Allosaurus - Historia wersji

Kamil Kamiński: /* Bibliografia */

2025-06-29T22:43:53Z

‎Bibliografia

Kamil Kamiński: /* Odżywianie */

2025-06-29T22:37:06Z

‎Odżywianie

Kamil Kamiński: /* A. europaeus */

2025-05-30T21:16:17Z

‎A. europaeus

Taurovenator o 11:30, 30 maj 2025

2025-05-30T11:30:00Z

Taurovenator: /* Synonim Antrodemus? */

2025-02-10T21:30:47Z

‎Synonim Antrodemus?

Taurovenator: /* Synonim Epanterias? */

2025-02-10T21:29:35Z

‎Synonim Epanterias?

Kamil Kamiński: /* Synonim Epanterias? */

2025-01-15T20:59:46Z

‎Synonim Epanterias?

Kamil Kamiński: /* Synonim Antrodemus? */

2025-01-15T20:57:33Z

‎Synonim Antrodemus?

Kamil Kamiński: /* A. lucasi */

2025-01-14T20:46:43Z

‎A. lucasi

Kamil Kamiński: /* A. europaeus */

2025-01-14T20:41:47Z

‎A. europaeus

← poprzednia wersja		Wersja z 22:43, 29 cze 2025
Linia 405:		Linia 405:

	Mortimer, M. (2020 online) [https://www.theropoddatabase.com/Carnosauria.htm#Allosaurusfragilis].		Mortimer, M. (2020 online) [https://www.theropoddatabase.com/Carnosauria.htm#Allosaurusfragilis].
		+
		+	Norris, L., Martindale, R.C., Satkoski, A., Lassiter, J.C. & Fricke, H. (2025). "Calcium isotopes reveal niche partitioning within the dinosaur fauna of the Carnegie Quarry, Morrison Formation." Palaeogeography, Palaeoclimatology, Palaeoecology. 675. [[doi:10.1016/j.palaeo.2025.113103]].

	Paul, G.S. (1988). "Genus ''Allosaurus''". Predatory Dinosaurs of the World. New York: Simon & Schuster. pp. 307–313.		Paul, G.S. (1988). "Genus ''Allosaurus''". Predatory Dinosaurs of the World. New York: Simon & Schuster. pp. 307–313.

