Ampelosaurus - Historia wersji

Paweł o 09:22, 2 mar 2024

2024-03-02T09:22:04Z

Taurovenator o 18:24, 2 gru 2020

2020-12-02T18:24:08Z

Taurovenator o 18:23, 2 gru 2020

2020-12-02T18:23:46Z

Taurovenator o 18:23, 2 gru 2020

2020-12-02T18:23:31Z

Kamil Kamiński: /* ?A. sp. */

2018-10-29T18:51:58Z

‎?A. sp.

Kamil Kamiński o 18:51, 29 paź 2018

2018-10-29T18:51:09Z

Kamil Kamiński o 18:48, 29 paź 2018

2018-10-29T18:48:33Z

Kamil Kamiński: Utworzył nową stronę „{{DISPLAYTITLE:''Ampelosaurus''}} {| class="wikitable" style="background-color:CornSilk" | Autor: | Korekta: |- |Kamil Kamiński | |} ---- {| cl...”

2018-10-29T18:45:55Z

Utworzył nową stronę „{{DISPLAYTITLE:''Ampelosaurus''}} {| class="wikitable" style="background-color:CornSilk" | Autor: | Korekta: |- |Kamil Kamiński | |} ---- {| cl...”

Nowa strona

{{DISPLAYTITLE:''Ampelosaurus''}}

{| class="wikitable" style="background-color:CornSilk"
| Autor:
| Korekta:
|-
|[[Kamil Kamiński]]
|
|}


----

{| class="wikitable" style="text-align:left" align="left"
! colspan=2 | ''Ampelosaurus'' (ampelozaur)
|-
! '''Długość''':
| 15-16 m
|-
! '''Masa''':
| 2,5-8 t
|-
! '''[[Lokacje|Miejsce występowania]]''':
| [[Francja]] – department Aude

([[formacja]] [[Marnes Rouges Inférieures]])
|-
! '''[[Czas|Czas występowania]]'''
|ok. 75-69 [[Ma]]
 [[późna kreda]] (późny [[kampan]] - wczesny [[mastrycht]])
|-
! '''Systematyka'''
| [[Dinosauria]]

[[Saurischia]]

[[Sauropoda]]

[[Eusauropoda]]

[[Neosauropoda]]

[[Macronaria]]

[[Titanosauriformes]]

[[Somphospondyli]]

[[Titanosauria]]

[[Lithostrotia]]

?[[Saltasauridae]] / [[Nemegtosauridae]]

?[[Opisthocoelicaudinae]]
|-
| colspan=2 |[[Plik: AmpelosaurusDB.jpg|400px]]
Rekonstrukcja. Autor: ДиБгд.

[https://commons.wikimedia.org/wiki/File:AmpelosaurusDB.jpg].
|-
|}

==Wstęp==
''Ampelosaurus'' to [[rodzaj]] [[Sauropoda|zauropoda]] z późnej kredy z terenu dzisiejszej Francji. W porównaniu do dzisiejszych zwierząt wydaje się ogromny, w rzeczywistości był to jednak stosunkowo niewielki zauropod. Od roku 1989 znaleziono ponad 500 kości tego zwierzęcia, co sprawia, że jest to jeden z lepiej poznanych europejskich przedstawicieli tej grupy dinozaurów.

==Etymologia==
[[Plik: Ampelosaurus_mount_4.JPG|300px|thumb|right|Zrekonstruowany szkielet. Autor zdjęcia: Jens Lallensack. [https://en.wikipedia.org/wiki/Ampelosaurus#/media/File:Ampelosaurus_mount_4.JPG].]]
Nazwa ''Ampelosaurus'' pochodzi od greckiego słowa ''ampelous'', oznaczającego „winnica”, oraz ''sauros'' („gad”, „jaszczur”). Nawiązuje ona do faktu, że niedaleko miejsca znalezienia szczątków ampelozaura znajduje się winnica Blanquette de Limoux. Epitet gatunkowy ''atacis'' wywodzi się od rzeki Atax.

