Byronosaurus - Historia wersji

Taurovenator o 21:53, 31 mar 2024

2024-03-31T21:53:49Z

Kamil Kamiński o 19:28, 28 lut 2018

2018-02-28T19:28:58Z

Kamil Kamiński: /* Materiał kopalny */

2018-02-28T19:28:22Z

‎Materiał kopalny

Kamil Kamiński: Pei i in., 2017 (Almas)

2018-02-28T19:27:12Z

Pei i in., 2017 (Almas)

Kamil Kamiński o 19:56, 12 sie 2017

2017-08-12T19:56:59Z

Kamil Kamiński: /* Materiał kopalny */

2017-08-12T08:04:39Z

‎Materiał kopalny

Kamil Kamiński o 08:03, 12 sie 2017

2017-08-12T08:03:49Z

Kamil Kamiński: Utworzył nową stronę „{{DISPLAYTITLE:''Byronosaurus''}} {| class="wikitable" style="background-color:CornSilk" | Autor: | Korekta: |- | Kamil Kamiński | |} ---- {| cla...”

2017-08-12T08:01:09Z

Utworzył nową stronę „{{DISPLAYTITLE:''Byronosaurus''}} {| class="wikitable" style="background-color:CornSilk" | Autor: | Korekta: |- | Kamil Kamiński | |} ---- {| cla...”

Nowa strona

{{DISPLAYTITLE:''Byronosaurus''}}

{| class="wikitable" style="background-color:CornSilk"
| Autor:
| Korekta:
|-
| [[Kamil Kamiński]]
|
|}

----
{| class="wikitable" style="text-align:left" align="left"
! colspan=2 | ''Byronosaurus'' (byronozaur)
|-
! '''Długość''':
| ok. 1,5 m
|-
! '''Masa''':
| ? kg
|-
! '''[[Lokacje|Miejsce występowania]]''':
| [[Mongolia]] – Ukhaa Tolgod

([[formacja]] [[Djadochta]])
|-
! '''[[Czas|Czas występowania]]'''
| ok. 80-72 [[Ma]]

[[późna kreda]] (późny [[kampan]])
|-
! '''Systematyka'''
| [[Dinosauria]]

[[Saurischia]]

[[Theropoda]]

[[Tetanurae]]

[[Coelurosauria]]

[[Paraves]]

[[Troodontidae]]
|-
| colspan=2 |[[Plik:Byronosaurus.jpg|400px]]
Rekonstrukcja. Autor: FunkMonk (Michael B. H.) [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Byronosaurus.jpg].
|}

==Wstęp==
''Byronosaurus'' to niewielki teropod z rodziny [[troodontyd]]ów, który występował w późnej kredzie na terenach dzisiejszej Mongolii. Znany jest z dwóch niekompletnych szkieletów dorosłych osobników oraz kilku młodych, być może jednak nienależących do tego rodzaju.

==Etymologia==
Nazwa ''Byronosaurus jaffei'' honoruje Byrona Jaffe w uznaniu dla jego rodziny za wsparcie ekspedycji paleontologicznych Mongolskiej Akademii Nauk i Amerykańskiego Muzeum Historii Naturalnej ([[Mark Norell|Norell]] i in., 2000).

==Materiał kopalny==
[[Holotyp]] (IGM 100/983) to niekompletna czaszka z fragmentaryczną żuchwą, złamana na wysokości przedniej krawędzi oczodołów, bez dachu, oraz elementy szkieletu pozaczaszkowego: obrotnik (''axis''), dwa przednie kręgi szyjne, kilka kręgów grzbietowych, ?kręg krzyżowy, cztery ogonowe (wszystkie kręgi niekompletne), żebro szyjne i brzuszne oraz fragmenty tylnych kończyn (dalsza część kości udowe, bliższa część k. piszczelowej i strzałkowej, dalsza część II k. śródstopia, fragmenty trzech paliczków) (Norell i in., 2000); [[Peter Makovicky|Makovicky i in., 2003; [[Michael Mortimer”Mortimer]], online).

