Ankylosaurus - Historia wersji

Kamil Kamiński o 20:56, 26 lis 2024

2024-11-26T20:56:06Z

Kamil Kamiński o 20:49, 26 lis 2024

2024-11-26T20:49:21Z

Kamil Kamiński o 20:34, 26 lis 2024

2024-11-26T20:34:44Z

Kamil Kamiński o 20:26, 26 lis 2024

2024-11-26T20:26:07Z

Kamil Kamiński: /* Budowa i paleobiologia */

2024-11-26T20:19:57Z

‎Budowa i paleobiologia

Kamil Kamiński o 20:57, 25 lis 2024

2024-11-25T20:57:14Z

Kamil Kamiński o 20:22, 24 lis 2024

2024-11-24T20:22:21Z

Paweł o 15:30, 17 lis 2023

2023-11-17T15:30:45Z

Kamil Kamiński: /* Budowa i paleobiologia */ literówki

2017-09-24T16:42:49Z

‎Budowa i paleobiologia: literówki

Kamil Kamiński: /* Budowa i paleobiologia */

2017-09-24T16:42:14Z

‎Budowa i paleobiologia

@@ Linia 62: / Linia 62: @@
 Ankylozaur był największym z przedstawicieli [[Ankylosauria]]. Carpenter (2004) oszacował największego osobnika na 6,25 m długości i 1,7 m wysokości, natomiast Vickaryous i in. (2004) oceniają ankylozaura na 8-9 m. Wg Arbour i Mallona (2017) największy okaz (CMN 8880) mierzył 7,56-9,99 m. Dwa mniejsze osobniki (AMNH 5895 i AMNH 5214) mogły osiągać długość w granicach 6-8 m. Masa CMN 8880 mogła wynosić 5,91-9,99 t. Mniejsze osobniki ważyły prawdopodobnie ok. 3,5-6 t.
-''Ankylosaurus'' przypominał inne [[ankylozauryd]]y, lecz kilka cech go wyróżnia. Trójkątna w widoku z góry czaszka miała nawet 67 cm długości i 77 cm szerokości (Arbour i Mallon, 2017). Nozdrza były skierowane na boki i cofnięte. Charakterystyczna była ornamentacja czaszki i duża liczba niewielkich zębów. Po 34-36 w kości szczękowej).  Rogi po bokach czaszki były dobrze rozwinięte. Cechą plezjomorficzną jest niska żuchwa. Ogon był stosunkowo krótki i zakończony wielką buławą. Wyrostki kolczyste w końcowej części ogona są w widoku z góry zaokrąglone - U-kształtne, inaczej niż V-kształtne u innych ankylozaurydów (por. np.  Arbour i Currie, 2013, ryc. 14). Osteodermy były raczej płaskie z niewielkim kilem położonym przeważnie blisko brzegu (czego nie uwzględnia większość rekonstrukcji). Największe miały aż 35,5 cm średnicy a najmniejsze ok. 1 cm. Dokładne ułożenie osteoderm nie jest znane. Prawdopodobnie pancerz grzbietowy przypominał opancerzenie ''[[Scolosaurus]]'' i złożony był z 4 lub 5 poprzecznych rzędów osteoderm, oddzielonych fałdami skóry. Szyję chroniły dwa półpierścienie. W kierunku ogona osteodermy zapewne stawały się mniejsze. Po bokach ciała, w okolicach miednicy, znajdowały się osteodermy o innym kształcie, z wysokim kilem i trójkątne w widoku bocznym (Arbour i Mallon., 2017; zob. rys. obok).
+''Ankylosaurus'' przypominał inne [[ankylozauryd]]y, lecz kilka cech go wyróżnia. Trójkątna w widoku z góry czaszka miała nawet 67 cm długości i 77 cm szerokości (Arbour i Mallon, 2017). Nozdrza były skierowane na boki i cofnięte. Charakterystyczna była ornamentacja czaszki i duża liczba niewielkich zębów. Po 34-36 w kości szczękowej).  Rogi po bokach czaszki były dobrze rozwinięte. Cechą plezjomorficzną jest niska żuchwa. Ogon był stosunkowo krótki i zakończony wielką buławą. Wyrostki kolczyste w końcowej części ogona są w widoku z góry zaokrąglone - U-kształtne, inaczej niż V-kształtne u innych ankylozaurydów (por. np.  Arbour i Currie, 2013, ryc. 14).
 [[Plik:Ankylosaurus_by_fredthedinosaurman.jpg|300px|thumb|right|Rekonstrukcja. Autor: Fred Wierum [http://fredthedinosaurman.deviantart.com/art/Ankylosaurus-547164752].]]

