Kamil Kamiński: /* Budowa */

2024-10-11T19:22:33Z

‎Budowa

Paweł: Utworzono nową stronę "{{DISPLAYTITLE:''Ardetosaurus''}} {{Opis |Autor = Stanisław Kopeć, Paweł Konarzewski |Korekta = |nazwa =..."

2024-10-11T18:47:24Z

Utworzono nową stronę "{{DISPLAYTITLE:''Ardetosaurus''}} {{Opis |Autor = Stanisław Kopeć, Paweł Konarzewski |Korekta = |nazwa =..."

Nowa strona

{{DISPLAYTITLE:''Ardetosaurus''}}
{{Opis
|Autor = [[Stanisław Kopeć]], [[Paweł Konarzewski]]
|Korekta =
|nazwa = ''Ardetosaurus'' (ardetozaur)
|długość = ok. 18 m
|wysokość =
|masa =
|dieta = roślinożerny
|miejsce = [[USA]] - Wyoming
([[formacja]] [[Morrison]])
|czas = {{Występowanie|150.4|149.2}}
155-148 [[Ma]]
[[późna jura]] ([[kimeryd]])
|systematyka =
[[Dinosauria]]

[[Saurischia]]

[[Sauropodomorpha]]

[[Sauropoda]]

[[Diplodocoidea]]

[[Diplodocidae]]

[[Diplodocinae]]
|grafika = Ardetosaurus UDL.png
|podpis = Rekonstrukcja przyżyciowa ''Ardetosaurus''. Autor: UnexpectedDinoLesson [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Ardetosaurus_UDL.png]
|PorównanieGrupa = Diplodocoidea
|PorównanieDługość = 18
|mapa =
<display_points type="terrain" zoom=4>
44.39° N, 107.49° W~ miejsce odnalezienia skamieniałości ''Ardetosaurus viator''
</display_points>
}}
==Wstęp==
''Ardetosaurus viator'' to gatunek zaawansowanego przedstawiciela [[Diplodocidae]] odnalezionego w znanej [[formacja|formacji]] skalnej [[Morrison]] znajdującej się na terenie dzisiejszych Stanów Zjednoczonych. Skamieniałości spoczywały w kamieniołomie Howe-Stephen (stan Wyoming) w osadach datowanych na [[kimeryd]].

==Etymologia==
Nazwa rodzajowa ''Ardetosaurus'' to połączenie łacińskiego słowa ''ārdēre'' (palić) oraz greckiego ''sauros'' (jaszczur). Odnosi się ona do historii niektórych kości, które zostały całkowicie zniszczone w pożarze lub nadal noszą ślady poparzeń. Epitet gatunkowy ''viator'' to łacińskie słowo znaczące "podróżnik". Nawiązuje on do długiej podróży jaką [[holotyp]] odbył ze Stanów Zjednoczonych przez Szwajcarię i Niemcy aż do Holandii.

==Historia taksonu==
[[Plik:Ardetosaurus (mounted composite skeleton, white background).png|thumb|Zrekonstruowany szkielet ''Ardetosaurus'' na postawie okazów "Brösmeli", "Triplo" i "Twin". Fot. The Morrison Man [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Ardetosaurus_(mounted_composite_skeleton,_white_background).png]]]
W latach 1993-1994 wydobyto częściowo [[artykułowany]] szkielet wówczas nieznanego [[Diplodocidae|diplodokyda]]. Okaz ten został odkryty podczas wykopalisk szczątków [[Camarasauridae|kamarazauryd]]a zwanego "E.T." (SMA 0002/NMZ 1000002), kiedy odsłonięto kość krzyżową i kręgi ogonowe, pracując przy wydobywaniu jego szyi i głowy. Po zakończeniu wykopalisk w 1994 roku, szkielet został przetransportowany do Szwajcarii. Przed październikiem 2003 roku, część kości okazu MAB011899 trafiły do Dinosaurier Freilichtmuseum w Münchehagen (DFMMh/FV) w Niemczech, aby zostać wypreparowane. Jednak w nocy z 4 na 5 października w wyniku celowego podpalenia zniszczeniu uległo laboratorium oraz hala wystawowa. W pożarze spłonęło aż 15% wszystkich wypreparowanych kości, w tym należące do omawianego dinozaura. Nie wiadomo dokładnie, które kości zostały tam przewiezione, ale na podstawie śladów spalenia i brakujących fragmentów można stwierdzić, że były to trzy przednie kręgi szyjne, kość piszczelowa, prawdopodobnie strzałkowa oraz kompletna kość udowa, a także prawdopodobnie kręgi grzbietowe. Większość kręgów szyjnych okazu MAB011899, które były wypreparowane, uległa zniszczeniu w pożarze. Odnaleziono fragmenty co najmniej dwóch z trzech brakujących kręgów szyjnych, ale były zbyt zniszczone, by je odrestaurować lub zbadać. Kość udową odzyskano w trzech częściach, brakowało części bliższego trzonu. Kość piszczelowa i strzałkowa również przetrwały, przy czym piszczel ma ślady pożaru, a bliższa część strzałki nadal jest zaginiona. W latach 2018 i 2019 Oertijdmuseum w Boxtel (Holandia) kupiło szkielet "Brösmeli", a także inne okazy, takie jak "Twin", "Triplo”, "XL” (wcześniej SMA 0007) i "Aurora” (wcześniej SMA 0008). Od 2018 roku kości okazu "Brösmeli" były dalej preparowane, podobnie jak "Twin” czy "Triplo”. Gdy wszystkie 3 okazy zostały w pełni wypreparowane, muzeum na ich podstawie zrekonstruowało pełny szkielet [[Diplodocidae|diplodokyda]] na początku marca 2022 roku, jednak nie ma pewności czy "Brösmeli", "Triplo" i "Twin" w rzeczywistości reprezentacją jeden [[rodzaj]]. W 2024 roku okaz MAB011899 został w pełni opisany przez zespół badaczy pod przewodnictwem van der Lindena i otrzymał nazwę ''Ardetosaurus''.