[[Paratyp]] (IGM 100/984) to niekompletna przednia część czaszki.

Do ''Byronosaurus'' mogą też należeć fragmentaryczne szczątki kilku młodych osobników. Dwie niekompletne czaszki bardzo młodych okazów początkowo przypisano do rodzaju ''[[Velociraptor]]''. Później Bever i Norell (2009) stwierdzili, że mogą one należeć do ''Byronosaurus'', opierając się na budowie zębów (pozbawionych ząbkowania) i kości szczękowej. Wykazano jednak, że brak piłkowania może być cechą bardzo młodych osobników innych rodzajów troodontydów. Następnie Pei i Noerll (2011) uznali, że oba okazy bardziej przypominają nowy, nienazwany gatunek troodontyda (być może jest to młody osobnik ''[[Gobivenator]]'') z formacji Djadochta. Miał o tym świadczyć kształt pyska oraz mniejsza liczba zębów szczękowych.

==Historia odkryć i badań==
Szczątki ''Byronosaurus'' odkryto na terenie pustyni Gobi w 1993 r. przez Michaela Novacka, członka ekspedycji Amerykańskiego Muzeum Historii Naturalnej. W ciągu dwóch kolejnych lat zostały one wydobyte. W 2000 r. ''Byronosaurus'' został oficjalnie nazwany i opisany przez zespół paleontologów pod kierunkiem Marka Norella. Trzy lata później ukazał się dokładniejszy opis zebranych szczątków.
[[Plik: Dromaeosaurid_juvenile_AMNH_28506_cast.jpg|300px|thumb|right|Szczątki młodych osobników, być może należące do byronozaura. Autor zdjęcia: Smokeybjb [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Dromaeosaurid_juvenile_AMNH_28506_cast.jpg].]]

==Budowa==
Jak wszystkie troodontydy, ''Byronosaurus'' był raczej niewielkim dinozaurem. Czaszka była dość długa i niska. W kościach przedszczękowych znajdowały się cztery zęby. Liczba zębów w kościach szczękowych i zębowych jest nieznana, ale szacuje się, że było ich co najmniej trzydzieści w każdej z wymienionych kości (Makovicky i in., 2003). Na kości szczękowej i zębowej, wzdłuż rzędu zębów, rozciągały się płytkie rowki. Jak u innych troodontydów, przednie zęby były niewielkie i gęsto upakowane. Położone bardziej z tyłu były większe i szerzej rozstawione, a skraje tylne – bardzo małe. Zarówno przednia, jak i tylna krawędź zębów byronozaura pozbawiona byłą ząbkowania (Norell i in., 2000). Cecha ta była obecna także u ''[[Xixiasaurus]]'', który może być najbliższym krewnym byronozaura (Lü i in., 2010). Okno przedoczodołowe było stosunkowo duże i wydłużone, przyjmując niemal trapezoidalny kształt (Makovicky i in., 2003). Puszka mózgowa cechowała się budową typową dla przedstawicieli Troodontidae, z rozległymi przestrzeniami pneumatycznymi, a sam mózg odznaczał się dużym kresomózgowiem.

Szkielet pozaczaskowy jest poznany jedynie częściowo, a odkryte kości – zachowane fragmentarycznie. Kręgi miały wydłużone i bocznie spłaszczone trzony. Nieliczne znane kości tylnych były podobne jaku innych troodontydów (Norell i in., 2000).

==Spis gatunków==
{| class="wikitable"
| {{V|''Byronosaurus''}}
| {{Kpt|[[Mark Norell|Norell]], [[Peter Makovicky|Makovicky]]}} i {{Kpt|[[James Clark|Clark]]}}, [[2000]]
|-
| {{V|''B. jaffei''}}
| {{Kpt|[[Mark Norell|Norell]], [[Peter Makovicky|Makovicky]]}} i {{Kpt|[[James Clark|Clark]]}}, [[2000]]
|-
|}

==Bibliografia==

Bever, G., Norell, M. (2009). "The perinate skull of Byronosaurus (Troodontidae) with observations on the cranial ontogeny of paravian theropods". American Museum Novitates. 3657, 51.

