Brachylophosaurus - Historia wersji

Paweł: /* Paleobiologia */

2024-12-29T08:05:09Z

‎Paleobiologia

Kamil Kamiński: /* "Leonardo" */

2024-12-19T13:54:49Z

‎"Leonardo"

Kamil Kamiński: /* Budowa */

2024-12-19T13:49:45Z

‎Budowa

Kamil Kamiński: /* Historia taksonu */

2024-12-19T13:48:10Z

‎Historia taksonu

Paweł: /* MOR 2598 */

2024-12-15T10:14:45Z

‎MOR 2598

Paweł: poprawa opisu

2024-12-15T08:48:29Z

poprawa opisu

Podgląd zmian

Taurovenator o 12:20, 2 kwi 2024

2024-04-02T12:20:19Z

Kamil Kamiński: /* Bibliografia */

2020-10-28T20:04:43Z

‎Bibliografia

Kamil Kamiński: poprawki, uzupełnienia

2020-10-28T20:02:50Z

poprawki, uzupełnienia

Podgląd zmian

Nazuul: ryc.

2016-11-28T19:08:11Z

ryc.

@@ Linia 107: / Linia 107: @@
 ==Paleobiologia==
-===Odżywianie===
+O paleobiologii hadrozaurydów zobacz szerzej w [[Hadrosauridae#Paleobiologia]].
 ==Spis gatunków==

