Bactrosaurus - Historia wersji

Paweł o 20:44, 15 sty 2024

2024-01-15T20:44:07Z

Kamil Kamiński o 18:57, 13 gru 2019

2019-12-13T18:57:13Z

Kamil Kamiński o 18:52, 13 gru 2019

2019-12-13T18:52:55Z

Kamil Kamiński o 18:52, 13 gru 2019

2019-12-13T18:52:14Z

Kamil Kamiński o 18:50, 13 gru 2019

2019-12-13T18:50:06Z

Kamil Kamiński: /* Materiał kopalny */

2019-06-30T13:59:14Z

‎Materiał kopalny

Kamil Kamiński: Utworzono nową stronę "{{DISPLAYTITLE:''Bactrosaurus''}} {{Opis |Autor = Kamil Kamiński |Korekta = |nazwa = ''Bactrosaurus'' (baktroza..."

2019-06-30T13:58:47Z

Utworzono nową stronę "{{DISPLAYTITLE:''Bactrosaurus''}} {{Opis |Autor = Kamil Kamiński |Korekta = |nazwa = ''Bactrosaurus'' (baktroza..."

Nowa strona

{{DISPLAYTITLE:''Bactrosaurus''}}
{{Opis
|Autor = [[Kamil Kamiński]]
|Korekta =
|nazwa = ''Bactrosaurus'' (baktrozaur)
|długość = 6-6,5 m
|wysokość =
|masa = 1,2-1,8 t
|dieta = roślinożerny
|miejsce = [[Chiny]], Mongolia Wewnętrzna
([[formacja]] [[Iren Dabasu]])
|czas = {{Występowanie|94|84}}
|ok. ?94-84 [[Ma]]
późna [[kreda]] ([[turon]] – [[santon]] / ?[[kampan]])
|systematyka =
[[Dinosauria]]

[[Ornithischia]]

[[Cerapoda]]

[[Ornithopoda]]

[[Iguanodontia]]

[[Hadrosauroidea]]
|grafika = Bactrosaurus_johnsoni_by_alexanderlovegrove.jpg
|podpis = Rekonstrukcja. Źródło: Alexander Lovegrove [https://www.deviantart.com/alexanderlovegrove/art/Bactrosaurus-johnsoni-180817748].
|PorównanieGrupa =
|PorównanieDługość =
|mapa =
}}

==Wstęp==
''Bactrosaurus'' to rodzaj średniej wielkości roślinożernego dinozaura z [[klad]]u [[Hadrosauroidea]], żyjącego w późnej kredzie na terenie dzisiejszych Chin. Dzięki licznym skamieniałościom, anatomia baktrozaura została dość dobrze poznana.

==Etymologia==
Nazwa ''Bactrosaurus'' oznacza „maczugowaty jaszczur”. Pochodzi ona od słów ''bactron'' („maczuga”, „kij”, „rózga”) i ''sauros'' („gad”, „jaszczur”). Stanowi to nawiązanie do wysokich, masywnych wyrostków kolczystych kręgów o maczugowatym kształcie. Warto również zaznaczyć, że często błędnie tłumaczy się tę nazwę jako „jaszczur z Baktrii”.

==Materiał kopalny==
[[Holotyp]] (AMNH 6553) to niekompletny szkielet, obejmujący kość szczękową, kości zębowe, 10 kręgów grzbietowych, 7 krzyżowych i 36 ogonowych, łopatkę, część mostka, kości kulszowe i łonowe, lewą k. udową i strzałkową, kompletna lewą stopę i niekompletną prawą. Wg [[Prieto-Marquez]]a (2011) okaz ten zawiera szczątki więcej niż jednego osobnika, z wśród nich jest m.in. kość ramienna i kości piszczelowe (nie wymienione w opisie [[Gilmore]]’a z 1933 r.), nie ma za to mowy o mostku, kręgach i k. udowej.

Oprócz holotypu znany jest szereg innych okazów, obejmujący materiał czaszkowy i pozaczaszkowy, pochodzący co najmniej od dwunastu zwierząt. Kości pochodzą od osobników w różnym wieku, w tym również młodych.

