Borealopelta - Historia wersji

Kamil Kamiński o 12:22, 25 kwi 2025

2025-04-25T12:22:05Z

Kamil Kamiński: przeniesienie części informacji do hasła Ankylosauria

2024-10-24T19:56:59Z

przeniesienie części informacji do hasła Ankylosauria

Kamil Kamiński o 13:50, 13 sty 2023

2023-01-13T13:50:47Z

Paweł: Kalyniuk i in., 2022

2023-01-12T15:40:50Z

Kalyniuk i in., 2022

Podgląd zmian

Kamil Kamiński: /* Paleobiologia */

2020-06-04T20:53:58Z

‎Paleobiologia

Kamil Kamiński: /* Bibliografia */

2020-06-04T19:01:47Z

‎Bibliografia

Kamil Kamiński: Brown i in. (2020) - dieta

2020-06-04T19:00:59Z

Brown i in. (2020) - dieta

Kamil Kamiński o 16:38, 26 lut 2018

2018-02-26T16:38:16Z

Ag.Ent o 14:21, 26 lut 2018

2018-02-26T14:21:28Z

Ag.Ent: zaległości

2018-02-26T14:18:57Z

zaległości

@@ Linia 22: / Linia 22: @@
 [[Ankylosauria]]
-[[Nodosauridae]]
+[[Nodosauridae]] / ??[[Ankylosauridae]]
 |grafika                = Nodosaur.jpg
   |podpis                 = Holotyp ''B. markmitchelli''. Źródło: [https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/b/be/Nodosaur.jpg]

@@ Linia 54: / Linia 54: @@
 == Paleobiologia ==
-Powszechnie uważa się, że dobrze wykształcony pancerz zbudowany z osteoderm służył ankylozaurom przede wszystkim do celów obronnych. Niewykluczone jednak, że posiadał on również inne funkcje, takie jak termoregulacja (podobnie jak w przypadku współczesnych krokodyli) lub funkcje pokazowe. Osteodermy, szczególnie te o największych rozmiarach, jak kolce przyłopatkowe u borealopelty, mogły znaleźć się również pod działaniem doboru płciowego i służyć przyciąganiu partnera lub odstraszaniu potencjalnych rywali.
+W kwestii odżywiania, funkcji pancerza i ubarwienia, zob. więcej w [[Ankylosauria#Paleobiologia]].
 ==Paleośrodowisko==

@@ Linia 61: / Linia 61: @@
 ==Paleośrodowisko==
-Kalyniuk i in. (2022) zbadali roślinność z formacji Gates, która była bliska i współczesna dla borealopelty. Pobrali oni 5 prób z kopalni węgla Grande Cache w Albercie. W tym miejscu dominowały drzewa iglaste stanowiły 44-70% całej flory, natomiast paprocie 14%. Osady z tej formacji sugerują występowanie środowisk lądowych leżących w pobliżu wybrzeży.
+Kalyniuk i in. (2022) zbadali roślinność z formacji [[Gates]], która była bliska i współczesna dla formacji Clearwater. Pobrali oni 5 prób z kopalni węgla Grande Cache w Albercie. W tym miejscu dominowały drzewa iglaste, które stanowiły 44-70% całej flory, natomiast paprocie 14%. Osady z tej formacji sugerują występowanie środowisk lądowych leżących w pobliżu wybrzeży.
 == Spis gatunków ==

