Acrocanthosaurus - Historia wersji

Paweł o 21:28, 28 gru 2023

2023-12-28T21:28:57Z

Paweł: Carrano, 2023

2023-12-28T21:28:29Z

Carrano, 2023

Kamil Kamiński: /* Paleoekologia */

2020-11-26T20:23:33Z

‎Paleoekologia

Taurovenator o 13:02, 23 lip 2019

2019-07-23T13:02:40Z

Mateusz: kursywa

2014-02-11T10:40:43Z

kursywa

Nazuul: http://dx.doi.org/10.7717/peerj.124

2014-02-10T15:56:15Z

http://dx.doi.org/10.7717/peerj.124

Mateusz: /* Akrokantozaur w kulturze masowej */

2013-10-22T11:11:43Z

‎Akrokantozaur w kulturze masowej

Ag.Ent: aktualizacja (wszystko czy coś przeoczyłem?)

2013-08-31T15:37:53Z

aktualizacja (wszystko czy coś przeoczyłem?)

Podgląd zmian

Nazuul: g.

2013-07-24T19:06:59Z

Nazuul: grafika, do aktualizacji

2013-07-21T17:19:07Z

grafika, do aktualizacji

@@ Linia 9: / Linia 9: @@
 |dieta = mięsożerny
 |miejsce = [[USA]] - Oklahoma, Teksas, Wyoming, Maryland
-<small>(formacje [[Antlers]], [[Twin Mountains]], [[Glen Rose]], [[Cloverly]], [[Arundel Clay]]</small>
+<small>(formacje [[Antlers]], [[Twin Mountains]], [[Glen Rose]], [[Cloverly]], [[Arundel Clay]])</small>
 |czas = {{Występowanie|121.4|100.5}}
 ok. 121,4-100,5 [[Ma]]<br>

