U|Yantaloong lini}}]]'''''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|Zhang, Wang, Wang, Wang, Wang, Wang, Zou, Dong, Su, Jiang, Wang &amp;amp; You}}, 2026&lt;br /&gt;
|[[Sauropoda]]: ?[[Turiasauria]]&lt;br /&gt;
|[[Chiny]]&lt;br /&gt;
|{{sJura}}&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Yeneen|{{U|Yeneen houssayi}}]]'''''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|[[Filippi]], Bellardini, Carballido, Méndez &amp;amp; [[Garrido]]}}, 2026&lt;br /&gt;
|[[Sauropoda]]: [[Titanosauria]]&lt;br /&gt;
|[[Argentyna]]&lt;br /&gt;
|{{pKreda}}&lt;br /&gt;
|}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Mezozoiczne [[Avialae]]==&lt;br /&gt;
{| class=&amp;quot;sortable&amp;quot;&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
! width=&amp;quot;200px&amp;quot;|Nazwa&lt;br /&gt;
! Autorzy&lt;br /&gt;
! width=&amp;quot;185px&amp;quot;|Klasyfikacja&lt;br /&gt;
! Kraj&lt;br /&gt;
! width=&amp;quot;100px&amp;quot;|Wiek&lt;br /&gt;
!width=&amp;quot;250px&amp;quot; class=unsortable|Uwagi&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Gorgonavis|{{U|Gorgonavis alcyone}}]]'''''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|Nebreda, [[Chiappe]], Navalón, Terol, Serrano, Buscalioni &amp;amp; Marugán-Lobón}}, 2026&lt;br /&gt;
|[[Ornithothoraces]]: [[Enantiornithes]]&lt;br /&gt;
|[[Hiszpania]]&lt;br /&gt;
|{{wKreda}}&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Kunpengornis|{{U|Kunpengornis anhuimusei}}]]'''''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|Huang, Wang, [[Cau]], Mao, Liu &amp;amp; Wang}}, 2026&lt;br /&gt;
|[[Ornithothoraces]]: [[Euornithes]]&lt;br /&gt;
|[[Chiny]]&lt;br /&gt;
|{{wKreda}}&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Pujatopouli|{{U|Pujatopouli soberana}}]]'''''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|Irazoqui, Acosta Hospitaleche, Gelfo, Paulina Carabajal, Bona &amp;amp; Acosta Burlaille, 2026}}&lt;br /&gt;
|[[Ornithothoraces]]: [[Neornithes]]&lt;br /&gt;
|[[Antarktyda]]&lt;br /&gt;
|{{pKreda}}&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Vegavis|Vegavis {{U|geitononesos}}]]'''''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|Irazoqui, Acosta Hospitaleche, Paulina-Carabajal, Bona &amp;amp; Vega, 2026}}&lt;br /&gt;
|[[Ornithothoraces]]: ?[[Neornithes]]&lt;br /&gt;
|[[Antarktyda]]&lt;br /&gt;
|{{pKreda}}&lt;br /&gt;
|Drugi ważny gatunek ''[[Vegavis]]''.&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Vegavis|Vegavis {{U|notopothousa}}]]'''''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|Irazoqui, Acosta Hospitaleche, Paulina-Carabajal, Bona &amp;amp; Vega, 2026}}&lt;br /&gt;
|[[Ornithothoraces]]: ?[[Neornithes]]&lt;br /&gt;
|[[Antarktyda]]&lt;br /&gt;
|{{pKreda}}&lt;br /&gt;
|Trzeci ważny gatunek ''[[Vegavis]]''.&lt;br /&gt;
|}&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>Taurovenator</name></author>
		
	</entry>
	<entry>
		<id>https://encyklopedia.dinozaury.com/index.php?title=Asylosaurus&amp;diff=37557</id>
		<title>Asylosaurus</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://encyklopedia.dinozaury.com/index.php?title=Asylosaurus&amp;diff=37557"/>
		<updated>2026-02-23T10:40:03Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Taurovenator: /* Paleobiologia i klasyfikacja */&lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;{{DISPLAYTITLE:''Asylosaurus''}}&lt;br /&gt;
{{Opis&lt;br /&gt;
|Autor = [[Dawid Mazurek]]&lt;br /&gt;
|Korekta = [[Krzysztof Lichota]], [[Kamil Kamiński]], [[Szymon Jagusztyn]]&lt;br /&gt;
|nazwa = ''Asylosaurus'' (azylozaur)&lt;br /&gt;
|długość = ok. 2,3 m &amp;lt;ref name=&amp;quot;Molina-Larramendi&amp;quot;&amp;gt;Molina-Pérez, R., &amp;amp; Larramendi, A. (2020). &amp;quot;Dinosaur Facts and Figures: The Sauropods and Other Sauropodomorphs&amp;quot;. Princeton University Press. &amp;lt;/ref&amp;gt; &lt;br /&gt;
|wysokość =ok. 50 cm (w biodrach) &amp;lt;ref name=&amp;quot;Molina-Larramendi&amp;quot;&amp;gt;&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
|masa = 14 kg &amp;lt;ref name=&amp;quot;Molina-Larramendi&amp;quot;&amp;gt;&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
|dieta = roślinożerny &lt;br /&gt;
|miejsce = [[Wielka Brytania]]&lt;br /&gt;
&amp;lt;small&amp;gt;([[formacja]] [[Avon Fissure Fill]]- kamieniołom Quarry Steps)&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
|czas = {{Występowanie|203|200}}&lt;br /&gt;
ok. 203-200 [[Ma]]&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
&amp;lt;small&amp;gt;[[późny trias]]-[[wczesna jura]] (późny [[retyk]]-wczesny [[hettang]])&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
|systematyka = &lt;br /&gt;
[[Dinosauria]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Saurischia]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Sauropodomorpha]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
|grafika = Asylosaurus_NT.jpg&lt;br /&gt;
|podpis = Rekonstrukcja przyżyciowa ''Asylosaurus''. &amp;lt;br&amp;gt;{{C}} Nobu Tamura [http://spinops.blogspot.com/2014/01/asylosaurus-yalensis.html]&lt;br /&gt;
|PorównanieGrupa = Sauropodomorpha&lt;br /&gt;
|PorównanieDługość = 2.25&lt;br /&gt;
|mapa = &lt;br /&gt;
&amp;lt;display_points type=&amp;quot;terrain&amp;quot; zoom=4&amp;gt;&lt;br /&gt;
51°28′ N , 2°36′ W&lt;br /&gt;
&amp;lt;/display_points&amp;gt;&lt;br /&gt;
}}&lt;br /&gt;
==Wstęp==&lt;br /&gt;
Azylozaur (''Asylosaurus'') to monogatunkowy [[rodzaj]] zauropodomorfa z późnego [[trias]]u Anglii. Opisano go formalnie w roku [[2007]], lecz ze względu na późne udostępnienie na stronie periodyku wersji elektronicznej pracy, opis został powszechnie zauważony dopiero w roku [[2008]] (często nie był więc uwzględniony w statystykach za rok [[2007]]). Jedyny znany [[gatunek]] to ''A. yalensis''. &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Materiał kopalny i lokalizacja==&lt;br /&gt;
Opisany materiał, [[holotyp]] YPM 2195, to niekompletny szkielet, na który składają się: [[kręg]]i grzbietowe, żebra, [[gastralia]], obręcz barkowa, prawa i niekompletna lewa kości ramieniowe, oraz niekompletne lewe przedramię i dłoń. Pojedyncze kości z tego samego bloku oznaczone YPM 2195a-g należą prawdopodobnie również do [[holotyp]]owego osobnika, a częściowo i do innego osobnika tego samego gatunku. &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Materiał hypodygmowy to: niekompletna lewa kość ramieniowa (BMNH R1542), pierwszy paliczek pierwszego palca dłoni (YPM 56745) i kości kulszowe (YPM 56725, 56726, 56739). &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Paleobiologia i klasyfikacja==&lt;br /&gt;
Peter [[Galton]] nie przedstawił żadnej propozycji pozycji filogenetycznej azylozaura, nie wiele wiemy też o biologii tego dinozaura. Zapewne podobnie jak inne późno[[trias]]owe zauropodomorfy był spokojnym roślinożercą. Został on odróżniony od innych [[Sauropodomorpha|zauropodomorfów]] na podstawie szczegółów budowy kości ramiennej, kulszowej i wzoru paliczków. 1 [[autapomorfia|autapomorfia]] może wynikać z erozji, 2- nie znamy całej dłoni [[Thecodontosaurus|tekodontozaura]], na 3 nie przedstawiono żadnych dowodów.  Wg Ballella i in. (2020) jest on w zasadzie nieodróżnialny od ''[[Thecodontosaurus]]''. Cały materiał pochodzi z wypełnienia krasowego wieku retyckiego w skałach kamieniołomu Quarry Steps, obecnie na terenach miasta Brystol (Anglia). Oprócz kości azylozaura znaleziono tam wielu innych przedstawicieli [[późny trias|późnotriasowej]] fauny, głównie zauropodomorfów, których opracowanie można znaleźć w tej samej pracy co opis azylozaura. Współwystępował on z pokrewnymi sobie stworzeniami np. [[Thecodontosaurus|tekodontozaur]] &lt;br /&gt;
(może to być ten sam gatunek) oraz dużą ilością gadów innych niż dinozaury np.''Terrestrisuchus''. Zagrożeniem mógł być dla niego żyjący w podobnym miejscu i czasie ''[[Pendraig]]''- niewielki [[Coelophysoidea|celofyzoid]]. Zobacz więcej:[[Avon Fissure Fill]].&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Etymologia==&lt;br /&gt;
Nazwę [[rodzaj]]ową można wyprowadzać od greckiego ''asylos'' (nietknięty), lub ''asylon'' (schronienie), oraz ''sauros'' (jaszczur). Epitet gatunkowy odnosi się do Koledżu (obecnie Uniwersytetu) Yale. Taka etymologia związana jest z tym, że to w murach tej uczelni kości azylozaura, zmagazynowane tam przez O. C. [[Marsh]]a, przetrwały naloty bombowe z listopada [[1940]] roku, w przeciwieństwie do np. [[holotyp]]u ''[[Thecodontosaurus]]'' . &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Spis gatunków==&lt;br /&gt;
{| class=&amp;quot;wikitable&amp;quot;&lt;br /&gt;
|{{V| ''Asylosaurus''}}&lt;br /&gt;
| {{Kpt|[[Peter Galton|Galton]]}}, [[2007]]&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|{{V| ''A. yalensis''}}&lt;br /&gt;
| {{Kpt|Galton}}, 2007&lt;br /&gt;
|}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Bibliografia==&lt;br /&gt;
&amp;lt;small&amp;gt;Ballell, A., Rayfield, E.J. &amp;amp; Benton, M.J. (2020). &amp;quot;Osteological redescription of the Late Triassic sauropodomorph dinosaur ''Thecodontosaurus antiquus'' based on new material from Tytherington, southwestern England&amp;quot;. Journal of Vertebrate Paleontology. e1770774. [[doi:10.1080/02724634.2020.177077]] (w druku).&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Galton, P. (2007) &amp;quot;Notes on the remains of archosaurian reptiles, mostly basal sauropodomorph dinosaurs, from the 1834 fissure fill (Rhaetian, Upper Triassic) at Clifton in Bristol, southwest England&amp;quot;. Revue de Paléobiologie 26 (2): 505 - 591&lt;br /&gt;
