Baptornis - Historia wersji

Paweł o 20:22, 1 lut 2025

2025-02-01T20:22:04Z

Paweł: Utworzono nową stronę "{{DISPLAYTITLE:''Baptornis''}} {{Opis |Autor = Paweł Konarzewski |Korekta = |nazwa = ''Baptornis'' (baptornis) |długość = 92 cm Mo..."

2025-02-01T15:56:45Z

Utworzono nową stronę "{{DISPLAYTITLE:''Baptornis''}} {{Opis |Autor = Paweł Konarzewski |Korekta = |nazwa = ''Baptornis'' (baptornis) |długość = 92 cm <ref name="Molina-Larramendi">Mo..."

Nowa strona

{{DISPLAYTITLE:''Baptornis''}}
{{Opis
|Autor = [[Paweł Konarzewski]]
|Korekta =
|nazwa = ''Baptornis'' (baptornis)
|długość = 92 cm <ref name="Molina-Larramendi">Molina-Pérez, R. & Larramendi, A. (2019). "Dinosaur Facts and Figures: The Theropods and Other Dinosauriformes". wyd. Princeton University Press. </ref>
|wysokość =
|masa = 7,2 kg <ref name="Molina-Larramendi"></ref>
|dieta = rybożerny
|miejsce = [[USA]] - Kansas
([[formacja]] [[Niobrara Chalk]] - ogniwo Smoky Hill)
<hr>
?[[Szwecja]] - Skania
|czas = {{Występowanie|87|82}}
ok. 87-82 [[Ma]] 
[[późna kreda]] ([[koniak]]-[[kampan]])
|systematyka =
[[Dinosauria]]

[[Saurischia]]

[[Theropoda]]

[[Avialae]]

[[Pygostylia]]

[[Ornithothoraces]]

[[Euornithes]]

[[Ornithuromorpha]]

[[Ornithurae]]

[[Hesperornithiformes]]

[[Baptornithidae]]

|grafika = Marsh1880-193.jpg
|podpis = Ilustracja przedstawiająca prawy ''[[tarsometatarsus]]'' baptornisa. Źródło: [[Marsh]], 1880 [http://www.oceansofkansas.com/Baptornis.html]
|PorównanieGrupa =
|PorównanieDługość =
|mapa =
}}
==Wstęp==
''Baptornis'' to ptak z kladu [[Hesperornithiformes]] żyjący w [[późna kreda|późnej kredzie]] na terenie Stanów Zjednoczonych. Jest to jeden z pierwszych opisanych mezozicznych ptaków w historii paleontologii.

==Materiał kopalny i taksonomia==
[[Lektotyp]] (YMP 1465) to dystanla część ''[[tarsometatarsus]]''.

Materiał przypisany obejmuje następujące okazy:
*YPM 5768 - proksymalna część ''[[tarsometatarsus]]'' należąca do młodocianego osobnika
*AMNH 5101 - fragment kości przedszczękowej, fragment kości czołowej (zaginiony), brzuszna część kości kwadratowej (zaginiona), 16 kręgów szyjnych, 6 kręgów grzbietowych, fragmenty żeber grzbietowych, synsakrum, 5 kręgów ogonowych,, niekompletna miednica, dystalna część [[tibiotarsus|kości piszczelowo-stępowej]], obydwa ''[[tarsometatarsus]]'' i częściowy paliczek
*FMNH 395 - tylna część żuchwy, szósty kręg grzbietowy, fragmenty żeber grzbietowych, ''[[synsacrum]]'', 5 środkowych kręgów ogonowych, [[pygostyl]], fragmenty miednicy, kości udowe, obydwa ''[[tibiotarsus]]'', kość strzałkowa, I kość śródstopia, I paliczek I palca, ''[[tarsometatarsus]]'', II paliczek II palca, I paliczek III palca, III paliczek III palca, I paliczek IV palca, II paliczek IV palca, III paliczek IV palca (23 mm), IV paliczek IV palca, 6 paliczków stopy, 2 pazury stopy.
*nieskatalogowany okaz ?(Fick Fossil Museum coll.) - ?fragment kości przedszczękowej, proksymalna część ''[[tibiotarsus]]'', trzon oraz dystalna część, proksymalna część kości strzałkowej, dwa ''[[tarsometatarsus]]'' oraz trzy niekompletne i 11 innych fragmentów kości
*KUVP 2290 - 6 kręgów szyjnych i 3 grzbietowe, fragmenty żeber grzbietowych, częściowe ''[[synsacrum]]'', proksymalna część łopatki, niekompletna kość ramienna, kość promieniowa i łokciowa, przednia część kości biodrowej, kości udowe, rzepka, częściowe [[tibiotarsus|kości piszczelowo-stępowe]], proksymalne części strzałkowe oraz niekompletny ''[[tarsometatarsus]]''
*KUVP 16112 - kość przedszczękowa (zaginiona), 6 kręgów szyjnych i 4 grzbietowe, niekompletne ''[[synsacrum]]'', częściowa miednica, proksymalne części kości udowych oraz dystalna część, trzony oraz dystalne części kości piszczelowych, niekompetne kości śródstopia, III paliczek I palca, proksymalny oraz dystalny paliczek należące do młodocianego osobnika
*?YPM 1467 - kość udowa i [[tibiotarsus|piszczelowo-stępowa]] ([[Mortimer]], online).