← poprzednia wersja		Wersja z 20:49, 26 lis 2024
Linia 70:		Linia 70:

	''Ankylosaurus'' miał wszystkie charakterystyczne cechy swojej rodziny: wierzch ciała - od szerokiego dzioba po nasadę ogona - pokryty był grubymi osteodermami. Nawet jeśli drapieżnik przełamał by tę barierę, musiał przewrócić tego masywnego gada na grzbiet - pod warunkiem, że ofiara nie przywarła płasko do ziemi. Wywrócony ankylozaur był łatwym łupem, żałośnie wijącym się na polu walki. Jego słaby punkt, brzuch, był całkowicie pozbawiony osłony. Pozbawiony możliwości szybkiej ucieczki ze względu na krótkie nogi, ankylozaur musiał wykształcić jakąś metodę obrony. Kostna maczuga wielkości dużej walizki podcinała przeciwnika lub gruchotała jego kości. Siłę uderzenia dodatkowo wzmacniały zrośnięte przy końcu zwieńczonego buławą ogona kręgi działające usztywniająco. Cały cios napędzany był potężnymi mięśniami u nasady, które zazwyczaj odpowiadały za cofanie nogi. Można więc śmiało powiedzieć, że ankylozaur był żywym czołgiem mezozoiku, który mógł stawić czoło tyranozaurowi i nanotyranowi.		''Ankylosaurus'' miał wszystkie charakterystyczne cechy swojej rodziny: wierzch ciała - od szerokiego dzioba po nasadę ogona - pokryty był grubymi osteodermami. Nawet jeśli drapieżnik przełamał by tę barierę, musiał przewrócić tego masywnego gada na grzbiet - pod warunkiem, że ofiara nie przywarła płasko do ziemi. Wywrócony ankylozaur był łatwym łupem, żałośnie wijącym się na polu walki. Jego słaby punkt, brzuch, był całkowicie pozbawiony osłony. Pozbawiony możliwości szybkiej ucieczki ze względu na krótkie nogi, ankylozaur musiał wykształcić jakąś metodę obrony. Kostna maczuga wielkości dużej walizki podcinała przeciwnika lub gruchotała jego kości. Siłę uderzenia dodatkowo wzmacniały zrośnięte przy końcu zwieńczonego buławą ogona kręgi działające usztywniająco. Cały cios napędzany był potężnymi mięśniami u nasady, które zazwyczaj odpowiadały za cofanie nogi. Można więc śmiało powiedzieć, że ankylozaur był żywym czołgiem mezozoiku, który mógł stawić czoło tyranozaurowi i nanotyranowi.
		+	[[Plik:Ankylosaurus_armor.png\|300px\|thumb\|right\|Prawdopodobne ułożenie osteoderm ankylozaura w widoku od góry. Źródło: Arbour i Mallon, 2017 [https://www.facetsjournal.com/doi/10.1139/facets-2017-0063].]]

	''Ankylosaurus'' był rzadkim elementem swojego środowiska. Prawdopodobnie preferował wyżyny, oddalone od podmokłych ternów. Żył obok takich dinozaurów, jak np. ''[[Tyrannosaurus]]'', ''[[Triceratops]]'' czy ''[[Pachycephalosaurus]]''.		''Ankylosaurus'' był rzadkim elementem swojego środowiska. Prawdopodobnie preferował wyżyny, oddalone od podmokłych ternów. Żył obok takich dinozaurów, jak np. ''[[Tyrannosaurus]]'', ''[[Triceratops]]'' czy ''[[Pachycephalosaurus]]''.

