Conchoraptor - Historia wersji

Kamil Kamiński o 22:40, 21 mar 2025

2025-03-21T22:40:29Z

Paweł: Foster i in., 2025

2025-03-21T19:58:45Z

Foster i in., 2025

Podgląd zmian

Taurovenator o 18:13, 6 kwi 2024

2024-04-06T18:13:45Z

Dino: /* Materiał kopalny */

2022-04-27T17:23:23Z

‎Materiał kopalny

Kamil Kamiński: Masa (Funston i in., 2015)

2018-03-26T12:11:00Z

Masa (Funston i in., 2015)

Dino o 15:29, 9 sty 2018

2018-01-09T15:29:34Z

Kamil Kamiński o 15:26, 9 sty 2018

2018-01-09T15:26:20Z

Kamil Kamiński: /* Materiał kopalny */

2018-01-08T18:01:27Z

‎Materiał kopalny

Kamil Kamiński o 17:06, 7 sty 2018

2018-01-07T17:06:38Z

Kamil Kamiński o 18:15, 6 sty 2018

2018-01-06T18:15:14Z

@@ Linia 47: / Linia 47: @@
 ==Budowa==
 [[Plik:Ingenia_yanshini.JPG|300px|thumb|right|Czaszka. Autor zdjęcia: Ghedoghedo [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Ingenia_yanshini.JPG].]]]
-Jak w zasadzie wszystkie owiraptorydy, ''Conchorator'' był niewielkim, ptakopodobnym teropodem. Od większości (lecz nie wszystkich) swoich krewniaków różnił się brakiem wysokiego grzebienia na szczycie czaszki. Poza tym wykazywała ona cechy typowe dla przedstawicieli Oviraptoridae. Była wysoka, wąska z przodu i szeroka w tylnej części. Nozdrza i oczodoły były bardzo duże (Barsbold, 1977). Szczęki nie miały zębów, zamiast tego wyposażone były w ostry dziób. Badania puszki mózgowej wykazały, że ''Conchorator'' miał zredukowane płaty węchowe, duże półkule mózgowe i rozbudowany móżdżek. Wg Kundráta (2007), biorąc pod uwagę stosunek masy mózgu do masy ciała, omawiany teropod mieścił się w przedziale właściwym dla współczesnych ptaków i przewyższał pod tym względem ''[[Archaeopteryx]]''. Jednak poszczególne cechy mózgu mniej przypominały dzisiejsze ptaki, niż analogiczne struktury słynnego „praptaka”. Badania wskazują, że konchoraptor miał dobrze rozwinięty wzrok oraz zmysł równowagi i koordynacji (Kundrát, 2007). Mózgoczaszka wykazywała wysoki stopień pneumatyzacji. Tworzące ją kości były w większości puste. Budowa uch środkowego wskazuje na przystosowanie do odbioru dźwięków o niskich częstotliwościach. Cecha ta mogła być pomocna zarówno w wykrywaniu zdobyczy, jak i drapieżników (Kundrát i Janáček, 2007). Badania Balanoffa i in. (2014) potwierdziły w większości wnioski z cytowanych wyżej prac, lecz nie wszystkie. Wykazały one m.in., że współczynnik encefalizacji konchoraptora mieścił się w przedziale typowym dla nieptasich [[Maniraptora|maniraptorów]], był jednak niższy niż u ptaków. Foster i współpracownicy (2025) wyróżnili nową [[autapomorfia|autapomorfię]] w czaszce, która pozwala odróżnić konchoraptora od pozostałych owiraptorydów.
+Jak w zasadzie wszystkie owiraptorydy, ''Conchorator'' był niewielkim, ptakopodobnym teropodem. Od większości (lecz nie wszystkich) swoich krewniaków różnił się brakiem wysokiego grzebienia na szczycie czaszki. Poza tym wykazywała ona cechy typowe dla przedstawicieli Oviraptoridae. Była wysoka, wąska z przodu i szeroka w tylnej części. Nozdrza i oczodoły były bardzo duże (Barsbold, 1977). Szczęki nie miały zębów, zamiast tego wyposażone były w ostry dziób. Badania puszki mózgowej wykazały, że ''Conchorator'' miał zredukowane płaty węchowe, duże półkule mózgowe i rozbudowany móżdżek. Wg Kundráta (2007), biorąc