Austroraptor - Historia wersji

Paweł: uzupełnienia

2025-09-23T12:44:22Z

uzupełnienia

Podgląd zmian

Taurovenator o 11:50, 31 mar 2024

2024-03-31T11:50:34Z

Nazuul: ostateczne szlify

2017-03-06T21:05:29Z

ostateczne szlify

Nazuul: aktualizacja, +rysunki

2017-03-06T20:29:17Z

aktualizacja, +rysunki

Nazuul: Do poprawy - niezajęte

2013-07-23T20:12:25Z

Do poprawy - niezajęte

Mateusz: /* Budowa */

2012-11-24T15:11:46Z

‎Budowa

Nazuul: rewizja

2012-08-15T18:20:37Z

rewizja

Nazuul o 11:53, 5 gru 2011

2011-12-05T11:53:45Z

Nazuul: autor

2011-11-30T08:24:59Z

autor

Nazuul: nowy

2011-11-29T10:34:41Z

nowy

Nowa strona

{| class="wikitable" style="background-color:CornSilk"
| Autor:
| Korekta:
|-
| [[Maciej Ziegler]]
| [[Krzysztof Lichota]]
|}


----

{| class="wikitable" style="text-align:left" align="left"
! colspan=2 | ''Austroraptor'' (austroraptor)
|-
! '''Długość''':
| ok. 5 (?6,8) m

|-
! '''Masa''':
| ok. 370 kg

|-
! '''[[Lokacje|Miejsce występowania]]''':
| [[Argentyna]] - prowincja Rio Negro

([[formacja Allen]])
|-
! '''[[Czas|Czas występowania]]'''
| 76-69 Ma

późna [[kreda]] (późny [[kampan]]-wczesny [[mastrycht]])
|-
! '''Systematyka'''
| [[Dinosauria]]

[[Saurischia]]

[[Theropoda]]

[[Tetanurae]]

[[Coelurosauria]]

[[Paraves]]

? [[Deinonychosauria]] / ? [[Avialae]]

? [[Dromaeosauridae]] / -

[[Unenlagiinae]]
|-
| colspan=2 |[[Plik:Austroraptor.jpg|400px|]]
Autor: "IRRIV" [http://iririv.deviantart.com/art/Austroraptor-scene-106595551]
|}

==Wstęp==
''Austroraptor'' to z najdłuższy z dotąd odkrytych [[eumaniraptor]]ów. Mierzył 5 m długości (ale zob. [[#Wymiary]]) i przewyższał pod tym względem z [[rodzaj]]e ''[[Achillobator]]'' i ''[[Utahraptor]]''. Mimo że zapewne był lżejszy, to każda z jego kości jest dłuższa od odpowiadających im kości dwóch pozostałych raptorów. Żył w późnej kredzie na terenach dziejszej Argentyny. Szczątki odnaleziono w Bajo de Santa Rosa ok. 90 km od miasta Lamarque w prowincji Rio Negro.

"Austroraptor" to także nieformalna nazwa nadana innemu teropodowi - [[ozraptor]]owi. Pozostaje ona ''[[nomen nudum]]''.

==Waga odkrycia==
Znalezienie tak dużego [[unenlagin]]a potwierdziło, że wśród wielu grup [[dromeozauryd]]ów duże rozmiary pojawiły się niezależnie (niektóre analizy wskazują jednak na przynależność unenlaginów do [[Avialae]]). Dzięki odkryciu austroraptora lepiej poznano unenlaginy. Okazało się, że prócz niewielkich i średniej wielkości drapieżników żyły też większe "raptory" z dziwnie krótkimi przednimi kończynami.

==Etymologia==
''Austroraptor'' znaczy "południowy rabuś". Nazwa odnosi się do miejsca znalezienia - Ameryki Południowej. Epitet gatunkowy nadano dla uczczenia pamięci zmarłego Héctora Cabazy, złożyciela Museo Municipal de Lamarque.

