Alamosaurus - Historia wersji

Paweł: /* Wybrany materiał kopalny */

2025-10-23T19:26:19Z

‎Wybrany materiał kopalny

Paweł: Paul, 2025

2025-10-23T18:21:01Z

Paul, 2025

Podgląd zmian

Paweł o 06:29, 11 wrz 2025

2025-09-11T06:29:58Z

Taurovenator o 09:40, 16 lip 2023

2023-07-16T09:40:12Z

Taurovenator o 09:39, 16 lip 2023

2023-07-16T09:39:35Z

Kamil Kamiński: /* Bibliografia */

2021-03-07T10:25:57Z

‎Bibliografia

Kamil Kamiński: /* Paleoekologia formacji Ojo Alamo */

2021-03-07T00:08:52Z

‎Paleoekologia formacji Ojo Alamo

Kamil Kamiński: /* Paleoekologia */

2021-03-07T00:08:32Z

‎Paleoekologia

Kamil Kamiński: /* Bibliografia */

2021-03-07T00:08:01Z

‎Bibliografia

Kamil Kamiński: /* Rozmiary */

2021-03-07T00:07:21Z

‎Rozmiary

@@ Linia 45: / Linia 45: @@
 ==Wybrany materiał kopalny==
 [[Plik:Alamosaurus.jpg|300px|thumb|right|Holotyp i paratyp alamozaura. Źródło: [[Gilmore]], 1922 [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Alamosaurus.jpg].]]
-[[Holotyp]] (USNM 10486) to prawie kompletna lewa kość łopatkowa. [[Paratyp]]em (USNM 10487) jest prawie kompletna prawa kość kulszowa. Według Paula (2025) do alamozaura należą wszystkie skamieniałości zauropodów odnalezione w formacji [[Ojo Alamo]] oraz prawdopodobnie [[Hall Lake]].
+[[Holotyp]] (USNM 10486) to prawie kompletna lewa kość łopatkowa. [[Paratyp]]em (USNM 10487) jest prawie kompletna prawa kość kulszowa. Według Paula (2025) do alamozaura należą wszystkie skamieniałości zauropodów odnalezione w formacji [[Ojo Alamo]] oraz prawdopodobnie [[Hall Lake]]. Z kolei dla szczątków zauropodów z Utah i Teksasu, Paul wydzielił nowy rodzaj ''[[Utetitan]]''.
 ==Palebiogeografia==

@@ Linia 28: / Linia 28: @@
 | [[USA]] – Nowy Meksyk
-<small>([[formacja Kirtland]], [[formacja Ojo Alamo]])</small>
+<small>([[formacja Ojo Alamo]])</small>
 Utah
@@ Linia 115: / Linia 115: @@
 W kredzie, a zwłaszcza pod jej koniec ([[mastrycht]]) na terenie obecnej Ameryki Północnej nie żyło znane nauce zwierzę, które dorównywałby alamozaurowi. Dzięki swej długiej szyi mógł żywić się wysoko rosnącą roślinnością, do której inne roślinożerne dinozaury nie były w stanie sięgnąć – ceratopsy, takie jak (''[[Ojoceratops]]'', przedstawiciel [[Ceratopsidae]]), ankylozaury (jak ''[[Glyptodontopelta]]'' i niezifentyfikowany okaz należący do [[Ankylosauria]]) i hadrozaury (niezidentyfikowane osobniki należące do [[Hadrosauridae]], w tym do [[Lambeosaurinae]]) zajmowały zupełnie inne nisze ekologiczne niż ''Alamosaurus'', przez co ten nie musiał konkurować z innymi gatunkami o pożywienie.
-===Paleoekologia formacji Kirtland===
+===Paleoekologia formacji Ojo Alamo===
 [[Plik: Alamosaurus-sanjuanensis.jpg|300px|thumb|right|Rekonstrukcja przyżyciowa alamozaura. Autor: Alamotitan [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Alamosaurus-sanjuanensis.jpg].]]
 Inne dinozaury znane z pokładów formacji Ojo Alamo (która może pochodzić z [[dan]]u!) to teropody ''[[Ojoraptorsaurus]]'', ''[[Richardoestesia]]'', ''[[Dineobellator]]'', oraz ich niezidentyfikowani przedstawiciele ([[Tyrannosauridae]], [[Ornithomimidae]], [[Caenagnathidae]], [[Troodontidae]] i inne [[Theropoda]] ''[[incertae sedis]]''). Być może niektóre z nich doczekają się nazwania. Faunę formacji Ojo Alamo uzupełniają m.in. inne gady (np. przedstawiciele Crocodylia), płazy i ssaki (np. ''Essodon'', ''Alphadon'').