==Materiał kopalny==
[[Holotyp]] (MDE-C-3-247) to trzy kręgi grzbietowe.

Jak już wspomniano, odkryto ponad 500 kości ampelozaura, które pozwalają na odtworzenie większości szkieletu. Znane są fragmenty czaszki (m.in. puszka mózgowa, zęby i częściowa żuchwa), po kilka kręgów szyjnych, grzbietowych i krzyżowych oraz co najmniej dwadzieścia kręgów ogonowych, łopatki, kości krucze, kości kończyn przednich i tylnych, kości miednicy i osteodermy. Le Loeuff (2005) wspomina o dalszych szczątkach, w tym pierwszym artykułowanym szkielecie ''Ampelosaurus'', jednak nie zostały one jeszcze wypreparowane, ani tym bardziej opisane.

==Historia odkryć i badań==
[[Plik: Ampelosaurus_atacis_skull.JPG|300px|thumb|right|Fragmenty czaszki. Autor zdjęcia: Ghedoghedo. [https://en.wikipedia.org/wiki/Ampelosaurus#/media/File:Ampelosaurus_atacis_skull.JPG].]]

Pierwsze szczątki ampelozaura odkryto w 1989 r. Sześć lat później został on oficjalnie nazwany i skrótowo opisany Jean Le Loeufa. Ten sam autor w 2005 r. dokonał pełniejszego opisu znanych wówczas szczątków. W kolejnych latach prowadzono m.in. badania histologiczne kości ampelozaura (Klein i in., 2012). W 2013 r. Knoll i współpracownicy opisali puszkę mózgową ''Ampelosaurus'' sp.

==Budowa==
Czaszka ampelozaura przypominała czaszki innych tytanozaurów, jak ''[[Antarctosaurus]] wichmannianus''. Charakteryzowała się wąskim oknem nadskroniowym i grubymi kośćmi ciemieniowymi, tworzącymi wyraźne wzniesienie i silny grzebień karkowy. Zachowany ząb mierzył 21 mm długości i 6 mm szerokości, a swoim kształtem przypominał liść wierzby (Le Loeuff, 1995). Przednie kręgi szyjne miały wydłużone trzony, a centra tylnych były znacznie krótsze. Wszystkie były opistoceliczne (wklęsłe z tyłu), podobnie jak kręgi grzbietowe. Te drugie charakteryzowały się wyraźnymi pleurocelami (bocznymi otworami pneumatycznymi). Podobnie jak w przypadku kręgów szyjnych różniły się długością w zależności od położenia – przednie były znacznie krótsze od tych znajdujących się bliżej miednicy. Kręgi ogonowe cechowały się coraz niższymi i proporcjonalnie dłuższymi trzonami w miarę zbliżania się do końca ogona. Kość ramienna była masywna i miała bardzo silnie rozszerzone końce. W przeciwieństwie do niej, kość łokciowa odznaczała się raczej smukłą budową. Kości udowe ampelozaura są jednymi z jego najczęściej spotykanych szczątków, ale nie wyróżniają się żadnymi szczególnymi cechami. Były one przednio-bocznie spłaszczone (Le Loeuff, 2005). Największa znana kość udowa mierzyła ok. 110 cm (Klein i in., 2012). Znaleziono również osteodermy pokrywające ciało omawianego zauropoda. Były one zróżnicowane pod względem kształtów – miały postać kolców, płytek i bulwiastych tarcz (Le Loeuff, 1995).
[[Plik: Ampelosaurus_atacis_skull.JPG|300px|thumb|right|Fragmenty czaszki. Autor zdjęcia: Ghedoghedo. [https://en.wikipedia.org/wiki/Ampelosaurus#/media/File:Ampelosaurus_atacis_skull.JPG].]]