==Materiał kopalny==
Dotychczas znaleziono jednego niekompletnego osobnika. [[Holotyp]] znajduje się w Museo Municipal de Lamarque (Lamarque, Argentyna) i oznaczony jest numerem MML-195. Zawiera kości czaszki: czołową, zaoczodołową, kości łzowe, szczękowe i zębowe z zębami, kość kątową górną oraz część kości zębowej, poprzedzającej kość stawową. Na materiał pozaczaszkowy składają się: kręgi szyjne (3, 5, 6, 7 i 8), kręgi grzbietowe (2 i 4), izolowane żebra, także brzuszne, prawa kość ramienna, pazur (III) z kończyny górnej, lewy trzonek łonowy oraz kości kończyn tylnych: lewa kość udowa, prawa kość piszczelowa, kość skokowa, piętowa, kość śródstopia (III) oraz paliczki I-2, II-2, III-4 i IV-2).

[[Plik:Austroraptor2.jpg|300px|thumb|right|Szkielet. Autor: Jaime Headden [http://qilong.deviantart.com/art/Austroraptor-Spinosaur-Mimic-108764214].]]

==Budowa==
Ogólnym pokrojem ciała austroraptor przypominał (inne?) [[dromeozauryd]]y. Jego czaszka była jednak dość wyjątkowa - bardzo długa i niska, podobnie jak u [[buitreraptor]]a. Jej długość szacuje się na 80 cm. Ze szczęk wyrastały nieduże zęby o stożkowatym kształcie, podobnym do zębów [[spinozaurydó]]w. Jak u innych [[teropod]]ów, głowa była umieszczona na giętkiej szyi przypominającej kształtem literę S. Zupełnie wyjątkowe były przednie kończyny austroraptora. W przeciwieństwie do (pozostałych?) dromeozaurydów, kość ramienna jest bardzo krótka i masywna. Mierzyła 26 cm, więc była ponad dwukrotnie krótsza od kości udowej. Pazur z kończyny przedniej jest mocno zagięty, w stopniu nieodnotowanym u żadnego przedstawiciela Dromaeosauridae. Tylne kończyny były długie i umożliwiały dość szybki bieg. Kość udowa i piszczelowa są praktycznie tej samej długości, a śródstopie jest krótkie, co wskazuje, że austroraptor nie należał do najszybszych dinozaurów. Budowa stopy także jest wyjątkowa wśród dromeozaurydów, u których paliczek IV-2 jest nieznacznie szerszy od paliczka II-2. Paliczek IV-2 austroraptora jest bowiem niezwykle masywny i dwukrotnie szerszy od paliczka II-2. Wskazuje to na wyraźną asymetrię stopy. Ogon prawdopodobnie był bardzo długi i pomagał w utrzymaniu równowagi.

==Wymiary==
Długość podana przez Novasa i współpracowników wydaje się zaniżona - austrorator ma według nich krótki ogon. Prawdopodobnie dinozaur osiągał długość prawie siedmiu metrów (dokładnie wyliczenia to 6,8 m - zob. "IRIRIV", online). Także masa była by wtedy nieco większa.

==Paleoekologia==
Na podstawie znalezisk z Bajo de Santa Rosa odtworzono środowisko, w którym żył austroraptor. Odnaleziono tam ryby chrzęstnoszkieletowe, sumokształtne z rodziny Diplomystidae, niszczukokształtne, ryby przypominające skalnikowate i kostnoszkieletowe Dipnoidea, płazy bezogonowe: grzbietorodowate i świstkowate. Wśród gadów wyróżniono żółwie wężoszyje, sfenodonty, elazmozaurydy z grupy plezjozaurów oraz węże z Madtsoiidae. W formacji Allen znaleziono także [[abelizauryd]]a ''[[Quilmesaurus]]'', nienazwanego [[alwarezzauryd]]a i nieokreślone bliżej [[tetanur]]y. Ofiarą austroraptora mogły padać takie [[tytanozaur]]y, jak ''[[Bonatitan]]'' i ''[[Aeolosaurus]]''.

Jak pisze Andrea Cau na swoim blogu (Cau, online 1), jest całkiem możliwe, że austroraptor wstąpił w niszę ekologiczna pozostałą po wymarłych wcześniej [[spinozauryd]]ach. Podobny jest kształt czaszki i zębów. Jednak w przeciwieństwie do spinozaurydów, austroraptor raczej nie używał do łapania ryb kończyn przednich, lecz szczęk, podobnie jak dziś robi trzewikodziób.