==Historia taksonu==
Szczątki ''Bactrosaurus'' odkryto w 1923 r. w Chinach. Został on nazwany i opisany w 1933 r. przez znanego amerykańskiego paleontologa [[Charles Gilmore|Charlesa Gilmore’a]] na podstawie bogatego materiału kopalnego, pochodzącego od kilku osobników. W 1986 r. [[DavidWeishampel|Weishampel]] i [[John Horner|Horner]] uznali, że część materiału czaszkowego przypisywanego baktorzaurowi, w rzeczywistości należała do pokrewnego rodzaju ''[[Gilmoreosaurus]]''. W 1998 r. Godefroit i współpracownicy opisali kolejne okazy ''Bactrosaurus''. Szczątki te, pochodzące co najmniej od czterech zwierząt, zostały zebrane trzy lata wcześniej.

Gilmore (1933) opisał baktrozaura jako [[Lambeosaurinae|lambeozauryna]]. [[Rozhdestvensky]] (1966) przeniósł go do siostrzanej podrodziny [[Hadrosaurinae]]. Później jednak dowiedziono, że ''Bactrosaurus'' był bardziej prymitywny i nie należał do żadnego z powyższych [[klad]]ów. Godefroit i in. (1998) uznali go za najbardziej [[takson bazalny|bazalnego]] przedstawiciela Hadrosauroidea. Wg współczesnych badań był on jednak średnio zaawansowanym [[Hadrosauroidea|hadrozauroidem]] (zob. [[Iguanodontia#Kladogramy]]).

==Budowa==
[[Plik: Bactrosaurus.JPG|300px|thumb|right|Zrekonstruowany szkielet. Autor zdjęcia: I. Laikayiu. [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Bactrosaurus.JPG].]]
''Bactrosaurus'' był raczej średniej wielkości hadrozauroidem, który zasadniczo nie odbiegał wyglądem od swoich krewniaków. Cechował się jednak stosunkowo ciężką budową (Brett-Surman, 1980). Prawdopodobnie mógł się poruszać zarówno dwu-, jak i czworonożnie. Czaszka u największych okazów mierzyła 50-55 cm (Prieto-Marquez, 2011). Szczęki były proporcjonalnie krótsze i masywniejsze, niż u spokrewnionego ''[[Gilmoreosaurus]]'' (Brett-Surman, 1980). W widoku górnym uwagę zwraca wąski, zaokrąglony pysk. Końcówka żuchwy była zakrzywiona do dołu. Kości szczękowe i zębowe zawierały po ok. 20 pozycji zębowych, natomiast przód pyska był bezzębny. Kość przedzębowa zawierała jednak liczne wyrostki, tworzące rodzaj ząbkowania (Godefroit i in., 1998).

Szkielet pozaczaszkowy baktrozaura był podobny do innych hadrozauroidów. Wyróżniał się on maczugowatym kształtem wyrostków kolczystych tylnych kręgów grzbietowych, budową łopatki, kości ramiennej i miednicy. Kość udowa była niemal idealnie prosta w widoku bocznym. Charakterystyczne były też grube pazury stóp o prostokątnie ściętych końcach (Godefroit i in., 1998).

==Paleobiologia==
[[Plik: Bactrosaurus_johnsoni_1.jpg|300px|thumb|right|Częściowy szkielet w muzeum w Brukseli. Autor zdjęcia: Ghedoghedo. [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Bactrosaurus_johnsoni_1.jpg].]]
Podobnie jak inne hadrozauroidy, ''Bactrosaurus'' żywił się roślinnością rosnącą od poziomu gruntu do wysokości maksymalnie kilku metrów. Zamieszkiwał on środowisko ze zmianami pór roku, gdzie niekiedy mogły mu dokuczać niedostatki pożywienia podczas pory suchej.

Dzięki odkryciu licznych okazów w różnych stadiach rozwoju, możliwe było prześledzenie zmian zachodzących w budowie baktrozaura podczas rozwoju osobniczego. Zmiany w budowie czaszki dotyczyły głównie kości przedszczękowych, przedczołowych, szczękowych, jarzmowych i kości przedzębowej. W przeciwieństwie do stanu obserwowanego u innych hadrozauroidów, nie zaobserwowano względnego spadku rozmiarów oczodołów, co wskazuje, iż musiał on następować już na bardzo wczesnym etapie rozwoju. Jeśli chodzi o szkielet pozaczaszkowy, zmieniała się głównie budowa kończyn. Powiększały się grzebienie, stanowiące miejsca przyczepu mięśni na kościach ramiennych, udowych i piszczelowych, względnemu skróceniu ulegała też kość łokciowa (Prieto-Marquez, 2011).