@@ Linia 77: / Linia 77: @@
 ==="Leonardo"===
 [[Plik:Leonardo mummified brachylophosaurus.jpg|thumb|Zachowana mumia brachylofozaura "Leonardo". Źródło: Red Rocket Photography [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Leonardo_mummified_brachylophosaurus.jpg]]]
-Jednym z najbardziej znanych jest osobników ''Brachylophosaurus'' jest  "Leonardo". Pseudonim tego dinozaura pochodzi od faktu znalezienia go w pobliżu napisu "Leonardo Webb kocha Genevíę Jordan, 1916". "Leonardo" jest wyjątkowy, ponieważ zachowały się nie tylko kości, ale też mięśnie, odciski skóry, ślady narządów wewnętrznych oraz zawartości żołądka. Do jego odkrycia przyczynił się prawnik i amatorski paleontolog Nate Murphy, który chcąc zapewnić środki na badania dinozaurów otworzył Judith River Dinosaur Institute - swoisty park, w którym zwiedzający mogli odszukiwać kości "strasznych jaszczurów".
+Jednym z najbardziej znanych osobników ''Brachylophosaurus'' jest  "Leonardo". Pseudonim tego dinozaura pochodzi od faktu znalezienia go w pobliżu napisu "Leonardo Webb kocha Genevíę Jordan, 1916". "Leonardo" jest wyjątkowy, ponieważ zachowały się nie tylko kości, ale też mięśnie, odciski skóry, ślady narządów wewnętrznych oraz zawartości żołądka. Do jego odkrycia przyczynił się prawnik i amatorski paleontolog Nate Murphy, który, chcąc zapewnić środki na badania dinozaurów otworzył Judith River Dinosaur Institute - swoisty park, w którym zwiedzający mogli odszukiwać kości "strasznych jaszczurów".
-W czasie wyprawy latem [[2000]] roku, jeden ochotnik z grupy poszukiwawczej Murphy'ego zauważył kość wystającą z niskiej skarpy, położonej na północ od miasteczka Malty. Asystent Murphy'ego - nastoletni syn Matt zaczął kopać, a gdy odsłonił cztery kolejne kręgi ogonowe, zawołał ojca. Nate zerknął na skarpę i zauważył zarys miednicy oraz stawu skokowego. Następnego dnia pokazał znalezisko właścicielowi gospodarstwa, na którego obszarze go dokonano. Zgodził się on na przeprowadzenie prac wykopaliskach na jego prywatnym terenie. Rozpoczęły się one latem [[2001]] roku. Najpierw ostrożnie wysadzono występ skalny o grubości 45 cm, następnie zdjęto spychaczami ponad dwumetrowe warstwy żwiru i piasku, po czym z ochotnikami usunięto ręcznie metr osadu. Kiedy zaczęto odsłaniać prawą kończynę "Leonarda", jeden z kopiących zauważywszy coś niezwykłego, zawołał Nate'a Murphy'ego. Kiedy on zerknął, zawołał: "O Boże! To przecież skóra!". Wtedy okazało się, że mają do czynienia z czymś więcej niż z szkieletem, Murphy więc zmienił plany. Postanowił wykopać siedmiometrowy okaz w całości, by można było go w jednym kawałku przetransportować do laboratorium. Za pomocą lin i kołowrotków wciągnięto ważący 6 ton blok na platformę ciężarówki. Potem wiele godzin poświęcono na usuwaniu macierzystej skały osadowej, w której hadrozaur ten był w połowie zanurzony. Odkryto przy tym kolczasty grzebień biegnący wzdłuż grzbietu zwierzęcia oraz więzadła i ścięgna utrzymujące ogon, drobne łuski na grzbiecie i bokach oraz większych na dolnych częściach łap. Podczas wydobywania "Leonarda" uszkodzono jego skórę, przez co można było zobaczyć układ pokarmowy, a nawet zawartość żołądka, na którą składa się co najmniej 5750 cm³ skamieniałego materiału organicznego (Tweet i in., 2008). Badający brachylofozaura paleobotanik oznaczył 36 różnych rodzajów pyłku kwiatowego. W skład ostatniego posiłku zwierzęcia wchodziły paprocie, szpilki drzew iglastych i liście roślin kwiatowych. Jako ciekawostkę można przytoczyć fakt, że gdy "Leonarda" zobaczył [[Robert Bakker]], słynny badacz dinozaurów, podobno miał upaść na kolana, z łzami w oczach. Wspomina: "Czułem się tak, jakbym ujrzał Pietę".
+W czasie wyprawy latem [[2000]] roku, jeden ochotnik z grupy poszukiwawczej Murphy'ego zauważył kość wystającą z niskiej skarpy, położonej na północ od miasteczka Malty. Asystent Murphy'ego - nastoletni syn Matt zaczął kopać, a gdy odsłonił cztery kolejne kręgi ogonowe, zawołał ojca. Nate zerknął na skarpę i zauważył zarys miednicy oraz stawu skokowego. Następnego dnia pokazał znalezisko właścicielowi gospodarstwa, na którego obszarze go dokonano. Zgodził się on na przeprowadzenie prac wykopaliskach na jego prywatnym terenie. Rozpoczęły się one latem [[2001]] roku. Najpierw ostrożnie wysadzono występ skalny o grubości 45 cm, następnie zdjęto spychaczami ponad dwumetrowe warstwy żwiru i piasku, po czym z ochotnikami usunięto ręcznie metr osadu. Kiedy zaczęto odsłaniać prawą kończynę "Leonarda", jeden z kopiących zauważywszy coś niezwykłego i zawołał Nate'a Murphy'ego. Kiedy on zerknął, zawołał: "O Boże! To przecież skóra!". Wtedy okazało się, że mają do czynienia z czymś więcej niż z szkieletem, Murphy więc zmienił plany. Postanowił wykopać siedmiometrowy okaz w całości, by można było go w jednym kawałku przetransportować do laboratorium. Za pomocą lin i kołowrotków wciągnięto ważący 6 ton blok na platformę ciężarówki. Potem wiele godzin poświęcono na usuwaniu macierzystej skały osadowej, w której hadrozaur ten był w połowie zanurzony. Odkryto przy tym kolczasty grzebień biegnący wzdłuż grzbietu zwierzęcia oraz więzadła i ścięgna utrzymujące ogon, drobne łuski na grzbiecie i bokach oraz większe na dolnych częściach łap. Podczas wydobywania "Leonarda" uszkodzono jego skórę, przez co można było zobaczyć układ pokarmowy, a nawet zawartość żołądka, na którą składa się co najmniej 5750 cm³ skamieniałego materiału organicznego (Tweet i in., 2008). Badający brachylofozaura paleobotanik oznaczył 36 różnych rodzajów pyłku kwiatowego. W skład ostatniego posiłku zwierzęcia wchodziły paprocie, szpilki drzew iglastych i liście roślin kwiatowych. Jako ciekawostkę można przytoczyć fakt, że gdy "Leonarda" zobaczył [[Robert Bakker]], słynny badacz dinozaurów, podobno miał upaść na kolana, z łzami w oczach. Wspomina: "Czułem się tak, jakbym ujrzał Pietę".
 [[Plik:Leonardo dinosaur.jpg|thumb|left|Głowa brachylofozaura "Leonardo". Fot. Ed T. [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Leonardo_dinosaur.jpg]]]
@@ Linia 88: / Linia 88: @@
 Warto dodać, że "Leonardo" został wspomniany w Księdze Rekordów Guinnessa.
 Murphy ostatecznie zakończył swoją karierę paleontologiczną w niezbyt ciekawy sposób, przegrywając proces o kradzież skamielin dinozaurów.
 ===MOR 2598===