@@ Linia 78: / Linia 78: @@
 Zachowane barwniki (melanina) sugerują występowanie u borealopelty ubarwienia maskującego – przeciwcienia – białawego po brzusznej stronie zwierzęcia, a czerwono-brązowego na grzbiecie. Obecność kamuflażu sugeruje występowanie drapieżników mogących zagrażać borealopelcie. Współczesne zwierzęta o zbliżonych rozmiarach (ponad 1,3 tony masy ciała) nie mają ubarwienia maskującego, ponieważ nie są (lub są tylko sporadycznie) narażone na ataki drapieżników. Kamuflaż oparty na przeciwcieniu najlepiej sprawdzałby się w otoczeniu o świetle rozproszonym, takim jak las, jednak współcześnie w bardziej otwartych siedliskach, np. sawannach, także występują zwierzęta cechujące się podobnym ubarwieniem maskującym.
-W miejscu żołądka stwierdzono szczątki roślinne, zdominowane przez tkankę liściową. Znaleziono też ślady łodyg, drewna i węgla drzewnego. Ten ostatni pochodzi zapewne ze świeżo spalonego lasu iglastego. Spośród liści najliczniejsze były paprocie cienkozarodnikowe (''leptosporangiate'') z domieszką innych paproci i listowia drzew iglastych. Świadczy to o dość selektywnym sposobie żerowania (Brown i in., 2020).
+W miejscu żołądka stwierdzono szczątki roślinne, zdominowane przez tkankę liściową. Znaleziono też ślady łodyg, drewna i węgla drzewnego. Ten ostatni pochodzi zapewne ze świeżo spalonego lasu iglastego. Spośród liści najliczniejsze były paprocie cienkozarodnikowe (''leptosporangiate'') z domieszką sagowców i listowia drzew iglastych. Świadczy to o dość selektywnym sposobie żerowania (Brown i in., 2020).
 == Spis gatunków ==

@@ Linia 91: / Linia 91: @@
 == Bibliografia ==
 <small>Brown C.M. 2017. An exceptionally preserved armored dinosaur reveals the morphology and allometry of osteodersm and their horny epidermal coverings. PeerJ 5: e4066. [[doi:10.7717/peerj.4066]].
 Brown, C.M., Greenwood, D.R., Kalyniuk, J.E., Braman, D.R., Henderson, D.M., Greenwood, C.L. & Basinger, J.F, 2020. "Dietary palaeoecology of an Early Cretaceous armoured dinosaur (Ornithischia; Nodosauridae) based on floral analysis of stomach contents." Royal Society Open Science 7(6): 200305 [[doi: http://dx.doi.org/10.1098/rsos.200305]].

@@ Linia 8: / Linia 8: @@
 [[Marcin Szermański]]
+|
 |}
@@ Linia 48: / Linia 50: @@
 | colspan=2 |
 <display_points type="terrain" zoom=4>
-Alberta, Canada|Formacja [[Clearwater]], prowincja Alberta, [[Kanada]]|<small>''A. minor'' - holotyp TMP 2011.033.0001.
+Alberta, Canada~Formacja [[Clearwater]], prowincja Alberta, [[Kanada]]|<small>''A. minor'' - holotyp TMP 2011.033.0001.
 </display_points>
 |}
@@ Linia 76: / Linia 78: @@
 Zachowane barwniki (melanina) sugerują występowanie u borealopelty ubarwienia maskującego – przeciwcienia – białawego po brzusznej stronie zwierzęcia, a czerwono-brązowego na grzbiecie. Obecność kamuflażu sugeruje występowanie drapieżników mogących zagrażać borealopelcie. Współczesne zwierzęta o zbliżonych rozmiarach (ponad 1,3 tony masy ciała) nie mają ubarwienia maskującego, ponieważ nie są (lub są tylko sporadycznie) narażone na ataki drapieżników. Kamuflaż oparty na przeciwcieniu najlepiej sprawdzałby się w otoczeniu o świetle rozproszonym, takim jak las, jednak współcześnie w bardziej otwartych siedliskach, np. sawannach, także występują zwierzęta cechujące się podobnym ubarwieniem maskującym.
-W miejscu żołądka stwierdzono szczątki roślinne, jednak nie zostały one dotąd dokładnie zidentyfikowane.
+W miejscu żołądka stwierdzono szczątki roślinne, zdominowane przez tkankę liściową. Znaleziono też ślady łodyg, drewna i węgla drzewnego. Ten ostatni pochodzi zapewne ze świeżo spalonego lasu iglastego. Spośród liści najliczniejsze były paprocie cienkozarodnikowe (''leptosporangiate'') z domieszką innych paproci i listowia drzew iglastych. Świadczy to o dość selektywnym sposobie żerowania (Brown i in., 2020).
 == Spis gatunków ==
@@ Linia 89: / Linia 91: @@
 == Bibliografia ==
 <small>Brown C.M. 2017. An exceptionally preserved armored dinosaur reveals the morphology and allometry of osteodersm and their horny epidermal coverings. PeerJ 5: e4066. [[doi:10.7717/peerj.4066]].
 Brown C.M., Henderson D.M., Vinther J., Fletcher I., Sistiaga A., Herrera J., Summons R.E. 2017. An exceptionally preserved three-dimensional armored dinosaur reveals insights into coloration and Cretaceous predator-prey dynamics. Current Biology 27: 2514-2521. [[doi:10.1016/j.cub.2017.06.071]].