==Spis gatunków==
{| class="wikitable"
! ''Austroraptor''
| [[Novas]], [[Pol]], [[Canale]], [[Porfiri]] i [[Calvo]], [[2009]]
|-
! ''A. cabazai''
| [[Novas]], [[Pol]], [[Canale]], [[Porfiri]] i [[Calvo]], [[2009]]
|}

==Bibliografia==
Novas, F.E., Pol, D., Canale, J.I., Porfiri, J.D., & Calvo, J.O. (2009) "A bizarre Cretaceous theropod dinosaur from Patagonia and the evolution of Gondwanan dromaeosaurids" Proceedings of the Royal Society B, 276(1659), 1101-1107. doi:10.1098/rspb.2008.1554

Agnolin, F.L. & Novas, F.E. (2011) "Unenlagiid theropods: are they members of the Dromaeosauridae (Theropoda, Maniraptora)?" Anais da Academia Brasileira de Ciencias, 83(1), 117-162.

"IRIRIV", online http://iririv.deviantart.com/art/AUSTRORAPTOR-CABAZAI-106596627?offset=20#comments

Cau, online 1 http://theropoda.blogspot.com/2008/12/lo-spinosauro-mimo-novas-et-al-2008.html

http://dml.cmnh.org/2008Dec/msg00192.html

http://www.macn.secyt.gov.ar/cont_Publicaciones/Rns-Vol06-2_257-305.pdf

[[Kategoria:Dinosauria]]
[[Kategoria:Saurischia]]
[[Kategoria:Theropoda]]
[[Kategoria:Tetanurae]]
[[Kategoria:Coelurosauria]]
[[Kategoria:Paraves]]
[[Kategoria:Dromaeosauridae]]
[[Kategoria:Ameryka Południowa]]
[[Kategoria:Argentyna]]
[[Kategoria:Mezozoik]]
[[Kategoria:Kreda]]
[[Kategoria:Kampan]]
[[Kategoria:Mastrycht]]

@@ Linia 25: / Linia 25: @@
 | [[Argentyna]] - Rio Negro
-<small>([[formacja Allen]])</small>
+<small>([[formacja]] [[Allen]])</small>
 |-
 ! '''[[Czas|Czas występowania]]'''
@@ Linia 50: / Linia 50: @@
 |-
 | colspan=2 |[[Plik:Austroraptor2.jpg|400px|]]
-<small>Szkielet. Autor: Jaime Headden [http://qilong.deviantart.com/art/Austroraptor-Spinosaur-Mimic-108764214].</small>
+<small>Szkielet holotypu. Autor: Jaime Headden [http://qilong.deviantart.com/art/Austroraptor-Spinosaur-Mimic-108764214].</small>
 |-
 ! colspan=2 | Mapa znalezisk ''Austroraptor''
@@ Linia 56: / Linia 56: @@
 | colspan=2 |
 <display_points type="terrain" zoom=3>
--40°03'28'', -66°48'20.03''|Bajo de Santa Rosa, formacja [[Allen]], prowincja Rio Negro, [[Argentyna]]|<small>[[holotyp]]
+-40°03'28'', -66°48'03''|Bajo de Santa Rosa, formacja [[Allen]], prowincja Rio Negro, [[Argentyna]]|<small>[[holotyp]]
 -39°54.657', -66°34.890'
 </display_points>
@@ Linia 110: / Linia 110: @@
 Benson, R.B.J., Campione, N.E., Carrano, M.T., Mannion, P.D., Sullivan, C., Upchurch, P. & Evans, D.C. (2014) "Rates of Dinosaur Body Mass Evolution Indicate 170 Million Years of Sustained Ecological Innovation on the Avian Stem Lineage" PLoS Biology, 12(5), e1001853. [[doi:10.1371/journal.pbio.1001853]]
 Novas, F.E., Pol, D., Canale, J.I., Porfiri, J.D., & Calvo, J.O. (2009) "A bizarre Cretaceous theropod dinosaur from Patagonia and the evolution of Gondwanan dromaeosaurids" Proceedings of the Royal Society B, 276(1659), 1101-1107. [[doi:10.1098/rspb.2008.1554]]
@@ Linia 117: / Linia 119: @@
 Vega, R. (online 2008) http://iririv.deviantart.com/art/AUSTRORAPTOR-CABAZAI-106596627?offset=20#comments
-http://dml.cmnh.org/2008Dec/msg00192.html
+http://dml.cmnh.org/2008Dec/msg00192.html</small>
 [[Kategoria:Dinosauria]]