@@ Linia 67: / Linia 67: @@
 ==Budowa==
 [[Plik: Brachylophosaurus skull by Nick Longrich.jpg|thumb|Czaszka brachylofozaura (okaz TMP 1990.104.0001). Fot. [[Nick Longrich]][https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Brachylophosaurus_skull_by_Nick_Longrich.jpg].]]
-Głowa była względnie mała, a pysk wąski i wysoki, o łukowatym kształcie w widoku bocznym, choć nie do tego stopnia co u ''[[Gryposaurus]]''. Podobnie jak inne hadrozaurydy, brahylofozaur miał bezzębny dziób i złożone baterie zębowe. Na czaszce tego ornitopoda znajdował się płaski, wiosłokszałtny grzebień, który u jednych osobników brachylofozaura pokrywał niemal cały dach czaszki, a u innych był bardzo wąski. Niektórzy badacze uważają, że służył on do walk wewnątrzgatunkowych np. o dominację w stadzie bądź samicę. Istnieją jednak wątpliwości czy faktycznie był tak wytrzymały. Bardziej prawdopodobne wydaje się, że odgrywał on rolę w komunikacji między osobnikami bądź służył do wabienia partnerów [[Prieto-Márquez]], 2005; Cuthbertson i Holmes, 2010).
+Głowa była względnie mała, a pysk wąski i wysoki, o łukowatym kształcie w widoku bocznym, choć nie do tego stopnia co u ''[[Gryposaurus]]''. Podobnie jak inne hadrozaurydy, brahylofozaur miał bezzębny dziób i złożone baterie zębowe. Na czaszce tego ornitopoda znajdował się płaski, wiosłokszałtny grzebień, który u jednych osobników brachylofozaura pokrywał niemal cały dach czaszki, a u innych był bardzo wąski. Niektórzy badacze uważają, że służył on do walk wewnątrzgatunkowych np. o dominację w stadzie bądź samicę. Istnieją jednak wątpliwości czy faktycznie był tak wytrzymały. Bardziej prawdopodobne wydaje się, że odgrywał on rolę w komunikacji między osobnikami bądź służył do wabienia partnerów ([[Prieto-Márquez]], 2005; Cuthbertson i Holmes, 2010).
 Kręgi szyjne ''Brachylophosaurus'' (od 3 do 14) miały podobny kształt z wyjątkiem ostatniego, który był pośredni między bardziej przednimi kręgami szyjnymi a kręgami grzbietowymi. Kręgi te były [[centrum|opistoceliczne]]. Kręgi grzbietowe swoją budową znacznie różniły się od szyjnych. Trzony kręgów grzbietowo-krzyżowych były stosunkowo masywne. Najdłuższą kością kończyny przedniej była lekko zakrzywiona kość łokciowa w kształcie litery S. Kość promieniowa niewiele ustępowała w długości łokciowej. Dłon miała 4 palce, zaś stopa - 3 ([[Prieto-Márquez]], 2007; Cuthbertson i Holmes, 2010).
 [[Plik:Brachylophosaurus tail with tendons - Museum of the Rockies.jpg|thumb|left|Fragment ogona ze skostniałymi ścięgnami. Fot. Tim Evanson [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Brachylophosaurus_tail_with_tendons_-_Museum_of_the_Rockies.jpg]]]
 ''Brachylophosaurus'' cechował się znacznym stopniem zmienności osobniczej. Różnice między osobnikami dotyczą m.in. liczby rzędów zębowych oraz ilości funkcjonalnych zębów przypadających na jeden rząd, budowy grzebienia, liczby kręgów szyjnych, morfologii szkieletu osiowego, szczegółów budowy mostka czy kości łonowej ([[Prieto-Márquez]], 2005; 2007).
 ==Niezwykłe okazy==