@@ Linia 229: / Linia 229: @@
 Koncepcja używania głowy niczym topora została skrytykowana przez Antóna i in. (2003). Ich zdaniem, przy ataku na zauropoda szyja musiałaby być nienaturalnie wygięta do góry, a zderzenie z tak dużą zdobyczą groziłoby zwichnięciem żuchwy. Taki sposób walki nie sprawdziłby się również w czasie polowania na średniej wielkości ornitopody, gdyż wówczas przy ataku z góry zęby natrafiałyby na kości kręgosłupa ofiary. Każdy taki atak pociągałby za sobą znaczne straty w uzębieniu, na co nie mogły sobie pozwolić nawet teropody zdolne do ciągłej wymiany zębów. Wydaje się więc, że allozaury raczej nie posługiwały się swoimi głowami niczym toporami, gdyż taka metoda walki byłaby dla nich po prostu zbyt niebezpieczna. Zamiast tego Antón i współpracownicy sugerują, że allozaur rzeczywiście polował na duże zauropody, ale robił to w inny sposób, gryząc je w wypukłe powierzchnie ciała, a głowa kierowana była do boku. Taki sposób ataku zmniejszał prawdopodobieństwo uszkodzenia żuchwy. Możliwe również, że teropody takie jak ''Allosaurus'' wyrywały kawały mięsa z ciał żywych zwierząt i nie musiały wysilać się na zabijanie zdobyczy. Dawało to także możliwość ponownego pożywienia się tą samą ofiarą po jej wyzdrowieniu.
-Nie wiadomo więc dokładnie, czym żywił się allozaur i w jaki sposób zabijał swoje ofiary. Bakker (1998), Antón i in. (2003) oraz Rayfield i in. (2001) sugerowali, że były to przede wszystkim zauropody. Współczesne drapieżniki wybierają jednak z reguły najłatwiejszą do upolowania zdobycz.  Jak zauważył Gregory [[Paul]] ([[1988]]), ''Allosaurus'' prawdopodobnie nie był zdolny do samotnego polowania na dorosłe zauropody ze względu na średniej wielkości głowę, stosunkowo niewielkie zęby i wielką dysproporcję rozmiarów pomiędzy allozaurem a zauropodem. Porównanie do współczesnych zwierząt prowadzi do podobnych wniosków. Dzisiejsze drapieżniki lądowe rzadko atakują znacznie większą od siebie zdobycz. Np. wielkie koty, zdolne do zabicia dużej zdobyczy, z reguły zadowalają się mniejszymi ofiarami. Nawet lwy, polujące stadnie, w zasadzie nie atakują zwierząt tak dużych jak słonie czy nosorożce. Wypada więc wątpić, by allozaury regularnie polowały na dorosłe zauropody o masie kilkunastu i więcej ton. Możliwe, że zabijały osobniki młodociane lub chore bądź ranne, a nie w pełni dojrzałe i zdrowe. Dodatkowo zasugerowano, że ornitopody były najpowszechniejszą możliwą zdobyczą, a allozaury polowały na nie w podobny sposób jak obecnie duże kotowate – chwytały ofiarę kończynami przednimi, a następnie wykonywały serię ugryzień w szyję, by zmiażdżyć tchawicę. Jest to zgodne z innymi dowodami, wskazującymi że kończyny przednie allozaura były wystarczająco silne do przytrzymania zdobyczy. W czasie ataku na wielkiego zauropoda kończyny przednie byłyby w zasadzie nieprzydatne, co dodatkowo wspiera pogląd, że najczęstszymi ofiarami były mniejsze zwierzęta. Wyniki badań, uzyskane przez Snively i in. (2013) również nie muszą świadczyć o atakowaniu dużych ofiar. Lekka, mobilna czaszka mogła być pomocna zwłaszcza przy polowaniu na mniejsze, zwinniejsze zwierzęta. Wydaje się więc, że podstawą diety allozaura były ornitopody i młode zauropody, ewentualnie również stegozaury. Wielkie zauropody również mogły padać łupem allozaurów, należy jednak przyjąć, że były to głównie osobniki stare, ranne lub chore. ''Allosaurus'' był więc zapewne generalistą pokarmowym, zdolnym do pożywiania się różnymi ofiarami.
+Nie wiadomo więc dokładnie, czym żywił się allozaur i w jaki sposób zabijał swoje ofiary. Bakker (1998), Antón i in. (2003) oraz Rayfield i in. (2001) sugerowali, że były to przede wszystkim zauropody. Współczesne drapieżniki wybierają jednak z reguły najłatwiejszą do upolowania zdobycz.  Jak zauważył Gregory [[Paul]] ([[1988]]), ''Allosaurus'' prawdopodobnie nie był zdolny do samotnego polowania na dorosłe zauropody ze względu na średniej wielkości głowę, stosunkowo niewielkie zęby i wielką dysproporcję rozmiarów pomiędzy allozaurem a zauropodem. Porównanie do współczesnych zwierząt prowadzi do podobnych wniosków. Dzisiejsze drapieżniki lądowe rzadko atakują znacznie większą od siebie zdobycz. Np. wielkie koty, zdolne do zabicia dużej zdobyczy, z reguły zadowalają się mniejszymi ofiarami. Nawet lwy, polujące stadnie, w zasadzie nie atakują zwierząt tak dużych jak słonie czy nosorożce. Wypada więc wątpić, by allozaury regularnie polowały na dorosłe zauropody o masie kilkunastu i więcej ton. Możliwe, że zabijały osobniki młodociane lub chore bądź ranne, a nie w pełni dojrzałe i zdrowe. Dodatkowo zasugerowano, że ornitopody były najpowszechniejszą możliwą zdobyczą, a allozaury polowały na nie w podobny sposób jak obecnie duże kotowate – chwytały ofiarę kończynami przednimi, a następnie wykonywały serię ugryzień w szyję, by zmiażdżyć tchawicę. Jest to zgodne z innymi dowodami, wskazującymi że kończyny przednie allozaura były wystarczająco silne do przytrzymania zdobyczy. W czasie ataku na wielkiego zauropoda kończyny przednie byłyby w zasadzie nieprzydatne, co dodatkowo wspiera pogląd, że najczęstszymi ofiarami były mniejsze zwierzęta. Wyniki badań, uzyskane przez Snively i in. (2013) również nie muszą świadczyć o atakowaniu dużych ofiar. Lekka, mobilna czaszka mogła być pomocna zwłaszcza przy polowaniu na mniejsze, zwinniejsze zwierzęta. Wydaje się więc, że podstawą diety allozaura były ornitopody i młode zauropody, ewentualnie również stegozaury. Wielkie zauropody również mogły padać łupem allozaurów, należy jednak przyjąć, że były to głównie osobniki stare, ranne lub chore. ''Allosaurus'' był więc zapewne generalistą pokarmowym, zdolnym do pożywiania się różnymi ofiarami. Do takich wniosków doszli m.in. Norris i in. (2025), badając izotopy wapnia w zębach dinozaurów z formacji Morrison. Stwierdzili oni ponadto, że ''Allosaurus'', mimo iż zabijał i pożerał prawdopodobnie każdą ofiarę, jaką był w stanie znaleźć i upolować, był jednocześnie wyspecjalizowany w spożywaniu samego mięsa i zjadał tylko nieznaczne ilości kości.
 Inne aspekty odżywiania obejmują budowę oczu, ramion i kończyn tylnych. Kształt czaszki allozaura ograniczał zdolność widzenia stereoskopowego do około 20° szerokości – nieco mniej niż w przypadku współczesnych krokodyli. Podobnie jak u nich zdaje się to wystarczać do ocenienia odległości od łupu i momentu ataku. Podobne pole widzenia sugeruje, że allozaury, podobnie jak krokodyle, polowały z zasadzki. Ramiona, w porównaniu z innymi teropodami, były przystosowane zarówno do trzymania ofiary na dystans, jak i przy ciele, a artykulacja pazurów sugeruje, że mogły być one używane jako haki. Podobnie jak u innych nieptasich teropodów, środek ciężkości był zlokalizowany przed i poniżej stawu biodrowego. Niektórzy autorzy szacowali maksymalną prędkość allozaura na od 30 do 55 km/h ([[Christiansen]], [[1998]]), jednak inni spekulowali, że teropod ten mógł nie być w stanie poruszać się z prędkością przekraczającą 8 m/s (28,8 km/h) ([[Bates]] et al., [[2009]]).