&amp;lt;references/&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Dinosauria]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Saurischia]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Sauropodomorpha]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Sauropodomorpha bazalne]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Europa]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Wielka Brytania]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Mezozoik]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Trias]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Jura]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Retyk]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Hettang]]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>Taurovenator</name></author>
		
	</entry>
	<entry>
		<id>https://encyklopedia.dinozaury.com/index.php?title=Dasosaurus&amp;diff=37555</id>
		<title>Dasosaurus</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://encyklopedia.dinozaury.com/index.php?title=Dasosaurus&amp;diff=37555"/>
		<updated>2026-02-22T12:55:28Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Taurovenator: &lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;{{DISPLAYTITLE:''Dasosaurus''}}&lt;br /&gt;
{{Opis&lt;br /&gt;
|Autor                     = [[Michał Siedlecki]]&lt;br /&gt;
|Korekta                   = &lt;br /&gt;
|nazwa                     = ''Dasosaurus'' (dazozaur) &lt;br /&gt;
|długość                   = 18,2 m &amp;lt;ref name = &amp;quot;Molina-Pérez, 2026&amp;quot;&amp;gt; Ruben Molina-Pérez (2026), prywatne oszacowanie rozmiarów na podstawie kości udowej&amp;lt;/ref&amp;gt;;  &amp;gt;20 m??&lt;br /&gt;
|wysokość                  = &lt;br /&gt;
|masa                      = 15,8 t&amp;lt;ref name=&amp;quot;Molina-Pérez, 2026&amp;quot;&amp;gt;&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
|dieta                     = roślinożerny&lt;br /&gt;
|miejsce                   = [[Brazylia]] - Maranhão &lt;br /&gt;
&amp;lt;small&amp;gt;(dolna część [[formacja|formacji]] [[Itapecuru]])&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
|czas                      = {{Występowanie|115|113.2}}&lt;br /&gt;
ok. 115-113,2 [[Ma]] &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
&amp;lt;small&amp;gt;[[wczesna kreda]] (późny [[apt]])&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
|systematyka               =&lt;br /&gt;
[[Dinosauria]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Saurischia]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Sauropodomorpha]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Sauropoda]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Macronaria]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Somphospondyli]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
|grafika = Dasosaurus TD.png&lt;br /&gt;
|podpis = Rekonstrukcja przyżyciowa. Autor: TotalDino [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Dasosaurus_TD.png]&lt;br /&gt;
|PorównanieGrupa =&lt;br /&gt;
|PorównanieDługość =&lt;br /&gt;
|mapa =&lt;br /&gt;
}}&lt;br /&gt;
==Wstęp== &lt;br /&gt;
''Dasosaurus'' to rodzaj średnich rozmiarów [[Sauropoda|zauropoda]] z grupy [[Somphospondyli|somfospondyli]] żyjącego na terenie dzisiejszej Brazylii w drugiej połowie wczesnej kredy. Jego najbliższym krewniakiem był prawdopodobnie europejski [[Garumbatitan|garumbatytan]].&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Etymologia==&lt;br /&gt;
Nazwa rodzajowa oznacza z greki &amp;quot;leśny jaszczur&amp;quot; (''dasos'' [&amp;quot;las&amp;quot;] i ''sauros'' [&amp;quot;jaszczur&amp;quot;]), co odnosi się do znalezienia szczątków omawianego dinozaura na terenie brazylijskiego regionu Amazônia Legal, obfitującego w połacie lasu deszczowego ale też do prawdopodobnego pochodzenia nazwy stanu Maranhão (z portugalskiego &amp;quot;zakręcony&amp;quot;), na terenie którego odkryto omawiane szczątki, również charakteryzującego się obecnością bogatej roślinności. Epitet gatunkowy odnosi się do rzeki Tocantins, gdzie w pobliżu jej wschodniego brzegu odkryto skamieniałości dazozaura.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Materiał kopalny==&lt;br /&gt;
[[Holotyp]] (CPHNAM VT 1600) to dość fragmentaryczny szkielet pozaczaszkowy należący do jednego osobnika; który tworzą pięć trzonów kręgów ogonowych, dziesięć innych fragmentów kręgów, cztery fragmenty szewronów, lewa kość promieniowa, lewa k. łokciowa, częściowa prawa dłoń, fragmentaryczna miednica, prawa k. udowa oraz inne elementy kości kończyn tylnych, częściowa lewa stopa, fragmenty żeber grzbietowych oraz inne niezidentyfikowane fragmenty kości. Analiza histologiczna kości wskazała, że w chwili śmierci, osobnik był dorosły.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Budowa==&lt;br /&gt;
Dazozaur nie wyróżniał się budową względem innych somfospondyli, przy czym najbardziej podobny był do garumbatytana, od którego odróżniał się detalami budowy łuków nerwowych kręgów, kości udowej oraz paliczków. Autorzy opisu na podstawie długości kości udowej oszacowali długość tego zauropoda na ponad 20 m, lecz Ruben Molina-Pérez w prywatnym komentarzu opierając się na wspomnianej długości kości udowej ocenił wymiary dazozaura na 18,2 m długości i 15,8 t masy.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Spis gatunków==&lt;br /&gt;
{| class=&amp;quot;wikitable&amp;quot;&lt;br /&gt;
| {{V|''Dasosaurus''}}&lt;br /&gt;
|{{Kpt|Mayer, Silva Junior, Kerber, Navarro, Bandeira, Cisneros, Sousa, Pereira, Medeiros, Lindoso, Cavalcanti Neto, Ghilardi, Aureliano, Godoy, Ferreira}} i {{Kpt|[[Langer]]}}, [[2026]]&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| {{V|''D. tocantinensis''}}&lt;br /&gt;
|{{Kpt|Mayer, Silva Junior, Kerber, Navarro, Bandeira, Cisneros, Sousa, Pereira, Medeiros, Lindoso, Cavalcanti Neto, Ghilardi, Aureliano, Godoy, Ferreira}} i {{Kpt|[[Langer]]}}, [[2026]]&lt;br /&gt;
|}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Bibliografia==&lt;br /&gt;
&amp;lt;small&amp;gt;&lt;br /&gt;
Mayer, E.L.; Silva Junior, J.C.G.; Kerber, L.; Navarro, B.A.; Bandeira, K.L.N.; Cisneros, J.C.; Sousa, E.P.; Pereira, A.A.; Medeiros, M.A.; Lindoso, R.M.; Cavalcanti Neto, F.P.; Ghilardi, A.M.; Aureliano, T.; Godoy, P.L.; Ferreira, G.S. &amp;amp; Langer, M.C. (2026). &amp;quot;A new titanosauriform with European affinities in the Early Cretaceous of Brazil: insights on Somphospondyli phylogeny, histology and biogeography&amp;quot;. Journal of Systematic Palaeontology. 24 2601579. [[doi:10.1080/14772019.2025.2601579]]&lt;br /&gt;
&amp;lt;references/&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Dinosauria]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Saurischia]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Sauropodomorpha]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Sauropoda]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Macronaria]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Somphospondyli]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Ameryka Południowa]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Brazylia]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Mezozoik]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Kreda]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Apt]]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>Taurovenator</name></author>
		
	</entry>
	<entry>
		<id>https://encyklopedia.dinozaury.com/index.php?title=Dasosaurus&amp;diff=37550</id>
		<title>Dasosaurus</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://encyklopedia.dinozaury.com/index.php?title=Dasosaurus&amp;diff=37550"/>
		<updated>2026-02-21T12:47:42Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Taurovenator: Utworzono nową stronę &amp;quot;{{DISPLAYTITLE:''Dasosaurus''}} {{Opis |Autor                     = Michał Siedlecki |Korekta                   =  |nazwa                     = ''Dasosaurus'' (dazo...&amp;quot;&lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;{{DISPLAYTITLE:''Dasosaurus''}}&lt;br /&gt;
{{Opis&lt;br /&gt;
|Autor                     = [[Michał Siedlecki]]&lt;br /&gt;
|Korekta                   = &lt;br /&gt;
|nazwa                     = ''Dasosaurus'' (dazozaur) &lt;br /&gt;
|długość                   = 18,2 m &amp;lt;ref name = &amp;quot;Molina-Pérez, 2026&amp;quot;&amp;gt; Ruben Molina-Pérez (2026), prywatne oszacowanie rozmiarów na podstawie kości udowej&amp;lt;/ref&amp;gt;;  &amp;gt;20 m??&lt;br /&gt;
|wysokość                  = &lt;br /&gt;
|masa                      = 15,8 t&amp;lt;ref name=&amp;quot;Molina-Pérez, 2026&amp;quot;&amp;gt;&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
|dieta                     = roślinożerny&lt;br /&gt;
|miejsce                   = [[Brazylia]] - Maranhão &lt;br /&gt;
&amp;lt;small&amp;gt;(dolna część [[formacja|formacji]] [[Itapecuru]])&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
|czas                      = {{Występowanie|115|113.2}}&lt;br /&gt;
