Arenysaurus - Historia wersji

Kamil Kamiński o 21:50, 12 kwi 2025

2025-04-12T21:50:08Z

Kamil Kamiński: /* Budowa i pokrewieństwo */

2025-04-12T21:49:48Z

‎Budowa i pokrewieństwo

Kamil Kamiński o 21:49, 12 kwi 2025

2025-04-12T21:49:29Z

Taurovenator o 19:28, 5 sie 2024

2024-08-05T19:28:46Z

PabloT o 07:46, 17 lip 2022

2022-07-17T07:46:05Z

Kamil Kamiński o 21:28, 15 lip 2022

2022-07-15T21:28:30Z

Kamil Kamiński: /* Spis gatunków */

2022-07-14T11:46:06Z

‎Spis gatunków

Kamil Kamiński: /* Spis gatunków */

2022-07-14T11:45:47Z

‎Spis gatunków

Kamil Kamiński: /* Etymologia */

2022-07-14T11:45:27Z

‎Etymologia

Kamil Kamiński: Utworzono nową stronę "{{DISPLAYTITLE: ''Arenysaurus''}} {{Opis |Autor = Kamil Kamiński |Korekta = |nazwa = ''Arenysaurus'' (arenyzaur..."

2022-07-14T11:44:41Z

Utworzono nową stronę "{{DISPLAYTITLE: ''Arenysaurus''}} {{Opis |Autor = Kamil Kamiński |Korekta = |nazwa = ''Arenysaurus'' (arenyzaur..."

Nowa strona

{{DISPLAYTITLE: ''Arenysaurus''}}
{{Opis
|Autor = [[Kamil Kamiński]]
|Korekta =
|nazwa = ''Arenysaurus'' (arenyzaur)
|długość = ok. 5-6 m
|wysokość =
|masa = ok. 1 t
|dieta = roślinożerny
|miejsce = [[Hiszpania]], Huesca
([[formacja]] [[Tremp]])
|czas = {{Występowanie|68|66}}
ok. 68-66 [[Ma]] 
późna [[kreda]] (późny [[mastrycht]])
|systematyka =
[[Dinosauria]]

[[Ornithischia]]

[[Ornithopoda]]

[[Iguanodontia]]

[[Hadrosauroidea]]

[[Hadrosauridae]]

[[Lambeosaurinae]]
|grafika = Arenysaurus.jpg
|podpis = Rekonstrukcja arenyzaura w muzeum. Autor zdjęcia: Paleoymas [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Arenysaurus.jpg].
|PorównanieGrupa =
|PorównanieDługość =
|mapa =
}}

==Wstęp==
''Arenysaurus'' to [[rodzaj]] [[Hadrosauridae|hadrozauryda]] z [[klad]]u [[Lambeosaurinae]], żyjącego pod sam koniec późnej [[kreda|kredy]] na terenie dziesijszej Hiszpanii. Jest to jeden z najbardziej kompletnych hadrozaurydów odkrytych w Europie.

==Etymologia==
Nazwa rodzajowa ''Arenysaurus'' pochodzi wioski Aren i greckiego słowa ''sauros'' („gad”, „jaszczur”). Epitet gatunkowy honoruje geologa Lluisa Ardevola.

==Materiał kopalny==
[[Holotyp]] (MPZ-2008/1) to niekompletna czaszka (puszka mózgowa i dach czaszki). Okaz należał do dorosłego, lecz nie starego osobnika.

Liczne [[paratyp]]y oraz materiał przypisany obejmują fragmenty czaszki, kręgi z różnych części ciała, żebra, elementy obręczy barkowej, miednicy i kończyn (Cruzado-Caballero i in., 2013).

==Budowa i pokrewieństwo==
''Arenysaurus'' nie należał do szczególnie wielkich ornitopodów i osiągał ok. 5-6 m długości. Jego czaszka mierzyła ok. 600 mm długości i miała wydatną kopułę, tworzona przez stosunkowo krótkie i szerokie kości czołowe. Nie zachował się charakterystyczny dla lambeozaurynów grzebień, jednak budowa czaszki wskazuje na jego obecność. Jedną z charakterystycznych cech szkieletu pozaczaszkowego był grzebień naramienno-piersiowy kości ramiennej skierowany do przodu (Pereda-Suberbiola i in., 2009). Przeprowadzone w 2015 r. badania puszki mózgowej wykazały, że mózg arenyzaura wykazywał budowę typową dla hadrozaurydów. Niezywkle mały był jednak nerw wzrokowy. Ponadto charakterystyczna była budowa uch wewnętrznego, która wyróżnia się wysokościa kanałów półkolistych (Cruzado-Caballero i in., 2015).
[[Plik: Arenysaurus.png|250px|thumb|left|Zęby, dach czaszki i część żuchwy arenyzaura. Źródło: Prieto-Marquez i in., 2013 [https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0069835].]]