pod uwagę stosunek masy mózgu do masy ciała, omawiany teropod mieścił się w przedziale właściwym dla współczesnych ptaków i przewyższał pod tym względem ''[[Archaeopteryx]]''. Jednak poszczególne cechy mózgu mniej przypominały dzisiejsze ptaki, niż analogiczne struktury słynnego „praptaka”. Badania wskazują, że konchoraptor miał dobrze rozwinięty wzrok oraz zmysł równowagi i koordynacji (Kundrát, 2007). Mózgoczaszka wykazywała wysoki stopień pneumatyzacji. Tworzące ją kości były w większości puste. Budowa ucha środkowego wskazuje na przystosowanie do odbioru dźwięków o niskich częstotliwościach. Cecha ta mogła być pomocna zarówno w wykrywaniu zdobyczy, jak i drapieżników (Kundrát i Janáček, 2007). Badania Balanoffa i in. (2014) potwierdziły w większości wnioski z cytowanych wyżej prac, lecz nie wszystkie. Wykazały one m.in., że współczynnik encefalizacji konchoraptora mieścił się w przedziale typowym dla nieptasich [[Maniraptora|maniraptorów]], był jednak niższy niż u ptaków. Foster i współpracownicy (2025) wyróżnili nową [[autapomorfia|autapomorfię]] w czaszce, która pozwala odróżnić konchoraptora od pozostałych owiraptorydów.
-Szkielet pozaczaszkowy charakteryzował się delikatną budową, podobnie jak ''[[Khaan]]'', co wynikało zapewne z niewielkich rozmiarów obu owiraptorydów (Balanoff i Norell, 2012). Ogon składał się z co najmniej trzydziestu trzech kręgów i wydaje się dłuższy niż u ''[[Citipati]]'' czy ''[[Nomingia]]''. Na jego końcu, jak u ptaków, znajdował się pygostyl (kość powstała ze zrośnięcia się kilku ostatnich kręgów ogonowych) (Persons i in., 2014). Kość łopatkowo-krucza była niezrośnięta, inaczej niż u większości owiraptorydów (Balanoff i Norell, 2012). Trzon kości udowej cechował się prostym kształtem oraz okrągłym przekrojem. Znajdujący się na k. udowej większy krętarz był dobrze rozwinięty. Kość piszczelowa swoją długością przewyższa udową i miała prosty trzon. Podobnie jak inne owiraptorydy, konchoraptor nie miał wykształconego typowego ''[[arctometatarsus]]''. Szkielet pozaczaszkowy niewykazuje żadnych [[diagnoza|cech diagnostycznych]] (Foster i in., 2025).
+Szkielet pozaczaszkowy charakteryzował się delikatną budową, podobnie jak ''[[Khaan]]'', co wynikało zapewne z niewielkich rozmiarów obu owiraptorydów (Balanoff i Norell, 2012). Ogon składał się z co najmniej trzydziestu trzech kręgów i wydaje się dłuższy niż u ''[[Citipati]]'' czy ''[[Nomingia]]''. Na jego końcu, jak u ptaków, znajdował się pygostyl (kość powstała ze zrośnięcia się kilku ostatnich kręgów ogonowych) (Persons i in., 2014). Kość łopatkowo-krucza była niezrośnięta, inaczej niż u większości owiraptorydów (Balanoff i Norell, 2012). Trzon kości udowej cechował się prostym kształtem oraz okrągłym przekrojem. Znajdujący się na k. udowej większy krętarz był dobrze rozwinięty. Kość piszczelowa swoją długością przewyższała udową i miała prosty trzon. Podobnie jak inne owiraptorydy, konchoraptor nie miał wykształconego typowego ''[[arctometatarsus]]''. Szkielet pozaczaszkowy niewykazuje żadnych [[diagnoza|cech diagnostycznych]] (Foster i in., 2025).
 [[Plik:Conchoraptor_in_nest.jpg|300px|thumb|right|Zrekonstruowany szkielet. Autor zdjęcia: Kabacchi [https://en.wikipedia.org/wiki/Conchoraptor#/media/File:Conchoraptor_in_nest.jpg].]]