ok. 115-113,2 [[Ma]] &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
&amp;lt;small&amp;gt;[[wczesna kreda]] (późny [[apt]])&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
|systematyka               =&lt;br /&gt;
[[Dinosauria]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Saurischia]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Sauropodomorpha]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Sauropoda]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Macronaria]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Somphospondyli]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
|grafika = Dasosaurus TD.png&lt;br /&gt;
|podpis = Rekonstrukcja przyżyciowa. Autor: TotalDino [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Dasosaurus_TD.png]&lt;br /&gt;
|PorównanieGrupa =&lt;br /&gt;
|PorównanieDługość =&lt;br /&gt;
|mapa =&lt;br /&gt;
}}&lt;br /&gt;
==Wstęp== &lt;br /&gt;
''Dasosaurus'' to rodzaj średnich rozmiarów [[Sauropoda|zauropoda]] z grupy [[Somphospondyli|somfospondyli]] żyjącego na terenie dzisiejszej Brazylii w drugiej połowie wczesnej kredy. Jego najbliższym krewniakiem był prawdopodobnie europejski [[Garumbatitan|garumbatytan]].&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Etymologia==&lt;br /&gt;
Nazwa rodzajowa oznacza z greki &amp;quot;leśny jaszczur&amp;quot; (''dasos'' [&amp;quot;las&amp;quot;] i ''sauros'' [&amp;quot;jaszczur&amp;quot;]), co odnosi się do znalezienia szczątków omawianego dinozaura na terenie brazylijskiego regionu Amazônia Legal, obfitującego w połacie lasu deszczowego ale też do prawdopodobnej nazwy stanu Maranhão (z portugalskiego &amp;quot;zakręcony&amp;quot;), na terenie którego odkryto omawiane szczątki, również charakteryzującego się obecnością bogatej roślinności. Epitet gatunkowy odnosi się do rzeki Tocantins, gdzie w pobliżu jej wschodniego brzegu odkryto skamieniałości dazozaura.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Materiał kopalny==&lt;br /&gt;
[[Holotyp]] (CPHNAM VT 1600) to dość fragmentaryczny szkielet pozaczaszkowy należący do jednego osobnika; który tworzą pięć trzonów kręgów ogonowych, dziesięć innych fragmentów kręgów, cztery fragmenty szewronów, lewa kość promieniowa, lewa k. łokciowa, częściowa prawa dłoń, fragmentaryczną miednicę, prawą k. udową oraz inne elementy kości kończyn tylnych, częściową lewą stopę, fragmenty żeber grzbietowych oraz inne niezidentyfikowane fragmenty kości. Analiza histologiczna kości wskazała, że w chwili śmierci, osobnik był dorosły.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Budowa==&lt;br /&gt;
Dazozaur nie wyróżniał się budową względem innych somfospondyli, przy czym najbardziej podobny był do garumbatytana, od którego odróżniał się detalami budowy łuków nerwowych kręgów, kości udowej oraz paliczków. Autorzy opisu na podstawie długości kości udowej oszacowali długość tego zauropoda na ponad 20 m, lecz Ruben Molina-Pérez w prywatnym komentarzu opierając się na wspomnianej długości kości udowej ocenił wymiary dazozaura na 18,2 m długości i 15,8 t masy.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Spis gatunków==&lt;br /&gt;
{| class=&amp;quot;wikitable&amp;quot;&lt;br /&gt;
| {{V|''Dasosaurus''}}&lt;br /&gt;
|{{Kpt|Mayer, Silva Junior, Kerber, Navarro, Bandeira, Cisneros, Sousa, Pereira, Medeiros, Lindoso, Cavalcanti Neto, Ghilardi, Aureliano, Godoy, Ferreira}} i {{Kpt|[[Langer]]}}, [[2026]]&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| {{V|''D. tocantinensis''}}&lt;br /&gt;
|{{Kpt|Mayer, Silva Junior, Kerber, Navarro, Bandeira, Cisneros, Sousa, Pereira, Medeiros, Lindoso, Cavalcanti Neto, Ghilardi, Aureliano, Godoy, Ferreira}} i {{Kpt|[[Langer]]}}, [[2026]]&lt;br /&gt;
|}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Bibliografia==&lt;br /&gt;
&amp;lt;small&amp;gt;&lt;br /&gt;
Mayer, E.L.; Silva Junior, J.C.G.; Kerber, L.; Navarro, B.A.; Bandeira, K.L.N.; Cisneros, J.C.; Sousa, E.P.; Pereira, A.A.; Medeiros, M.A.; Lindoso, R.M.; Cavalcanti Neto, F.P.; Ghilardi, A.M.; Aureliano, T.; Godoy, P.L.; Ferreira, G.S. &amp;amp; Langer, M.C. (2026). &amp;quot;A new titanosauriform with European affinities in the Early Cretaceous of Brazil: insights on Somphospondyli phylogeny, histology and biogeography&amp;quot;. Journal of Systematic Palaeontology. 24 2601579. [[doi:10.1080/14772019.2025.2601579]]&lt;br /&gt;
&amp;lt;references/&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Dinosauria]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Saurischia]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Sauropodomorpha]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Sauropoda]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Macronaria]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Somphospondyli]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Ameryka Południowa]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Brazylia]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Mezozoik]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Kreda]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Apt]]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>Taurovenator</name></author>
		
	</entry>
	<entry>
		<id>https://encyklopedia.dinozaury.com/index.php?title=2026&amp;diff=37549</id>
		<title>2026</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://encyklopedia.dinozaury.com/index.php?title=2026&amp;diff=37549"/>
		<updated>2026-02-21T12:11:26Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Taurovenator: &lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;{{Szablon:202X}}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Dinosauria==&lt;br /&gt;
{{Szablon:Pomoc_spis}}&lt;br /&gt;
W 2026 roku opisano '''9''' nowych [[nazwa|nazwy]] [[Dinosauria|dinozaurów]] ('''7''' nowych [[rodzaj|rodzajów]] i '''7''' nowych gatunków).&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Obecnie wszystkie uznawane są za [[Takson ważny|ważne]] [[takson]]y nieptasich dinozaurów.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
{| class=&amp;quot;sortable&amp;quot;&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
! width=&amp;quot;200px&amp;quot;|Nazwa&lt;br /&gt;
! Autorzy&lt;br /&gt;
! width=&amp;quot;185px&amp;quot;|Klasyfikacja&lt;br /&gt;
! Kraj&lt;br /&gt;
! width=&amp;quot;100px&amp;quot;|Wiek&lt;br /&gt;
!width=&amp;quot;250px&amp;quot; class=unsortable|Uwagi&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Dasosaurus|{{U|Dasosaurus tocantinensis}}]]'''''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|Mayer, Silva Junior, Kerber, Navarro, Bandeira, Cisneros, Sousa, Pereira, Medeiros, Lindoso, Cavalcanti Neto, Ghilardi, Aureliano, Godoy, Ferreira &amp;amp; [[Langer]]}}, 2026&lt;br /&gt;
|[[Sauropoda]]: [[Somphospondyli]]&lt;br /&gt;
|[[Brazylia]]&lt;br /&gt;
|{{wKreda}}&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Ferenceratops|{{U|Ferenceratops}} shqiperorum]]'''''&lt;br /&gt;
|({{Kpt|[[Weishampel]], Jianu, Csiki &amp;amp; Norman, 2003}}) {{Kpt|[[Maidment]], Butler, [[Brusatte]], Meade, Augustin, Csiki-Sava &amp;amp; Ősi}}, 2026&lt;br /&gt;
|[[Ceratopsia]]: [[Ceratopsoidea]]&lt;br /&gt;
|[[Rumunia]]&lt;br /&gt;
|{{pKreda}}&lt;br /&gt;
|Wcześniej ''[[Zalmoxes]] shqiperorum''.&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Foskeia|{{U|Foskeia pelendonum}}]]'''''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|Dieudonné, Becerra, Zanesco, Tortosa, Cruzado-Caballero, Stein &amp;amp; Fernández-Baldor}}, 2026&lt;br /&gt;
|[[Ornithopoda]]: [[Iguanodontia]]&lt;br /&gt;
|[[Hiszpania]]&lt;br /&gt;
|{{wKreda}}&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Haolong|{{U|Haolong dongi}}]]'''''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|Huang, Wu, Mao, Bertozzo, Dhouailly, Robin, Pittman, Kaye, Manucci, He, Wang &amp;amp; Godefroit}}, 2026&lt;br /&gt;
|[[Ornithopoda]]: [[Iguanodontia]]&lt;br /&gt;
|[[Chiny]]&lt;br /&gt;
|{{wKreda}}&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Spinosaurus|Spinosaurus {{U|mirabilis}}]]'''''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|[[Sereno]], Vidal, Myhrvold, Johnson-Ransom, Ciudad Real, Baumgart, Sánchez Fontela, Green, Saitta, Adamou, Bop, Keillor, Fitzgerald, Dutheil, Laroche, Demers-Potvin, Simarro, Gascó-Lluna, Lázaro, Gamonal, Beightol, Reneleau, Vautrin, Bertozzo, Granados, Kinney-Broderick, Mallon, Lindoso &amp;amp; Ramezani}}, 2026&lt;br /&gt;
|[[Theropoda]]: [[Spinosauridae]]&lt;br /&gt;
|[[Niger]]&lt;br /&gt;
|{{pKreda}}&lt;br /&gt;
|Drugi ważny gatunek ''[[Spinosaurus]]''.&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Xenovenator|{{U|Xenovenator espinosai}}]]'''''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|[[Rivera-Sylva]], Aguillón-Martinez, Flores-Ventura, Sánchez-Uribe, Guzman-Gutierrez &amp;amp; [[Longrich]]}}, 2026&lt;br /&gt;
|[[Theropoda]]: [[Troodontidae]]&lt;br /&gt;
|[[Meksyk]]&lt;br /&gt;
|{{pKreda}}&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Xenovenator|{{U|Xenovenator}}? robustus]]'''''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|({{Kpt|[[Robert Sullivan|Sullivan]], [[2006]]) [[Rivera-Sylva]], Aguillón-Martinez, Flores-Ventura, Sánchez-Uribe, Guzman-Gutierrez &amp;amp; [[Longrich]]}}, 2026&lt;br /&gt;