@@ Linia 1: / Linia 1: @@
 <small>
 {| class="wikitable" style="background-color:CornSilk"
@@ Linia 20: / Linia 19: @@
 |-
 ! '''Masa''':
-| ok. 370 kg
+| 370-520 kg
 |-
 ! '''[[Lokacje|Miejsce występowania]]''':
-| [[Argentyna]] - prowincja Rio Negro
+| [[Argentyna]] - Rio Negro
 <small>([[formacja Allen]])</small>
 |-
 ! '''[[Czas|Czas występowania]]'''
-| <small>późna [[kreda]] (późny [[kampan]]-wczesny [[mastrycht]])</small>
+| <small>późna [[kreda]] ([[mastrycht]])</small>
 |-
 ! '''Systematyka'''
@@ Linia 44: / Linia 43: @@
 [[Paraves]]
-? [[Deinonychosauria]] / ? [[Avialae]]
+[[Eumaniraptora]]
-? [[Dromaeosauridae]] / -
+[[Dromaeosauridae]] (?? [[Avialae]])
 [[Unenlagiinae]]
@@ Linia 58: / Linia 57: @@
 <display_points type="terrain" zoom=3>
 -40°03'28'', -66°48'20.03''|Bajo de Santa Rosa, formacja [[Allen]], prowincja Rio Negro, [[Argentyna]]|<small>[[holotyp]]
 </display_points>
 |}
 ==Wstęp==
-''Austroraptor'' to z najdłuższy z dotąd odkrytych [[eumaniraptor]]ów. Mierzył 5 m długości (ale zob. [[#Wymiary]]) i przewyższał pod tym względem z [[rodzaj]]e ''[[Achillobator]]'' i ''[[Utahraptor]]''. Mimo że zapewne był lżejszy, to każda z jego kości jest dłuższa od odpowiadających im kości dwóch pozostałych "raptorów". Żył w późnej kredzie na terenach dziejszej Argentyny. Szczątki odnaleziono w Bajo de Santa Rosa ok. 90 km od miasta Lamarque w prowincji Rio Negro.
+''Austroraptor'' to z najdłuższy z dotąd odkrytych [[eumaniraptor]]ów. Żył w późnej kredzie na terenach dziejszej Argentyny. Szczątki odnaleziono w Bajo de Santa Rosa ok. 90 km od miasta Lamarque w prowincji Rio Negro.
 "Austroraptor" to także nieformalna nazwa nadana innemu teropodowi - [[ozraptor]]owi. Pozostaje ona ''[[nomen nudum]]''.
@@ Linia 73: / Linia 73: @@
 ==Materiał kopalny==
-Dotychczas znaleziono jednego niekompletnego osobnika. [[Holotyp]] znajduje się w Museo Municipal de Lamarque (Lamarque, Argentyna) i oznaczony jest numerem MML-195. Zawiera kości czaszki: czołową, zaoczodołową, kości łzowe, szczękowe i zębowe z zębami, kość kątową górną oraz część kości zębowej, poprzedzającej kość stawową. Na materiał pozaczaszkowy składają się: kręgi szyjne (3, 5, 6, 7 i 8), kręgi grzbietowe (2 i 4), izolowane żebra, także brzuszne, prawa kość ramienna, pazur (III) z kończyny górnej, lewy trzonek łonowy oraz kości kończyn tylnych: lewa kość udowa, prawa kość piszczelowa, kość skokowa, piętowa, kość śródstopia (III) oraz paliczki I-2, II-2, III-4 i IV-2).
+Dotychczas znaleziono dwa osobniki.
 ==Budowa==
-Ogólnym pokrojem ciała austroraptor przypominał (inne?) [[dromeozauryd]]y. Jego czaszka była jednak dość wyjątkowa - bardzo długa i niska, podobnie jak u [[buitreraptor]]a. Jej długość szacuje się na 80 cm. Ze szczęk wyrastały nieduże zęby o stożkowatym kształcie, podobnym do zębów [[spinozauryd]]ów. Jak u innych [[teropod]]ów, głowa była umieszczona na giętkiej szyi przypominającej kształtem literę S. Zupełnie wyjątkowe były przednie kończyny austroraptora. W przeciwieństwie do (pozostałych?) dromeozaurydów, kość ramienna jest bardzo krótka i masywna. Mierzyła 26 cm, więc była ponad dwukrotnie krótsza od kości udowej. Pazur z kończyny przedniej jest mocno zagięty, w stopniu nieodnotowanym u żadnego przedstawiciela Dromaeosauridae. Tylne kończyny były długie i umożliwiały dość szybki bieg. Kość udowa i piszczelowa są praktycznie tej samej długości, a śródstopie jest krótkie, co wskazuje, że austroraptor nie należał do najszybszych dinozaurów. Budowa stopy także jest wyjątkowa wśród dromeozaurydów, u których paliczek IV-2 jest nieznacznie szerszy od paliczka II-2. Paliczek IV-2 austroraptora jest bowiem niezwykle masywny i dwukrotnie szerszy od paliczka II-2. Wskazuje to na wyraźną asymetrię stopy. Ogon prawdopodobnie był bardzo długi i pomagał w utrzymaniu równowagi.