@@ Linia 121: / Linia 121: @@
 W czasach alamozaura na tych terenach dość liczne były także żółwie, reprezentowane przez 5 [[rodzaj]]ów.
-[[Plik: Alamosaurus-sanjuanensis.jpg|300px|thumb|right|Holotyp i paratyp alamozaura.Rekonstrukcja przyżyciowa alamozaura. Autor: Alamotitan [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Alamosaurus-sanjuanensis.jpg].]]
+[[Plik: Alamosaurus-sanjuanensis.jpg|300px|thumb|right|Rekonstrukcja przyżyciowa alamozaura. Autor: Alamotitan [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Alamosaurus-sanjuanensis.jpg].]]
 ===Paleoekologia formacji Ojo Alamo===

@@ Linia 110: / Linia 110: @@
 Dawniej żyło w Ameryce Północnej wiele zauropodów, m.in. należących do [[Diplodocoidae]], jak słynne ''[[Apatosaurus]]'' i ''[[Diplodocus]]''. Masywniej zbudowane zauropody ([[Macronaria]]) reprezentowane były m.in. przez ''[[Brachiosaurus]]''. Było to jednak jakieś 80 mln lat przed alamozaurem, ok. 155-145 [[Ma]] ([[kimeryd]] – [[tyton]]). W kredzie na terenach Ameryki Północnej zauropody przestały być najbardziej zróżnicowaną grupą roślinożernych dinozaurów. Z kolei na innych kontynentach zauropody (zwłaszcza [[Titanosauria|tytanozaury]]) radziły sobie znakomicie.
-[[Plik:Alamosaurus.jpg|300px|thumb|right|Rekonstrukcja przyżyciowa alamozaura. [http://en.wikipedia.org/wiki/File:AlamosaurusDB.jpg].]]
+[[Plik:Alamosaurus.jpg|300px|thumb|right|Holotyp i paratyp alamozaura [http://en.wikipedia.org/wiki/File:AlamosaurusDB.jpg].]]
 ==Paleoekologia==
@@ Linia 121: / Linia 121: @@
 W czasach alamozaura na tych terenach dość liczne były także żółwie, reprezentowane przez 5 [[rodzaj]]ów.
-[[Plik: Alamosaurus-sanjuanensis.jpg|300px|thumb|right|Holotyp i paratyp alamozaura. Autor: Alamotitan [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Alamosaurus-sanjuanensis.jpg].]]
+[[Plik: Alamosaurus-sanjuanensis.jpg|300px|thumb|right|Holotyp i paratyp alamozaura.Rekonstrukcja przyżyciowa alamozaura. Autor: Alamotitan [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Alamosaurus-sanjuanensis.jpg].]]
 ===Paleoekologia formacji Ojo Alamo===

@@ Linia 180: / Linia 180: @@
 Mazzetta, Gerardo V.; Christiansen, Per; Fariña, Richard A. (2004) "Giants and Bizarres: Body Size of Some Southern South American Cretaceous Dinosaurs" Historical Biology 65 (2-4).1–13
-Tykoski, R.S. & Fiorillo, A.R. (2017) An articulated cervical series of Alamosaurus sanjuanensis Gilmore, 1922 (Dinosauria, Sauropoda) from Texas: new perspective on the relationships of North America's last giant sauropod, Journal of Systematic Palaeontology, 15:5, 339-364. [[DOI: 10.1080/14772019.2016.1183150]].
+Tykoski, R.S. & Fiorillo, A.R. (2017). "An articulated cervical series of Alamosaurus sanjuanensis Gilmore, 1922 (Dinosauria, Sauropoda) from Texas: new perspective on the relationships of North America's last giant sauropod." Journal of Systematic Palaeontology, 15:5, 339-364. [[DOI: 10.1080/14772019.2016.1183150]].
 Upchurch P., Barrett P. M., Dodson P. (2004) Sauropoda. [w]: David B. Weishampel, Peter Dodson, Halszka Osmólska (red.): The Dinosauria. Wyd. drugie. Berkeley: University of California Press

@@ Linia 124: / Linia 124: @@
 ===Paleoekologia formacji Ojo Alamo===
-Inne dinozaury znane z pokładów formacji Ojo Alamo (która może pochodzić z [[dan]]u!) to teropody ''[[Ojoraptorsaurus]]'', ''[[Richardoestesia]]'', ''[[Deneobellator]]'', oraz ich niezidentyfikowani przedstawiciele ([[Tyrannosauridae]], [[Ornithomimidae]], [[Caenagnathidae]], [[Troodontidae]] i inne [[Theropoda]] ''[[incertae sedis]]''). Być może niektóre z nich doczekają się nazwania. Faunę formacji Ojo Alamo uzupełniają m.in. inne gady (np. przedstawiciele Crocodylia), płazy i ssaki (np. ''Essodon'', ''Alphadon'').
+Inne dinozaury znane z pokładów formacji Ojo Alamo (która może pochodzić z [[dan]]u!) to teropody ''[[Ojoraptorsaurus]]'', ''[[Richardoestesia]]'', ''[[Dineobellator]]'', oraz ich niezidentyfikowani przedstawiciele ([[Tyrannosauridae]], [[Ornithomimidae]], [[Caenagnathidae]], [[Troodontidae]] i inne [[Theropoda]] ''[[incertae sedis]]''). Być może niektóre z nich doczekają się nazwania. Faunę formacji Ojo Alamo uzupełniają m.in. inne gady (np. przedstawiciele Crocodylia), płazy i ssaki (np. ''Essodon'', ''Alphadon'').
 ===Paleoekologia formacji North Horn===