@@ Linia 52: / Linia 52: @@
 |}
 == Wstęp ==
-'''''Borealopelta''''' to [[rodzaj]] [[Ankylosauria|ankylozaura]] zaliczany do grupy [[Nodosauridae]]. Występował na obszarach dzisiejszej Kanady pod koniec wczesnej kredy ([[apt]]). Jego skamieniałości odnaleziono na terenie prowincji Alberta. Masę tego dinozaura pancernego na ponad 1300 kilogramów, a długość na ponad 5 metrów.
+'''''Borealopelta''''' to [[rodzaj]] [[Ankylosauria|ankylozaura]] zaliczany do grupy [[Nodosauridae]]. Występował na obszarach dzisiejszej Kanady pod koniec wczesnej kredy ([[apt]]). Jego skamieniałości odnaleziono na terenie prowincji Alberta. Masę tego dinozaura pancernego szacuje się na ponad 1300 kilogramów, a długość na ponad 5 metrów.
 __TOC__
 == Budowa ==

@@ Linia 5: / Linia 5: @@
 | Korekta:
 |-
-| [[Marcin Szermański]]
+| [[Tomasz Skawiński]],
+|
 |}
@@ Linia 14: / Linia 16: @@
 |-
 !  '''Długość''':
-| ? m
+| 5,5 m
 |-
 ! '''Masa''':
 | ok. 1,3 t
 |-
-! '''[[Lokacje|Miejsce występowania]]''':
+! '''[[:Kategoria:Lokacje|Miejsce występowania]]''':
-| [[Kanada]] - prowincja Alberta
+| [[:Kategoria:Kanada|Kanada]] – prowincja Alberta
-<small>([[formacja]] [[Clearwater]]) </small>
+<small>([[formacja]] [[Clearwater]])</small>
 |-
-! '''[[Czas|Czas występowania]]'''
+! '''[[:Kategoria:Stratygrafia|Czas występowania]]'''
 |  <small>[[wczesna kreda]] ([[apt]])</small>
 |-
@@ Linia 39: / Linia 41: @@
 |-
 | colspan=2 |
-[[Plik:Nodosaur.jpg|400px|]]<br>
+[[Plik:Nodosaur.jpg|400px|]]<br />
 <small>Holotyp ''B. markmitchelli''. Źródło: [https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/b/be/Nodosaur.jpg].</small>
 |-
@@ Linia 46: / Linia 48: @@
 | colspan=2 |
 <display_points type="terrain" zoom=4>
-Alberta, Canada|formacja [[Clearwater]], prowincja Alberta, [[Kanada]]|<small>''A. minor'' - holotyp TMP 2011.033.0001.<br>
+Alberta, Canada|Formacja [[Clearwater]], prowincja Alberta, [[Kanada]]|<small>''A. minor'' – holotyp TMP 2011.033.0001.
 </display_points>
 |}
-==Wstęp==
+Osteodermy na szyi zwierzęcia zwiększały swoją długość i szerokość w stronę doogonową, aż do przejścia na okolicę piersiową, gdzie stawały się znacznie mniejsze. Następnie osteodermy ponownie zwiększały rozmiary (stosunkowo nieznacznie) w okolicy krzyżowej. Szerokość osteoderm wykazuje [[allometria|allometrię]] ujemną w stosunku do ich długości (tzn. wraz ze wzrostem długości płytki stają się stosunkowo coraz węższe), natomiast ich wysokość i długość wyrastającego z nich kolca wykazują allometrię dodatnią. Osteodermy z okolic szyjnej i barkowej cechują się największą zmiennością u okazu typowego.
-==Materiał kopalny==
+== Historia odkryć ==