|[[Theropoda]]: [[Troodontidae]]&lt;br /&gt;
|[[USA]]&lt;br /&gt;
|{{pKreda}}&lt;br /&gt;
|Wcześniej ''&amp;quot;[[Saurornitholestes]]&amp;quot; robustus.&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Yantaloong|{{U|Yantaloong lini}}]]'''''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|Zhang, Wang, Wang, Wang, Wang, Wang, Zou, Dong, Su, Jiang, Wang &amp;amp; You}}, 2026&lt;br /&gt;
|[[Sauropoda]]: ?[[Turiasauria]]&lt;br /&gt;
|[[Chiny]]&lt;br /&gt;
|{{sJura}}&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Yeneen|{{U|Yeneen houssayi}}]]'''''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|[[Filippi]], Bellardini, Carballido, Méndez &amp;amp; [[Garrido]]}}, 2026&lt;br /&gt;
|[[Sauropoda]]: [[Titanosauria]]&lt;br /&gt;
|[[Argentyna]]&lt;br /&gt;
|{{pKreda}}&lt;br /&gt;
|}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Mezozoiczne [[Avialae]]==&lt;br /&gt;
{| class=&amp;quot;sortable&amp;quot;&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
! width=&amp;quot;200px&amp;quot;|Nazwa&lt;br /&gt;
! Autorzy&lt;br /&gt;
! width=&amp;quot;185px&amp;quot;|Klasyfikacja&lt;br /&gt;
! Kraj&lt;br /&gt;
! width=&amp;quot;100px&amp;quot;|Wiek&lt;br /&gt;
!width=&amp;quot;250px&amp;quot; class=unsortable|Uwagi&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Kunpengornis|{{U|Kunpengornis anhuimusei}}]]'''''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|Huang, Wang, [[Cau]], Mao, Liu &amp;amp; Wang}}, 2026&lt;br /&gt;
|[[Ornithothoraces]]: [[Euornithes]]&lt;br /&gt;
|[[Chiny]]&lt;br /&gt;
|{{wKreda}}&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Pujatopouli|{{U|Pujatopouli soberana}}]]'''''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|Irazoqui, Acosta Hospitaleche, Gelfo, Paulina Carabajal, Bona &amp;amp; Acosta Burlaille, 2026}}&lt;br /&gt;
|[[Ornithothoraces]]: [[Neornithes]]&lt;br /&gt;
|[[Antarktyda]]&lt;br /&gt;
|{{pKreda}}&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Vegavis|Vegavis {{U|geitononesos}}]]'''''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|Irazoqui, Acosta Hospitaleche, Paulina-Carabajal, Bona &amp;amp; Vega, 2026}}&lt;br /&gt;
|[[Ornithothoraces]]: ?[[Neornithes]]&lt;br /&gt;
|[[Antarktyda]]&lt;br /&gt;
|{{pKreda}}&lt;br /&gt;
|Drugi ważny gatunek ''[[Vegavis]]''.&lt;br /&gt;
|- style=&amp;quot;background-color:Khaki&amp;quot;&lt;br /&gt;
|'''''[[Vegavis|Vegavis {{U|notopothousa}}]]'''''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|Irazoqui, Acosta Hospitaleche, Paulina-Carabajal, Bona &amp;amp; Vega, 2026}}&lt;br /&gt;
|[[Ornithothoraces]]: ?[[Neornithes]]&lt;br /&gt;
|[[Antarktyda]]&lt;br /&gt;
|{{pKreda}}&lt;br /&gt;
|Trzeci ważny gatunek ''[[Vegavis]]''.&lt;br /&gt;
|}&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>Taurovenator</name></author>
		
	</entry>
	<entry>
		<id>https://encyklopedia.dinozaury.com/index.php?title=Xenovenator&amp;diff=37501</id>
		<title>Xenovenator</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://encyklopedia.dinozaury.com/index.php?title=Xenovenator&amp;diff=37501"/>
		<updated>2026-02-06T14:54:03Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Taurovenator: &lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;{{DISPLAYTITLE:''Xenovenator''}}&lt;br /&gt;
{{Opis&lt;br /&gt;
|Autor = [[Michał Siedlecki]]&lt;br /&gt;
|Korekta = &lt;br /&gt;
|nazwa = ''Xenovenator'' (ksenowenator)&lt;br /&gt;
|długość = &lt;br /&gt;
|wysokość = &lt;br /&gt;
|masa =&lt;br /&gt;
|dieta = prawdopodobnie wszystkożerny&lt;br /&gt;
|miejsce = [[Meksyk]] - Coahuila&lt;br /&gt;
&amp;lt;small&amp;gt;([[formacja]] [[Cerro del Pueblo]])&amp;lt;/small&amp;gt; &amp;lt;hr&amp;gt;&lt;br /&gt;
?[[USA]] - Nowy Meksyk&lt;br /&gt;
&amp;lt;small&amp;gt;([[formacja]] [[Kirtland]] - ogniwo De-na-zin)&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
|czas = {{Występowanie|74|72}}&lt;br /&gt;
ok. 73 [[Ma]]&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
&amp;lt;small&amp;gt;[[późna kreda]] (późny [[kampan]])&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
|systematyka = &lt;br /&gt;
[[Dinosauria]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Saurischia]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Theropoda]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Tetanurae]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Coelurosauria]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Maniraptora]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Paraves]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Troodontidae]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Troodontinae]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Troodontini]]&lt;br /&gt;
|grafika = Xenovenator espinosai.png&lt;br /&gt;
|podpis = Rekonstrukcja przyżyciowa gatunku typowego ''Xenovenator espinosai''. Autor: Connor Ashbridge. [[https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Xenovenator_espinosai.png]]&lt;br /&gt;
|PorównanieGrupa = &lt;br /&gt;
|PorównanieDługość = &lt;br /&gt;
|mapa = &lt;br /&gt;
}}&lt;br /&gt;
==Wstęp==&lt;br /&gt;
''Xenovenator'' to rodzaj nietypowego [[Troodontidae|troodontyda]] żyjącego na terenie Meksyku i prawdopodobnie południowo-zachodnich Stanów Zjednoczonych w drugiej połowie epoki późnej kredy. Jego nazwa rodzajowa oznacza &amp;quot;dziwny łowca&amp;quot; (od połączenia greckiego wyrazu ''xenos'' [&amp;quot;dziwny&amp;quot;; &amp;quot;obcy&amp;quot;], z łacińskim słowem ''venator'' [&amp;quot;łowca&amp;quot;]), co odnosi się do najbardziej charakterystycznej cechy tego teropodda jaką była kopulasta głowa, bardzo podobna do głów [[Pachycephalosauria|pachycefalozaurów]].&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Gatunki==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===''X. espinosai''===&lt;br /&gt;
'''Etymologia:''' Epitet gatunkowy upamiętnia Luisa Espinosę, meksykańskiego paleontologa, który był jednym z pierwszych badaczy zajmujących się dinozaurami żyjącymi na terenie dzisiejszego Meksyku oraz był mentorem dla wielu innych paleontologów.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
'''Czas:''' ok. ok. 73,5-72,5 [[Ma]] (późny [[kampan]]).&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
'''Miejsce:''' [[Meksyk]] - Coahuila (górna część [[formacja|formacji]] [[Cerro del Pueblo]])&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
'''Materiał kopalny:''' [[holotyp]] (CPC 2973) to w większości kompletna puszka mózgowa, którą tworzą obie kości czołowe, obie k. ciemieniowe, obie k. oczodołowo-klinowe, obie k. bocznoklinowe (''laterosphenoids''), obie k. bocznopotyliczne (''exoccipitals''), obie k. przeduszne, k. podstawnoklinowa oraz k. podstawnopotyliczna. Materiał przypisany to dwie izolowane k. czołowe: lewa (CPC 2976) oraz prawa (CPC 3112).&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Gatunek typowy. Miał bardziej rozbudowaną kopułę na głowie od ''X. robustus''. Część jego materiału kopalnego została opisana w 2023 roku przez Aguillón-Martínez i [[Hector Rivera-Sylva|Riverę-Sylvę]].&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===''X.? robustus===&lt;br /&gt;
'''Etymologia:''' epitet gatunkowy oznacza z łaciny &amp;quot;masywny&amp;quot;, co odnosi się do bardziej masywnej budowy k. czołowej tego gatunku od k. czołowej ''[[Saurornitholestes|Saurornitholestes langstoni]]'' (Sullivan, 2006).&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
'''Czas:''' ok. 73 [[Ma]] (późny [[kampan]])&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
'''Miejsce:''' [[USA]] - Nowy Meksyk ([[formacja]] [[Kirtland]] - ogniwo De-na-zin)&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
'''Materiał kopalny i historia taksonu:''' [[holotyp]] (SMP VP-1955) to prawa k. czołowa (oryginalnie uznana za lewą k. czołową), którą po raz pierwszy opisał [[Robert Sullivan]] w 2006 roku i nazwał ''[[Saurornitholestes]] robustus'' przypisał do tego gatunku ponadto okazy SMP VP-1901 (ząb) oraz SMP VP-1741 (pazur drugiego palca lewej kończyny tylnej) jako [[cf.]] ''[[Saurornitholestes]] robustus''. Sullivan uważał, że omawiane szczątki należały do [[Dromaeosauridae|dromeozauryda]] o nieco masywniejszej budowie czaszki niż gatunek typowy zaurornitolesta - ''S. langstoni''. W 2012 roku Turner i współpracownicy uznali, że okaz typowy omawianego gatunku nie wykazuje żadnych diagnostycznych cech rodzaju ''Saurornitholestes'' i uznali ''&amp;quot;S&amp;quot; robustus'' za ''[[nomen dubium]]''. Dwa lata później, [[David Evans]] wraz ze współpracownikami stwierdzili, że choć wprawdzie SMP VP-1955 nie posiada cech diagnostycznych dla [[Dromaeosauridae|dromeozaurydów]], tak ma pewne cechy charakterystyczne dla [[Troodontidae|troodontydów]], więc gatunek ten na pewno nie należy do rodzaju ''Saurornitholestes''. W 2026 roku, [[Rivera-Sylva]] i współpracownicy tymczasowo przypisali ów gatunek do nowo utworzonego rodzaju ''Xenovenator'', zaznaczając, że gatunek ten miał raczej płaską głowę, więc prawdopodobnie nie miał kopuły głowowej obecnej u ''X. robustus''.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Budowa, paleobiologia i systematyka==&lt;br /&gt;