==Tempo wzrostu==
W 2012 r. Klein i in. przeprowadzili badania histologiczne kości ampelozaura. Okazało się, że rósł on podobnie do bardziej [[takson bazalny|bazalnych]] zauropodów, choć wolniej, o czym świadczy dobrze zorganizowana struktura kości przed osiągnięciem dojrzałości płciowej. Po tym punkcie ontogenezy mikrostruktura kości ampelozaura różni się już znacznie od bardziej bazalnych zauropodów. Brak jest wyraźnych śladów wzrostu, co oznacza, że był on powolny i nieprzerwany. Okres wzrostu po osiągnięciu dojrzałości płciowej wydaje się być skrócony.

==?''A.'' sp.==
[[Plik: Ampelosaurus_long_bones.JPG|300px|thumb|right|Kości ampelozaura przechowywane w muzeum we Francji. Autor zdjęcia: Jens Lallensack. [https://en.wikipedia.org/wiki/Ampelosaurus#/media/File:Ampelosaurus_long_bones.JPG].]]
W 2013 r. Knoll i in. opisali puszkę mózgową tytanozaura (MCCM-HUE-8741). Przypominała ona analogiczny region czaszki ''Ampelosaurus atacis'', jednak różniła się kilkoma cechami, takimi jak m.in. większy stopień grzbietowo-brzusznego spłaszczenia. Dlatego została ona opisana jako ''Ampelosaurus'' sp. Dobry stopień zachowania skamieniałości umożliwił badania za pomocą tomografii komputerowej. Chociaż tytanozaury były zaawansowanymi przedstawicielami zauropodów, to poziom organizacji paleoneurologicznej był w ich przypadku bardzo niski. ''Ampelosaurus'' sp wykazywał m.in. zredukowaną morfologię błędnika w porównaniu z bardziej prymitywnym ewolucyjnie [[Girafatitan|żyrafa tytanem]]. Wg Knolla i współpracowników wynikało to prawdopodobnie ze zredukowanego zakresu ruchów głowy.

==Paleoekologia==
[[Plik: AmpelosaurusScale.png|300px|thumb|right|Porównanie wielkości ampelozaura i człowieka. Autor: IJReid. [https://en.wikipedia.org/wiki/Ampelosaurus#/media/File:AmpelosaurusScale.png].]]
W osadach formacji [[Marnes Rouges Inférieures]], oprócz ampelozaura, znaleziono również szczątki jego krewniaka ''[[Lirainosaurus]]'' i ornitopoda ''[[Rhabdodon]]'', a także krokodylomorfów, żółwi, pterozaurów i prymitywnych ptaków. Nie odnaleziono jak dotąd większych [[Theropoda|teropodów]], które mogłyby być głównymi wrogami ''Ampelosaurus''. Znane są natomiast zęby bliżej nieokreślonego [[Dromaeosauridae|dromeozauryda]] (Le Loeuff, 2005).

==Spis gatunków==
{| class="wikitable"
|{{V|''Ampelosaurus''}}
|{{Kpt|[[Jean Le Loeuff}}, [[1995]]
|-
|{{V|''A. atacis''}}
|{{Kpt|[[Jean Le Loeuff}}, [[1995]]
|-
|}

==Bibliografia==
Benson, R. B. J., Campione, N. E., Carrano, M. T., Mannion, P. D., Sullivan, C., Upchurch, P. & Evans, D. C. (2014) "Rates of Dinosaur Body Mass Evolution Indicate 170 Million Years of Sustained Ecological Innovation on the Avian Stem Lineage" PLoS Biology, 12(5), e1001853. [[doi:10.1371/journal.pbio.1001853]].

Klein, N., Sander, P. M., Stein, K., Le Loeuff, J., Carballido, J. L., Buffetaut, E. (2012). "Modified Laminar Bone in Ampelosaurus atacis and Other Titanosaurs (Sauropoda): Implications for Life History and Physiology". PLoS ONE. 7 (5): e36907 [[doi:10.1371/journal.pone.0036907]].