@@ Linia 165: / Linia 165: @@
 ===Gatunki mogące być synonimami ''A. fragilis'' lub odrębnymi gatunkami===
 ====''A. europaeus''====
-''A. europaeus'', odnaleziony w kimerydzkich osadach portugalskiej formacji Lourinhã, może być identyczny z ''A. fragilis''. Cechy uznawane za wyjątkowe dla tego gatunku mogą występować również u ''A. fragilis'' lub być błędnie zinterpretowane, dlatego niektórzy autorzy uznają ''A. europaeus'' za ''[[nomen dubium]]'', przynajmniej dopóki [[holotyp]] nie zostanie dokładniej opisany. Carrano i in. (2012) uznali przypisane do niego szczątki za należące do ''Allosaurus'', ale niemożliwe do zidentyfikowania na poziomie gatunkowym. Podkreślili, że w oficjalnych publikacjach były one uważane za należące do ''A. fragilis'' (Malafaia i in., 2007). Z pewnością są one bardziej podobne do tego gatunku niż do „A. jimmadseni”. Jak zauważył [[Michael Mortimer|Mortimer]] (online), należałoby się spodziewać, że okazy z Europy i Ameryki Północnej będą należeć do innych gatunków, nie znajduje to jednak potwierdzenia w morfologii tych zwierząt. Wg Paula i Carpentera (2010) materiał ''A. europaeus'' jest co najwyżej marginalnie diagnostyczny, i może on należeć do tego samego gatunku co ''A. fragilis'' lub być nawet rodzajem teropoda odrębnym od ''Allosaurus''. Chure i Loewen (2020) uznali ''A. europaeus'' za ważny gatunek, jednak bez szczegółowego uzasadnienia. Burigo i Mateus (2024) potwierdzili ważność ''A. europaeus'', wskazująć 9 [[autapomorfia|autapomorfii]] tego taksonu. Ponadto autorzy ci uznali osobnika MNHNUL/AND.001 (fragment k. kwadratowej, kręgi, żebra, gastralia, fragmenty miednicy i tylnych kończyn) z osadów portugalskiej formacji Bombarral za drugi okaz ''A. europaeus''. Wg nich ,gatunek ten wyróżniał się przede wszystkim obecnością niewielkiego grzebienia na grzbietowo-bocznej powierzchni kości łzowej oraz  bardzo wyraźnymi rogami na kościach łzowych, a także innymi szczegółami budowy czaszki i kręgów szyjnych. W analizie filogenetycznej Burigo i Mateusa (2024) europejski allozaur jest bliższy ''A. jimmadseni'' niż ''A. fragilis''. Rok później, zespół paleontologów prowadzony przez Elisabete Malafaię opisał cały czaszkowy materiał kopalny allozaura pochodzący ze stanowiska Andrės (formacja Bombarral) (MNHnUL/AND.001-18 i 20-22) i stwierdził, że materiał kopalny allozaurów z tej formacji, okaz ML 415 ([[holotyp]] ''A. europaeus'' z formacji [[Lourinhã]]) oraz okaz MG 27804 (kość szczękowa młodocianego osobnika z formacji Alcobaça, znana wcześniej pod numerem katalogowym IPFUB Gui Th 4) mieszczą się w zakresie zmienności wewnątrzgatunkowej ''A. fragilis'', co potwierdziła przeprowadzona przez nich analiza filogenetyczna, dlatego uznali ''A. europaeus'' za młodszy synonim gatunku typowego.
+''A. europaeus'', odnaleziony w kimerydzkich osadach portugalskiej formacji Lourinhã, może być identyczny z ''A. fragilis''. Cechy uznawane za wyjątkowe dla tego gatunku mogą występować również u ''A. fragilis'' lub być błędnie zinterpretowane, dlatego niektórzy autorzy uznają ''A. europaeus'' za ''[[nomen dubium]]'', przynajmniej dopóki [[holotyp]] nie zostanie dokładniej opisany. Carrano i in. (2012) uznali przypisane do niego szczątki za należące do ''Allosaurus'', ale niemożliwe do zidentyfikowania na poziomie gatunkowym. Podkreślili, że w oficjalnych publikacjach były one uważane za należące do ''A. fragilis'' (Malafaia i in., 2007). Z pewnością są one bardziej podobne do tego gatunku niż do „A. jimmadseni”. Jak zauważył [[Michael Mortimer|Mortimer]] (online), należałoby się spodziewać, że okazy z Europy i Ameryki Północnej będą należeć do innych gatunków, nie znajduje to jednak potwierdzenia w morfologii tych zwierząt. Wg Paula i Carpentera (2010) materiał ''A. europaeus'' jest co najwyżej marginalnie diagnostyczny, i może on należeć do tego samego gatunku co ''A. fragilis'' lub być nawet rodzajem teropoda odrębnym od ''Allosaurus''. Chure i Loewen (2020) uznali ''A. europaeus'' za ważny gatunek, jednak bez szczegółowego uzasadnienia. Burigo i Mateus (2024) potwierdzili ważność ''A. europaeus'', wskazująć 9 [[autapomorfia|autapomorfii]] tego taksonu. Ponadto autorzy ci uznali osobnika MNHNUL/AND.001 (fragment k. kwadratowej, kręgi, żebra, gastralia, fragmenty miednicy i tylnych kończyn) z osadów portugalskiej formacji Bombarral za drugi okaz ''A. europaeus''. Wg nich gatunek ten wyróżniał się przede wszystkim obecnością niewielkiego grzebienia na grzbietowo-bocznej powierzchni kości łzowej oraz  bardzo wyraźnymi rogami na kościach łzowych, a także innymi szczegółami budowy czaszki i kręgów szyjnych. W analizie filogenetycznej Burigo i Mateusa (2024) europejski allozaur jest bliższy ''A. jimmadseni'' niż ''A. fragilis''. Rok później, zespół paleontologów prowadzony przez Elisabete Malafaię opisał cały czaszkowy materiał kopalny allozaura pochodzący ze stanowiska Andrės (formacja Bombarral) (MNHnUL/AND.001-18 i 20-22) i stwierdził, że materiał kopalny allozaurów z tej formacji, okaz ML 415 ([[holotyp]] ''A. europaeus'' z formacji [[Lourinhã]]) oraz okaz MG 27804 (kość szczękowa młodocianego osobnika z formacji Alcobaça, znana wcześniej pod numerem katalogowym IPFUB Gui Th 4) mieszczą się w zakresie zmienności wewnątrzgatunkowej ''A. fragilis'', co potwierdziła przeprowadzona przez nich analiza filogenetyczna, dlatego uznali ''A. europaeus'' za młodszy synonim gatunku typowego.
 Warto wspomnieć, że nie wszystkie szczątki z późnej jury Portugalii przypisane do ''Allosaurus'' zostały zaklasyfikowane do ''A. europaeus''. Zespół kierowany przez Malafaię (2024) przypisał do rodzaju ''Allosaurus'' (jako ''A''. [[Sp.|sp.]]) 5 koron zębowych: MNHN/UL.EPt.004 (pochodzący najprawdopodobniej z nieznanego późnojurajskiego stanowiska), MG 8781 (oznaczony jako ''[[Megalosaurus]]'', pochodzi z tytońskiej formacji Bombarral),  MG 8775 (wcześniej zaklasyfikowany jako ''Megalosaurus pombali'', z ogniwa Praia de Amoreira-Porto Novo formacji Lourinha [późny kimeryd - wczesny tyton]) oraz  MG 4817 i MNHN/UL.EPt.019 (dawniej oznaczone pod nazwą ''Megalosaurus insignis'', pochodzą odpowiednio z ogniwa Praia Azul formacji Lourinha [podobnego wieku co ogniwo Praia de Amoreira-Porto Novo] i ze stanowiska Pombal, prawdopodobnie również z epoki późnej jury).
 ====''A. lucasi''====