Do omawianego [[rodzaj]]u mogą należeć również szczątki ''[[Parascaniornis]]''. Zobacz więcej: [[Parascaniornis#Ważność taksonu]].

==Budowa==
[[Plik:Humeri of hesperornithiform birds.png|thumb|Porównanie kości ramiennych przedstawicieli [[Hesperornithiformes]] (A-D) oraz współczesnych kormoranów (E-F). Pod literą C znajduje się kość ramienna ''Baptornis''. Źródło: Bell i [[Chiappe]], 2022 [https://doi.org/10.3390/d14040267].]]
Baptornis ogólną budową przypominał pozostałych przedstawicieli [[Hesperornithiformes]]. Był to średniej wielkości ptak mający długą czazkę oraz szyję, opływowy kształt ciała ze zredukowanymi skrzydłami oraz mocnymi nogami. Czaszka ''Baptornis'' miała zbliżoną morfologię do tej u ''[[Hesperornis]]''. Odcinek szyjny oraz grzbietowy liczył około 23 kręgów. Były one [[centrum|heteroceliczne]] oraz pozbawione otworów pneumatycznych. ''[[Synsacrum]]'' składało się z 10 niepneumatycznych kręgów. Kość ramienna ''Baptornis'' przewyższała swoją długością tą u ''[[Hesperornis]]'', mimo iż był większy od omawianego ptaka. Najdłuższą kością nogi była [[tibiotarsus|kość piszczelowo-stępowa]], która mierzyła 194 mm u okazu FMNH 395 (Martin i Tate, 1976).

==Etymologia==
Nazwa [[rodzaj]]owa ''Baptornis'' to połączenie greckich słów ''bapto'' (nurkować) i ''ornis'' (ptak). Epitet gatunkowy ''advena'' to łacińskie słowo znaczące "dziwny" (Ford, online).

==Spis gatunków==
{| class="wikitable"
|{{V| ''Baptornis''}}
| {{Kpt|[[Marsh]]}}, [[1877]]
|-
|?= ''[[Parascaniornis]]''
|{{Kpt|Lambrecht}}, [[1933]]
|-
|{{V|''B. advenus''}}
| {{Kpt|[[Marsh]]}}, [[1877]]
|-
|''Baptornis varneri''
|{{Kpt|Martin}} i {{Kpt|Cordes-Person}}, [[2007]]
|= '''''[[Brodavis#?B. varneri|?Brodavis varneri]]'''''
|}

==Bibliografia==

Ford, T. (online) [http://www.paleofile.com/Dinosaurs/Aves/Baptornis.asp]

Martin, J. E., & Cordes-Person, A. (2007). "A new species of the diving bird Baptornis (Ornithurae: Hesperornithiformes) from the lower Pierre Shale Group (Upper Cretaceous) of southwestern South Dakota". [[doi:10.1130/2007.2427(17)]]

Martin, L. D., & Tate, J. (1976). "The skeleton of ''Baptornis advenus'' (Aves: Hesperornithiformes)". Smithsonian Contributions to Paleobiology, 27(1), 35-66.

