Amargasaurus - Historia wersji

Paweł o 18:00, 28 lis 2025

2025-11-28T18:00:36Z

Paweł: /* Materiał kopalny */

2024-03-05T08:27:29Z

‎Materiał kopalny

Paweł o 10:45, 3 mar 2024

2024-03-03T10:45:40Z

Paweł o 10:43, 3 mar 2024

2024-03-03T10:43:23Z

Paweł o 09:05, 2 mar 2024

2024-03-02T09:05:27Z

Paweł: /* Materiał kopalny */

2023-09-14T18:11:30Z

‎Materiał kopalny

Paweł o 17:32, 27 maj 2023

2023-05-27T17:32:55Z

Paweł o 19:30, 19 sty 2023

2023-01-19T19:30:56Z

Paweł: Ilustracje

2023-01-17T15:04:50Z

Ilustracje

Paweł o 22:22, 26 gru 2022

2022-12-26T22:22:41Z

@@ Linia 43: / Linia 43: @@
 [[Holotyp]] (MACN-N 15) to większa część szkieletu, a konkretniej: elementy czaszki, 22 artykułowane kręgi przedkrzyżowe połączone z czaszką i kością krzyżową, stosunkowo kompletne żebra, kość krzyżowa z 5 zrośniętymi kręgami, 3 przednio-środkowe kręgi ogonowe, 1 tylny kręg ogonowy, 3 łuki hemalne, 1 proksymalny koniec żebra szyjnego, wiele niekompletnych żeber, trzony kręgów ogonowych, prawa k. łopatkowo-krucza, lewa kość ramienna, promieniowa i łokciowa oraz lewa kość biodrowa, udowa, piszczelowa i strzałkowa i 1 kość skokowa i 2 kości śródstopia.
-Badanie histologiczne przeprowadzone przez Windholza i Cerdę (2021a) wykazało, że [[holotyp|okaz typowy]] ''Amargasaurus'' osiągnął dojrzałość płciową. Ich zdaniem żebra grzbietowe są lepsze do oszacowania wieku niż kości długie. Minimalny wiek dinozaura mógł wynosić 10 lat.
+Badanie histologiczne przeprowadzone przez Windholza i Cerdę (2021) wykazało, że [[holotyp|okaz typowy]] ''Amargasaurus'' osiągnął dojrzałość płciową. Ich zdaniem żebra grzbietowe są lepsze do oszacowania wieku niż kości długie. Minimalny wiek dinozaura mógł wynosić 10 lat.
-W formacji La Amarga odnaleziono również dwa przednie kręgi grzbietowe (MOZ-Pv 6126-1 i MOZ-Pv 6126-2) być może należące do omawianego zauropoda. Windholz wraz z współpracownikami (2021b) stwierdzili, iż okazy te należą do niezidentyfikowanych przedstawicieli [[Dicraeosauridae]].
+W formacji La Amarga odnaleziono również dwa przednie kręgi grzbietowe (MOZ-Pv 6126-1 i MOZ-Pv 6126-2) być może należące do omawianego zauropoda. Windholz wraz z współpracownikami (2021) stwierdzili, iż okazy te należą do niezidentyfikowanych przedstawicieli [[Dicraeosauridae]].
 ==Anatomia i paleobiologia==
@@ Linia 56: / Linia 56: @@
 ===Szyja===
 ====Budowa====
-Amargazaur podobnie jak swoi kuzyni wyróżniał się krótką szyją. Odcinek szyjny kręgosłupa ''Amargasaurus'' liczył 13 kręgów. Pierwszy i drugi kręg nie miały wyrostków kolczystych. Cechą wyróżniającą amargazaura były dwa równoległe rzędy niezwykle wysokich wyrostków neuralnych (na podstawie których został zdiagnozowany) biegnących wzdłuż szyi i grzbietu. Były one bardzo silnie wydłużone, przez co wysokość kręgu czterokrotnie przewyższała jego długość. W odróżnieniu od ''[[Bajadasaurus]]'' były one skierowane do tyłu. Salgado i Bonaparte (1991) uznali, że mogły one do obrony przed drapieżnikami oraz do pokazów godowych. Neutralną postawę szyi można w przybliżeniu określić na podstawie sposobu połączenia ze sobą kręgów szyjnych. Paulina Carabajal i in. (2014) uważają, że szyja w pozycji neutralnej delikatnie opadała, a pysk znajdował się na wysokości 80 cm. Wyrostki kolczyste ograniczały wysokość unoszenia szyi do 270 cm.