@@ Linia 51: / Linia 51: @@
 [[John Ostrom|Ostrom]] ([[1961]]) zasugerował przynależność brachylofozaura do [[Saurolophinae]]. Obecnie, ze względu na niepewną pozycję ''[[Hadrosaurus]]'', [[klad]] ten obejmuje większość rodzajów dawnego Hadrosaurinae.
-W [[1988]] [[John Horner]] na podstawie niekompletnej czaszki, kręgów szyjnych, fragmentów mostka, kości kruczej, kości ramiennej i częściowych żeber (UCMP 130139) znalezionych w [[formacja|formacji]] [[Judith River]], opisał drugi gatunek brachylofozaura - ''B. goodwini''. Już sam Horner zauważył, że szczątki ''B. canadensis'' i ''B. goodwini'' są niemal identyczne z wyjątkiem drobnych różnic w budowie czaszki, a późniejsi badacze wykazali, że wynikają one z jej uszkodzenia w holotypie drugiego wymienionego tu gatunku, mogą być też wynikiem zmienności osobniczej lub ontogenetycznej. [[Albert Prieto-Márquez|Prieto-Márquez]], 2005 uznał, że ''B. goodwini'' jest młodszym synonimem ''B. canadensis''. Z kolei Freedman Fowler i [[Horner]] (2015) zauważyli, że kość czołowa ''B. goodwini'' ma anomalne wgłębienie, którego pochodzenie jest trudne do wyjaśnienia. Ze względu na tą cechę oraz brak zachowania tylnej części kości nosowej badacze ci uznali ten gatunek za niezidentyfikowanego przedstawiciela [[Brachylophosaurini]].
+W [[1988]] [[John Horner]] na podstawie niekompletnej czaszki, kręgów szyjnych, fragmentów mostka, kości kruczej, kości ramiennej i częściowych żeber (UCMP 130139) znalezionych w [[formacja|formacji]] [[Judith River]], opisał drugi gatunek brachylofozaura - ''B. goodwini''. Już sam Horner zauważył, że szczątki ''B. canadensis'' i ''B. goodwini'' są niemal identyczne z wyjątkiem drobnych różnic w budowie czaszki, a późniejsi badacze wykazali, że wynikają one z jej uszkodzenia w holotypie drugiego wymienionego tu gatunku, mogą być też wynikiem zmienności osobniczej lub ontogenetycznej. [[Albert Prieto-Márquez|Prieto-Márquez]] (2005) uznał, że ''B. goodwini'' jest młodszym synonimem ''B. canadensis''. Z kolei Freedman Fowler i [[Horner]] (2015) zauważyli, że kość czołowa ''B. goodwini'' ma anomalne wgłębienie, którego pochodzenie jest trudne do wyjaśnienia. Ze względu na tę cechę oraz brak zachowania tylnej części kości nosowej badacze ci uznali ten gatunek za niezidentyfikowanego przedstawiciela [[Brachylophosaurini]].
 Najbliższym krewnym brachylofozaura wydają się [[Maiasaura|majazaura]] i ''[[Acristavus]]'', z którymi tworzył [[klad]] [[takson bazalny|bazalnych]] zaurolofinów (Prieto-Márquez i Wagner, 2013). Obecnie uważa się, że do tej grupy należą: ''[[Acristavus]]'', ''Brachylophosaurus'', ''[[Maiasaura]]'', ''[[Ornatops]]'' i ''[[Probrachylophosaurus]]'' (McDoland i in., 2021).

← poprzednia wersja		Wersja z 10:14, 15 gru 2024
Linia 91:		Linia 91:

	===MOR 2598===		===MOR 2598===
		+	[[Plik:Brachylophosaurus MOR 2598.png\|thumb\|Miejsce odnalezienia oraz kość udowa okazu MOR 2598. Źródło: Ullmann i in., 2022 [https://www.mdpi.com/2079-7737/11/8/1177]]]
	Okaz MOR 2598 został odnaleziony w skałach [[formacja\|formacji]] [[Judith River]] w 2006 roku. Jest on znany z [[artykułowany\|artykułowanej]] kończyny tylnej. Jest on niezwykły ze względu na swój stan zachowania.		Okaz MOR 2598 został odnaleziony w skałach [[formacja\|formacji]] [[Judith River]] w 2006 roku. Jest on znany z [[artykułowany\|artykułowanej]] kończyny tylnej. Jest on niezwykły ze względu na swój stan zachowania.

@@ Linia 1: / Linia 1: @@
 {{DISPLAYTITLE:''Brachylophosaurus''}}
 <small>
@@ Linia 167: / Linia 169: @@
 [[Kategoria:Kreda]]
 [[Kategoria:Kampan]]

@@ Linia 150: / Linia 150: @@
 Paul, G.S. (2010). "''The Princeton Field Guide to Dinosaurs''" wyd. Princeton University.
- https://web.archive.org/web/20070114115141/http://www.sciencenews.org/articles/20021019/fob2.asp
 https://web.archive.org/web/20080518045114/http://www.montanadinosaurdigs.com/brachleo.htm

@@ Linia 62: / Linia 62: @@
 [[Brachylophosaurini]]
 |-
-| colspan=2 |[[Plik:Brachylophosaurus.jpg|400px|]]
+| colspan=2 |[[Plik:Brachylophosaurus-v4.jpg|400px|]]
-<small> Autor: Brian Franczak [http://animals.howstuffworks.com/dinosaurs/brachylophosaurus.htm].</small>
+<small> Autor: Debivort [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Brachylophosaurus-v4.jpg].</small>
 |}