@@ Linia 1: / Linia 1: @@
 {{DISPLAYTITLE:''Ankylosaurus''}}
 <small>
@@ Linia 61: / Linia 60: @@
 ==Budowa i paleobiologia==
-Ankylozaur był największym z przedstawicieli [[Ankylosauria]]. Carpenter (2004) oszacował największego osobnika na 6,25 m długości i 1,7 m wysokości, natomiast Vickaryous i in. (2004) oceniają ankylozaura na 8-9 m. Wg Arbour i Mallona (2017) największy okaz (CMN 8880) mierzył 7,56-9,99 m. Masa mogła wynosić 7,95-9,99 t.
+Ankylozaur był największym z przedstawicieli [[Ankylosauria]]. Carpenter (2004) oszacował największego osobnika na 6,25 m długości i 1,7 m wysokości, natomiast Vickaryous i in. (2004) oceniają ankylozaura na 8-9 m. Wg Arbour i Mallona (2017) największy okaz (CMN 8880) mierzył 7,56-9,99 m. Dwa mniejsze osobniki (AMNH 5895 i AMNH 5214) mogły osiągać długość w granicach 6-8 m. Masa CMN 8880 mogła wynosić 5,91-9,99 t. Mniejsze osobniki ważyły prawdopodobnie ok. 3,5-6 t.
 ''Ankylosaurus'' przypominał inne [[ankylozauryd]]y, lecz kilka cech go wyróżnia. Trójkątna w widoku z góry czaszka miała nawet 67 cm długości i 77 cm szerokości (Arbour i Mallon, 2017). Nozdrza były skierowane na boki i cofnięte. Charakterystyczna była ornamentacja czaszki i duża liczba niewielkich zębów. Po 34-36 w kości szczękowej).  Rogi po bokach czaszki były dobrze rozwinięte. Cechą plezjomorficzną jest niska żuchwa. Ogon był stosunkowo krótki i zakończony wielką buławą. Wyrostki kolczyste w końcowej części ogona są w widoku z góry zaokrąglone - U-kształtne, inaczej niż V-kształtne u innych ankylozaurydów (por. np.  Arbour i Currie, 2013, ryc. 14). Osteodermy były raczej płaskie z niewielkim kilem położonym przeważnie blisko brzegu (czego nie uwzględnia większość rekonstrukcji). Największe miały aż 35,5 cm średnicy a najmniejsze ok. 1 cm. Dokładne ułożenie osteoderm nie jest znane. Prawdopodobnie pancerz grzbietowy przypominał opancerzenie ''[[Scolosaurus]]'' i złożony był z 4 lub 5 poprzecznych rzędów osteoderm, oddzielonych fałdami skóry. Szyję chroniły dwa półpierścienie. W kierunku ogona osteodermy zapewne stawały się mniejsze. Po bokach ciała, w okolicach miednicy, znajdowały się osteodermy o innym kształcie, z wysokim kilem i trójkątne w widoku bocznym (Arbour i Mallon., 2017; zob. rys. obok).

@@ Linia 22: / Linia 22: @@
 |-
 ! '''Długość''':
-| 6,25-10 m
+| 6-10 m
 |-
 ! '''Masa''':
-| 8-10 t
+| 6-10 t
 |-

@@ Linia 61: / Linia 61: @@
 ==Budowa i paleobiologia==
-Ankylozaur był największym z przedstawicieli [[Ankylosauria]]. Carpenter (2004) oszacował największego osobnika na 6,25 m długości i 1,7 m wysokości, natomiast Vickaryous i in. (2004) oceniają ankylozaura na 8-9 m. Wg Arbour i Mallona (2017) największy okaz (CMN 8880) mierzył 7,56-9,99 m. Masa mogła wynosić 7,95-9,99 t. ''Ankylosaurus'' przypominał inne [[ankylozauryd]]y, lecz kilka cech go wyróżnia. Trójkątna w widoku z góry czaszka miała nawet 67 cm długości i 77 cm szerokości (Arbour i Mallon, 2017). Nozdrza były skierowane na boki i cofnięte. Charakterystyczna była ornamentacja czaszki i duża liczba niewielkich zębów. Po 34-36 w kości szczękowej).  Rogi po bokach czaszki były dobrze rozwinięte. Cechą plezjomorficzną jest niska żuchwa. Ogon był stosunkowo krótki i zakończony wielką buławą. Wyrostki kolczyste w końcowej części ogona są w widoku z góry zaokrąglone - U-kształtne, inaczej niż V-kształtne u innych ankylozaurydów (por. np.  Arbour i Currie, 2013, ryc. 14). Osteodermy były raczej płaskie z niewielkim kilem położonym przeważnie blisko brzegu (czego nie uwzględnia większość rekonstrukcji). Największe miały aż 35,5 cm średnicy a najmniejsze ok. 1 cm. Dokładne ułożenie osteoderm nie jest znane. Prawdopodobnie pancerz grzbietowy przypominał opancerzenie ''[[Scolosaurus]]'' i złożony był z 4 lub 5 poprzecznych rzędów osteoderm, oddzielonych fałdami skóry. Szyję chroniły dwa półpierścienie.
+Ankylozaur był największym z przedstawicieli [[Ankylosauria]]. Carpenter (2004) oszacował największego osobnika na 6,25 m długości i 1,7 m wysokości, natomiast Vickaryous i in. (2004) oceniają ankylozaura na 8-9 m. Wg Arbour i Mallona (2017) największy okaz (CMN 8880) mierzył 7,56-9,99 m. Masa mogła wynosić 7,95-9,99 t.
 [[Plik:Ankylosaurus_by_fredthedinosaurman.jpg|300px|thumb|right|Rekonstrukcja. Autor: Fred Wierum [http://fredthedinosaurman.deviantart.com/art/Ankylosaurus-547164752].]]