+Amargazaur podobnie jak swoi kuzyni wyróżniał się krótką szyją. Odcinek szyjny kręgosłupa ''Amargasaurus'' liczył 13 kręgów. Pierwszy i drugi kręg nie miały wyrostków kolczystych. Cechą wyróżniającą amargazaura były dwa równoległe rzędy niezwykle wysokich wyrostków neuralnych (na podstawie których został zdiagnozowany) biegnących wzdłuż szyi i grzbietu. Były one bardzo silnie wydłużone, przez co wysokość kręgu czterokrotnie przewyższała jego długość. W odróżnieniu od ''[[Bajadasaurus]]'' były one skierowane do tyłu. Salgado i Bonaparte (1991) uznali, że mogły one do obrony przed drapieżnikami oraz do pokazów godowych. Neutralną postawę szyi można w przybliżeniu określić na podstawie sposobu połączenia ze sobą kręgów szyjnych. Paulina Carabajal i in. (2014) uważają, że szyja w pozycji neutralnej delikatnie opadała, a pysk znajdował się na wysokości 80 cm. Wyrostki kolczyste ograniczały wysokość unoszenia szyi do 270 cm. ''Amargasaurus'' miał silne mięśnie szyi, dzięki którym mógł wykonywać szerokie ruchy głowy w bok oraz w dół. Elastyczna szyja umożliwiała dinozaurowi pobieranie pokarmu na dużym obszarze bez konieczności przesuwania całego ciała (Militello i in., 2025).
 ====Żagiel skórny====
@@ Linia 84: / Linia 84: @@
 |-
 | {{V|''A. cazaui''}}
-| {{Kpt|Salgado}} i {{Kpt|Bonaparte}}, 1991
+| {{Kpt|[[Salgado]]}} i {{Kpt|[[Bonaparte]]}}, [[1991]]
 |}
@@ Linia 96: / Linia 96: @@
 Gallina, P. A., Apesteguía, S., Canale, J. I., & Haluza, A. (2019). "A new long-spined dinosaur from Patagonia sheds light on sauropod defense system". Scientific reports, 9(1), 1-10. [[doi:10.1038/s41598-018-37943-3]]
 Paul G.S. (2010) "The Princeton Field Guide to Dinosaurs" wyd. Princeton University - Princeton i Oxford.
@@ Linia 109: / Linia 111: @@
 Upchurch P., Barrett P.M., Dodson P. (2004) Sauropoda. [w:] David B. Weishampel, Peter Dodson, Halszka Osmólska (red.): "The Dinosauria". Wyd. drugie. Berkeley: University of California Press.
-Windholz, G. J., & Cerda, I. A. (2021a). "Paleohistology of two dicraeosaurid dinosaurs (Sauropoda; Diplodocoidea) from La Amarga Formation (Barremian–Aptian, Lower Cretaceous), Neuquén Basin, Argentina: Paleobiological implications". Cretaceous Research, 128, 104965. [[doi:10.1016/j.cretres.2021.104965]]
+Windholz, G. J., & Cerda, I. A. (2021). "Paleohistology of two dicraeosaurid dinosaurs (Sauropoda; Diplodocoidea) from La Amarga Formation (Barremian–Aptian, Lower Cretaceous), Neuquén Basin, Argentina: Paleobiological implications". Cretaceous Research, 128, 104965. [[doi:10.1016/j.cretres.2021.104965]]
-Windholz, G. J., Baiano, M. A., Bellardini, F., & Garrido, A. (2021b). "New Dicraeosauridae (Sauropoda, Diplodocoidea) remains from the La Amarga Formation (Barremian–Aptian, Lower Cretaceous), Neuquén Basin, Patagonia, Argentina". Cretaceous Research, 117, 104629. [[doi:10.1016/j.cretres.2020.104629]]
+Windholz, G. J., Baiano, M. A., Bellardini, F., & Garrido, A. (2021). "New Dicraeosauridae (Sauropoda, Diplodocoidea) remains from the La Amarga Formation (Barremian–Aptian, Lower Cretaceous), Neuquén Basin, Patagonia, Argentina". Cretaceous Research, 117, 104629. [[doi:10.1016/j.cretres.2020.104629]]
 Windholz, G. J., Carballido, J. L., Coria, R. A., Zurriaguz, V. L., & Rauhut, O. W. (2022). "How pneumatic were the presacral vertebrae of dicraeosaurid (Sauropoda: Diplodocoidea) dinosaurs?". Biological Journal of the Linnean Society. [[doi:10.1093/biolinnean/blac131]]