W 2003 r. Rothschield i współpracownicy przebadali ślady guzów w kościach baktrozaura, a także innych hadrozauroidów. Obecność neoplazji stwierdzono jedynie w kręgach ogonowych. Oprócz tego znaleziono też ślady naczyniaków krwionośnych (Rothschield i in., 2003).

==?''B. kysylkumensis''==
W 1931 r. [[Anatoly Riabinin|Riabinin]] opisał fragmentaryczne szczątki (kilka kręgów]] z późnej kredy [[Uzbekistan]]u jako ''[[Cionodon]] kysylkumensis''. W 1995 r. [[Nessov]] przeniósł je do rodzaju ''Bactrosaurus''. Ich dokładna identyfikacja wydaje się jednak wysoce niepewna.

==Spis gatunków==
{| class="wikitable"
| {{V|''Bactrosaurus''}}
| {{Kpt|[[Charles Gilmore|Gilmore]]}}, [[1933]]
|-
| {{V|''B. johnsoni''}}
| {{Kpt|[[Charles Gilmore|Gilmore]]}}, [[1933]]
|-
| {{V|?''B. kysylkumensis''}}
| {{Kpt|([[Anatoly Riabinin|Riabinin]]}}, [[1931]]) {{Kpt|([[Lev Nessov|Nessov]]}}, [[1995]]
|-
| = ''[[Cionodon]] kysylkumensis''
| {{Kpt|[[Anatoly Riabinin|Riabinin]]}}, [[1931]]
|}

==Bibliografia==
Benson, R. B. J., Campione, N. E., Carrano, M. T., Mannion, P. D., Sullivan, C., Upchurch, P. & Evans, D. C. (2014) ''"Rates of Dinosaur Body Mass Evolution Indicate 170 Million Years of Sustained Ecological Innovation on the Avian Stem Lineage"'' PLoS Biology, 12(5), e1001853. [[doi:10.1371/journal.pbio.1001853]].

Brett-Surman, M.K. (1980). “The Iren Dabasu fauna from Mongolia”. Mezosoic Vertebrate Life, 1. 19-22.

Gilmore, C.W. (1933). "On the dinosaurian fauna of the Iren Dabasu Formation". American Museum of Natural History, Bulletin. 67: 23–78.

Godefroit, P., Dong, Z.M., Bultynck, P., Li, H., Feng, L. (1998). “New Bactrosaurus (Dinosauria: Hadrosauroidea) material from Iren Dabasu (Inner Mongolia, PR China).”. Bulletin de l'Institut Royal des Sciences Naturelles de Belgique 68. 3-70.

Holtz, T. (2012) ''"Dinosaurs"'' (suplement) [[https://www.geol.umd.edu/~tholtz/dinoappendix/HoltzappendixWinter2011.pdf]].

Paul, G.S. (2010). "''The Princeton Field Guide to Dinosaurs''" wyd. Princeton University.

Prieto-Marquez, A. (2011) “Cranial and appendicular ontogeny of Bactrosaurus johnsoni, a hadrosauroid dinosaur from the Late Cretaceous of northern China. Paleontology, 54. 773-792.

Rothschild, B.M., Tanke, D.H., Helbling II, M., Martin, L.D. (2003). "Epidemiologic study of tumors in dinosaurs". Naturwissenschaften. 90 (11): 495–500. [[doi:10.1007/s00114-003-0473-9]].

Weishampel, D. B., & Horner, J. R. (1986). The hadrosaurid dinosaurs from the iren dabasu Fauna (People’s Republic of China, late cretaceous). Journal of Vertebrate Paleontology, 6(1), 38-45


[[Kategoria:Dinosauria]]
[[Kategoria:Ornithischia]]
[[Kategoria:Ornithopoda]]
[[Kategoria:Iguanodontia]]
[[Kategoria:Hadrosauroidea]]
[[Kategoria:Azja]]
[[Kategoria:Chiny]]
[[Kategoria:Mezozoik]]
[[Kategoria:Kreda]]

@@ Linia 11: / Linia 11: @@
 <small>([[formacja]] [[Iren Dabasu]])</small>
   |czas                   = {{Występowanie|100|68}}
-|ok. ?94-84 / 73-68 [[Ma]]
+ok. ?94-84 / 73-68 [[Ma]]<br>
 <small>późna [[kreda]] (?[[turon]] – [[santon]] / ?późny [[kampan]] – wczesny [[mastrycht]])</small>
   |systematyka            =