Ksenowenator najprawdopodobniej nie różnił się ogólnym pokrojem ciała i trybem życia od lepiej poznanych troodontydów, takich jak ''[[Troodon]]''. Oba gatunki różniły się od pozostałych przedstawicieli tej grupy detalami budowy kości czaszki, zwłaszcza kości czołowych i ciemieniowych; przy czym ''X. espinosae'' jak już wspomniano miał dość wydatną kopułę na głowie, która być może służyła do walk wewnątrzgatunkowych podczas toków. Cecha ta mogła powstać w wyniku działania doboru płciowego, które zbiegło się ze zwiększaniem opieki rodzicielskiej u [[Maniraptora|maniraptorów]].&lt;br /&gt;
Analiza filogenetyczna umieściła oba gatunki ksenowenatora jako taksony siostrzane względem [[Albertavenator|albertawenatora]].&lt;br /&gt;
==Spis gatunków==&lt;br /&gt;
{| class=&amp;quot;wikitable&amp;quot;&lt;br /&gt;
|{{V|''Xenovenator''}}&lt;br /&gt;
|{{Kpt|[[Rivera-Sylva]], Aguillón-Martinez, Flores-Ventura, Sánchez-Uribe, Guzman-Gutierrez}} i {{Kpt|[[Longrich]]}}, [[2026]]&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|{{V|''X. espinosai''}}&lt;br /&gt;
|{{Kpt|[[Rivera-Sylva]], Aguillón-Martinez, Flores-Ventura, Sánchez-Uribe, Guzman-Gutierrez}} i {{Kpt|[[Longrich]]}}, [[2026]]&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|{{V|''X.? robustus''}}&lt;br /&gt;
|{{Kpt|({{Kpt|[[Robert Sullivan|Sullivan]]}}, [[2006]]) [[Rivera-Sylva]], Aguillón-Martinez, Flores-Ventura, Sánchez-Uribe, Guzman-Gutierrez}} i {{Kpt|[[Longrich]]}}, [[2026]]&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| = ''&amp;quot;[[Saurornitholestes]]&amp;quot; robustus''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|[[Robert Sullivan|Sullivan]]}}, [[2006]]&lt;br /&gt;
|}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Bibliografia==&lt;br /&gt;
&amp;lt;small&amp;gt;&lt;br /&gt;
Aguillón-Martínez, M.C. &amp;amp; Rivera-Sylva, H.E. (2023). &amp;quot;A Troodontid (Theropoda: Troodontidae) Neurocranium from the Cerro del Pueblo Formation (Late Campanian) of Coahuila, Mexico&amp;quot;. Paleontología Mexicana 12(2)&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Evans, D.C., Larson, D.W., Cullen, T.M., &amp;amp; Sullivan, R.M. (2014). &amp;quot;''“Saurornitholestes” robustus'' is a troodontid (Dinosauria: Theropoda)&amp;quot;. Canadian Journal of Earth Sciences, 51(7), 730-734. [[doi:10.1139/cjes-2014-0073]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Rivera-Sylva, H.E., Aguillón-Martinez, M.C., Flores-Ventura, J., Sánchez-Uribe, I.E., Guzman-Gutierrez, J.R. &amp;amp; Longrich, N.R. (2026). &amp;quot;A thick-skulled troodontid theropod from the Late Cretaceous of Mexico&amp;quot;. Diversity. 18 (1): 38. [[doi:10.3390/d18010038]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Sullivan, R.M. (2006). &amp;quot;''Saurornitholestes robustus'' n. sp.(Theropoda: Dromaeosauridae) from the Upper Cretaceous Kirtland Formation (De-na-zin Member), San juan Basin, New Mexico&amp;quot;. New Mexico Museum of Natural History and Science Bulletin, 35: 253-256.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Turner, A.H., Makovicky, P.J. &amp;amp;  Norell, M.A. (2012). “A review of dromaeosaurid systematics and paravian phylogeny.” Bulletin of the American Museum of Natural History. 371, 1–206.&lt;br /&gt;
&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Dinosauria]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Saurischia]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Theropoda]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Tetanurae]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Coelurosauria]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Troodontidae]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Ameryka Północna]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Meksyk]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:USA]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Mezozoik]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Kreda]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Kampan]]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>Taurovenator</name></author>
		
	</entry>
	<entry>
		<id>https://encyklopedia.dinozaury.com/index.php?title=Xenovenator&amp;diff=37461</id>
		<title>Xenovenator</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://encyklopedia.dinozaury.com/index.php?title=Xenovenator&amp;diff=37461"/>
		<updated>2026-01-24T14:13:19Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Taurovenator: &lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt; Opis w trakcie rozbudowy.&lt;br /&gt;
{{DISPLAYTITLE:''Xenovenator''}}&lt;br /&gt;
{{Opis&lt;br /&gt;
|Autor = [[Michał Siedlecki]]&lt;br /&gt;
|Korekta = &lt;br /&gt;
|nazwa = ''Xenovenator'' (ksenowenator)&lt;br /&gt;
|długość = &lt;br /&gt;
|wysokość = &lt;br /&gt;
|masa =&lt;br /&gt;
|dieta = prawdopodobnie wszystkożerny&lt;br /&gt;
|miejsce = [[Meksyk]] - Coahuila&lt;br /&gt;
&amp;lt;small&amp;gt;([[formacja]] [[Cerro del Pueblo]])&amp;lt;/small&amp;gt; &amp;lt;hr&amp;gt;&lt;br /&gt;
?[[USA]] - Nowy Meksyk&lt;br /&gt;
&amp;lt;small&amp;gt;([[formacja]] [[Kirtland]] - ogniwo De-na-zin)&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
|czas = {{Występowanie|74|72}}&lt;br /&gt;
ok. 73 [[Ma]]&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
&amp;lt;small&amp;gt;[[późna kreda]] (późny [[kampan]])&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
|systematyka = &lt;br /&gt;
[[Dinosauria]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Saurischia]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Theropoda]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Tetanurae]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Coelurosauria]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Maniraptora]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Paraves]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Troodontidae]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Troodontinae]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Troodontini]]&lt;br /&gt;
|grafika = Xenovenator espinosai.png&lt;br /&gt;
|podpis = Rekonstrukcja przyżyciowa gatunku typowego ''Xenovenator espinosai''. Autor: Connor Ashbridge. [[https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Xenovenator_espinosai.png]]&lt;br /&gt;
|PorównanieGrupa = &lt;br /&gt;
|PorównanieDługość = &lt;br /&gt;
|mapa = &lt;br /&gt;
}}&lt;br /&gt;
==Wstęp==&lt;br /&gt;
''Xenovenator'' to rodzaj nietypowego [[Troodontidae|troodontyda]] żyjącego na terenie Meksyku i prawdopodobnie południowo-zachodnich Stanów Zjednoczonych w drugiej połowie epoki późnej kredy. Jego nazwa rodzajowa oznacza &amp;quot;dziwny łowca&amp;quot; (od połączenia greckiego wyrazu ''xenos'' [&amp;quot;dziwny&amp;quot;; &amp;quot;obcy&amp;quot;], z łacińskim słowem ''venator'' [&amp;quot;łowca&amp;quot;]), co odnosi się do najbardziej charakterystycznej cechy tego teropodda jaką była kopulasta głowa, bardzo podobna do głów [[Pachycephalosauria|pachycefalozaurów]].&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Gatunki==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===''X. espinosai''===&lt;br /&gt;
'''Etymologia:''' Epitet gatunkowy upamiętnia Luisa Espinosę, meksykańskiego paleontologa, który był jednym z pierwszych badaczy zajmujących się dinozaurami żyjącymi na terenie dzisiejszego Meksyku oraz był mentorem dla wielu innych paleontologów.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
'''Czas:''' ok. ok. 73,5-72,5 [[Ma]] (późny [[kampan]]).&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
'''Miejsce:''' [[Meksyk]] - Coahuila (górna część [[formacja|formacji]] [[Cerro del Pueblo]])&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
'''Materiał kopalny:''' [[holotyp]] (CPC 2973) to w większości kompletna puszka mózgowa, którą tworzą obie kości czołowe, obie k. ciemieniowe, obie k. oczodołowo-klinowe, obie k. bocznoklinowe (''laterosphenoids''), obie k. bocznopotyliczne (''exoccipitals''), obie k. przeduszne, k. podstawnoklinowa oraz k. podstawnopotyliczna. Materiał przypisany to dwie izolowane k. czołowe: lewa (CPC 2976) oraz prawa (CPC 3112).&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Gatunek typowy. Miał bardziej rozbudowaną kopułę na głowie od ''X. robustus''. Część jego materiału kopalnego została opisana w 2023 roku przez Aguillón-Martínez i [[Hector Rivera-Sylva|Riverę-Sylvę]].&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===''X.? robustus===&lt;br /&gt;
'''Etymologia:''' epitet gatunkowy oznacza z łaciny &amp;quot;masywny&amp;quot;, co odnosi się do bardziej masywnej budowy k. czołowej tego gatunku od k. czołowej ''[[Saurornitholestes|Saurornitholestes langstoni]] (Sullivan, 2006).&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
'''Czas:''' ok. 73 [[Ma]] (późny [[kampan]])&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
'''Miejsce:''' [[USA]] - Nowy Meksyk ([[formacja]] [[Kirtland]] - ogniwo De-na-zin)&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
'''Materiał kopalny i historia taksonu:''' [[holotyp]] (SMP VP-1955) to prawa k. czołowa (oryginalnie uznana za lewą k. czołową), którą po raz pierwszy opisał [[Robert Sullivan]] w 2006 roku i nazwał ''[[Saurornitholestes]] robustus'' przypisał do tego gatunku ponadto okazy SMP VP-1901 (ząb) oraz SMP VP-1741 (pazur drugiego palca lewej kończyny tylnej) jako [[cf.]] ''[[Saurornitholestes]] robustus''. Sullivan uważał, że omawiane szczątki należały do [[Dromaeosauridae|dromeozauryda]] o nieco masywniejszej budowie czaszki niż gatunek typowy zaurornitolesta - ''S. langstoni''. &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Budowa, paleobiologia i systematyka==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Spis gatunków==&lt;br /&gt;