@@ Linia 40: / Linia 40: @@
 ==Materiał kopalny==
-[[Plik:Amargasaurus cazaui skeletal by Gunnar Bivens.png|thumb|300px|right|Rekonstrukcja szkieletu ''Amargasaurus''. Na biało zostały zaznaczone odnalezione elementy. Autor: Gunnar Bivens [https://www.deviantart.com/gunnarbivens/art/Amargasaurus-cazaui-Skeletal-Mk-II-1026778432]]]
+[[Plik:Amargasaurus skeletal by Gunnar Bivens.jpg|thumb|300px|right|Rekonstrukcja szkieletu ''Amargasaurus''. Na biało zostały zaznaczone odnalezione elementy. Autor: Gunnar Bivens [https://www.deviantart.com/gunnarbivens/art/Amargasaurus-cazaui-Skeletal-Mk-II-1026778432]]]
 [[Holotyp]] (MACN-N 15) to większa część szkieletu, a konkretniej: elementy czaszki, 22 artykułowane kręgi przedkrzyżowe połączone z czaszką i kością krzyżową, stosunkowo kompletne żebra, kość krzyżowa z 5 zrośniętymi kręgami, 3 przednio-środkowe kręgi ogonowe, 1 tylny kręg ogonowy, 3 łuki hemalne, 1 proksymalny koniec żebra szyjnego, wiele niekompletnych żeber, trzony kręgów ogonowych, prawa k. łopatkowo-krucza, lewa kość ramienna, promieniowa i łokciowa oraz lewa kość biodrowa, udowa, piszczelowa i strzałkowa i 1 kość skokowa i 2 kości śródstopia.
 Badanie histologiczne przeprowadzone przez Windholza i Cerdę (2021a) wykazało, że [[holotyp|okaz typowy]] ''Amargasaurus'' osiągnął dojrzałość płciową. Ich zdaniem żebra grzbietowe są lepsze do oszacowania wieku niż kości długie. Minimalny wiek dinozaura mógł wynosić 10 lat.
-W formacji La Amarga odnaleziono również dwa przednie kręgi grzbietowe (MOZ-Pv 6126-1 i MOZ-Pv 6126-2) być może należące do omawianego zauropoda. Windholz wraz z współpracownikami (2021b) stwierdzili, iż okazy te należą do nieznanych przedstawicieli [[Dicraeosauridae]].
+W formacji La Amarga odnaleziono również dwa przednie kręgi grzbietowe (MOZ-Pv 6126-1 i MOZ-Pv 6126-2) być może należące do omawianego zauropoda. Windholz wraz z współpracownikami (2021b) stwierdzili, iż okazy te należą do niezidentyfikowanych przedstawicieli [[Dicraeosauridae]].
 ==Anatomia i paleobiologia==

@@ Linia 40: / Linia 40: @@
 ==Materiał kopalny==
-[[Plik:Amargasaurus cazaui skeletal by Gunnar Bivens.png|thumb|300px|right|Rekonstrukcja szkieletu ''Amargasaurus''. Na biało odnalezione elementy. Autor: Gunnar Bivens [https://www.deviantart.com/gunnarbivens/art/Amargasaurus-cazaui-Skeletal-Mk-II-1026778432]]]
+[[Plik:Amargasaurus cazaui skeletal by Gunnar Bivens.png|thumb|300px|right|Rekonstrukcja szkieletu ''Amargasaurus''. Na biało zostały zaznaczone odnalezione elementy. Autor: Gunnar Bivens [https://www.deviantart.com/gunnarbivens/art/Amargasaurus-cazaui-Skeletal-Mk-II-1026778432]]]
 [[Holotyp]] (MACN-N 15) to większa część szkieletu, a konkretniej: elementy czaszki, 22 artykułowane kręgi przedkrzyżowe połączone z czaszką i kością krzyżową, stosunkowo kompletne żebra, kość krzyżowa z 5 zrośniętymi kręgami, 3 przednio-środkowe kręgi ogonowe, 1 tylny kręg ogonowy, 3 łuki hemalne, 1 proksymalny koniec żebra szyjnego, wiele niekompletnych żeber, trzony kręgów ogonowych, prawa k. łopatkowo-krucza, lewa kość ramienna, promieniowa i łokciowa oraz lewa kość biodrowa, udowa, piszczelowa i strzałkowa i 1 kość skokowa i 2 kości śródstopia.