Mortimer, M. (online) [https://theropoddatabase.github.io/Ornithuromorpha.htm#Baptornisadvenus]

Rees, J., & Lindgren, J. (2005). "Aquatic birds from the Upper Cretaceous (Lower Campanian) of Sweden and the biology and distribution of hesperornithiforms". Palaeontology, 48(6), 1321-1329. [[doi:10.1111/j.1475-4983.2005.00507.x]]
<references/>

[[Kategoria:Avialae]]
[[Kategoria:Pygostylia]]
[[Kategoria:Ornithothoraces]]
[[Kategoria:Euornithes]]
[[Kategoria:Ornithuromorpha]]
[[Kategoria:Ornithurae]]
[[Kategoria:Hesperornithiformes]]
[[Kategoria:Ameryka Północna (ptaki)]]
[[Kategoria:USA (ptaki)]]
[[Kategoria:Mezozoik (ptaki)]]
[[Kategoria:Kreda (ptaki)]]
[[Kategoria:Koniak (ptaki)]]
[[Kategoria:Santon (ptaki)]]
[[Kategoria:Kampan (ptaki)]]

@@ Linia 12: / Linia 12: @@
 <hr>
 ?[[Szwecja]] - Skania
 |czas = {{Występowanie|87|82}}
 ok. 87-82 [[Ma]]<br>
@@ Linia 53: / Linia 55: @@
 *YPM 5768 - proksymalna część ''[[tarsometatarsus]]'' należąca do młodocianego osobnika
 *AMNH 5101 - fragment kości przedszczękowej, fragment kości czołowej (zaginiony), brzuszna część kości kwadratowej (zaginiona), 16 kręgów szyjnych, 6 kręgów grzbietowych, fragmenty żeber grzbietowych, synsakrum, 5 kręgów ogonowych,, niekompletna miednica, dystalna część [[tibiotarsus|kości piszczelowo-stępowej]], obydwa ''[[tarsometatarsus]]'' i częściowy paliczek
-*FMNH 395 - tylna część żuchwy, szósty kręg grzbietowy, fragmenty żeber grzbietowych, ''[[synsacrum]]'', 5 środkowych kręgów ogonowych, [[pygostyl]], fragmenty miednicy, kości udowe, obydwa ''[[tibiotarsus]]'', kość strzałkowa, I kość śródstopia, I paliczek I palca, ''[[tarsometatarsus]]'', II paliczek II palca, I paliczek III palca, III paliczek III palca, I paliczek IV palca, II paliczek IV palca, III paliczek IV palca (23 mm), IV paliczek IV palca, 6 paliczków stopy, 2 pazury stopy.
+*FMNH 395 - tylna część żuchwy, szósty kręg grzbietowy, fragmenty żeber grzbietowych, ''[[synsacrum]]'', 5 środkowych kręgów ogonowych, [[pygostyl]], fragmenty miednicy, kości udowe, obydwa ''[[tibiotarsus]]'', kość strzałkowa, I kość śródstopia, I paliczek I palca, ''[[tarsometatarsus]]'', II paliczek II palca, I paliczek III palca, III paliczek III palca, I paliczek IV palca, II paliczek IV palca, III paliczek IV palca, IV paliczek IV palca, 6 paliczków stopy, 2 pazury stopy.
 *nieskatalogowany okaz ?(Fick Fossil Museum coll.) - ?fragment kości przedszczękowej, proksymalna część ''[[tibiotarsus]]'', trzon oraz dystalna część, proksymalna część kości strzałkowej, dwa ''[[tarsometatarsus]]'' oraz trzy niekompletne i 11 innych fragmentów kości
 *KUVP 2290 -  6 kręgów szyjnych i 3 grzbietowe, fragmenty żeber grzbietowych, częściowe ''[[synsacrum]]'', proksymalna część łopatki, niekompletna kość ramienna, kość promieniowa i łokciowa, przednia część kości biodrowej, kości udowe, rzepka, częściowe [[tibiotarsus|kości piszczelowo-stępowe]], proksymalne części strzałkowe oraz niekompletny ''[[tarsometatarsus]]''
