https://encyklopedia.dinozaury.com/index.php?action=history&feed=atom&title=CoelurusCoelurus - Historia wersji2026-04-26T17:10:02ZHistoria wersji tej strony wikiMediaWiki 1.31.1https://encyklopedia.dinozaury.com/index.php?title=Coelurus&diff=26686&oldid=prevKamil Kamiński: Utworzono nową stronę "{{DISPLAYTITLE:''Coelurus''}} {{Opis |Autor = Kamil Kamiński |Korekta = |nazwa = ''Coelurus'' (celur) |długo..."2022-04-29T18:51:07Z<p>Utworzono nową stronę "{{DISPLAYTITLE:''Coelurus''}} {{Opis |Autor = <a href="/wiki/Kamil_Kami%C5%84ski" title="Kamil Kamiński">Kamil Kamiński</a> |Korekta = |nazwa = ''Coelurus'' (celur) |długo..."</p>
<p><b>Nowa strona</b></p><div>{{DISPLAYTITLE:''Coelurus''}}<br />
{{Opis<br />
|Autor = [[Kamil Kamiński]]<br />
|Korekta = <br />
|nazwa = ''Coelurus'' (celur)<br />
|długość = 2-2,5 m<br />
|wysokość = <br />
|masa = 15-29 kg<br />
|dieta = mięsożerny<br />
|miejsce = [[USA]] – Utah, Wyoming<br />
<small>([[formacja]] [[Morrison]])</small><br />
|czas = {{Występowanie|155|152}}<br />
ok. 155-152 [[Ma]]<br><br />
<small>[[późna jura]] (środkowy – późny [[kimeryd]])</small><br />
|systematyka = <br />
[[Dinosauria]]<br />
<br />
[[Theropoda]]<br />
<br />
[[Coelurosauria]]<br />
<br />
[[Tyrannosauroidea]]<br />
<br />
[[Coeluridae]]<br />
|grafika = Coelurus_BW.jpg<br />
|podpis = Rekonstrukcja. Autor: Nobu Tamura [http://spinops.blogspot.com/].<br />
|PorównanieGrupa = <br />
|PorównanieDługość = <br />
|mapa = <br />
}}<br />
==Wstęp==<br />
''Coelurus'' to [[rodzaj]] niedużego teropoda o niepewnej pozycji systematycznej. Żył on w późnej jurze na terenie USA, a jego szczątki pochodzą z osadów słynnej formacji Morrison. Mimo iż ''Coelurus'' nadał nazwę całej grupie teropodów, pozostaje on raczej słabo poznanym zwierzęciem.<br />
<br />
==Etymologia==<br />
Nazwa ''Coelurus'' pochodzi od grekich słów ''koilos'' („dziurawy”) oraz ''oura'' („ogon”). Nawiązuje ona do głęboko wydrążonych przednich kręgów ogonowych. Epitet gatunkowy oznacza „kruchy” i odnosi się do lekkości budowy. <br />
<br />
==Materiał kopalny==<br />
[[Syntyp]]y to trzy okazy o nr YPM 1991-93, obejmujące kilka kręgów ogonowych. <br />
<br />
Materiał przypisany obejmuje kości ramienne, ząb i kilka dalszych kręgów, lecz najbardziej kompletny jest okaz YPM 2010. Składa się na niego prawdopodobny fragment żuchwy, trzy kręgi szyjne, kilka grzbietowych i jeden ogonowy, a także kości tylnych kończyn (Carpenter i in., 2005).<br />
<br />
==Historia taksonu==<br />
[[Plik: Coelurus.jpg|300px|thumb|right|Sylwetka ''Coelurus'' z zaznaczeniem znalezionych kości. Autor: Jaime A. Headden. [https://www.deviantart.com/qilong/art/Coelurus-Project-Part-6-21989625].]]<br />
''Coelurus fragilis'' został nazwany i opisany w 1879 r. przez [[Othniel Marsh|Othniela Marsha]]. Pięć lat później ten sam uczony nazwał drugi gatunek - ''Coelurus agilis''. Obecnie uważa się, że szczątki obu tych gatunków należały do tego samego okazu, tak więc ''C agilis'' to młodszy synonim ''Coelurus fragilis''. Trzeci gatunek - ''Coelurus gracilis'' został nazwany w 1888 r. Obecnie jest on uważany za ''[[nomen dubium]]'' i z pewnością nie należy do rodzaju ''Coelurus''. W 1920 r. Gilmore postulował synonimizację celura z ''[[Ornitholestes]]'', jednak obecnie hipoteza ta nie jest powszechnie uznawana (Carpenter i in., 2005).<br />