+[[Plik:Austroraptor_nenufares_by_chrismasna.jpg|thumb|right|300px|Rekonstrukcja. Autor: Chris Masna [http://chrismasna.deviantart.com/art/Nenufares-469069026].]]
 ==Wymiary==
-Długość podana przez Novasa i współpracowników wydaje się zaniżona - austrorator ma według nich krótki ogon. Prawdopodobnie dinozaur osiągał długość prawie siedmiu metrów (dokładnie wyliczenia to 6,8 m - zob. Vega, online). Także masa byłaby wtedy nieco większa.
+Austroraptor mierzył 5 m długości i prawdopodobnie przewyższał pod tym względem [[rodzaj]]e ''[[Achillobator]]'' i ''[[Utahraptor]]''. Mimo że zapewne był lżejszy, to każda z jego kości jest dłuższa od odpowiadających im kości dwóch pozostałych "raptorów".
 ==Paleoekologia==
 Na podstawie znalezisk z Bajo de Santa Rosa odtworzono środowisko, w którym żył austroraptor. Odnaleziono tam ryby chrzęstnoszkieletowe, sumokształtne z rodziny Diplomystidae, niszczukokształtne, ryby przypominające skalnikowate i kostnoszkieletowe Dipnoidea, płazy bezogonowe: grzbietorodowate i świstkowate. Wśród gadów wyróżniono żółwie wężoszyje, sfenodonty, elazmozaurydy z grupy plezjozaurów oraz węże z Madtsoiidae. W formacji Allen znaleziono także [[abelizauryd]]a ''[[Quilmesaurus]]'', [[alwarezzauryd]]a ''[[Bonapartenykus]]'' i  nieokreślone bliżej [[tetanur]]y. Ofiarą austroraptora mogły padać takie [[tytanozaur]]y, jak ''[[Bonatitan]]'', ''[[Rocasaurus]]'' czy ''[[Panamericansaurus]]'' lub [[hadrozauryd]]y ''[[Willinakaqe]]'' (o ile żyły one w tym samym czasie co austroraptor).
-Jak pisze Andrea Cau na swoim blogu (Cau, online 1), jest całkiem możliwe, że austroraptor wstąpił w niszę ekologiczna pozostałą po wymarłych wcześniej [[spinozauryd]]ach. Podobny jest kształt czaszki i zębów. Jednak w przeciwieństwie do spinozaurydów, austroraptor raczej nie używał do łapania ryb kończyn przednich, lecz szczęk, podobnie jak dziś robi trzewikodziób.
+Jak pisze Andrea Cau na swoim blogu (Cau, online 2008), jest całkiem możliwe, że austroraptor wstąpił w niszę ekologiczna pozostałą po wymarłych wcześniej [[spinozauryd]]ach. Podobny jest kształt czaszki i zębów. Jednak w przeciwieństwie do spinozaurydów, austroraptor raczej nie używał do łapania ryb kończyn przednich, lecz szczęk, podobnie jak dziś robi trzewikodziób.
 ==Spis gatunków==
@@ Linia 96: / Linia 105: @@
 ==Bibliografia==
-<small>Novas, F.E., Pol, D., Canale, J.I., Porfiri, J.D., & Calvo, J.O. (2009) "A bizarre Cretaceous theropod dinosaur from Patagonia and the evolution of Gondwanan dromaeosaurids" Proceedings of the Royal Society B, 276(1659), 1101-1107. doi:10.1098/rspb.2008.1554
+<small>Agnolin, F.L. & Novas, F.E. (2011) "Unenlagiid theropods: are they members of the Dromaeosauridae (Theropoda, Maniraptora)?" Anais da Academia Brasileira de Ciencias, 83(1), 117-162.
-Agnolin, F.L. & Novas, F.E. (2011) "Unenlagiid theropods: are they members of the Dromaeosauridae (Theropoda, Maniraptora)?" Anais da Academia Brasileira de Ciencias, 83(1), 117-162.
+Novas, F.E., Pol, D., Canale, J.I., Porfiri, J.D., & Calvo, J.O. (2009) "A bizarre Cretaceous theropod dinosaur from Patagonia and the evolution of Gondwanan dromaeosaurids" Proceedings of the Royal Society B, 276(1659), 1101-1107. [[doi:10.1098/rspb.2008.1554]]
-Cau, online 1 http://theropoda.blogspot.com/2008/12/lo-spinosauro-mimo-novas-et-al-2008.html
+Cau, A. (online 2008) http://theropoda.blogspot.com/2008/12/lo-spinosauro-mimo-novas-et-al-2008.html
-Vega, online http://iririv.deviantart.com/art/AUSTRORAPTOR-CABAZAI-106596627?offset=20#comments
+Vega, R. (online 2008) http://iririv.deviantart.com/art/AUSTRORAPTOR-CABAZAI-106596627?offset=20#comments
 http://dml.cmnh.org/2008Dec/msg00192.html
@@ Linia 114: / Linia 127: @@
 [[Kategoria:Coelurosauria]]
 [[Kategoria:Paraves]]
 [[Kategoria:Dromaeosauridae]]
 [[Kategoria:Ameryka Południowa]]
@@ Linia 120: / Linia 132: @@
 [[Kategoria:Mezozoik]]
 [[Kategoria:Kreda]]
 [[Kategoria:Mastrycht]]