Autorzy opisu uznali ''Arenysaurus'' za [[bazalny|bazalnego]] członka Lambeosaurinae. Później jednak, po opisaniu nowego materiału, został on zaklasyfikowany jako bardziej zaawansowany hadrozauryd, należący do [[Parasaurolophini]] (Cruzado-Caballero i in., 2013). Jednak np. w badaniu Ramireza-Velazco i in. (2021) okazywał się członkiem [[klad]]u [[Lambeosaurini]].

==Spis gatunków==
{| class="wikitable"
| {{V|''Arenysaurus''}}
| {{Kpt|Pereda-Suberbiola, Canudo, Cruzado-Cabbalero, Barco Lopez-Martinez, Oms} i {{Kpt|[Ruiz-Omenaca}} [[2009]]
|-
| {{V|''A. ardevoli''}}
| {{Kpt|Pereda-Suberbiola, Canudo, Cruzado-Cabbalero, Barco Lopez-Martinez, Oms} i {{Kpt|[Ruiz-Omenaca}} [[2009]]
|}

==Bibliografia==
Cruzado-Caballero, P., Canudo, J.I., Moreno-Azanza, M. & Ruiz-Omeñaca, J.I. (2013). „New material and phylogenetic position of Arenysaurus ardevoli, a lambeosaurine dinosaur from the late Maastrichtian of Arén (northern Spain).” Journal of Vertebrate Paleontology. 33 (6), Society of Vertebrate Paleontology. 1367–1384. [[DOI: 10.1080/02724634.2013.772061]].

Cruzado-Caballero, P., Fortuny, J., Llacer, S. & Canudo, J. (2015). “Paleoneuroanatomy of the European lambeosaurine dinosaur Arenysaurus ardevoli.” PeerJ 3:e802 [[https://doi.org/10.7717/peerj.802]].

Paul, G.S. (2016). "''The Princeton Field Guide to Dinosaurs''" wyd. Princeton University.

Pereda-Suberbiola, X., Canudo, J.I., Cruzado-Caballero, P., Barco, J.L., López-Martínez, N., Oms, O. & Ruiz-Omeñaca, J.I. (2009). "The last hadrosaurid dinosaurs of Europe: A new lambeosaurine from the Uppermost Cretaceous of Aren (Huesca, Spain)" (PDF). Comptes Rendus Palevol. 8 (6): 559–572. [[doi:10.1016/j.crpv.2009.05.002]]

Ramírez-Velasco, Á.A., Aguilar, F J., Hernández-Rivera, R., Gudiño Maussán, J.L., Rodriguez, M. L. & Alvarado-Ortega, J. (2021). "Tlatolophus galorum, gen. et sp. nov., a parasaurolophini dinosaur from the upper Campanian of the Cerro del Pueblo Formation, Coahuila, northern Mexico". Cretaceous Research. 104884 [w druku]. [[doi:10.1016/j.cretres.2021.104884]].


[[Kategoria:Dinosauria]]
[[Kategoria:Ornithischia]]
[[Kategoria:Ornithopoda]]
[[Kategoria:Iguanodontia]]
[[Kategoria:Hadrosauridae]]
[[Kategoria:Europa]]
[[Kategoria:Hiszpania]]
[[Kategoria:Mezozoik]]
[[Kategoria:Kreda]]
[[Kategoria:Mastrycht]]

@@ Linia 28: / Linia 28: @@
 [[Lambeosaurinae]]
-[[Arenysaurini]]
+?[[Arenysaurini]]
 |grafika                = Life reconstruction of Arenysaurus ardevoli.png
 |podpis                 = Rekonstrukcja przyżyciowa. Autor: Connor Ashbridge [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Life_reconstruction_of_Arenysaurus_ardevoli.png].