@@ Linia 10: / Linia 10: @@
   |miejsce                = [[Chiny]], Mongolia Wewnętrzna
 <small>([[formacja]] [[Iren Dabasu]])</small>
-  |czas                   = {{Występowanie|94|68}}
+  |czas                   = {{Występowanie|100|68}}
- |ok. ?94-84 / 73-68 [[Ma]]
+|ok. ?94-84 / 73-68 [[Ma]]
-<small>późna [[kreda]] (?[[turon]] – [[santon]] / ?późny [[kampan]] - wczesny [[mastrycht]])</small>
+<small>późna [[kreda]] (?[[turon]] – [[santon]] / ?późny [[kampan]] – wczesny [[mastrycht]])</small>
   |systematyka            =
 [[Dinosauria]]

@@ Linia 11: / Linia 11: @@
 <small>([[formacja]] [[Iren Dabasu]])</small>
   |czas                   = {{Występowanie|94|68}}
-|ok. ?94-84 / 73-68 [[Ma]]
+ |ok. ?94-84 / 73-68 [[Ma]]
 <small>późna [[kreda]] (?[[turon]] – [[santon]] / ?późny [[kampan]] - wczesny [[mastrycht]])</small>
   |systematyka            =

@@ Linia 10: / Linia 10: @@
   |miejsce                = [[Chiny]], Mongolia Wewnętrzna
 <small>([[formacja]] [[Iren Dabasu]])</small>
-  |czas                   = {{Występowanie|94|84}}
+  |czas                   = {{Występowanie|94|68}}
-|ok. ?94-84 [[Ma]]
+|ok. ?94-84 / 73-68 [[Ma]]
-<small>późna [[kreda]] ([[turon]] – [[santon]] / ?[[kampan]])</small>
+<small>późna [[kreda]] (?[[turon]] – [[santon]] / ?późny [[kampan]] - wczesny [[mastrycht]])</small>
   |systematyka            =
 [[Dinosauria]]

@@ Linia 17: / Linia 17: @@
 [[Ornithischia]]
 [[Ornithopoda]]
@@ Linia 31: / Linia 29: @@
   |mapa                   =
 }}
 ==Wstęp==
 ''Bactrosaurus'' to rodzaj średniej wielkości roślinożernego dinozaura z [[klad]]u [[Hadrosauroidea]], żyjącego w późnej kredzie na terenie dzisiejszych Chin. Dzięki licznym skamieniałościom, anatomia baktrozaura  została dość dobrze poznana.
@@ Linia 104: / Linia 101: @@
 [[Kategoria:Ornithopoda]]
 [[Kategoria:Iguanodontia]]
-[[Kategoria:Hadrosauroidea]]
+[[Kategoria:Iguanodontia bazalne]]
 [[Kategoria:Azja]]
 [[Kategoria:Chiny]]
 [[Kategoria:Mezozoik]]
 [[Kategoria:Kreda]]

@@ Linia 39: / Linia 39: @@
 ==Materiał kopalny==
-[[Holotyp]] (AMNH 6553) to niekompletny szkielet, obejmujący kość szczękową, kości zębowe, 10 kręgów grzbietowych, 7 krzyżowych i 36 ogonowych, łopatkę, część mostka, kości kulszowe i łonowe, lewą k. udową i strzałkową, kompletna lewą stopę i niekompletną prawą. Wg [[Prieto-Marquez]]a (2011) okaz ten zawiera szczątki więcej niż jednego osobnika, z wśród nich jest m.in. kość ramienna i kości piszczelowe (nie wymienione w opisie [[Gilmore]]’a z 1933 r.), nie ma za to mowy o mostku, kręgach i k. udowej.
+[[Holotyp]] (AMNH 6553) to niekompletny szkielet, obejmujący kość szczękową, kości zębowe, 10 kręgów grzbietowych, 7 krzyżowych i 36 ogonowych, łopatkę, część mostka, kości kulszowe i łonowe, lewą k. udową i strzałkową, kompletna lewą stopę i niekompletną prawą. Wg [[Prieto-Marquez]]a (2011) okaz ten zawiera szczątki więcej niż jednego osobnika, a wśród nich jest m.in. kość ramienna i kości piszczelowe (nie wymienione w opisie [[Gilmore]]’a z 1933 r.), nie ma za to mowy o mostku, kręgach i k. udowej.
 Oprócz holotypu znany jest szereg innych okazów, obejmujący materiał czaszkowy i pozaczaszkowy, pochodzący co najmniej od dwunastu zwierząt. Kości pochodzą od osobników w różnym wieku, w tym również młodych.
 ==Historia taksonu==