@@ Linia 22: / Linia 22: @@
 |-
 ! '''Długość''':
-| 6,25-9 m
+| 6,25-10 m
 |-
 ! '''Masa''':
-| ok. ?6 t
+| 8-10 t
 |-
@@ Linia 61: / Linia 61: @@
 ==Budowa i paleobiologia==
-Ankylozaur był największym z przedstawicieli [[Ankylosauria]]. Przypominał inne [[ankylozauryd]]y, lecz kilka cech go wyróżnia. Trójkątna w widoku z góry czaszka miała nawet 64,5 cm długości i 74,5 cm szerokości. Nozdrza były skierowane na boki. Charakterystyczna była ornamentacja czaszki i duża liczba zębów. Rogi po bokach czaszki były dobrze rozwinięte. Cechą plezjomorficzną jest niska żuchwa. Ogon był stosunkowo krótki i zakończony wielką buławą. Wyrostki kolczyste w końcowej części ogona są w widoku z góry zaokrąglone - U-kształtne, inaczej niż V-kształtne u innych ankylozaurydów (por. np.  Arbour i Currie, 2013, ryc. 14). Osteodermy były raczej płaskie z niewielkim kilem położonym przeważnie blisko brzegu (czego nie uwzględnia większość rekonstrukcji). Największe miały aż 35,5 cm średnicy a najmniejsze ok. 1 cm. Dokładne ułożenie osteoderm nie jest znane.
+Ankylozaur był największym z przedstawicieli [[Ankylosauria]]. Carpenter (2004) oszacował największego osobnika na 6,25 m długości i 1,7 m wysokości, natomiast Vickaryous i in. (2004) oceniają ankylozaura na 8-9 m. Wg Arbour i Mallona (2017) największy okaz (CMN 8880) mierzył 7,56-9,99 m. Masa mogła wynosić 7,95-9,99 t. ''Ankylosaurus'' przypominał inne [[ankylozauryd]]y, lecz kilka cech go wyróżnia. Trójkątna w widoku z góry czaszka miała nawet 67 cm długości i 77 cm szerokości (Arbour i Mallon, 2017). Nozdrza były skierowane na boki i cofnięte. Charakterystyczna była ornamentacja czaszki i duża liczba niewielkich zębów. Po 34-36 w kości szczękowej).  Rogi po bokach czaszki były dobrze rozwinięte. Cechą plezjomorficzną jest niska żuchwa. Ogon był stosunkowo krótki i zakończony wielką buławą. Wyrostki kolczyste w końcowej części ogona są w widoku z góry zaokrąglone - U-kształtne, inaczej niż V-kształtne u innych ankylozaurydów (por. np.  Arbour i Currie, 2013, ryc. 14). Osteodermy były raczej płaskie z niewielkim kilem położonym przeważnie blisko brzegu (czego nie uwzględnia większość rekonstrukcji). Największe miały aż 35,5 cm średnicy a najmniejsze ok. 1 cm. Dokładne ułożenie osteoderm nie jest znane. Prawdopodobnie pancerz grzbietowy przypominał opancerzenie ''[[Scolosaurus]]'' i złożony był z 4 lub 5 poprzecznych rzędów osteoderm, oddzielonych fałdami skóry. Szyję chroniły dwa półpierścienie.
 [[Plik:Ankylosaurus_by_fredthedinosaurman.jpg|300px|thumb|right|Rekonstrukcja. Autor: Fred Wierum [http://fredthedinosaurman.deviantart.com/art/Ankylosaurus-547164752].]]
@@ Linia 84: / Linia 84: @@
 - AMNH 5214 – praktycznie kompletna czaszka z żuchwą, żebra, 7 kręgów ogonowych z maczugą, kości ramienne, kulszowa, udowa, strzałka, IV kość śródstopia (niewymieniona w Arbour i Currie, 2015) i osteodermy.
-- NMC 8880 – czaszka z żuchwą, należąca do największego osobnika, oszacowanego przez  Carpentera na 6,25 m dł. i 1,7 m wys. (natomiast Vickaryous i in. szacują ankylozaura na 8-9 m).
+- NMC 8880 – czaszka z żuchwą, należąca do największego osobnika
 - CCM V03 - zrośnięte kręgi ogonowe.
@@ Linia 131: / Linia 131: @@
 [[Kategoria:Kreda]]
 [[Kategoria:Mastrycht]]