@@ Linia 17: / Linia 17: @@
 [[Portugalia]] - Lisbona i Leiria
-<small>[[formacja|formacje]] [[Lourinhã]] i [[Alcobaça]])</small>
+<small>[[formacja|formacje]] [[Lourinhã]], [[Bombarral]] i [[Alcobaça]])</small>
   |czas                   = {{Występowanie|155|145}}
 ok. 155-145 [[Ma]]<br>
@@ Linia 120: / Linia 120: @@
 ==Gatunki i taksonomia==
-Nie jest jasne, jak wiele gatunków należało do rodzaju ''Allosaurus''. Od [[1988]] r. za potencjalnie ważne uznawano siedem gatunków (''A. amplexus'', ''A. atrox'', ''A. europaeus'', gatunek typowy ''A. fragilis'', nieopisany wówczas formalnie „A. jimmadseni”, ''A. maximus'' i ''A. tendagurensis''), jednak tylko niektóre z nich były akceptowane w danym momencie. Ponadto na przestrzeni lat co najmniej dziesięć wątpliwych lub nieopisanych gatunków włączano do ''Allosaurus'', wśród nich także te należące do rodzajów uznawanych obecnie za jego synonimy. W pracy dotyczącej bazalnych tetanurów w drugim wydaniu The Dinosauria tylko ''Allosaurus fragilis'' (w tym ''A. amplexus'' i ''A. atrox'' jako synonimy), „A. jimmadseni” (wówczas ''[[nomen nudum]]'') i ''A. tendagurensis'' były uwzględniane jako potencjalnie ważne. ''A. europaeus'' nie był wówczas opisany, a ''A. maximus'' przypisano do rodzaju ''[[Saurophaganax]]''. W 2020 r. Chure i Loewen dokonali formalnego opisu ''A. jimmadseni''. Za odrębny gatunek uznali też ''A. europaeus''. W 2024 roku Danison i wspołautorzy opisali kolejny gatunek ''Allosaurus'' - ''A. anax''. Tak więc liczba ważnych gatunków na chwilę obecną wynosi cztery.
+Nie jest jasne, jak wiele gatunków należało do rodzaju ''Allosaurus''. Od [[1988]] r. za potencjalnie ważne uznawano siedem gatunków (''A. amplexus'', ''A. atrox'', ''A. europaeus'', gatunek typowy ''A. fragilis'', nieopisany wówczas formalnie „A. jimmadseni”, ''A. maximus'' i ''A. tendagurensis''), jednak tylko niektóre z nich były akceptowane w danym momencie. Ponadto na przestrzeni lat co najmniej dziesięć wątpliwych lub nieopisanych gatunków włączano do ''Allosaurus'', wśród nich także te należące do rodzajów uznawanych obecnie za jego synonimy. W pracy dotyczącej bazalnych tetanurów w drugim wydaniu The Dinosauria tylko ''Allosaurus fragilis'' (w tym ''A. amplexus'' i ''A. atrox'' jako synonimy), „A. jimmadseni” (wówczas ''[[nomen nudum]]'') i ''A. tendagurensis'' były uwzględniane jako potencjalnie ważne. ''A. europaeus'' nie był wówczas opisany, a ''A. maximus'' przypisano do rodzaju ''[[Saurophaganax]]''. W 2020 r. Chure i Loewen dokonali formalnego opisu ''A. jimmadseni''. Za odrębny gatunek uznali też ''A. europaeus''. W 2024 roku Danison i wspołautorzy opisali kolejny gatunek ''Allosaurus'' - ''A. anax''. Wg Malafai i jej współautorów (2025) jedynymi ważnymi gatunkami allozaura były ''A. fragilis'' oraz ''A. jimmadseni'', jednakże w swej pracy nie uwzględnili publikacji zespołu Danisona (2024). Tak więc liczba ważnych gatunków na chwilę obecną wynosi trzy lub cztery.
 [[Plik: Allosaurus_skull_Science_World.jpg|300px|thumb|right|Zrekonstruowana czaszka allozaura. Autor zdjęcia: IJReid [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Allosaurus_skull_Science_World.jpg].]]
@@ Linia 147: / Linia 147: @@
 ===Gatunki ważne===
 ====''A. fragilis''====
-Gatunek typowy allozaura. Kwestie holotypu i neotypu zostały już opisane powyżej. Był on większy i masywniejszy niż ''A. jimmadseni''. Rogi na kościach łzowych były mniejsze, brakowało mu też niskich grzebieni na kościach nosowych. Brzuszna krawędź kości jarzmowej była wypukła u ''A. fragilis'', podczas gdy u ''A. jimmadseni'' – niemal prosta. Oprócz tego oba gatunki dzieliło kilka innych szczegółów budowy czaszki i obrotnika (drugiego kręgu szyjnego). Epitet gatunkowy ''fragilis'' wywodzi się z łaciny i oznacza "kruchy". [[Plik: Skulls_of_Allosaurus_species.png|300px|thumb|right|Rekonstrukcje czaszek allozaura, ukazujące różnice między ''A. fragilis'',  ''A. jimmadseni'' i ''A. europaeus''. Źródło: Chure i Loewen, 2020  [https://peerj.com/articles/7803/].]]
+Gatunek typowy allozaura. Kwestie holotypu i neotypu zostały już opisane powyżej. Był on większy i masywniejszy niż ''A. jimmadseni''. Rogi na kościach łzowych były mniejsze, brakowało mu też niskich grzebieni na kościach nosowych. Brzuszna krawędź kości jarzmowej była wypukła u ''A. fragilis'', podczas gdy u ''A. jimmadseni'' – niemal prosta. Oprócz tego oba gatunki dzieliło kilka innych szczegółów budowy czaszki i obrotnika (drugiego kręgu szyjnego). Epitet gatunkowy ''fragilis'' wywodzi się z łaciny i oznacza "kruchy".  Jest to prawdopodobnie jedyny gatunek nieptasiego teropod,  który żył na terenie dwóch dzisiejszych kontynentów - Ameryki Północnej i Europy (Malafaia i in., 2025). [[Plik: Skulls_of_Allosaurus_species.png|300px|thumb|right|Rekonstrukcje czaszek allozaura, ukazujące różnice między ''A. fragilis'',  ''A. jimmadseni'' i ''A. europaeus''. Źródło: Chure i Loewen, 2020  [https://peerj.com/articles/7803/].]]
 ====''A. jimmadseni''====
@@ Linia 161: / Linia 161: @@