<br />
==Budowa==<br />
''Coelurus'' był stosunkowo niewielkim i lekko zbudowanym drapieżnikiem. Zachowany fragment żuchwy sugeruje, że była ona długa i niezwykle smukła. Wszystkie znane kręgi miały wydłużone trzony i bardzo cienkie ścianki. Wyrostki kolczyste wydają się długie i niskie. Wyjątkowo długie i smukłe były też kości śródstopia. Osiągały one niemal taką samą długość jak kość piszczelowa lub udowa i wskazują na przystosowanie do szybkiego poruszania się. Cecha ta odróżnia celura od współczesnego mu [[Ornitholestes|ornitolesta]], który cechował się masywniejszą i ogólnie bardziej zwartą budową (Carpenter i in., 2005). Może to sugerować odmienne tryby życia tych niewielkich drapieżników. <br />
<br />
==Filogeneza==<br />
''Coelurus'' zwykle zaliczany jest do rodziny Coeluridae, jednostki taknonomicznej o dość niepewnym składzie. Celurydy są stosunkowo prymitywnymi celurozaurami, mogącymi należeć do [[Tyrannosauroidea]], być nieco bardziej od nich [[bazalny|bazalne]] lub bardziej zaawansowane (zob. [[Coelurosauria#Coeluridae]]). <br />
<br />
==Spis gatunków==<br />
{| class="wikitable"<br />
| {{V|''Coelurus''}}<br />
| {{Kpt|[[Othniel Marsh|Marsh]]}}, [[1879]]<br />
|-<br />
| {{V|''C. fragilis''}}<br />
| {{Kpt|[[Othniel Marsh|Marsh]]}}, [[1879]]<br />
|-<br />
| = ''C. agilis''<br />
| {{Kpt|[[Othniel Marsh|Marsh]]}}, [[1884]]<br />
|-<br />
| = ''[[Elaphrosaurus]] agilis''<br />
| {{Kpt|([[Othniel Marsh|Marsh]], [[1884]]) Russell, Beland & McIntosh, [[1980]]}}<br />
|-<br />
| ''C. graclis''<br />
| {{Kpt|[[Othniel Marsh|Marsh]]}}, [[1888]]<br />
| ''[[nomen dubium]]''<br />
|}<br />
<br />
==Bibliografia==<br />
<small>Benson, R. B. J., Campione, N. E., Carrano, M. T., Mannion, P. D., Sullivan, C., Upchurch, P. & Evans, D. C. (2014). “Rates of Dinosaur Body Mass Evolution Indicate 170 Million Years of Sustained Ecological Innovation on the Avian Stem Lineage.” PLoS Biology, 12(5), e1001853. [[doi:10.1371/journal.pbio.1001853]]<br />
<br />
Carpenter, K., Miles, C., Ostrom, J.H., Cloward, K. (2005). "Redescription of the small maniraptoran theropods Ornitholestes and Coelurus from the Upper Jurassic Morrison Formation of Wyoming". W: Carpenter, K. “The Carnivorous Dinosaurs.” Bloomington: Indiana University Press. 49–71<br />
<br />
Holtz, T. (2012). “Dinosaurs” (suplement) [[https://www.geol.umd.edu/~tholtz/dinoappendix/HoltzappendixWinter2011.pdf]]<br />
<br />
Mortimer, M. (online) [https://theropoddatabase.com/Coelurosauria.htm#Coelurusfragilis]</small><br />
<br />
[[Kategoria:Dinosauria]]<br />
[[Kategoria:Saurischia]]<br />
[[Kategoria:Theropoda]]<br />
[[Kategoria:Ameryka Północna]]<br />
[[Kategoria:USA]]<br />
[[Kategoria:Mezozoik]]<br />
[[Kategoria:Jura]]<br />
[[Kategoria:Kimeryd]]</div>Kamil Kamiński