@@ Linia 51: / Linia 51: @@
 [[Plik: Arenysaurus.png|250px|thumb|left|Zęby, dach czaszki i część żuchwy arenyzaura. Źródło: Prieto-Marquez i in., 2013 [https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0069835].]]
-Autorzy opisu uznali ''Arenysaurus'' za [[bazalny|bazalnego]] członka Lambeosaurinae. Później jednak, po opisaniu nowego materiału, został on zaklasyfikowany jako bardziej zaawansowany hadrozauryd, należący do [[Parasaurolophini]] (Cruzado-Caballero i in., 2013). Jednak np. w badaniu Ramireza-Velazco i in., (2021) okazywał się członkiem [[klad]]u [[Lambeosaurini]]. Wg Lonricha i in. (2024) ''Arenysaurus'' należał do [[Arenysaurini]] - kladu grupującego europejskie i afrykańskie lambeozauryny (zob. Hadrosauridae#Kladogramy]]).
+Autorzy opisu uznali ''Arenysaurus'' za [[bazalny|bazalnego]] członka Lambeosaurinae. Później jednak, po opisaniu nowego materiału, został on zaklasyfikowany jako bardziej zaawansowany hadrozauryd, należący do [[Parasaurolophini]] (Cruzado-Caballero i in., 2013). Jednak np. w badaniu Ramireza-Velazco i in., (2021) okazywał się członkiem [[klad]]u [[Lambeosaurini]]. Wg Lonricha i in. (2024) ''Arenysaurus'' należał do [[Arenysaurini]] - kladu grupującego europejskie i afrykańskie lambeozauryny (zob. [[Hadrosauridae#Kladogramy]]).
 ==Spis gatunków==

@@ Linia 51: / Linia 51: @@
 [[Plik: Arenysaurus.png|250px|thumb|left|Zęby, dach czaszki i część żuchwy arenyzaura. Źródło: Prieto-Marquez i in., 2013 [https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0069835].]]
-Autorzy opisu uznali ''Arenysaurus'' za [[bazalny|bazalnego]] członka Lambeosaurinae. Później jednak, po opisaniu nowego materiału, został on zaklasyfikowany jako bardziej zaawansowany hadrozauryd, należący do [[Parasaurolophini]] (Cruzado-Caballero i in., 2013). Jednak np. w badaniu Ramireza-Velazco i in., (2021) okazywał się członkiem [[klad]]u [[Lambeosaurini]].
+Autorzy opisu uznali ''Arenysaurus'' za [[bazalny|bazalnego]] członka Lambeosaurinae. Później jednak, po opisaniu nowego materiału, został on zaklasyfikowany jako bardziej zaawansowany hadrozauryd, należący do [[Parasaurolophini]] (Cruzado-Caballero i in., 2013). Jednak np. w badaniu Ramireza-Velazco i in., (2021) okazywał się członkiem [[klad]]u [[Lambeosaurini]]. Wg Lonricha i in. (2024) ''Arenysaurus'' należał do [[Arenysaurini]] - kladu grupującego europejskie i afrykańskie lambeozauryny (zob. Hadrosauridae#Kladogramy]]).
 ==Spis gatunków==
@@ Linia 66: / Linia 66: @@
 Cruzado-Caballero, P., Fortuny, J., Llacer, S. & Canudo, J. (2015). “Paleoneuroanatomy of the European lambeosaurine dinosaur Arenysaurus ardevoli.” PeerJ 3:e802 [[doi:10.7717/peerj.802]].
 Paul, G.S. (2016). "''The Princeton Field Guide to Dinosaurs 2nd Edition''" wyd. Princeton University.

@@ Linia 27: / Linia 27: @@
 [[Lambeosaurinae]]
-|grafika                = Arenysaurus.jpg
-|podpis                 = Rekonstrukcja arenyzaura w muzeum. Autor zdjęcia: Paleoymas [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Arenysaurus.jpg].
+[[Arenysaurini]]
 |PorównanieGrupa        =
 |PorównanieDługość      =