@@ Linia 1: / Linia 1: @@
 {{DISPLAYTITLE:''Acrocanthosaurus''}}
-<small>
+{{Opis
-{| class="wikitable" style="background-color:CornSilk"
+|Autor = [[Tomasz Skawiński]] [http://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Akrokantozaur&action=history], [http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Acrocanthosaurus&action=history]
-| Autor:
+|Korekta = [[Dawid Mika]], [[Maciej Ziegler]], [[Paweł Konarzewski]]
-| Korekta:
+|nazwa = ''Acrocanthosaurus'' (akrokantozaur)
-|-
+|długość = 11,5 m
-| [[Tomasz Skawiński]]<br />[http://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Akrokantozaur&action=history], [http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Acrocanthosaurus&action=history]
+|wysokość =
-| [[Dawid Mika]]
+|masa = do 6,2 t
-[[Maciej Ziegler]]
+|dieta = mięsożerny
-|}
+|miejsce = [[USA]] - Oklahoma, Teksas, Wyoming, Maryland
-</small>
+<small>(formacje [[Antlers]], [[Twin Mountains]], [[Glen Rose]], [[Cloverly]], [[Arundel Clay]]</small>
+|czas = {{Występowanie|121.4|100.5}}
-----
+ok. 121,4-100,5 [[Ma]]<br>
+<small>[[wczesna kreda]] ([[apt]]-[[alb]])</small>
-{| class="wikitable" style="text-align:left" align="left"
+|systematyka =
-! colspan=2 | ''Acrocanthosaurus'' (akrokantozaur)
+[[Dinosauria]]
 [[Saurischia]]
 [[Theropoda]]
 [[Tetanurae]]
 [[Carnosauria]]
-[[Allosauroidea]]
+[[Carcharodontosauria]]
 ==Wstęp==
-''Acrocanthosaurus'' to rodzaj teropoda z grupy allozauroidów ([[Allosauroidea]]) żyjącego na terenach dzisiejszej Ameryki Północnej w połowie okresu kredowego, około 125–100 milionów lat temu. Jak większość znanych rodzajów dinozaurów, ''Acrocanthosaurus'' jest taksonem monotypowym, czyli obejmującym jeden gatunek – ''Acrocanthosaurus atokensis''. Jego skamieniałości odnajdowano głównie w stanach Oklahoma, Teksas i Wyoming w Stanach Zjednoczonych, jednak zęby przypisywane akrokantozaurowi znaleziono również w położonym dalej na wschód stanie Maryland.
+''Acrocanthosaurus'' to rodzaj teropoda z grupy allozauroidów ([[Allosauroidea]]) żyjącego na terenach dzisiejszej Ameryki Północnej w połowie okresu kredowego, około 121,4–100,5 milionów lat temu. Jak większość znanych rodzajów dinozaurów, ''Acrocanthosaurus'' jest taksonem monotypowym, czyli obejmującym jeden gatunek – ''Acrocanthosaurus atokensis''. Jego skamieniałości odnajdowano głównie w stanach Oklahoma, Teksas i Wyoming w Stanach Zjednoczonych, jednak zęby przypisywane akrokantozaurowi znaleziono również w położonym dalej na wschód stanie Maryland.
 ''Acrocanthosaurus'' był dwunożnym drapieżnikiem. Najbardziej znany jest z charakterystycznych wysokich wyrostków kolczystych wielu kręgów kręgosłupa, które prawdopodobnie dawały miejsca przyczepu mięśni szyi, grzbietu i ud. Akrokantozaur był jednym z największych teropodów, dochodząc do 12 metrów długości przy wadze około 2,4 t. Duże tropy teropodów odnaleziono w Teksasie mogą należeć do akrokantozaurów, nie ma na to jednak bezpośrednich dowodów w zapisie kopalnym.
@@ Linia 89: / Linia 71: @@
 W 2012 roku opisano niekompletny szkielet akrokantozaura z formacji Cloverly w Wyoming. Przypisano go akrokantozaurowi ze względu na zaostrzony kształt główki kości udowej w widoku od strony proksymalnej (uznanej przez autorów za [[autapomorfia|autapomorfię]] rodzaju) oraz unikatową kombinację cech.
-Do teropodów z rodzaju ''Acrocanthosaurus'' mogą również należeć mniej kompletne szczątki spoza Oklahomy, Teksasu i Wyoming. Zęby z południowej Arizony są przypisywane do tego rodzaju, jak również ślady zębów na kościach zauropodów z tego samego rejonu. Kilka zębów z formacji Arundel zostało opisanych jako niemal identyczne z zębami akrokantozaura i mogą reprezentować wschodnią odmianę rodzaju. Wiele różnych zębów i kości z różnych geologicznych formacji na zachodzie Stanów Zjednoczonych było przypisywanych akrokantozaurom, jednak większość z nich została błędnie zidentyfikowana.
+Do teropodów z rodzaju ''Acrocanthosaurus'' mogą również należeć mniej kompletne szczątki spoza Oklahomy, Teksasu i Wyoming. Zęby z południowej Arizony są przypisywane do tego rodzaju, jak również ślady zębów na kościach zauropodów z tego samego rejonu. Kilka zębów z formacji Arundel zostało opisanych jako niemal identyczne z zębami akrokantozaura i mogą reprezentować wschodnią odmianę rodzaju. Wiele różnych zębów i kości z różnych geologicznych formacji na zachodzie Stanów Zjednoczonych było przypisywanych akrokantozaurom, jednak większość z nich została błędnie