Holtz, T. (2012) ''Dinosaurs'' (suplement) [https://www.geol.umd.edu/~tholtz/dinoappendix/HoltzappendixWinter2011.pdf]

Lü, J., Xu, L., Liu, Y., Zhang, X., Jia, S., Ji, Q. (2010). "A new troodontid (Theropoda: Troodontidae) from the Late Cretaceous of central China, and the radiation of Asian troodontids.". Acta Palaeontologica Polonica. 55 (3): 381–388. [[doi:10.4202/app.2009.0047]].

Makovicky, P.J., Norell, M.A., Clark, J.M., Rowe, T.E. (2003). "Osteology and relationships of Byronosaurus jaffei (Theropoda: Troodontidae)". American Museum Novitates. 3402: 1–32. [[doi:10.1206/0003-0082(2003)402<0001:oarobj>2.0.co;2]].

Mortimer, M. (2008 online) [http://theropoddatabase.com/Troodontidae.htm#Byronosaurusjaffei]

Norell, M.A., Makovicky, P.J., Clark, J.M., 2000, "A new troodontid theropod from Ukhaa Tolgod, Mongolia", Journal of Vertebrate Paleontology 20 (1): 7-11

Pei, R., Norell, M. (2011). "A new troodontid (Dinosauria: Theropoda) from the Late Cretaceous Djadokhta Formation of Mongolia”. Journal of Vertebrate Paleontology. Program and Abstracts 2011, 172. 

[[Kategoria:Dinosauria]]
[[Kategoria:Saurischia]]
[[Kategoria:Theropoda]]
[[Kategoria:Tetanurae]]
[[Kategoria:Coelurosauria]]
[[Kategoria:Paraves]]
[[Kategoria:Troodontidae]]
[[Kategoria:Azja]]
[[Kategoria:Mongolia]]
[[Kategoria:Mezozoik]]
[[Kategoria:Kreda]]
[[Kategoria:Kampan]]

@@ Linia 96: / Linia 96: @@
 Pei, R., Norell, M. (2011). "A new troodontid (Dinosauria: Theropoda) from the Late Cretaceous Djadokhta Formation of Mongolia”. Journal of Vertebrate Paleontology. Program and Abstracts 2011, 172.
-Pei, R., Norell, M.A., Barta, D.E., Bever, G.S., Pittman, M., Xu, Xing (2017). "Osteology of a New Late Cretaceous Troodontid Specimen from Ukhaa Tolgod, Ömnögovi Aimag, Mongolia". American Museum Novitates. 3889: 1–47. doi:10.1206/3889.1</small>
+Pei, R., Norell, M.A., Barta, D.E., Bever, G.S., Pittman, M., Xu, Xing (2017). "Osteology of a New Late Cretaceous Troodontid Specimen from Ukhaa Tolgod, Ömnögovi Aimag, Mongolia". American Museum Novitates. 3889: 1–47. [[doi:10.1206/3889.1]]</small>
 [[Kategoria:Dinosauria]]