@@ Linia 49: / Linia 49: @@
 [[Plik: Arenysaurus.png|250px|thumb|left|Zęby, dach czaszki i część żuchwy arenyzaura. Źródło: Prieto-Marquez i in., 2013 [https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0069835].]]
-Autorzy opisu uznali ''Arenysaurus'' za [[bazalny|bazalnego]] członka Lambeosaurinae. Później jednak, po opisaniu nowego materiału, został on zaklasyfikowany jako bardziej zaawansowany hadrozauryd, należący do [[Parasaurolophini]] (Cruzado-Caballero i in., 2013). Jednak np. w badaniu Ramireza-Velazco i in. (2021) okazywał się członkiem [[klad]]u [[Lambeosaurini]].
+Autorzy opisu uznali ''Arenysaurus'' za [[bazalny|bazalnego]] członka Lambeosaurinae. Później jednak, po opisaniu nowego materiału, został on zaklasyfikowany jako bardziej zaawansowany hadrozauryd, należący do [[Parasaurolophini]] (Cruzado-Caballero i in., 2013). Jednak np. w badaniu Ramireza-Velazco i in., (2021) okazywał się członkiem [[klad]]u [[Lambeosaurini]].
 ==Spis gatunków==
 {| class="wikitable"
 | {{V|''Arenysaurus''}}
-| {{Kpt|Pereda-Suberbiola, Canudo, Cruzado-Cabbalero, Barco Lopez-Martinez, Oms}} i {{Kpt|Ruiz-Omenaca}} [[2009]]
+| {{Kpt|Pereda-Suberbiola, Canudo, Cruzado-Cabbalero, Barco Lopez-Martinez, Oms}} i {{Kpt|Ruiz-Omenaca}}, [[2009]]
 |-
 | {{V|''A. ardevoli''}}
-| {{Kpt|Pereda-Suberbiola, Canudo, Cruzado-Cabbalero, Barco Lopez-Martinez, Oms}} i {{Kpt[Ruiz-Omenaca}} [[2009]]
+| {{Kpt|Pereda-Suberbiola, Canudo, Cruzado-Cabbalero, Barco Lopez-Martinez, Oms}} i {{Kpt|Ruiz-Omenaca}}, [[2009]]
 |}
 ==Bibliografia==
-<small>Cruzado-Caballero, P., Canudo, J.I., Moreno-Azanza, M. & Ruiz-Omeñaca, J.I. (2013). „New material and phylogenetic position of Arenysaurus ardevoli, a lambeosaurine dinosaur from the late Maastrichtian of Arén (northern Spain).” Journal of Vertebrate Paleontology. 33 (6), Society of Vertebrate Paleontology. 1367–1384. [[DOI: 10.1080/02724634.2013.772061]].
+<small>Cruzado-Caballero, P., Canudo, J.I., Moreno-Azanza, M. & Ruiz-Omeñaca, J.I. (2013). „New material and phylogenetic position of Arenysaurus ardevoli, a lambeosaurine dinosaur from the late Maastrichtian of Arén (northern Spain).” Journal of Vertebrate Paleontology. 33 (6), Society of Vertebrate Paleontology. 1367–1384. [[doi:10.1080/02724634.2013.772061]].
-Cruzado-Caballero, P., Fortuny, J., Llacer, S. & Canudo, J. (2015). “Paleoneuroanatomy of the European lambeosaurine dinosaur Arenysaurus ardevoli.” PeerJ 3:e802 [[https://doi.org/10.7717/peerj.802]].
+Cruzado-Caballero, P., Fortuny, J., Llacer, S. & Canudo, J. (2015). “Paleoneuroanatomy of the European lambeosaurine dinosaur Arenysaurus ardevoli.” PeerJ 3:e802 [[doi:10.7717/peerj.802]].
-Paul, G.S. (2016). "''The Princeton Field Guide to Dinosaurs''" wyd. Princeton University.
+Paul, G.S. (2016). "''The Princeton Field Guide to Dinosaurs 2nd Edition''" wyd. Princeton University.
 Pereda-Suberbiola, X., Canudo, J.I., Cruzado-Caballero, P., Barco, J.L., López-Martínez, N., Oms, O. & Ruiz-Omeñaca, J.I. (2009). "The last hadrosaurid dinosaurs of Europe: A new lambeosaurine from the Uppermost Cretaceous of Aren (Huesca, Spain)" (PDF). Comptes Rendus Palevol. 8 (6): 559–572. [[doi:10.1016/j.crpv.2009.05.002]]