 ==Paleobiologia==
@@ Linia 115: / Linia 100: @@
 ==Paleoekologia==
-Skamieniałości akrokantozaurów odnajdowano w formacji Twin Mountains w północnym Teksasie oraz formacji Antlers w południowej Oklahomie. Wiek osadów z tych formacji geologicznych nie został oceniony przy wykorzystaniu datowania izotopowego, jednak naukowcy ustalili go przy wykorzystaniu biostratygrafii. Bazując na zmianach w składzie gatunkowym amonitów, granica pomiędzy aptem a albem została umiejscowiona w formacji Glen Rose w Teksasie, zawierającej skamieniałe ślady stóp prawdopodobnie pozostawione przez akrokantozaura, leżącej tuż nad formacją Twin Mountains. Oznacza to, że osady formacji Two Mountains należą w całości do aptu, trwającego od 125 do 112 milionów lat temu. Formacja [[Antlers]] zawiera skamieniałości deinonychów i tenontozaurów, dwóch dinozaurów odnalezionych również w formacji Formacja [[Cloverly]] w stanie Montana, datowanej izotopowo na [[apt]] i [[alb]], co sugeruje podobny wiek dla Antlers. Dlatego przyjmuje się, że akrokantozaur żył 125–100 mln lat temu.
+Skamieniałości akrokantozaurów odnajdowano w formacji Twin Mountains w północnym Teksasie oraz formacji Antlers w południowej Oklahomie. Wiek osadów z tych formacji geologicznych nie został oceniony przy wykorzystaniu datowania izotopowego, jednak naukowcy ustalili go przy wykorzystaniu biostratygrafii. Bazując na zmianach w składzie gatunkowym amonitów, granica pomiędzy aptem a albem została umiejscowiona w formacji Glen Rose w Teksasie, zawierającej skamieniałe ślady stóp prawdopodobnie pozostawione przez akrokantozaura, leżącej tuż nad formacją Twin Mountains. Oznacza to, że osady formacji Two Mountains należą w całości do aptu, trwającego od 121,4 do 113 milionów lat temu. Formacja [[Antlers]] zawiera skamieniałości deinonychów i tenontozaurów, dwóch dinozaurów odnalezionych również w formacji Formacja [[Cloverly]] w stanie Montana, datowanej izotopowo na [[apt]] i [[alb]], co sugeruje podobny wiek dla Antlers. Dlatego przyjmuje się, że akrokantozaur żył 121,4–100,5 mln lat temu.
 W tym czasie tereny będące obecnie częścią formacji Twin Mountains i Antlers były dużą równiną zalewową, powstałą po wyschnięciu płytkiego morza epikontynentalnego. Kilka milionów lat później morze to rozszerzy swój zasięg w kierunku północnym, stając się Morzem środkowego Zachodu i dzieląc Amerykę Północną na dwie części na niemal całą późną kredę. Formacja [[Glen Rose]] reprezentuje środowisko nadmorskie, z przypuszczalnymi tropami akrokantozaura zachowanymi w równinach błotnych położonych wzdłuż prehistorycznego wybrzeża. Ponieważ akrokantozaur był dużym drapieżnikiem, prawdopodobnie żył w otoczeniu obfitującym w potencjalną zdobycz i wiele różnych ekosystemów. Ofiarami akrokantozaura mogły padać zauropody takie  olbrzymi ''[[Sauroposeidon]]'' (zwłaszcza młode osobniki), oraz duże ornitopody z rodzaju ''[[Tenontosaurus]]''. Na tych terenach żył również inny teropod – ''[[Deinonychus]]'' – jednak mierząc zaledwie 3 metry długości nie stanowił konkurencji dla akrokantozaura. Na akrokantozaury okazjonalnie mogły polować wodne [[Crocodylomorpha|krokodylomorfy]] – w kości szczękowej osobnika NCSM 14345 znaleziono ząb krokodylomorfa. Był on obrośnięty grubą warstwą kości, co sugeruje, że dinozaur przeżył atak i padł dopiero znacznie później.
@@ Linia 124: / Linia 109: @@
 ==Spis gatunków==
 {| class="wikitable"
-! ''Acrocanthosaurus''
+|{{V| ''Acrocanthosaurus''}}
 | {{Kpt|[[John Stovall|Stovall]]}} i {{Kpt|[[Wann Langston|Langston]]}}, [[1950]]
 |-
-! ''A. atokensis''
+|{{V| ''A. atokensis''}}
 | {{Kpt|Stovall}} i {{Kpt|Langston}}, 1950
 |-
@@ Linia 189: / Linia 174: @@
 # D'Emic MD, Melstrom KM, Eddy DR. 2012. Paleobiology and geographic range of the large-bodied Cretaceous theropod dinosaur ''Acrocanthosaurus atokensis''. Palaeogeography, Palaeoclimatology, Palaeoecology 333-334: 13–23.
 # Rayfield EJ. 2012. Structural performance of tetanuran theropod skulls, with emphasis on the Megalosauridae, Spinosauridae and Carcharodontosauridae. Special Papers in Palaeontology 86: 241–253.
 </small>