@@ Linia 59: / Linia 59: @@
 [[Paratyp]] (IGM 100/984) to niekompletna przednia część czaszki.
-Dawniej uważano, ze do ''Byronosaurus'' mogą też należeć fragmentaryczne szczątki kilku młodych osobników. Dwie niekompletne czaszki bardzo młodych okazów początkowo przypisano do rodzaju ''[[Velociraptor]]''. Później Bever i Norell (2009) stwierdzili, że mogą one należeć do ''Byronosaurus'', opierając się na budowie zębów (pozbawionych ząbkowania) i kości szczękowej. Wykazano jednak, że brak piłkowania może być cechą bardzo młodych osobników innych rodzajów troodontydów. Następnie Pei i Norell (2011) uznali, że oba okazy bardziej przypominają nowy, nienazwany gatunek troodontyda z formacji Djadochta. Miał o tym świadczyć kształt pyska oraz mniejsza liczba zębów szczękowych. W 2017 r. okaz ten został opisany jako ''[[Almas]] ukhaa'', a autorzy potwierdzili prawdopodobny bliższy związek owych młodych troodontydów z tym taksonem niż z ''Byronosaurus'' (Pei i in., 2017).
+Dawniej uważano, że do ''Byronosaurus'' mogą też należeć fragmentaryczne szczątki kilku młodych troodontydów z formacjo Djadochta. Dwie niekompletne czaszki bardzo młodych okazów początkowo przypisano do rodzaju ''[[Velociraptor]]''. Później Bever i Norell (2009) stwierdzili, że mogą one należeć do ''Byronosaurus'', opierając się na budowie zębów (pozbawionych ząbkowania) i kości szczękowej. Wykazano jednak, że brak piłkowania może być cechą bardzo młodych osobników innych rodzajów troodontydów. Następnie Pei i Norell (2011) uznali, że oba okazy bardziej przypominają nowy, nienazwany gatunek troodontyda z formacji Djadochta. Miał o tym świadczyć kształt pyska oraz mniejsza liczba zębów szczękowych. W 2017 r. okaz ten został opisany jako ''[[Almas]] ukhaa'', a autorzy potwierdzili prawdopodobny bliższy związek owych młodych troodontydów z tym taksonem niż z ''Byronosaurus'' (Pei i in., 2017).
 ==Historia odkryć i badań==

@@ Linia 1: / Linia 1: @@
 {{DISPLAYTITLE:''Byronosaurus''}}
 <small>
@@ Linia 110: / Linia 112: @@
 [[Kategoria:Kreda]]
 [[Kategoria:Kampan]]

@@ Linia 66: / Linia 66: @@
 ==Budowa==
-Jak wszystkie troodontydy, ''Byronosaurus'' był raczej niewielkim dinozaurem. Czaszka była dość długa i niska. W kościach przedszczękowych znajdowały się cztery zęby. Liczba zębów w kościach szczękowych i zębowych jest nieznana, ale szacuje się, że było ich co najmniej trzydzieści w każdej z wymienionych kości (Makovicky i in., 2003). Na kości szczękowej i zębowej, wzdłuż rzędu zębów, rozciągały się płytkie rowki. Jak u innych troodontydów, przednie zęby były niewielkie i gęsto upakowane. Położone bardziej z tyłu były większe i szerzej rozstawione, a skraje tylne – bardzo małe. Zarówno przednia, jak i tylna krawędź zębów byronozaura pozbawiona byłą ząbkowania (Norell i in., 2000). Cecha ta była obecna także u ''[[Xixiasaurus]]'', który może być najbliższym krewnym byronozaura (Lü i in., 2010). Okno przedoczodołowe było stosunkowo duże i wydłużone, przyjmując niemal trapezoidalny kształt (Makovicky i in., 2003). Puszka mózgowa cechowała się budową typową dla przedstawicieli Troodontidae,  z rozległymi przestrzeniami pneumatycznymi, a sam mózg odznaczał się dużym kresomózgowiem.
+Jak wszystkie troodontydy, ''Byronosaurus'' był raczej niewielkim dinozaurem. Czaszka była dość długa i niska. W kościach przedszczękowych znajdowały się cztery zęby. Liczba zębów w kościach szczękowych i zębowych jest nieznana, ale szacuje się, że było ich co najmniej trzydzieści w każdej z wymienionych kości (Makovicky i in., 2003). Na kości szczękowej i zębowej, wzdłuż rzędu zębów, rozciągały się płytkie rowki. Jak u innych troodontydów, przednie zęby były niewielkie i gęsto upakowane. Położone bardziej z tyłu były większe i szerzej rozstawione, a skraje tylne – bardzo małe. Zarówno przednia, jak i tylna krawędź zębów byronozaura pozbawiona byłą ząbkowania (Norell i in., 2000). Cecha ta była obecna także u ''[[Xixiasaurus]]'', który mógł być najbliższym krewnym byronozaura, i może ona świadczyć o wszystkożerności lub wręcz roślinożerności tych zwierząt (Lü i in., 2010). Okno przedoczodołowe było stosunkowo duże i wydłużone, przyjmując niemal trapezoidalny kształt (Makovicky i in., 2003). Puszka mózgowa cechowała się budową typową dla przedstawicieli Troodontidae,  z rozległymi przestrzeniami pneumatycznymi, a sam mózg odznaczał się dużym kresomózgowiem.
 Szkielet pozaczaskowy jest poznany jedynie częściowo, a odkryte kości – zachowane fragmentarycznie. Kręgi miały wydłużone i bocznie spłaszczone trzony. Nieliczne znane kości tylnych były podobne jaku innych troodontydów (Norell i in., 2000).