-*KUVP 16112 - kość przedszczękowa (zaginiona), 6 kręgów szyjnych i 4 grzbietowe, niekompletne ''[[synsacrum]]'', częściowa miednica, proksymalne części kości udowych oraz dystalna część, trzony oraz dystalne części kości piszczelowych, niekompetne kości śródstopia, III paliczek I palca, proksymalny oraz dystalny paliczek należące do młodocianego osobnika
+*KUVP 16112 - kość przedszczękowa (zaginiona), 6 kręgów szyjnych i 4 grzbietowe, niekompletne ''[[synsacrum]]'', częściowa miednica, proksymalne części kości udowych oraz dystalna część, trzony oraz dystalne części kości piszczelowych, niekompletne kości śródstopia, III paliczek I palca, proksymalny oraz dystalny paliczek należące do młodocianego osobnika
 *?YPM 1467 - kość udowa i [[tibiotarsus|piszczelowo-stępowa]] ([[Mortimer]], online).
-Do omawianego [[rodzaj]]u mogą należeć również szczątki ''[[Parascaniornis]]''. Zobacz więcej: [[Parascaniornis#Ważność taksonu]].
+Do omawianego [[rodzaj]]u mogą należeć również szczątki ''[[Parascaniornis]]''. Zobacz więcej: [[Parascaniornis#Historia i ważność taksonu]].
 ==Budowa==
 [[Plik:Humeri of hesperornithiform birds.png|thumb|Porównanie kości ramiennych przedstawicieli [[Hesperornithiformes]] (A-D) oraz współczesnych kormoranów (E-F). Pod literą C znajduje się kość ramienna ''Baptornis''. Źródło: Bell i [[Chiappe]], 2022 [https://doi.org/10.3390/d14040267].]]
-Baptornis ogólną budową przypominał pozostałych przedstawicieli [[Hesperornithiformes]]. Był to średniej wielkości ptak mający długą czazkę oraz szyję, opływowy kształt ciała ze zredukowanymi skrzydłami oraz mocnymi nogami. Czaszka ''Baptornis'' miała zbliżoną morfologię do tej u ''[[Hesperornis]]''. Odcinek szyjny oraz grzbietowy liczył około 23 kręgów. Były one [[centrum|heteroceliczne]] oraz pozbawione otworów pneumatycznych. ''[[Synsacrum]]'' składało się z 10 niepneumatycznych kręgów. Kość ramienna ''Baptornis'' przewyższała swoją długością tą u ''[[Hesperornis]]'', mimo iż był większy od omawianego ptaka. Najdłuższą kością nogi była [[tibiotarsus|kość piszczelowo-stępowa]], która mierzyła 194 mm u okazu FMNH 395 (Martin i Tate, 1976).
+Baptornis ogólną budową przypominał pozostałych przedstawicieli [[Hesperornithiformes]]. Był to średniej wielkości ptak mający długą czaszkę oraz szyję, opływowy kształt ciała ze zredukowanymi skrzydłami oraz mocnymi nogami. Czaszka ''Baptornis'' miała zbliżoną morfologię do tej u ''[[Hesperornis]]''. Odcinek szyjny oraz grzbietowy liczył około 23 kręgów. Były one [[centrum|heteroceliczne]] oraz pozbawione otworów pneumatycznych. ''[[Synsacrum]]'' składało się z 10 niepneumatycznych kręgów. Kość ramienna ''Baptornis'' przewyższała swoją długością tą u ''[[Hesperornis]]'', mimo iż był większy od omawianego ptaka. Najdłuższą kością nogi była [[tibiotarsus|kość piszczelowo-stępowa]], która mierzyła 194 mm u okazu FMNH 395 (Martin i Tate, 1976).
 ==Etymologia==