@@ Linia 117: / Linia 117: @@
 Skamieniałości akrokantozaurów odnajdowano w formacji Twin Mountains w północnym Teksasie oraz formacji Antlers w południowej Oklahomie. Wiek osadów z tych formacji geologicznych nie został oceniony przy wykorzystaniu datowania izotopowego, jednak naukowcy ustalili go przy wykorzystaniu biostratygrafii. Bazując na zmianach w składzie gatunkowym amonitów, granica pomiędzy aptem a albem została umiejscowiona w formacji Glen Rose w Teksasie, zawierającej skamieniałe ślady stóp prawdopodobnie pozostawione przez akrokantozaura, leżącej tuż nad formacją Twin Mountains. Oznacza to, że osady formacji Two Mountains należą w całości do aptu, trwającego od 125 do 112 milionów lat temu. Formacja [[Antlers]] zawiera skamieniałości deinonychów i tenontozaurów, dwóch dinozaurów odnalezionych również w formacji Formacja [[Cloverly]] w stanie Montana, datowanej izotopowo na [[apt]] i [[alb]], co sugeruje podobny wiek dla Antlers. Dlatego przyjmuje się, że akrokantozaur żył 125–100 mln lat temu.
-W tym czasie tereny będące obecnie częścią formacji Twin Mountains i Antlers były dużą równiną zalewową, powstałą po wyschnięciu płytkiego morza epikontynentalnego. Kilka milionów lat później morze to rozszerzy swój zasięg w kierunku północnym, stając się Morzem środkowego Zachodu i dzieląc Amerykę Północną na dwie części na niemal całą późną kredę. Formacja [[Glen Rose]] reprezentuje środowisko nadmorskie, z przypuszczalnymi tropami akrokantozaura zachowanymi w równinach błotnych położonych wzdłuż prehistorycznego wybrzeża. Ponieważ akrokantozaur był dużym drapieżnikiem, prawdopodobnie żył w otoczeniu obfitującym w potencjalną zdobycz i wiele różnych ekosystemów. Ofiarami akrokantozaura mogły padać zauropody takie jak ''[[Paluxysaurus]]'', a być może nawet olbrzymi ''[[Sauroposeidon]]'', oraz duże ornitopody z rodzaju ''[[Tenontosaurus]]''. Na tych terenach żył również inny teropod – ''[[Deinonychus]]'' – jednak mierząc zaledwie 3 metry długości nie stanowił konkurencji dla akrokantozaura. Na akrokantozaury okazjonalnie mogły polować wodne [[Crocodylomorpha|krokodylomorfy]] – w kości szczękowej osobnika NCSM 14345 znaleziono ząb krokodylomorfa. Był on obrośnięty grubą warstwą kości, co sugeruje, że dinozaur przeżył atak i padł dopiero znacznie później.
+W tym czasie tereny będące obecnie częścią formacji Twin Mountains i Antlers były dużą równiną zalewową, powstałą po wyschnięciu płytkiego morza epikontynentalnego. Kilka milionów lat później morze to rozszerzy swój zasięg w kierunku północnym, stając się Morzem środkowego Zachodu i dzieląc Amerykę Północną na dwie części na niemal całą późną kredę. Formacja [[Glen Rose]] reprezentuje środowisko nadmorskie, z przypuszczalnymi tropami akrokantozaura zachowanymi w równinach błotnych położonych wzdłuż prehistorycznego wybrzeża. Ponieważ akrokantozaur był dużym drapieżnikiem, prawdopodobnie żył w otoczeniu obfitującym w potencjalną zdobycz i wiele różnych ekosystemów. Ofiarami akrokantozaura mogły padać zauropody takie  olbrzymi ''[[Sauroposeidon]]'' (zwłaszcza młode osobniki), oraz duże ornitopody z rodzaju ''[[Tenontosaurus]]''. Na tych terenach żył również inny teropod – ''[[Deinonychus]]'' – jednak mierząc zaledwie 3 metry długości nie stanowił konkurencji dla akrokantozaura. Na akrokantozaury okazjonalnie mogły polować wodne [[Crocodylomorpha|krokodylomorfy]] – w kości szczękowej osobnika NCSM 14345 znaleziono ząb krokodylomorfa. Był on obrośnięty grubą warstwą kości, co sugeruje, że dinozaur przeżył atak i padł dopiero znacznie później.
 ==Akrokantozaur w kulturze masowej==