@@ Linia 55: / Linia 55: @@
 ==Materiał kopalny==
-[[Holotyp]] (IGM 100/983) to niekompletna czaszka z fragmentaryczną żuchwą, złamana na wysokości przedniej krawędzi oczodołów, bez dachu, oraz elementy szkieletu pozaczaszkowego: obrotnik (''axis''), dwa przednie kręgi szyjne, kilka kręgów grzbietowych, ?kręg krzyżowy, cztery ogonowe (wszystkie kręgi niekompletne), żebro szyjne i brzuszne oraz fragmenty tylnych kończyn (dalsza część kości udowe, bliższa część k. piszczelowej i strzałkowej, dalsza część II k. śródstopia,  fragmenty trzech paliczków) (Norell i in., 2000); [[Peter Makovicky|Makovicky i in., 2003; [[Michael Mortimer”Mortimer]], online).
+[[Holotyp]] (IGM 100/983) to niekompletna czaszka z fragmentaryczną żuchwą, złamana na wysokości przedniej krawędzi oczodołów, bez dachu, oraz elementy szkieletu pozaczaszkowego: obrotnik (''axis''), dwa przednie kręgi szyjne, kilka kręgów grzbietowych, ?kręg krzyżowy, cztery ogonowe (wszystkie kręgi niekompletne), żebro szyjne i brzuszne oraz fragmenty tylnych kończyn (dalsza część kości udowe, bliższa część k. piszczelowej i strzałkowej, dalsza część II k. śródstopia,  fragmenty trzech paliczków) (Norell i in., 2000); [[Peter Makovicky|Makovicky]] i in., 2003; [[Michael Mortimer|Mortimer]], online).
 [[Paratyp]] (IGM 100/984) to niekompletna przednia część czaszki.
@@ Linia 88: / Linia 88: @@
 Lü, J., Xu, L., Liu, Y., Zhang, X., Jia, S., Ji, Q. (2010). "A new troodontid (Theropoda: Troodontidae) from the Late Cretaceous of central China, and the radiation of Asian troodontids.". Acta Palaeontologica Polonica. 55 (3): 381–388. [[doi:10.4202/app.2009.0047]].
-Makovicky, P.J., Norell, M.A., Clark, J.M., Rowe, T.E. (2003). "Osteology and relationships of Byronosaurus jaffei (Theropoda: Troodontidae)". American Museum Novitates. 3402: 1–32. [[doi:10.1206/0003-0082(2003)402<0001:oarobj>2.0.co;2]].
+Makovicky, P.J., Norell, M.A., Clark, J.M., Rowe, T.E. (2003). "Osteology and relationships of Byronosaurus jaffei (Theropoda: Troodontidae)". American Museum Novitates. 3402: 1–32. [[doi.org/10.1206/0003-0082(2003)402<0001:OAROBJ>2.0.CO;2]].
 Mortimer, M. (2008 online) [http://theropoddatabase.com/Troodontidae.htm#Byronosaurusjaffei]