==Materiał kopalny==
[[Plik:Ardetosaurus viator (skeletal reconstruction).png|thumb|Rekonstrukcja szkieletu ardetozaura. Na biało zaznaczono zachowane kości, utracone w wyniku pożaru na jasnoszary, zaś niezachowane - ciemnoszaro. Autor: Ole Zant. Źródło: van der Linden, 2024 [https://palaeo-electronica.org/content/2024/5327-new-diplodocine-sauropod]]]
[[Holotyp]] oznaczony numerem katalogowym MAB011899 (pseudonim "Brösmeli") to niekompletny szkielet pozaczaszkowy. Wśród tych skamieniałości znajdują się 2 kręgi szyjne, 10 grzbietowych i 5 ogonowych, kość krzyżowa, 8 żeber grzbietowych, dwa szewrony, lewa kość krucza, lewa kość biodrowa, obydwie kości kulszowe i łonowe, lewa kość udowa, piszczelowa oraz częściowa strzałkowa. Osobnik w chwili śmierci mógł mieć 22 lata. Dojrzałość płciową osiągnął mając 13 lat, zaś szkieletową - 17 lat.

==Budowa==
[[Plik:Ardetosaurus viator (life restoration).png|thumb|Rekonstrukcja grupy ardetozaurów wędrującej po lesie. Autor: Ole Zant. Źródło: van der Linden, 2024 [https://palaeo-electronica.org/content/2024/5327-new-diplodocine-sauropod]]]
''Ardetosaurus'' zapewne ogólną budową przypominał swoich kuzynów. Był to średniej wielkości roślinożerca mający niewielką głowę osadzoną na szyi oraz długi, biczowaty ogon. Od pozostałych przedstawicieli [[Diplodocidae]] różnił się szczegółami budowy kręgów.

==Spis gatunków==
{| class="wikitable"
| {{V|''Ardetosaurus''}}
|{{Kpt|van der Linden, Tschopp, Sookias, Wallaard, Holwerda}} i {{Kpt|Schulp}}, [[2024]]
|-
| {{V|''A. viator''}}
|{{Kpt|van der Linden, Tschopp, Sookias, Wallaard, Holwerda}} i {{Kpt|Schulp}}, [[2024]]
|}

==Bibliografia==

van der Linden, T. T., Tschopp, E., Sookias, R. B., Wallaard, J. J., Holwerda, F. M., & Schulp, A. S. (2024). "A new diplodocine sauropod from the Morrison Formation, Wyoming, USA". Palaeontologia Electronica, 27(3), 1-79. [[doi:10.26879/1380]]


[[Kategoria:Dinosauria]]
[[Kategoria:Saurischia]]
[[Kategoria:Sauropodomorpha]]
[[Kategoria:Sauropoda]]
[[Kategoria:Diplodocoidea]]
[[Kategoria:Diplodocidae]]
[[Kategoria:Ameryka Północna]]
[[Kategoria:USA]]
[[Kategoria:Mezozoik]]
[[Kategoria:Jura]]
[[Kategoria:Kimeryd]]

@@ Linia 52: / Linia 52: @@
 ==Budowa==
 [[Plik:Ardetosaurus viator (life restoration).png|thumb|Rekonstrukcja grupy ardetozaurów wędrującej po lesie. Autor: Ole Zant. Źródło: van der Linden, 2024 [https://palaeo-electronica.org/content/2024/5327-new-diplodocine-sauropod]]]
-''Ardetosaurus'' zapewne ogólną budową przypominał swoich kuzynów. Był to średniej wielkości roślinożerca mający niewielką głowę osadzoną na szyi oraz długi, biczowaty ogon. Od pozostałych przedstawicieli [[Diplodocidae]] różnił się szczegółami budowy kręgów.
+''Ardetosaurus'' zapewne ogólną budową przypominał swoich kuzynów. Był to średniej wielkości zauropod mający niewielką głowę osadzoną na długiej szyi oraz długi, biczowaty ogon. Od pozostałych przedstawicieli [[Diplodocidae]] różnił się szczegółami budowy kręgów.
 ==Spis gatunków==

Ardetosaurus - Historia wersji

Kamil Kamiński: /* Budowa */

Paweł: Utworzono nową stronę "{{DISPLAYTITLE:''Ardetosaurus''}} {{Opis |Autor = Stanisław Kopeć, Paweł Konarzewski |Korekta = |nazwa =..."