-[[Holotyp]] to okaz skatalogowany pod numerem TMP (Royal Tyrrell Museum of Paleontology) 2011.033.0001, na którego składają się: głowa, szyja, większość korpusu i k. krzyżowej, kompletna prawa i częściowa lewa kończyna przednia i "dłoń", niekompletne stopy. Osobnik posiada bardzo dobrze zachowany pancerz z osteodermami ''in situ'' (patrz: zdjęcie obok) i odciskami skóry, a jego szkielet został zachowany w kilku osobnych blokach skalnych.
+Na [[holotyp]] i jedyny znany okaz borealopelty, skatalogowany pod numerem TMP (Royal Tyrrell Museum of Paleontology) 2011.033.0001, składają się: głowa, szyja, większość tułowia i k. krzyżowej, kompletna prawa i częściowa lewa kończyna przednia i "dłoń", niekompletne stopy. Osobnik ma bardzo dobrze zachowany pancerz z osteodermami ''in situ'' (patrz: zdjęcia obok i poniżej) i odciskami skóry, a jego szkielet został zachowany w kilku osobnych blokach skalnych. Odkryto go w 2011 roku w datowanych na apt osadach ogniwa Wabiskaw formacji [[Clearwater]] w pobliżu Fort McMurray w kanadyjskiej prowincji Alberta. Wcześniej z tych osadów wydobywano szczątki gadów morskich – plezjozaurów i ichtiozaurów, ale nie dinozaurów. Podobnie jak wiele innych szkieletów ankylozaurów, holotyp borealopelty zachował się "do góry nogami".
-==Etymologia==
+=== Etymologia ===
-Na nazwę [[rodzaj]]ową ''Borelopelta'' składają się dwa słowa: ''borealis'' (łac. borealny, północny) oraz ''pelta'' (gr. tarcza). Nazwa odnosi się do mocnego pancerza tego zwierzęcia oraz lokalizacji jego skanieniałości na północy kontynentu amerykańskiego - kanadyjskiej prowincji Alberta, słynnej ze szczątków wielu [[dinozaur]]ów.
+[[Plik:Borealopelta dorsal view.png|thumb|Szkielet borealopelty w widoku od strony grzbietowej. Źródło: Brown 2017]]
-Epitet gatunkowy ''markmitchelli'' honoruje Marka Mitchella, który poświęcił ponad 7000 roboczogodzin na preparację [[holotyp]]u tego ankylozaura.
+Epitet gatunkowy ''markmitchelli'' honoruje Marka Mitchella, który poświęcił ponad 7000 roboczogodzin na preparację holotypu tego ankylozaura.
-==Spis gatunków==
+== Systematyka ==
 {| class="wikitable"
 ! ''Borealopelta''
@@ Linia 71: / Linia 88: @@
 == Bibliografia ==
-<small>
+<small>Brown C.M. 2017. An exceptionally preserved armored dinosaur reveals the morphology and allometry of osteodersm and their horny epidermal coverings. PeerJ 5: e4066. [[doi:10.7717/peerj.4066]].
-Brown, C.M.; Henderson, D.M.; Vinther, J.; Fletcher, I.; Sistiaga, A.; Herrera, J. & Summons, R.E. (2017) Supplemental Infornation: An Exceptionally Preserved Three-Dimensional Armored Dinosaur Reveals Insights into Coloration and Cretaceous Predator-Prey Dynamics. Current Biology. [[doi:10.1016/j.cub.2017.06.071]]
 </small>