 Danison i współpracownicy (2024) zauważyli, że część materiału przypisanego ''[[Saurophaganax]]'' jest diagnostyczna i uznali, iż reprezentuje nowy gatunek ''Allosaurus''. Został on  nazwany ''A. anax'', który był znacznie większy od ''A. fragilis'', czy ''A. jimmadseni''. Na [[holotyp]] została wyznaczona kość zaoczodołowa (OMNH 1771) pozbawiona chropowatości. Cecha ta odróżnia ''A. anax'' od pozostałych gatunków ''Allosaurus''. Materiał przypisany obejmuje kręg szyjny (OMNH 2146), trzony kręgów grzbietowych (OMNH 1450 i OMNH 1906) oraz fragmenty kości strzałkowej (OMNH 1426, OMNH 1694, OMNH 1695). Kości te również wykazują cechy, pozwalające odróżnić ''A. anax'' od pozostałych gatunków. Epitet gatunkowy to greckie słowo ''anax'' (król lub władca) i jest zaktualizowaną wersją nazwy teropoda ze stanowiska Kenton Quarry 1, którym wcześniej był ''[[Saurophaganax]]''.
 ====''A. europaeus''====
-''A. europaeus'', odnaleziony w kimerydzkich osadach portugalskiej formacji Lourinhã, może być identyczny z ''A. fragilis''. Cechy uznawane za wyjątkowe dla tego gatunku mogą występować również u ''A. fragilis'' lub być błędnie zinterpretowane, dlatego niektórzy autorzy uznają ''A. europaeus'' za ''[[nomen dubium]]'', przynajmniej dopóki [[holotyp]] nie zostanie dokładniej opisany. Carrano i in. (2012) uznali przypisane do niego szczątki za należące do ''Allosaurus'', ale niemożliwe do zidentyfikowania na poziomie gatunkowym. Podkreślili, że w oficjalnych publikacjach były one uważane za należące do ''A. fragilis'' (Malafaia i in., 2007). Z pewnością są one bardziej podobne do tego gatunku niż do „A. jimmadseni”. Jak zauważył [[Michael Mortimer|Mortimer]] (online), należałoby się spodziewać, że okazy z Europy i Ameryki Północnej będą należeć do innych gatunków, nie znajduje to jednak potwierdzenia w morfologii tych zwierząt. Wg Paula i Carpentera (2010) materiał ''A. europaeus'' jest co najwyżej marginalnie diagnostyczny, i może on należeć do tego samego gatunku co ''A. fragilis'' lub być nawet rodzajem teropoda odrębnym od ''Allosaurus''. Chure i Loewen (2020) uznali ''A. europaeus'' za ważny gatunek, jednak bez szczegółowego uzasadnienia. Burigo i Mateus (2024) potwierdzili ważność ''A. europaeus'', wskazująć 9 [[autapomorfia|autapomorfii]] tego taksonu. Ponadto autorzy ci uznali osobnika MNHNUL/AND.001 (fragment k. kwadratowej, kręgi, żebra, gastralia, fragmenty miednicy i tylnych kończyn) z osadów portugalskiej formacji Alcobaça za drugi okaz ''A. europaeus''. Gatunek ten wyróżniał się przede wszystkim obecnością niewielkiego grzebienia na grzbietowo-bocznej powierzchni kości łzowej oraz  bardzo wyraźnymi rogami na kościach łzowych, a także innymi szczegółami budowy czaszki i kręgów szyjnych. Jest on bliższy ''A. jimmadseni'' niż ''A. fragilis''.
+''A. europaeus'', odnaleziony w kimerydzkich osadach portugalskiej formacji Lourinhã, może być identyczny z ''A. fragilis''. Cechy uznawane za wyjątkowe dla tego gatunku mogą występować również u ''A. fragilis'' lub być błędnie zinterpretowane, dlatego niektórzy autorzy uznają ''A. europaeus'' za ''[[nomen dubium]]'', przynajmniej dopóki [[holotyp]] nie zostanie dokładniej opisany. Carrano i in. (2012) uznali przypisane do niego szczątki za należące do ''Allosaurus'', ale niemożliwe do zidentyfikowania na poziomie gatunkowym. Podkreślili, że w oficjalnych publikacjach były one uważane za należące do ''A. fragilis'' (Malafaia i in., 2007). Z pewnością są one bardziej podobne do tego gatunku niż do „A. jimmadseni”. Jak zauważył [[Michael Mortimer|Mortimer]] (online), należałoby się spodziewać, że okazy z Europy i Ameryki Północnej będą należeć do innych gatunków, nie znajduje to jednak potwierdzenia w morfologii tych zwierząt. Wg Paula i Carpentera (2010) materiał ''A. europaeus'' jest co najwyżej marginalnie diagnostyczny, i może on należeć do tego samego gatunku co ''A. fragilis'' lub być nawet rodzajem teropoda odrębnym od ''Allosaurus''. Chure i Loewen (2020) uznali ''A. europaeus'' za ważny gatunek, jednak bez szczegółowego uzasadnienia. Burigo i Mateus (2024) potwierdzili ważność ''A. europaeus'', wskazująć 9 [[autapomorfia|autapomorfii]] tego taksonu. Ponadto autorzy ci uznali osobnika MNHNUL/AND.001 (fragment k. kwadratowej, kręgi, żebra, gastralia, fragmenty miednicy i tylnych kończyn) z osadów portugalskiej formacji Bombarral za drugi okaz ''A. europaeus''. Wg nich ,gatunek ten wyróżniał się przede wszystkim obecnością niewielkiego grzebienia na grzbietowo-bocznej powierzchni kości łzowej oraz  bardzo wyraźnymi rogami na kościach łzowych, a także innymi szczegółami budowy czaszki i kręgów szyjnych. W analizie filogenetycznej Burigo i Mateusa (2024) europejski allozaur jest bliższy ''A. jimmadseni'' niż ''A. fragilis''. Rok później, zespół paleontologów prowadzony przez Elisabete Malafaię opisał cały czaszkowy materiał kopalny allozaura pochodzący ze stanowiska Andrės (formacja Bombarral) (MNHnUL/AND.001-18 i 20-22) i stwierdził, że materiał kopalny allozaurów z tej formacji, okaz ML 415 ([[holotyp]] ''A. europaeus'' z formacji [[Lourinhã]]) oraz okaz MG 27804 (kość szczękowa młodocianego osobnika z formacji Alcobaça, znana wcześniej pod numerem katalogowym IPFUB Gui Th 4) mieszczą się w zakresie zmienności wewnątrzgatunkowej ''A. fragilis'', co potwierdziła przeprowadzona przez nich analiza filogenetyczna, dlatego uznali ''A. europaeus'' za młodszy synonim gatunku typowego.