@@ Linia 11: / Linia 11: @@
 | [[Łukasz Czepiński]]
 [[Marcin Szermański]]
 |}
 </small>
@@ Linia 86: / Linia 88: @@
 - CCM V03 - zrośnięte kręgi ogonowe.
-Pozostały materiał to osteodermy: BMNH R7994 (=AMNH 5866, osteodermy pochodzące z [[holotyp]]u ''[[Dynamosaurus]]''), AMNH 77, MOR 1159, MOR 1197, RSM P99.1 i RSM P99.4 oraz YPM (nieskatalogowany).
+Pozostały materiał to osteodermy: BMNH R7994 (=AMNH 5866, osteodermy pochodzące z [[holotyp]]u ''[[Dynamosaurus]]''), AMNH 77, MOR 1159, MOR 1197, RSM P99.1 i RSM P99.4,  UW 26294 i UW 27418 oraz YPM (nieskatalogowany). Znane są także pojedyncze zęby (UCMP 120195, UCMP 124399, UW 26291 i UW26293).
-Lokalizacje: [[USA]] - Wyoming ([[formacja]] [[Lance]]), Montana (formacja [[Hell Creek]]) i [[Kanada]] - Alberta (formacja [[Scollard]]) i Saskatchewan (formacja [[Frenchman]])
+Lokalizacje: [[USA]] - Wyoming ([[formacja]] [[Lance]] i [[Ferris]]), Montana (formacja [[Hell Creek]]) i [[Kanada]] - Alberta (formacja [[Scollard]]) i Saskatchewan (formacja [[Frenchman]])
 ==Spis gatunków==
@@ Linia 103: / Linia 105: @@
 Arbour, V.M. & Currie, P.J. (2015) "Systematics, phylogeny and palaeobiogeography of the ankylosaurid dinosaurs" Journal of Systematic Palaeontology, 14(5): 385-444. [[doi:10.1080/14772019.2015.1059985]]
 Brown, B. (1908) "The Ankylosauridae, a new family of armored dinosaurs from the Upper Cretaceous" Bulletin of the American Museum of Natural History, 24: 187–201.

@@ Linia 1: / Linia 1: @@
 {{DISPLAYTITLE:''Ankylosaurus''}}
 <small>
@@ Linia 91: / Linia 92: @@
 ==Spis gatunków==
 {| class="wikitable"
-! ''Ankylosaurus''
+|{{V| ''Ankylosaurus''}}
 | {{Kpt|[[Barnum Brown|Brown]]}}, [[1908]]
 |-
-! ''A. magniventris''
+|{{V| ''A. magniventris''}}
 | {{Kpt|Brown}}, 1908
 |}
@@ Linia 126: / Linia 127: @@
 [[Kategoria:Kreda]]
 [[Kategoria:Mastrycht]]

@@ Linia 67: / Linia 67: @@
 ''Ankylosaurus'' miał wszystkie charakterystyczne cechy swojej rodziny: wierzch ciała - od szerokiego dzioba po nasadę ogona - pokryty był grubymi osteodermami. Nawet jeśli drapieżnik przełamał by tę barierę, musiał przewrócić tego masywnego gada na grzbiet - pod warunkiem, że ofiara nie przywarła płasko do ziemi. Wywrócony ankylozaur był łatwym łupem, żałośnie wijącym się na polu walki. Jego słaby punkt, brzuch, był całkowicie pozbawiony osłony. Pozbawiony możliwości szybkiej ucieczki ze względu na krótkie nogi, ankylozaur musiał wykształcić jakąś metodę obrony. Kostna maczuga wielkości dużej walizki podcinała przeciwnika lub gruchotała jego kości. Siłę uderzenia dodatkowo wzmacniały zrośnięte przy końcu zwieńczonego buławą ogona kręgi działające usztywniająco. Cały cios napędzany był potężnymi mięśniami u nasady, które zazwyczaj odpowiadały za cofanie nogi. Można więc śmiało powiedzieć, że ankylozaur był żywym czołgiem mezozoiku, który mógł stawić czoło tyranozaurowi i nanotyranowi.
-''Ankylosaurus'' był rzadkim elementem w swojego środowiska. Prawdopodobnie preferował wyżyny, oddalone od podmokłych ternów. Żył obok takich dinozaurów, jak np. ''[[Tyrannosaurus]]'', ''[[Triceratops]]'' czy ''[[Pachycephalosaurus]]''.
+''Ankylosaurus'' był rzadkim elementem swojego środowiska. Prawdopodobnie preferował wyżyny, oddalone od podmokłych ternów. Żył obok takich dinozaurów, jak np. ''[[Tyrannosaurus]]'', ''[[Triceratops]]'' czy ''[[Pachycephalosaurus]]''.
 ==Etymologia==