@@ Linia 35: / Linia 35: @@
 ==Wstęp==
-''Arenysaurus'' to [[rodzaj]] [[Hadrosauridae|hadrozauryda]] z [[klad]]u [[Lambeosaurinae]], żyjącego pod sam koniec późnej [[kreda|kredy]] na terenie dziesijszej Hiszpanii. Jest to jeden z najbardziej kompletnych hadrozaurydów odkrytych w Europie.
+''Arenysaurus'' to [[rodzaj]] [[Hadrosauridae|hadrozauryda]] z [[klad]]u [[Lambeosaurinae]], żyjącego pod sam koniec późnej [[kreda|kredy]] na terenie dzisiejszej Hiszpanii. Jest to jeden z najbardziej kompletnych hadrozaurydów odkrytych w Europie.
 ==Etymologia==
@@ Linia 46: / Linia 46: @@
 ==Budowa i pokrewieństwo==
-''Arenysaurus'' nie należał do szczególnie wielkich ornitopodów i osiągał ok. 5-6 m długości. Jego czaszka mierzyła ok. 600 mm długości i miała wydatną kopułę, tworzona przez stosunkowo krótkie i szerokie kości czołowe. Nie zachował się charakterystyczny dla lambeozaurynów grzebień, jednak budowa czaszki wskazuje na jego obecność. Jedną z charakterystycznych cech szkieletu pozaczaszkowego był grzebień naramienno-piersiowy kości ramiennej skierowany do przodu (Pereda-Suberbiola i in., 2009). Przeprowadzone w 2015 r. badania puszki mózgowej wykazały, że mózg arenyzaura wykazywał budowę typową dla hadrozaurydów. Niezywkle mały był jednak nerw wzrokowy. Ponadto charakterystyczna była budowa uch wewnętrznego, która wyróżnia się wysokościa kanałów półkolistych (Cruzado-Caballero i in., 2015).
+''Arenysaurus'' nie należał do szczególnie wielkich ornitopodów i osiągał ok. 5-6 m długości. Jego czaszka mierzyła ok. 600 mm długości i miała wydatną kopułę, tworzona przez stosunkowo krótkie i szerokie kości czołowe. Nie zachował się charakterystyczny dla lambeozaurynów grzebień, jednak budowa czaszki wskazuje na jego obecność. Jedną z charakterystycznych cech szkieletu pozaczaszkowego był grzebień naramienno-piersiowy kości ramiennej skierowany do przodu (Pereda-Suberbiola i in., 2009). Przeprowadzone w 2015 r. badania puszki mózgowej wykazały, że mózg arenyzaura wykazywał budowę typową dla hadrozaurydów. Niezywkle mały był jednak nerw wzrokowy. Ponadto charakterystyczna była budowa ucha wewnętrznego, która wyróżnia się wysokościa kanałów półkolistych (Cruzado-Caballero i in., 2015).
 [[Plik: Arenysaurus.png|250px|thumb|left|Zęby, dach czaszki i część żuchwy arenyzaura. Źródło: Prieto-Marquez i in., 2013 [https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0069835].]]

@@ Linia 54: / Linia 54: @@
 {| class="wikitable"
 | {{V|''Arenysaurus''}}
-| {{Kpt|Pereda-Suberbiola, Canudo, Cruzado-Cabbalero, Barco Lopez-Martinez, Oms} i {{Kpt|[Ruiz-Omenaca}} [[2009]]
+| {{Kpt|Pereda-Suberbiola, Canudo, Cruzado-Cabbalero, Barco Lopez-Martinez, Oms}} i {{Kpt|[Ruiz-Omenaca}} [[2009]]
 |-
 | {{V|''A. ardevoli''}}
-| {{Kpt|Pereda-Suberbiola, Canudo, Cruzado-Cabbalero, Barco Lopez-Martinez, Oms} i {{Kpt|[Ruiz-Omenaca}} [[2009]]
+| {{Kpt|Pereda-Suberbiola, Canudo, Cruzado-Cabbalero, Barco Lopez-Martinez, Oms}} i {{Kpt|[Ruiz-Omenaca}} [[2009]]
 |}

@@ Linia 38: / Linia 38: @@
 ==Etymologia==
-Nazwa rodzajowa ''Arenysaurus'' pochodzi wioski Aren i greckiego słowa ''sauros'' („gad”, „jaszczur”). Epitet gatunkowy honoruje geologa Lluisa Ardevola.
+Nazwa rodzajowa ''Arenysaurus'' pochodzi od wioski Aren i greckiego słowa ''sauros'' („gad”, „jaszczur”). Epitet gatunkowy honoruje geologa Lluisa Ardevola.
 ==Materiał kopalny==