-Nie wszystkie szczątki z późnej jury Portugalii przypisane do ''Allosaurus'' zostały zaklasyfikowane do ''A. europaeus''. Zespół kierowany przez Malafaię (2024) przypisał do rodzaju ''Allosaurus'' (jako ''A''. [[Sp.|sp.]]) 5 koron zębowych: MNHN/UL.EPt.004 (pochodzący najprawdopodobniej z nieznanego późnojurajskiego stanowiska), MG 8781 (oznaczony jako ''[[Megalosaurus]]'', pochodzi z tytońskiej formacji Bombarral),  MG 8775 (wcześniej zaklasyfikowany jako ''Megalosaurus pombali'', z ogniwa Praia de Amoreira-Porto Novo formacji Lourinha [późny kimeryd - wczesny tyton]) oraz  MG 4817 i MNHN/UL.EPt.019 (dawniej oznaczone pod nazwą ''Megalosaurus insignis'', pochodzą odpowiednio z ogniwa Praia Azul formacji Lourinha [podobnego wieku co ogniwo Praia de Amoreira-Porto Novo] i ze stanowiska Pombal, prawdopodobnie również z epoki późnej jury).
+Warto wspomnieć, że nie wszystkie szczątki z późnej jury Portugalii przypisane do ''Allosaurus'' zostały zaklasyfikowane do ''A. europaeus''. Zespół kierowany przez Malafaię (2024) przypisał do rodzaju ''Allosaurus'' (jako ''A''. [[Sp.|sp.]]) 5 koron zębowych: MNHN/UL.EPt.004 (pochodzący najprawdopodobniej z nieznanego późnojurajskiego stanowiska), MG 8781 (oznaczony jako ''[[Megalosaurus]]'', pochodzi z tytońskiej formacji Bombarral),  MG 8775 (wcześniej zaklasyfikowany jako ''Megalosaurus pombali'', z ogniwa Praia de Amoreira-Porto Novo formacji Lourinha [późny kimeryd - wczesny tyton]) oraz  MG 4817 i MNHN/UL.EPt.019 (dawniej oznaczone pod nazwą ''Megalosaurus insignis'', pochodzą odpowiednio z ogniwa Praia Azul formacji Lourinha [podobnego wieku co ogniwo Praia de Amoreira-Porto Novo] i ze stanowiska Pombal, prawdopodobnie również z epoki późnej jury).
 ====''A. lucasi''====
 W [[2014]] r. Dalman, opierając się na szczątkowym materiale czaszkowym i pozaczaszkowym  z późnej jury USA (hrabstwo Montezuma, Colorado), ustanowił nowy gatunek allozaura - ''Allosaurus lucasi''<ref>Dalman, S.G., (2014). "Osteology of a large allosauroid theropod from the Upper Jurassic (Tithonian) Morrison Formation of Colorado, USA." Volumina Jurassica 12 (2): 159-180. doi: 10.5604/17313708.1130</ref>, wcześniej (na konferencji SVP w 2012 r.<ref>Dalman, S., Paulina Carabajal, A. & Currie, P.J. (2012). "A new large-bodied theropod dinosaur from the Upper Morrison Formation (Late Jurassic, Tithonian) of Colorado". Journal of Vertebrate Paleontology, SVP Program and Abstracts Book, 2012, pp 84.</ref>) określany jako "Montezumasaurus froesei" <ref>Stuchlik, K., 2014 ''Tribute to Dinosaurs'' [http://www.forum.dinozaury.com/viewtopic.php?f=16&t=6253]</ref>. Publikacja została przyjęta krytycznie, przez wzgląd na fragmentaryczność materiału kopalnego, słabą jakość ilustracji, czy wątpliwą ważność wskazywanych cech diagnostycznych. Mortimer (online) stwierdził, że ''A. lucasi'' to po prostu fragmentaryczny ''A. fragilis''<ref name="DML-Mortimer">Mortimer, M. (2015 online) [http://theropoddatabase.com/Carnosauria.htm#Allosaurusfragilis].</ref><ref>Madzia, D., na .com, 18 XII 2014 [http://www.forum.dinozaury.com/viewtopic.php?f=3&t=5934&p=58163#p58163]</ref>. Burigo i Mateus (2024), tak jak wcześniej Chure i Loewen (2020) uznali ten gatunek za ''nomen dubium'', będący synonimem ''A. fragilis'' lub nieokreślonym gatunkiem z rodzaju ''Allosaurus''.
@@ Linia 309: / Linia 310: @@
 | {{Kpt|[[Levin]]}}, [[2003]]
 |-
-|{{V|?''A. europaeus''}}
+|{{V|??''A. europaeus''}}
 | {{Kpt|[[Mateus]], [[Walen]]}} i {{Kpt|[[Antunes]]}}, [[2006]]
 |?= ''A. fragilis''
@@ Linia 397: / Linia 398: @@
 Madsen, J.H.Jr. (1993) [1976]. ''Allosaurus fragilis'': A Revised Osteology. Utah Geological Survey Bulletin 109 (2nd ed.). Salt Lake City: Utah Geological Survey.
-Malafaia, E.; Mocho, P.; Escaso, F.; Narvaéz, I.; Ortega, F. (2024). "Taxonomic and stratigraphic update of the material historically attributed to Megalosaurus from Portugal". Acta Palaeontologica Polonica. 69 (2): 127–171 [https://doi.org/10.4202%2Fapp.01113.2023]
+Malafaia, E., Dantas, P., Escaso, F., Mocho, P., Ortega, F. (2025). "Cranial osteology of a new specimen of ''Allosaurus'' Marsh, 1877 (Theropoda: Allosauridae) from the Upper Jurassic of Portugal and a specimen-level phylogenetic analysis of ''Allosaurus''". Zoological Journal of the Linnean Society. 204 (1). zlaf029. [https://doi.org/10.1093%2Fzoolinnean%2Fzlaf029]
 Molnar, R.E., Flannery, T.F., Rich, T.H.V. (1981). "An allosaurid theropod dinosaur from the Early Cretaceous of Victoria, Australia". Alcheringa. 5 (2): 141–146. [[doi:10.1080/03115518108565427]].
@@ Linia 437: / Linia 440: @@
 [[Kategoria:Kimeryd]]
 [[Kategoria:Tyton]]
-[[Kategoria:rodzaj wielogatunkowy]]
+[[Kategoria:Rodzaj wielogatunkowy]]
-[[Kategoria:takson worek]]
+[[Kategoria:Takson worek]]