@@ Linia 9: / Linia 9: @@
   |dieta                  = roślinożerny
   |miejsce                = [[Argentyna]] - Neuquén
-<small>[[formacja]] [[La Amarga]]</small>
+<small>([[formacja]] [[La Amarga]])</small>
   |czas                   = {{Występowanie|125.77|121.4}}
 ok. 125,7-121,4 [[Ma]]<br>
@@ Linia 40: / Linia 40: @@
 ==Materiał kopalny==
-[[Plik:Amargasaurus skeletal by Gunnar Bivens.jpg|thumb|300px|right|Rekonstrukcja szkieletu ''Amargasaurus''. Na biało odnalezione elementy. Autor: Gunnar Bivens [https://www.deviantart.com/gunnarbivens/art/Amargasaurus-cazaui-Skeletal-881493762]]]
+[[Plik:Amargasaurus cazaui skeletal by Gunnar Bivens.png|thumb|300px|right|Rekonstrukcja szkieletu ''Amargasaurus''. Na biało odnalezione elementy. Autor: Gunnar Bivens [https://www.deviantart.com/gunnarbivens/art/Amargasaurus-cazaui-Skeletal-Mk-II-1026778432]]]
 [[Holotyp]] (MACN-N 15) to większa część szkieletu, a konkretniej: elementy czaszki, 22 artykułowane kręgi przedkrzyżowe połączone z czaszką i kością krzyżową, stosunkowo kompletne żebra, kość krzyżowa z 5 zrośniętymi kręgami, 3 przednio-środkowe kręgi ogonowe, 1 tylny kręg ogonowy, 3 łuki hemalne, 1 proksymalny koniec żebra szyjnego, wiele niekompletnych żeber, trzony kręgów ogonowych, prawa k. łopatkowo-krucza, lewa kość ramienna, promieniowa i łokciowa oraz lewa kość biodrowa, udowa, piszczelowa i strzałkowa i 1 kość skokowa i 2 kości śródstopia.

@@ Linia 5: / Linia 5: @@
   |nazwa                  =  ''Amargasaurus'' (amargazaur)
   |długość                = 13,5 m <ref name="Molina-Larramendi">Molina-Pérez, R., & Larramendi, A. (2020). "Dinosaur Facts and Figures: The Sauropods and Other Sauropodomorphs". Princeton University Press. </ref>
-  |wysokość               =
+  |wysokość               = 3 m (w biodrach) <ref name="Molina-Larramendi"></ref>
-  |masa                   = 4 t <ref name="Molina-Larramendi"></ref>
+  |masa                   = 3,5 t <ref name="Molina-Larramendi"></ref>
   |dieta                  = roślinożerny
   |miejsce                = [[Argentyna]] - Neuquén