@@ Linia 52: / Linia 52: @@
 |-
 | colspan=2 |[[Plik:Austroraptor.jpg|400px|]]
-<small>Autor: "IRRIV" [http://iririv.deviantart.com/art/Austroraptor-scene-106595551]</small>
+<small>Autor: Rodrigo Vega [http://iririv.deviantart.com/art/Austroraptor-scene-106595551]</small>
 |}
@@ Linia 75: / Linia 75: @@
 ==Wymiary==
-Długość podana przez Novasa i współpracowników wydaje się zaniżona - austrorator ma według nich krótki ogon. Prawdopodobnie dinozaur osiągał długość prawie siedmiu metrów (dokładnie wyliczenia to 6,8 m - zob. "IRIRIV", online). Także masa była by wtedy nieco większa.
+Długość podana przez Novasa i współpracowników wydaje się zaniżona - austrorator ma według nich krótki ogon. Prawdopodobnie dinozaur osiągał długość prawie siedmiu metrów (dokładnie wyliczenia to 6,8 m - zob. Vega, online). Także masa była by wtedy nieco większa.
 ==Paleoekologia==
@@ Linia 96: / Linia 96: @@
 Agnolin, F.L. & Novas, F.E. (2011) "Unenlagiid theropods: are they members of the Dromaeosauridae (Theropoda, Maniraptora)?" Anais da Academia Brasileira de Ciencias, 83(1), 117-162.
-"IRIRIV", online http://iririv.deviantart.com/art/AUSTRORAPTOR-CABAZAI-106596627?offset=20#comments
+Cau, online 1 http://theropoda.blogspot.com/2008/12/lo-spinosauro-mimo-novas-et-al-2008.html
-Cau, online 1 http://theropoda.blogspot.com/2008/12/lo-spinosauro-mimo-novas-et-al-2008.html
+Vega, online http://iririv.deviantart.com/art/AUSTRORAPTOR-CABAZAI-106596627?offset=20#comments
 http://dml.cmnh.org/2008Dec/msg00192.html