@@ Linia 135: / Linia 135: @@
 ===Synonim ''Antrodemus''?===
-''Antrodemus valens'' został nazwany na podstawie niekompletnego trzonu pojedynczego kręgu ogonowego (USNM 218) (Leidy, 1870). W 1932 r. von Huene przypisał go do ''Allosaurus'' jako ''Allosaurus valens''. Jak już wspomniano, wcześniej Gilmore (1920) sugerował synonimizację allozaura i antrodema. Nie wykazał on jednak, że są one odróżnialne od innych teropodów. Chure (2000) uznał go za przedstawiciela ''Allosaurus'' nieodróżnialnego od ''A. fragilis'' i „A. jimmadseni”. Wg Mortimera (online) był to przedstawiciel Avetheropoda „prawie identyczny” z ''A. fragilis''. Paul i Carpenter (2010) uznali go za ''[[nomen dubium]]''. Burgio i Mateus (2024) opowiedzieli się za uznaniem ''Antrodemus valens'' za synonim ''A. fragilis''.
+''Antrodemus valens'' został nazwany na podstawie niekompletnego trzonu pojedynczego kręgu ogonowego (USNM 218) (Leidy, 1870). W 1932 r. von Huene przypisał go do ''Allosaurus'' jako ''Allosaurus valens''. Jak już wspomniano, wcześniej Gilmore (1920) sugerował synonimizację allozaura i antrodema. Nie wykazał on jednak, że są one odróżnialne od innych teropodów. Chure (2000) uznał go za przedstawiciela ''Allosaurus'' nieodróżnialnego od ''A. fragilis'' i „A. jimmadseni”. Wg Mortimera (online) był to przedstawiciel Avetheropoda „prawie identyczny” z ''A. fragilis''. Paul i Carpenter (2010) uznali go za ''[[nomen dubium]]''. Burigo i Mateus (2024) opowiedzieli się za uznaniem ''Antrodemus valens'' za synonim ''A. fragilis''.
 ===Synonim ''Creosaurus''?===