@@ Linia 10: / Linia 10: @@
   |miejsce                = [[Argentyna]] - Neuquén
 <small>[[formacja]] [[La Amarga]]</small>
-  |czas                   = {{Występowanie|129.4|121.4}}
+  |czas                   = {{Występowanie|125.77|121.4}}
-,4-121,4 [[Ma]]<br>
+ok. 125,7-121,4 [[Ma]]<br>
 <small>[[wczesna kreda]] ([[barrem]])</small>
   |systematyka            = [[Dinosauria]]
@@ Linia 35: / Linia 35: @@
 [[Plik:DinosaursCalci.JPG|thumb|Zrekonstruowane szkielety ''Amargasaurus'' i ''Carnotaurus''. Fot. Notafly [https://commons.m.wikimedia.org/wiki/File:DinosaursCalci.JPG]]]
 ''Amargasaurus'' to wczesnokredowy [[zauropod]] zamieszkujący tereny obecnej Ameryki Południowej.
 ==Odkrycie==
@@ Linia 62: / Linia 59: @@
 ====Żagiel skórny====
-[[Plik:Amargasaurus reconstruction.jpg|thumb|Zapewne nieaktualna rekonstrukcja ''Amargasaurus'' z wyrostkami kolczystymi bez pokrycia ich skórą. Autor: Mario Lanzas [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Amargasaurus_reconstruction.jpg]]]
+[[Plik:Amargasaurus reconstruction.jpg|thumb|Zapewne nieaktualna rekonstrukcja ''Amargasaurus'' z wyrostkami kolczystymi pokrytymi keratyną. Autor: Mario Lanzas [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Amargasaurus_reconstruction.jpg]]]
-Pokrycie wyrostków kolczystych skórą zasugerował już Bailey w 1997 roku. Jego zdaniem wyrostki kolczyste u amagrazaura były podobne do tych u ''Dimetrodon''. U omawianego dinozaura wyrostki kolczyste były rozdwojone i tworzyły podwójny rząd biegnący wzdłuż szyi oraz grzbietu, a one byłyby pokryte skórą. Jednak Schwarz i in. (2007) uważają, wyrostki kolczyste były oprawione osłoną keratynową. Szczegółowe badanie histologii i budowy kręgów szyjnych ''Amargasaurus'' oraz nienazwanego [[Dicraeosauridae|dikreozauryda]] z formacji La Amarga przeprowadzone Cerdę i in. (2022) wykazało, że wyrostki nie były pokryte keratyną jak wcześniej sądzono, lecz prawdopodobnie skórą. Wyrostki na szyi były silnie ukrwione i nosiły ciągłe ślady wzrostu, co dodaje wiarygodności temu badaniu. Ich zdaniem rozmieszczenie przestrzenne i względna orientacja włókien Sharpeya sugerują obecność ważnego systemu więzadeł międzykolcowych, które być może łączyły kolejne wyrostki kolczyste. Więzadła te były rozmieszczone wzdłuż całej długości wyrostków kolczystych.
+Pokrycie wyrostków kolczystych skórą zasugerował już Bailey w 1997 roku. Jego zdaniem wyrostki kolczyste u amagrazaura były podobne do tych u ''Dimetrodon''. U omawianego dinozaura wyrostki kolczyste były rozdwojone i tworzyły podwójny rząd biegnący wzdłuż szyi oraz grzbietu, a one byłyby pokryte skórą. Jednak Schwarz i in. (2007) uważają, wyrostki kolczyste były oprawione osłoną keratynową. Szczegółowe badanie histologii i budowy kręgów szyjnych ''Amargasaurus'' oraz nienazwanego [[Dicraeosauridae|dikreozauryda]] z formacji La Amarga przeprowadzone Cerdę i in. (2022) wykazało, że wyrostki nie były pokryte keratyną jak wcześniej sądzono, lecz prawdopodobnie skórą. Wyrostki na szyi były silnie ukrwione i nosiły ciągłe ślady wzrostu, co dodaje wiarygodności temu badaniu. Ich zdaniem rozmieszczenie przestrzenne i względna orientacja włókien Sharpeya sugerują obecność ważnego systemu więzadeł, które być może łączyły kolejne wyrostki kolczyste. Więzadła te były rozmieszczone wzdłuż całej długości wyrostków kolczystych.
 ====Pneumatyzacja kręgów====
@@ Linia 77: / Linia 74: @@
 ==Paleośrodowisko==
 Amargazaur zamieszkiwał dobrze nawodnione lasy przybrzeżne z krótkimi, sezonowymi suszami. W formacji La Amarga odnaleziono również szczątki należące do [[tytanozaur]]ów, ''[[Amargatitanis]]'', ''[[Zapalasaurus]]'', [[noazauryd]]ów, [[tetanur]]ów, krokodyli oraz ssaków (Paul, 2010; Apesteguía, 2007).
 ==Spis gatunków==