{| class=&amp;quot;wikitable&amp;quot;&lt;br /&gt;
|{{V|''Xenovenator''}}&lt;br /&gt;
|{{Kpt|[[Rivera-Sylva]], Aguillón-Martinez, Flores-Ventura, Sánchez-Uribe, Guzman-Gutierrez}} i {{Kpt|[[Longrich]]}}, [[2026]]&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|{{V|''X. espinosai''}}&lt;br /&gt;
|{{Kpt|[[Rivera-Sylva]], Aguillón-Martinez, Flores-Ventura, Sánchez-Uribe, Guzman-Gutierrez}} i {{Kpt|[[Longrich]]}}, [[2026]]&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|{{V|''X.? robustus''}}&lt;br /&gt;
|{{Kpt|({{Kpt|[[Robert Sullivan|Sullivan]]}}, [[2006]]) [[Rivera-Sylva]], Aguillón-Martinez, Flores-Ventura, Sánchez-Uribe, Guzman-Gutierrez}} i {{Kpt|[[Longrich]]}}, [[2026]]&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| = ''&amp;quot;[[Saurornitholestes]]&amp;quot; robustus''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|[[Robert Sullivan|Sullivan]]}}, [[2006]]&lt;br /&gt;
|}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Bibliografia==&lt;br /&gt;
&amp;lt;small&amp;gt;&lt;br /&gt;
Aguillón-Martínez, M.C. &amp;amp; Rivera-Sylva, H.E. (2023). &amp;quot;A Troodontid (Theropoda: Troodontidae) Neurocranium from the Cerro del Pueblo Formation (Late Campanian) of Coahuila, Mexico&amp;quot;. Paleontología Mexicana 12(2)&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Evans, D.C., Larson, D.W., Cullen, T.M., &amp;amp; Sullivan, R.M. (2014). &amp;quot;''“Saurornitholestes” robustus'' is a troodontid (Dinosauria: Theropoda)&amp;quot;. Canadian Journal of Earth Sciences, 51(7), 730-734. [[doi:10.1139/cjes-2014-0073]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Rivera-Sylva, H.E., Aguillón-Martinez, M.C., Flores-Ventura, J., Sánchez-Uribe, I.E., Guzman-Gutierrez, J.R. &amp;amp; Longrich, N.R. (2026). &amp;quot;A thick-skulled troodontid theropod from the Late Cretaceous of Mexico&amp;quot;. Diversity. 18 (1): 38. [[doi:10.3390/d18010038]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Sullivan, R.M. (2006). &amp;quot;''Saurornitholestes robustus'' n. sp.(Theropoda: Dromaeosauridae) from the Upper Cretaceous Kirtland Formation (De-na-zin Member), San juan Basin, New Mexico&amp;quot;. New Mexico Museum of Natural History and Science Bulletin, 35: 253-256.&lt;br /&gt;
&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Dinosauria]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Saurischia]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Theropoda]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Tetanurae]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Coelurosauria]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Troodontidae]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Ameryka Północna]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Meksyk]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:USA]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Mezozoik]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Kreda]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Kampan]]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>Taurovenator</name></author>
		
	</entry>
	<entry>
		<id>https://encyklopedia.dinozaury.com/index.php?title=Xenovenator&amp;diff=37459</id>
		<title>Xenovenator</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://encyklopedia.dinozaury.com/index.php?title=Xenovenator&amp;diff=37459"/>
		<updated>2026-01-22T15:22:53Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Taurovenator: &lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt; Opis w trakcie rozbudowy.&lt;br /&gt;
{{DISPLAYTITLE:''Xenovenator''}}&lt;br /&gt;
{{Opis&lt;br /&gt;
|Autor = [[Michał Siedlecki]]&lt;br /&gt;
|Korekta = &lt;br /&gt;
|nazwa = ''Xenovenator'' (ksenowenator)&lt;br /&gt;
|długość = &lt;br /&gt;
|wysokość = &lt;br /&gt;
|masa =&lt;br /&gt;
|dieta = prawdopodobnie wszystkożerny&lt;br /&gt;
|miejsce = [[Meksyk]] - Coahuila&lt;br /&gt;
&amp;lt;small&amp;gt;([[formacja]] [[Cerro del Pueblo]])&amp;lt;/small&amp;gt; &amp;lt;hr&amp;gt;&lt;br /&gt;
?[[USA]] - Nowy Meksyk&lt;br /&gt;
&amp;lt;small&amp;gt;([[formacja]] [[Kirtland]] - ogniwo De-na-zin)&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
|czas = {{Występowanie|74|72}}&lt;br /&gt;
ok. 73 [[Ma]]&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
&amp;lt;small&amp;gt;[[późna kreda]] (późny [[kampan]])&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
|systematyka = &lt;br /&gt;
[[Dinosauria]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Saurischia]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Theropoda]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Tetanurae]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Coelurosauria]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Maniraptora]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Paraves]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Troodontidae]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Troodontinae]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Troodontini]]&lt;br /&gt;
|grafika = &lt;br /&gt;
|podpis = &lt;br /&gt;
|PorównanieGrupa = &lt;br /&gt;
|PorównanieDługość = &lt;br /&gt;
|mapa = &lt;br /&gt;
}}&lt;br /&gt;
==Wstęp==&lt;br /&gt;
''Xenovenator'' to rodzaj nietypowego [[Troodontidae|troodontyda]] żyjącego na terenie Meksyku i prawdopodobnie południowo-zachodnich Stanów Zjednoczonych w drugiej połowie epoki późnej kredy. Jego nazwa rodzajowa oznacza &amp;quot;dziwny łowca&amp;quot; (od połączenia greckiego wyrazu ''xenos'' [&amp;quot;dziwny&amp;quot;; &amp;quot;obcy&amp;quot;], z łacińskim słowem ''venator'' [&amp;quot;łowca&amp;quot;]), co odnosi się do najbardziej charakterystycznej cechy tego teropodda jaką była kopulasta głowa, bardzo podobna do głów [[Pachycephalosauria|pachycefalozaurów]].&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Gatunki==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===''X. espinosai''===&lt;br /&gt;
'''Etymologia:''' Epitet gatunkowy upamiętnia Luisa Espinosę, meksykańskiego paleontologa, który był jednym z pierwszych badaczy zajmujących się dinozaurami żyjącymi na terenie dzisiejszego Meksyku oraz był mentorem dla wielu innych paleontologów.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
'''Czas:''' ok. ok. 73,5-72,5 [[Ma]] (późny [[kampan]]).&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
'''Miejsce:''' [[Meksyk]] - Coahuila (górna część [[formacja|formacji]] [[Cerro del Pueblo]])&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
'''Materiał kopalny:''' [[holotyp]] (CPC 2973) to w większości kompletna puszka mózgowa, którą tworzą obie kości czołowe, obie k. ciemieniowe, obie k. oczodołowo-klinowe, obie k. bocznoklinowe (''laterosphenoids''), obie k. bocznopotyliczne (''exoccipitals''), obie k. przeduszne, k. podstawnoklinowa oraz k. podstawnopotyliczna. Materiał przypisany to dwie izolowane k. czołowe: lewa (CPC 2976) oraz prawa (CPC 3112).&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===''X.? robustus===&lt;br /&gt;
'''Etymologia:''' epitet gatunkowy oznacza z łaciny &amp;quot;masywny&amp;quot;, co odnosi się do bardziej masywnej budowy k. czołowej tego gatunku od k. czołowej ''[[Saurornitholestes|Saurornitholestes langstoni]] (Sullivan, 2006).&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
'''Czas:''' ok. 73 [[Ma]] (późny [[kampan]])&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
'''Miejsce:'''&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
'''Materiał kopalny i historia taksonu:'''&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Budowa, paleobiologia i systematyka==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Spis gatunków==&lt;br /&gt;
{| class=&amp;quot;wikitable&amp;quot;&lt;br /&gt;
|{{V|''Xenovenator''}}&lt;br /&gt;
|{{Kpt|[[Rivera-Sylva]], Aguillón-Martinez, Flores-Ventura, Sánchez-Uribe, Guzman-Gutierrez}} i {{Kpt|[[Longrich]]}}, [[2026]]&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|{{V|''X. espinosai''}}&lt;br /&gt;
|{{Kpt|[[Rivera-Sylva]], Aguillón-Martinez, Flores-Ventura, Sánchez-Uribe, Guzman-Gutierrez}} i {{Kpt|[[Longrich]]}}, [[2026]]&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|{{V|''X.? robustus''}}&lt;br /&gt;
|{{Kpt|({{Kpt|[[Robert Sullivan|Sullivan]]}}, [[2006]]) [[Rivera-Sylva]], Aguillón-Martinez, Flores-Ventura, Sánchez-Uribe, Guzman-Gutierrez}} i {{Kpt|[[Longrich]]}}, [[2026]]&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| = ''&amp;quot;[[Saurornitholestes]]&amp;quot; robustus''&lt;br /&gt;
|{{Kpt|[[Robert Sullivan|Sullivan]]}}, [[2006]]&lt;br /&gt;
|}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Bibliografia==&lt;br /&gt;
&amp;lt;small&amp;gt;&lt;br /&gt;