@@ Linia 128: / Linia 128: @@
 ===Synonim ''Epanterias''?===
-''Epanterias amplexus'' został nzwany przez Cope’a w 1878 r. na podstawie bardzo skąpego materiału (okaz AMNH 5767, obejmujący kilka kręgów, kość kruczą i kość śródstopia). Z powodu braku cech diagnostycznych jest on uznawany za ''[[nomen dubium]]'' (Paul i Carpenter, 2010). Cytowani badacz stwierdzili jednak, że może on reprezentować takson odrębny od holotypu ''A. fragilis''. Wcześniej był synonimizowany z tym gatunkiem m.in. przez Churego (2000). Również Carrano i in. (2012) przypisali ten okaz do gatunku typowego allozaura. Wg Mortimera (online), jest on nieodróżnialny nie tylko od ''A. fragilis'', ale również od ''[[Saurophaganax]]'', dlatego powinien być uważany za allozauryda o bliżej nieokreślonej pozycji systematycznej. Burgio i Mateus (2024) wskazali potrzebę ponownego zbadania okazu AMNH 5767.
+''Epanterias amplexus'' został nzwany przez Cope’a w 1878 r. na podstawie bardzo skąpego materiału (okaz AMNH 5767, obejmujący kilka kręgów, kość kruczą i kość śródstopia). Z powodu braku cech diagnostycznych jest on uznawany za ''[[nomen dubium]]'' (Paul i Carpenter, 2010). Cytowani badacz stwierdzili jednak, że może on reprezentować takson odrębny od holotypu ''A. fragilis''. Wcześniej był synonimizowany z tym gatunkiem m.in. przez Churego (2000). Również Carrano i in. (2012) przypisali ten okaz do gatunku typowego allozaura. Wg Mortimera (online), jest on nieodróżnialny nie tylko od ''A. fragilis'', ale również od ''[[Saurophaganax]]'', dlatego powinien być uważany za allozauryda o bliżej nieokreślonej pozycji systematycznej. Burigo i Mateus (2024) wskazali potrzebę ponownego zbadania okazu AMNH 5767.
 ===Synonim ''[[Saurophaganax]]''?===