Knoll, F., Ridgely, R. C., Ortega, F., Sanz, J. L., Witmer, L. M. (2013). "Neurocranial Osteology and Neuroanatomy of a Late Cretaceous Titanosaurian Sauropod from Spain (Ampelosaurus sp.)". PLoS ONE. 8 (1): e54991. [[doi:10.1371/journal.pone.0054991]].

Le Loeuff, J. (1995). "Ampelosaurus atacis (nov. gen., nov. sp.), un nouveau Titanosauridae (Dinosauria, Sauropoda) du Crétacé supérieur de la Haute Vallée de l'Aude (France)".Comptes Rendus de l'Académie des Sciences. IIa. 321: 693–699.

Le Loeuff, J. (2005). "Osteology of Ampelosaurus atacis (Titanosauria) from Southern France": W: Tidwell, V. & Carpenter, K., eds. (2005). Thunder-Lizards: The Sauropodomorph Dinosaurs. Bloomington: Indiana University Press. 115–137

Paul, G.S. (2010). “The Princeton Field Guide to Dinosaurs”. Princeton University Press, 207.


[[Kategoria:Dinosauria]]
[[Kategoria:Saurischia]]
[[Kategoria:Sauropoda]]
[[Kategoria:Macronaria]]
[[Kategoria:Somphospondyli]]
[[Titanosauria]]
[[Kategoria:Europa]]
[[Kategoria:Mezozoik]]
[[Kategoria:Kreda]]
[[Kategoria:Kampan]]
[[Kategoria:Mastrycht]]

@@ Linia 120: / Linia 120: @@
 [[Kategoria:Dinosauria]]
 [[Kategoria:Saurischia]]
 [[Kategoria:Sauropoda]]
 [[Kategoria:Macronaria]]
 [[Kategoria:Somphospondyli]]
 [[Kategoria:Europa]]
 [[Kategoria:Francja]]

@@ Linia 125: / Linia 125: @@
 [[Kategoria:Titanosauria]]
 [[Kategoria:Europa]]
 [[Kategoria:Mezozoik]]
 [[Kategoria:Kreda]]
 [[Kategoria:Kampan]]
 [[Kategoria:Mastrycht]]

@@ Linia 88: / Linia 88: @@
 ==?''A.'' sp.==
 [[Plik: Ampelosaurus_long_bones.JPG|300px|thumb|right|Kości ampelozaura przechowywane w muzeum we Francji. Autor zdjęcia: Jens Lallensack. [https://en.wikipedia.org/wiki/Ampelosaurus#/media/File:Ampelosaurus_long_bones.JPG].]]
-W 2013 r. Knoll i in. opisali puszkę mózgową tytanozaura (MCCM-HUE-8741). Przypominała ona analogiczny region czaszki ''Ampelosaurus atacis'', jednak różniła się kilkoma cechami, takimi jak m.in. większy stopień grzbietowo-brzusznego spłaszczenia. Dlatego została ona opisana jako ''Ampelosaurus'' sp. Dobry stopień zachowania skamieniałości umożliwił badania za pomocą tomografii komputerowej. Chociaż tytanozaury były zaawansowanymi przedstawicielami zauropodów, to poziom organizacji paleoneurologicznej był w ich przypadku bardzo niski. ''Ampelosaurus'' sp wykazywał m.in. zredukowaną morfologię błędnika w porównaniu z bardziej prymitywnym ewolucyjnie [[Girafatitan|żyrafa tytanem]]. Wg Knolla i współpracowników wynikało to prawdopodobnie ze zredukowanego zakresu ruchów głowy.
+W 2013 r. Knoll i in. opisali puszkę mózgową tytanozaura (MCCM-HUE-8741). Przypominała ona analogiczny region czaszki ''Ampelosaurus atacis'', jednak różniła się kilkoma cechami, takimi jak m.in. większy stopień grzbietowo-brzusznego spłaszczenia. Dlatego została ona opisana jako ''Ampelosaurus'' sp. Dobry stopień zachowania skamieniałości umożliwił badania za pomocą tomografii komputerowej. Chociaż tytanozaury były zaawansowanymi przedstawicielami zauropodów, to poziom organizacji paleoneurologicznej był w ich przypadku bardzo niski. ''Ampelosaurus'' sp wykazywał m.in. zredukowaną morfologię błędnika w porównaniu z bardziej prymitywnym ewolucyjnie [[Giraffatitan|żyrafatytanem]]. Wg Knolla i współpracowników wynikało to prawdopodobnie ze zredukowanego zakresu ruchów głowy.
 ==Paleoekologia==