← poprzednia wersja		Wersja z 00:08, 7 mar 2021
Linia 181:		Linia 181:

	Tykoski, R.S. & Fiorillo, A.R. (2017) An articulated cervical series of Alamosaurus sanjuanensis Gilmore, 1922 (Dinosauria, Sauropoda) from Texas: new perspective on the relationships of North America's last giant sauropod, Journal of Systematic Palaeontology, 15:5, 339-364. [[DOI: 10.1080/14772019.2016.1183150]].		Tykoski, R.S. & Fiorillo, A.R. (2017) An articulated cervical series of Alamosaurus sanjuanensis Gilmore, 1922 (Dinosauria, Sauropoda) from Texas: new perspective on the relationships of North America's last giant sauropod, Journal of Systematic Palaeontology, 15:5, 339-364. [[DOI: 10.1080/14772019.2016.1183150]].
−

	Upchurch P., Barrett P. M., Dodson P. (2004) Sauropoda. [w]: David B. Weishampel, Peter Dodson, Halszka Osmólska (red.): The Dinosauria. Wyd. drugie. Berkeley: University of California Press		Upchurch P., Barrett P. M., Dodson P. (2004) Sauropoda. [w]: David B. Weishampel, Peter Dodson, Halszka Osmólska (red.): The Dinosauria. Wyd. drugie. Berkeley: University of California Press

@@ Linia 145: / Linia 145: @@
 ==Rozmiary==
 ''Alamosaurus'' był bardzo dużym zauropodem. Zdaniem niektórych badaczy, mógł być nawet porównywalnych rozmiarów, co ''[[Argentinosaurus]]'' i ''[[Puertasaurus]]''. Co ciekawe, z początku był on uważany za średniej wielkości tytanozaura (maksymalnie 33 tony). Wydaje się, że wówczas znane były tylko osobniki niedorosłe. Fowler i Sullivan (2011) opisali nowe skamieniałości (niekompletną kość udową i 2 ogromne kręgi przypisane przez nich do ''Alamosaurus'') odkopane w latach 2003-2006 w pokładach formacji Ojo Alamo w Nowym Meksyku ([[USA]]). Kość udową obliczono ostrożnie na 185 cm. To mniej od innych gigantów: ''[[Giraffatitan]] brancai'' (214 cm), ''[[Brachiosaurus]] altithorax'' (203 cm), ''[[Antarctosaurus]] giganteus'' (235 cm), ''[[Antarctosaurus]] wichmannianus'' (186 cm), ''[[Argentinosaurus]] huinculensis'' (również zrekonstruowana - 256 cm). Na podstawie proporcji argentynozaura właściciela tej kości udowej (SMP VP-1625) można obliczyć na ok. 22 m długości.
-[[Plik: Perot_Museum_Alamosaurus_and_Tyrannosaurus.jp|300px|thumb|right|Zrekonstruowany szkielet alamozaura w towarzystwie tyranozaura. Autor zdjęcia: Rodney [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Perot_Museum_Alamosaurus_and_Tyrannosaurus.jpg].]]
+[[Plik: Perot_Museum_Alamosaurus_and_Tyrannosaurus.jpg|300px|thumb|right|Zrekonstruowany szkielet alamozaura w towarzystwie tyranozaura. Autor zdjęcia: Rodney [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Perot_Museum_Alamosaurus_and_Tyrannosaurus.jpg].]]
 Jednocześnie Fowler i Sullivan (2011) sugerują, że kość udowa należała do mniejszego osobnika od właściciela olbrzymich kręgów, który nie osiągnął jeszcze swych maksymalnych rozmiarów. W roku 2013 Fowler stwierdził (prywatna korespondencja do K. Stuchlika), jakoby ogromny kręg SMP VP-1850 był przeszacowany, poza tym był to prawdopodobnie 11-13 kręg a nie jak wcześniej sądzono środkowy. Scott Hartman dokonał rekonstrukcji osobnika dorosłego i ocenił jego długość na 26 m. Fowler i Sullivan nie zaryzykowali oszacowania masy alamozaura. Hartman (online 2013) oszacował być może największego osobnika na 28-30 m na podstawie ?piszczeli opisanej w 2006 roku (Rivera-Sylva i inni 2006) która być może należy do alamozaura. Greg Paul (2010) oszacował 20 metrowego alamozaura na 16 ton, po przeskalowaniu dorosły alamozaur ważyłby około 50 ton. Ten sam paleontolog w 2019 r. obliczył masę okazu SMP VP-1625 na 27 t i stwierdził, że był on podobnej wielkości co ''[[Futalognkosaurus]]'' czy ''[[Dreadnoughtus]]''. Larramendi i Perez (2020) ocenili alamozaura na 26 m długości i 38 t masy.
 Dzięki nowym skamieniałościom alamozaura możemy uznać go za jednego z największych kredowych dinozaurów Ameryki Północnej (obok ''[[Sauroposeidon]]''). Był on wielkim zwierzęciem, jednak ostatnie szacunki wskazują, że raczej nie dorównywał rozmiarami największym zauropodom.
 ==Etymologia==