Evans, D.C., Larson, D.W., Cullen, T.M., &amp;amp; Sullivan, R.M. (2014). &amp;quot;''“Saurornitholestes” robustus'' is a troodontid (Dinosauria: Theropoda)&amp;quot;. Canadian Journal of Earth Sciences, 51(7), 730-734. [[doi:10.1139/cjes-2014-0073]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Rivera-Sylva, H.E., Aguillón-Martinez, M.C., Flores-Ventura, J., Sánchez-Uribe, I.E., Guzman-Gutierrez, J.R. &amp;amp; Longrich, N.R. (2026). &amp;quot;A thick-skulled troodontid theropod from the Late Cretaceous of Mexico&amp;quot;. Diversity. 18 (1): 38. [[doi:10.3390/d18010038]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Sullivan, R.M. (2006). &amp;quot;''Saurornitholestes robustus'' n. sp.(Theropoda: Dromaeosauridae) from the Upper Cretaceous Kirtland Formation (De-na-zin Member), San juan Basin, New Mexico&amp;quot;. New Mexico Museum of Natural History and Science Bulletin, 35: 253-256.&lt;br /&gt;
&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Dinosauria]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Saurischia]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Theropoda]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Tetanurae]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Coelurosauria]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Troodontidae]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Ameryka Północna]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Meksyk]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:USA]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Mezozoik]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Kreda]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Kampan]]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>Taurovenator</name></author>
		
	</entry>
	<entry>
		<id>https://encyklopedia.dinozaury.com/index.php?title=Saurornitholestes&amp;diff=37458</id>
		<title>Saurornitholestes</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://encyklopedia.dinozaury.com/index.php?title=Saurornitholestes&amp;diff=37458"/>
		<updated>2026-01-22T15:11:44Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Taurovenator: &lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt; Do sprawdzenia (zwłaszcza materiał kopalny i ważność poszczególnych gatunków).&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
{{DISPLAYTITLE:''Saurornitholestes''}}&lt;br /&gt;
&amp;lt;small&amp;gt;&lt;br /&gt;
{| class=&amp;quot;wikitable&amp;quot; style=&amp;quot;background-color:CornSilk&amp;quot;&lt;br /&gt;
| Autor:&lt;br /&gt;
| Korekta:&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| [[Kamil Kamiński]]&lt;br /&gt;
| &lt;br /&gt;
|}&lt;br /&gt;
&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
----&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
{| class=&amp;quot;wikitable&amp;quot; style=&amp;quot;text-align:left&amp;quot; align=&amp;quot;left&amp;quot;&lt;br /&gt;
! colspan=2 | ''Saurornitholestes'' (zaurornitolest)&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
! '''Długość''':&lt;br /&gt;
| ok. 1,8 m&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
! '''Masa''':&lt;br /&gt;
| ok. 10-20 kg&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
! '''[[Lokacje|Miejsce występowania]]''':&lt;br /&gt;
| [[Kanada]] - Alberta&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;lt;small&amp;gt;([[formacja|formacje]] [[Dinosaur Park]], [[Oldman]], &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Foremost]], [[Judith River]], [[Two Medicine]])&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
! '''[[Czas|Czas występowania]]'''&lt;br /&gt;
| ok. 80-72 [[Ma]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;lt;small&amp;gt;[[późna kreda]] ([[kampan]])&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
! '''Systematyka'''&lt;br /&gt;
| [[Dinosauria]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Theropoda]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Tetanurae]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Coelurosauria]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Paraves]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Dromaeosauridae]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Eudromaeosauria]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
?[[Velociraptorinae]] / [[Dromaeosaurinae]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
?[[Saurornitholestinae]]&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| colspan=2 |[[Plik:Saurornitholestes_digging_Burrows_wahweap.jpg|400px|]]&lt;br /&gt;
&amp;lt;small&amp;gt;Rekonstrukcja zaurornitolesta ze zdobyczą. Autor: Emily Willoughby&lt;br /&gt;
[https://emilywilloughby.com/]&lt;br /&gt;
&amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Wstęp==&lt;br /&gt;
''Saurornitholestes'' był niewielkim [[dromeozauryd]]em, którego szczątki znaleziono na zachodzie Ameryki Północnej. Na przestrzeni lat do tego [[rodzaj]]u zaliczono aż trzy [[gatunek|gatunki]], jednak pewny wydaje się tylko jeden - ''Saurornitholestes langstoni''.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Materiał kopalny==&lt;br /&gt;
[[Holotyp]] oznaczony jako PMAA 74.10.5 to niekompletny szkielet, obejmujący kości czołowe, lewą k. zewnętrznoskrzydłową (ang. ''ectopterygoid''), lewą kość kwadratową, dwa zęby, dwa kręgi, gastralia, fragmenty żeber, fragment żebra, kość śródręcza, kilka paliczków i pazury lewej dłoni, trzy izolowane prezygapofyzy (wyrostki kręgów) oraz liczne mniejsze fragmenty ([[Hans-Dieter Sues|Sues]], 1978). &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Paratyp]]y to trzy kości czołowe, w tym jedna częściowa. &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Materiał przypisany obejmuje bardzo liczne szczątki. Najwięcej jest wśród nich pojedynczych zębów, ale występują też pojedyncze kości i niekompletne szkielety. Jedne z pełniejszych okazów to m.in.: RTMP 88.121.39 (kilka kości czaszki, żebra, kilka kręgów ogonowych oraz kości przednich i tylnych kończyn), UALVP 55700 (jeszcze formalnie nieopisany, niemal kompletny szkielet, w tym czaszka, mostek, widełki, żebra i elementy tylnych kończyn) oraz MOR 660 (niekompletny szkielet pozaczaszkowy, w tym kręgi z różnych części ciała, elementy miednicy i kończyn). &lt;br /&gt;
[[Plik: Saurornitholestes_MOR1.jpg|300px|thumb|right|Rekonstrukcja szkieletu. [https://en.wikipedia.org/wiki/Saurornitholestes#/media/File:Saurornitholestes_MOR1.jpg].]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Etymologia==&lt;br /&gt;
Nazwa ''Saurornitholestes'' pochodzi od greckich słów  ''sauros'' („gad”, „jaszczur”), ''ornis'' („ptak”) oraz ''lestes'' („złodziej”). Nawiązuje ona do podobieństwa do „saurornithoididae” (obecnie [[Troodontidae]]) oraz drapieżnego trybu życia tego zwierzęcia. Epitet gatunkowy honoruje dr Wanna Langstona za jego zasługi dla paleontologii i pomoc, jakiej udzielił autorowi opisu (Sues, 1978). &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Historia taksonu==&lt;br /&gt;
Pierwsze szczątki zaurornitolesta (zęby) odkryto jeszcze w XIX w., lecz wówczas zaliczono je do rodzaju ''Laelaps'' (obecnie ''[[Dryptosaurus]]''). Holotyp znaleziono w Albercie (Kanada) w 1974 r. Cztery lata później Hans-Dieter Sues na jego podstawie nazwał nowy rodzaj dinozaura. W ciągu kolejnych lat naukowcy odkrywali liczne szczątki tego zwierzęcia na terenie Kanady i Stanów Zjednoczonych. Najczęściej były to zęby, ale jak już wspomniano, zdarzały się również pojedyncze kości i niekompletne szkielety. Wydaje się jednak, że nie wszystkie z tych znalezisk należy klasyfikować w rodzaju ''Saurornitholestes''. Szczątki pochodzące z datowanych na [[mastrycht]] osadów formacji [[Horseshoe Canyon]], [[Scollard]], [[Lance]] i [[Frenchman]] najpewniej należą do innych, choć być może blisko spokrewnionych taksonów, a zasięg stratygraficzny zaurornitolesta ograniczony był zapewne do późnego [[kampan]]u (Sullivan, 2006). W 2015 r. [[Philip Currie|Currie]] i [[David Evans|Evans]] ogłosili, że rok wcześniej w Albercie odnaleziono nowy, niemal kompletny okaz, który pozwoli na znacznie lepsze poznanie anatomii tego zwierzęcia. Jak dotąd wyniki ich prac nie zostały jednak oficjalnie opublikowane. ''Saurornitholestes'' pozostaje wiec słabo poznanym dinozaurem, pomimo dość licznych szczątków. &lt;br /&gt;
[[Plik: Saurornitholestes_langstoni_skull.jpg|300px|thumb|right|Zrekonstruowana czaszka. Autor zdjęcia: James St. John [https://en.wikipedia.org/wiki/Saurornitholestes#/media/File:Saurornitholestes_langstoni_skull.jpg].]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Do ''Saurornitholestes'' zaliczono dwa kolejne gatunki: ''S. robustus'' w 2006 r. oraz ''S. sullivani'' (2015). Obydwa pochodzą z Nowego Meksyku. Ich materiał kopalny jest jednak zbyt fragmentaryczny, aby uznać takie oznaczenie za pewne (zob. dalej).&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Budowa==&lt;br /&gt;
''Saurornitholestes'' był niewielkim i lekko zbudowanym teropodem. Rozmiarami przypominał dobrze znanego [[Velociraptor|welociraptora]]. Pomimo obfitego materiału kopalnego, trudno wskazać konkretne [[diagnoza|cechy diagnostyczne]] tego drapieżnika. Sullivan (2006) wskazał, że długość kości czołowej była aż dziesięć razy większa niż wynosiła jej grubość. Niedawne odkrycia wskazują, że zaurornitolest miał  głębszy, krótszy i szerszy pysk niż ''[[Velociraptor]]'' (Currie i Evans, 2019), a charakterystyczny m.in. dla dromeozaurydów powiększony pazur drugiego palca stopy był proporcjonalnie większy niż jego azjatyckiego kuzyna. Kości nosowe były spnaumatyzowane. Zęby były niewielkie, bocznie spłaszczone i wyraźnie zakrzywione. Charakteryzowały się silnie rozwiniętym ząbkowaniem – na każde 5 mm przedniej krawędzi przypadało 35 drobnych ząbków, a tylnej – 24-26 (Sues, 1978).&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Paleobiologia==&lt;br /&gt;