@@ Linia 39: / Linia 39: @@
 ==Odkrycie==
 W lutym 1984 roku obyła się ósma ekspedycja w ramach projektu "Jurassic and Cretaceous Terrestrial Vertebrates of South America", wspieranego przez National Geographic Society. Kierował nią znany argentyński paleontolog [[José Bonaparte]]. Odnaleziono wówczas niekompletny szkielet nietypowego zauropoda. Dinozaur ten otrzymał nazwę ''Amargasaurus'' i został opisany w 1991 roku (Salgado i Bonaparte, 1991).
@@ Linia 62: / Linia 63: @@
 ====Żagiel skórny====
 [[Plik:Amargasaurus reconstruction.jpg|thumb|Zapewne nieaktualna rekonstrukcja ''Amargasaurus'' z wyrostkami kolczystymi bez pokrycia ich skórą. Autor: Mario Lanzas [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Amargasaurus_reconstruction.jpg]]]
-Pokrycie wyrostków kolczystych skórą zasugerował już Bailey w 1997 roku. Jego zdaniem wyrostki kolczyste u amagrazaura były podobne do tych u ''Dimetrodon''. U omawianego dinozaura wyrostki kolczyste były rozdwojone i tworzyły podwójny rząd biegnący wzdłuż szyi oraz grzbietu, a one byłyby pokryte skórą. Jednak Schwarz i in. (2007) uważają, wyrostki kolczyste były oprawione osłoną keratynową. Szczegółowe badanie histologii i budowy kręgów szyjnych ''Amargasaurus'' oraz nienazwanego [[Dicraeosauridae|dikreozauryda]] z formacji La Amarga przeprowadzone Cerdę i in. (2022) wykazało, że wyrostki nie były pokryte keratyną jak wcześniej sądzono, lecz prawdopodobnie skórą. Kolce na szyi były silnie ukrwione i nosiły ciągłe ślady wzrostu, co dodaje wiarygodności temu badaniu. Ich zdaniem rozmieszczenie przestrzenne i względna orientacja włókien Sharpeya sugerują obecność ważnego systemu więzadeł międzykolcowych, które być może łączyły kolejne wyrostki kolczyste. Więzadła te były rozmieszczone wzdłuż całej długości wyrostków kolczystych. Zróżnicowanie rozmieszczenia osteonów wtórnych wskazuje, że wyrostki kolczyste szyjne ''Amargasaurus'' były poddawane działaniu sił mechanicznych, które generowały większe naprężenia ściskające po przedniej stronie elementów.
+Pokrycie wyrostków kolczystych skórą zasugerował już Bailey w 1997 roku. Jego zdaniem wyrostki kolczyste u amagrazaura były podobne do tych u ''Dimetrodon''. U omawianego dinozaura wyrostki kolczyste były rozdwojone i tworzyły podwójny rząd biegnący wzdłuż szyi oraz grzbietu, a one byłyby pokryte skórą. Jednak Schwarz i in. (2007) uważają, wyrostki kolczyste były oprawione osłoną keratynową. Szczegółowe badanie histologii i budowy kręgów szyjnych ''Amargasaurus'' oraz nienazwanego [[Dicraeosauridae|dikreozauryda]] z formacji La Amarga przeprowadzone Cerdę i in. (2022) wykazało, że wyrostki nie były pokryte keratyną jak wcześniej sądzono, lecz prawdopodobnie skórą. Kolce na szyi były silnie ukrwione i nosiły ciągłe ślady wzrostu, co dodaje wiarygodności temu badaniu. Ich zdaniem rozmieszczenie przestrzenne i względna orientacja włókien Sharpeya sugerują obecność ważnego systemu więzadeł międzykolcowych, które być może łączyły kolejne wyrostki kolczyste. Więzadła te były rozmieszczone wzdłuż całej długości wyrostków kolczystych.
 ====Pneumatyzacja kręgów====
@@ Linia 71: / Linia 72: @@
 ==Systematyka==
 ''Amargasaurus'' należy do  [[Dicraeosauridae]] – jednej z rodzin w obrębie [[Diplodocoidea]]. Analiza filogenetyczna przeprowadzona przez Gallina i in. (2019) wykazała jego bliskie pokrewieństwo z ''[[Dicraeosaurus]]'' i ''[[Brachytrachelopan]]''.