@@ Linia 75: / Linia 75: @@
 ==Historia odkryć i badań==
-[[Plik:Ampelosaurus_hand_skeleton2.JPG|300px|thumb|right|Zrekonstruowana kończyna przednia. Autor zdjęcia: Jens Lallensack. [https://en.wikipedia.org/wiki/Ampelosaurus#/media/File:Ampelosaurus_hand_skeleton2.JPG].]]
+[[Plik:Ampelosaurus_osteoderm.JPG|300px|thumb|right|Skamieniała osteoderma zmpelozaura. Autor zdjęcia: Jens Lallensack. [https://en.wikipedia.org/wiki/Ampelosaurus#/media/File:Ampelosaurus_osteoderm.JPG].]]
 Pierwsze szczątki ampelozaura odkryto w 1989 r. Sześć lat później został on oficjalnie nazwany i skrótowo opisany Jean Le Loeufa. Ten sam autor w 2005 r. dokonał pełniejszego opisu znanych wówczas szczątków. W kolejnych latach prowadzono m.in. badania histologiczne kości ampelozaura (Klein i in., 2012). W 2013 r. Knoll i współpracownicy opisali puszkę mózgową ''Ampelosaurus'' sp.
@@ Linia 123: / Linia 123: @@
 [[Kategoria:Macronaria]]
 [[Kategoria:Somphospondyli]]
-[[Titanosauria]]
+[[Kategoria:Titanosauria]]
 [[Kategoria:Europa]]
 [[Kategoria:Mezozoik]]

@@ Linia 75: / Linia 75: @@
 ==Historia odkryć i badań==
-[[Plik: Ampelosaurus_atacis_skull.JPG|300px|thumb|right|Fragmenty czaszki. Autor zdjęcia: Ghedoghedo. [https://en.wikipedia.org/wiki/Ampelosaurus#/media/File:Ampelosaurus_atacis_skull.JPG].]]
+[[Plik:Ampelosaurus_hand_skeleton2.JPG|300px|thumb|right|Zrekonstruowana kończyna przednia. Autor zdjęcia: Jens Lallensack. [https://en.wikipedia.org/wiki/Ampelosaurus#/media/File:Ampelosaurus_hand_skeleton2.JPG].]]
 Pierwsze szczątki ampelozaura odkryto w 1989 r. Sześć lat później został on oficjalnie nazwany i skrótowo opisany Jean Le Loeufa. Ten sam autor w 2005 r. dokonał pełniejszego opisu znanych wówczas szczątków. W kolejnych latach prowadzono m.in. badania histologiczne kości ampelozaura (Klein i in., 2012). W 2013 r. Knoll i współpracownicy opisali puszkę mózgową ''Ampelosaurus'' sp.
@@ Linia 97: / Linia 97: @@
 {| class="wikitable"
 |{{V|''Ampelosaurus''}}
-|{{Kpt|[[Jean Le Loeuff}},  [[1995]]
+|{{Kpt|[[Jean Le Loeuff]]}},  [[1995]]
 |-
 |{{V|''A. atacis''}}
-|{{Kpt|[[Jean Le Loeuff}},  [[1995]]
+|{{Kpt|[[Jean Le Loeuff]]}},  [[1995]]
 |-
 |}