[[Plik: Saurornitholestes_langstoni_foot.jpg|300px|thumb|right|Zrekonstruowana stopa zaurornitolesta. Autor zdjęcia: Roland Tanglao [https://en.wikipedia.org/wiki/Saurornitholestes#/media/File:Saurornitholestes_langstoni_foot.jpg].]]&lt;br /&gt;
''Saurornitholestes'' bez wątpienia był mięsożercą, nie wiadomo jednak dokładnie, jakimi ofiarami się żywił. Badania Torices i współpracowników (2018) wskazują, że omawiany tu teropod, podobnie jak inne dromeozaurydy, był dobrze przystosowany do walki ze zdobyczą. Jego szczęki były w stanie wywierać większy nacisk bez ryzyka uszkodzenia zębów niż to miało miejsce w przypadku przedstawicieli [[Troodontidae]]. Wynika z tego, że ''Saurornitholestes'' i jego krewniacy mogli żywić się większymi ofiarami, a nawet częściowo pożerać ich kości, podczas gdy troodontydy zmuszone były zadowalać się mniejszymi zdobyczami. Dzięki temu te dwie rodziny teropodów mogły żyć w tym samym ekosystemie, nie stanowiąc dla siebie nadmiernej konkurencji. Po wbiciu zębów w zdobycz zaurornitolest prawdopodobnie cofał głowę do tyłu, wyrywając w ten sposób kawałki mięsa i zadając poważne rany (Torices i in., 2018). &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Oprócz polowania, ''Saurornitholestes'' prawdopodobnie odżywiał się również padliną. Znany jest szkielet dużego pterozaura z formacji [[Dinosaur Park]] ze śladami ugryzień i wyłamaną końcówką zęba omawianego tu teropoda. Ze względu na dużą różnicę rozmiarów między tymi dwoma zwierzętami uważa się, że zaurornitolest nie zabił pterozaura, lecz pożywiał się jego padliną (Currie i Jacobsen, 1995). &lt;br /&gt;
[[Plik: Saurornitholestes_martyniuk.jpg|300px|thumb|right|Rekonstrukcja zaurornitolesta. Autor: Matt Martyniuk [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Saurornitholestes_martyniuk.jpg].]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Będąc drapieżnikiem, ''Saurornitholestes'' mógł sam padać ofiarą większych mięsożerców. Na kości zębowej jednego z okazów zachowały się ślady zębów innego teropoda, prawdopodobnie młodego [[Tyrannosauridae|tyranozauryda]]. Mógł to być ''[[Daspletosaurus]]'' lub ''[[Gorgosaurus]]'' (Jacobsen, 2001). &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==''??S. robustus''==&lt;br /&gt;
W 2006 r. na podstawie pojedynczej kości czołowej Sullivan opisał nowy gatunek z Nowego Meksyku (formacja [[Kirtland]]) - ''S. robustus''. Za prawdopodobnie należące do tego gatunku uznał też inne szczątki – ząb i drugi pazur stopy. Jednak w 2012 r. Turner i in. wykazał brak synapomorfii ''Saurornitholestes'' i uznali go za ''[[nomen dubium]]''. W 2014 r. Evans i współpracownicy stwierdzili, że okaz ten nie wykazuje żadnych cech diagnostycznych [[Dromaeosauridae|dromeozaurydów]], ma za to kilka cech unikatowych dla przedstawicieli [[Troodontidae]]. Tak więc jego przynależność do rodzaju ''Saurornitholestes'' wydaje się obecnie nieprawdopodobna. W [[2026]] roku przeniesiono go do rodzaju ''[[Xenovenator]]'' ([[Rivera-Sylva]] i in., 2026).&lt;br /&gt;
[[Plik: Saurornitholestes_langstoni_by_tomozaurus.jpg|300px|thumb|right|Rekonstrukcja zaurornitolesta. Autor: Tom Parker. [https://tomozaurus.deviantart.com/art/Saurornitholestes-langstoni-170743071].]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==''?S. sullivani''==&lt;br /&gt;
Kolejny gatunek zaurornitolesta został nazwany w 2015 r. przez Jasinskiego. Podobnie jak w przypadku ''S. robustus'', holotypem jest pojedyncza kość czołowa, pochodząca z formacji Kirtland w Nowym Meksyku. Jak jednak zauważa [[Michael Mortimer|Mortimer]] (online) okaz ten został porównany jedynie z holotypem gatunku typowego. Materiał kopalny wielu dromeozaurydów z Ameryki Północnej nie zawiera kości czołowych, co sprawia, że zaproponowane przez autora opisu [[synapomorfia|synapomorfie]] ''S. sullivani'' nie mogą być z nimi porównane. Wątpliwości budzi również odległość geograficzna. ''S. langstoni'' od gatunku z Nowego Meksyku dzieliły tysiące kilometrów, trudno więc zakładać, że zwierzęta te na pewno należały do jednego rodzaju. &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Spis gatunków==&lt;br /&gt;
{| class=&amp;quot;wikitable&amp;quot;&lt;br /&gt;
| {{V|''Saurornitholestes''}}&lt;br /&gt;
| {{Kpt|[[Hans-Dieter Sues|Sues]]}}, [[1978]]&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| {{V|''S. langstoni''}}&lt;br /&gt;
| {{Kpt|[[Hans-Dieter Sues|Sues]]}}, [[1978]]&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| {{V|?''S. sullivani''}}&lt;br /&gt;
| {{Kpt|[[Steven Jasinski|Jasinski]]}}, [[2015]]&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|''S. robustus''&lt;br /&gt;
| {{Kpt|[[Robert Sullivan|Sullivan]], [[2006]]}}&lt;br /&gt;
|= '''''[[Xenovenator|Xenovenator robustus]]'''''&lt;br /&gt;
|}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Bibliografia==&lt;br /&gt;
&amp;lt;small&amp;gt;&lt;br /&gt;
Currie, P.J., Jacobsen, A.R. (1995). &amp;quot;An azhdarchid pterosaur eaten by a velociraptorine theropod&amp;quot;. Canadian Journal of Earth Sciences. 32 (7): 922–925. [[doi:10.1139/e95-077]].&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Currie, P.J. &amp;amp; Evans, D.C. (2019). &amp;quot;Cranial Anatomy of New Specimens of ''Saurornitholestes langstoni'' (Dinosauria, Theropoda, Dromaeosauridae) from the Dinosaur Park Formation (Campanian) of Alberta.&amp;quot; The Anatomical Record (advance online publication) [[doi: https://doi.org/10.1002/ar.24241]]. [abstrakt].&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Evans, D.C., Larson, D.W., Cullen, T.M., Sullivan, R.M. (2014). &amp;quot;Saurornitholestes&amp;quot; robustus is a troodontid (Dinosauria: Theropoda): Canadian Journal of Earth Sciences, v. 51, p. 730–734.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Jacobsen, A.R. (2001). “Tooth-marked small theropod bone: An extremely rare trace”. 58-63. W: Mesozoic Vertebrate Life, Tanke, D. H., Carpenter, K., Skrepnick, M. W. Indiana University Press.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Jasinski, S.E. (2015). “A new dromaeosaurid (Theropoda: Dromaeosauridae) from the Late Cretaceous of New Mexico”. W: Sullivan, R.M. and Lucas, S.G., eds. Fossil Record 4. New Mexico Museum of Natural History and Science Bulletin 67: 79-88.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Mortimer, M. (2014 online) [http://theropoddatabase.com/Troodontidae.htm#Saurornitholestesrobustus]. &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Mortimer, M. (2015 online) [http://theropoddatabase.com/Dromaeosaurs.htm#Saurornitholestessullivani]. &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Mortimer, M. (2015 online) [http://theropoddatabase.com/Dromaeosaurs.htm#Saurornitholesteslangstoni]. &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Paul, G.S. (2010). &amp;quot;The Princeton Field Guide to Dinosaurs&amp;quot; wyd. Princeton University.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Rivera-Sylva, H.E., Aguillón-Martinez, M.C., Flores-Ventura, J., Sánchez-Uribe, I.E., Guzman-Gutierrez, J.R. &amp;amp; Longrich, N.R. (2026). &amp;quot;A thick-skulled troodontid theropod from the Late Cretaceous of Mexico&amp;quot;. Diversity. 18 (1): 38. [[doi:10.3390/d18010038]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Sues, H.-D. (1978). &amp;quot;A new small theropod dinosaur from the Judith River Formation (Campanian) of Alberta Canada&amp;quot;, Zoological Journal of the Linnean Society 62: 381-400.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Torices, A., Wilkinson, R.,  Arbour, A.M., Ruiz-Omenaca, J.I., Currie, P.J. (2018). “Puncture-and-Pull Biomechanics in the Teeth of Predatory Coelurosaurian Dinosaurs.” Current Biology. 28, 1-8 [[https://doi.org/10.1016/j.cub.2018.03.042]].&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Turner, A.H., Makovicky, P.J. and Norell, M.A. (2012). “A review of dromaeosaurid systematics and paravian phylogeny.” Bulletin of the American Museum of Natural History. 371,  1–206.&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Dinosauria]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Saurischia]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Theropoda]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Tetanurae]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Coelurosauria]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Paraves]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Dromaeosauridae]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Ameryka Północna]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Kanada]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:USA]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Mezozoik]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Kreda]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Kampan]]&lt;br /&gt;
[[Kategoria:Do sprawdzenia]]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>Taurovenator</name></author>
		
	</entry>
</feed>