← poprzednia wersja		Wersja z 13:02, 23 lip 2019
Linia 200:		Linia 200:
	[[Kategoria:Mezozoik]]		[[Kategoria:Mezozoik]]
	[[Kategoria:Kreda]]		[[Kategoria:Kreda]]
		+	[[Kategoria:Apt]]
		+	[[Kategoria:Alb]]

← poprzednia wersja		Wersja z 10:40, 11 lut 2014
Linia 1:		Linia 1:
		+	{{DISPLAYTITLE:''Acrocanthosaurus''}}
	<small>		<small>
	{\| class="wikitable" style="background-color:CornSilk"		{\| class="wikitable" style="background-color:CornSilk"

@@ Linia 103: / Linia 103: @@
 W [[2005]] naukowcy przy wykorzystaniu tomografii komputerowej wykonali replikę jamy czaszki akrokantozaura w celu przeanalizowania przestrzeni w puszce mózgowej holotypu (OMNH 10146). Za życia zwierzęcia większość tych przestrzeni wypełniały – oprócz samego mózgu – opony mózgowo-rdzeniowe i płyn mózgowo-rdzeniowy. Ogólne cechy mózgu i nerwów czaszkowych mogą być jednak ustalone na podstawie badania odlewu jamy czaszki i porównań z analogicznymi replikami innych teropodów. Mózg przypominał budową mózgi innych allozauroidów – bardziej karcharodontozaura i giganotozaura niż allozaura i ''[[Sinraptor]]'', co wspiera hipotezę, że ''Acrocanthosaurus'' był karcharodontozaurydem.
-Mózg był lekko sigmoidalny (S-kształtny), bez wyraźnego podziału na półkule, bardziej przypominał przez to mózg krokodyla niż ptaka. Jest to zgodne z ogólną ewolucyjną zachowawczością przejawiającą się w mózgach teropodów nienależących do celurozaurów. Akrokantozaur miał duże i silnie pofałdowane opuszki węchowe, co dowodzi dobrze rozwiniętego zmysłu powonienia. Rekonstrukcja kanałów półkolistych w uchu, odpowiadających za równowagę, dowodzi, że głowa była trzymana pod kątem 25° w stosunku do poziomu. Zostało to określone na podstawie ułożenia jamy czaszki tak, że kanał półkolisty boczny był ustawiony równolegle do podłoża, co często ma miejsce, gdy zwierzę jest zaniepokojone. Kanał zawierający nerw węchowy rozciąga się pomiędzy kresomózgowiem a opuszkami węchowymi. Jest stosunkowo zbliżonej długości, jak u allozaura i karcharodontozaura, jednak krótszy niż u abelizauryda ''[[Majungasaurus]]''. W tylnej części kresomózgowia, przed miejscem kontaktu z móżdżkiem, znajduje się zatoka strzałkowa grzbietowa (''sinus sagittalis dorsalis'').
+Mózg był lekko sigmoidalny (S-kształtny), bez wyraźnego podziału na półkule, bardziej przypominał przez to mózg krokodyla niż ptaka. Jest to zgodne z ogólną ewolucyjną zachowawczością przejawiającą się w mózgach teropodów nienależących do celurozaurów. Akrokantozaur miał duże i silnie pofałdowane opuszki węchowe, co dowodzi dobrze rozwiniętego zmysłu powonienia. Kanał zawierający nerw węchowy rozciąga się pomiędzy kresomózgowiem a opuszkami węchowymi. Jest stosunkowo zbliżonej długości, jak u allozaura i karcharodontozaura, jednak krótszy niż u abelizauryda ''[[Majungasaurus]]''. W tylnej części kresomózgowia, przed miejscem kontaktu z móżdżkiem, znajduje się zatoka strzałkowa grzbietowa (''sinus sagittalis dorsalis'').
 ===Tropy===

@@ Linia 119: / Linia 119: @@
 ==Akrokantozaur w kulturze masowej==
-Akrokantozaur jest jednym z bohaterów powieści s-f słynnego paleontologa [[Robert T. Bakker|Roberta Bakkera]] pt. "Raptor Red", gdzie jest przedstawiony jako opiekujący się potomstwem i stanowiący konkurencję pokarmową dla utahraptorów drapieżnik.
+Akrokantozaur jest jednym z bohaterów powieści s-f słynnego paleontologa [[Robert Bakker|Roberta Bakkera]] pt. "Raptor Red", gdzie jest przedstawiony jako opiekujący się potomstwem i stanowiący konkurencję pokarmową dla utahraptorów drapieżnik.
 ==Spis gatunków==

← poprzednia wersja		Wersja z 19:06, 24 lip 2013
Linia 61:		Linia 61:
	==Budowa==		==Budowa==
	[[Plik:Acrocanthosaurus2.jpg\|300px\|thumb\|Rekonstrukcja szkieletu ''Acrocanthosaurus''. Autor: Jaime Headden [http://qilong.deviantart.com/art/A-Lone-Star-161258769]]]		[[Plik:Acrocanthosaurus2.jpg\|300px\|thumb\|Rekonstrukcja szkieletu ''Acrocanthosaurus''. Autor: Jaime Headden [http://qilong.deviantart.com/art/A-Lone-Star-161258769]]]
		+
		+	[[Plik:Acrocanthosaurus_atokensis_Eddy_i_Clarke,_2011.png\|thumb\|300px\|Rekonstrukcja głowy i czaszki ''Acrocanthosaurus atokensis''. Autorka: Emily McGrew, źródło: Eddy i Clarke (2011) [[http://dx.doi.org/10.1371/journal.pone.0017932.g002]].]]

@@ Linia 1: / Linia 1: @@
 <small>
 {| class="wikitable" style="background-color:CornSilk"
@@ Linia 46: / Linia 48: @@
 [[Carcharodontosauridae]]
 |-
-| colspan=2 |[[Plik:fran03.JPG|400px|]]
+| colspan=2 |[[Plik:Acrocantho-piora.jpg|400px|]]
-<small>Osobnik Fran (NCSM 14345) [http://www.wmnh.com/fran03.JPG]</small>
+<small>Autorka: Edyta Felcyn</small>
 |}
@@ Linia 190: / Linia 192: @@
 [[Kategoria:Mezozoik]]
 [[Kategoria:Kreda]]