@@ Linia 47: / Linia 47: @@
 |-
-| colspan=2 |[[Plik:Proud_conch_by_qilong.jpg|400px]]
+| colspan=2 |[[Plik:Conchoraptor Restoration.png|400px]]
-<small>Rekonstrukcja. Autor: Jaime A. Headden.
+<small>Rekonstrukcja. Autor: PaleoNeolitic.
-[https://qilong.deviantart.com/art/Proud-Conch-277149451].</small>
+[https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Conchoraptor_Restoration.png].</small>
 |-
 |}

@@ Linia 61: / Linia 61: @@
 ==Materiał kopalny==
 [[Plik:Conchoraptor_by_abelov2014.jpg|300px|thumb|right|Rekonstrukcja czterech konchoraptorów ukazanych w lesie. Autor: ABelov2014 [https://abelov2014.deviantart.com/art/Conchoraptor-515085370].]]
-[[Holotyp]] (IGM 100/20) to czaszka wraz z żuchwą. Materiał przypisany obejmuje kilkadziesiąt osobników, wśród których są zarówno bardzo fragmentaryczne okazy, jak i niemal kompletne szkielety ([[Michael Mortimer|Mortimer]], online). Łącznie pozwalają one odtworzyć w zasadzie cały szkielet konchoraptora (ale zob. dalej).
+[[Holotyp]] (MPC-D 100/20) to czaszka wraz z żuchwą. Materiał przypisany obejmuje kilkadziesiąt osobników, wśród których są zarówno bardzo fragmentaryczne okazy, jak i niemal kompletne szkielety ([[Michael Mortimer|Mortimer]], online). Łącznie pozwalają one odtworzyć w zasadzie cały szkielet konchoraptora (ale zob. dalej).
 ==Historia odkryć i badań==

@@ Linia 19: / Linia 19: @@
 |-
 ! '''Masa''':
-| ok. 17 kg
+| ok. 17-28 kg
 |-
@@ Linia 90: / Linia 90: @@
 Barsbold, R. (1977). “Kinetism and peculiarities of the jaw apparatus of oviraptors (Theropoda, Saurischia)”. Trudy, Sovmestnaa Sovetsko-Mongolskaa paleontologiceskaa ekspedicia. 4, 34–47.
 Holtz, T. (2012) ''Dinosaurs'' (suplement)  [https://www.geol.umd.edu/~tholtz/dinoappendix/HoltzappendixWinter2011.pdf]

@@ Linia 25: / Linia 25: @@
 | [[Mongolia]]
-<small>([[formacja|formacje]] [[Baruungoyot]] i [[Nemegt]])</small>
+<small>([[formacja]] [[Baruungoyot]])</small>
 |-
 ! '''[[Czas|Czas występowania]]'''

@@ Linia 44: / Linia 44: @@
 [[Oviraptoridae]]
-?„[[Ingeninae]]”
+„[[Ingeninae]]”
 |-

@@ Linia 57: / Linia 57: @@
 ==Etymologia==
-Nazwa ''Conchorator'' pochodzi od greckiego słowa ''kogkhe'' („małż”, „skorupiak”) oraz łacińskiego ''raptor'' („złodziej”, „rabuś”). Sądzono bowiem, że ten niewielki dinozaur mógł się żywić drobnymi skorupiakami. W rzeczywistości dieta konchoraptora, podobnie jak i innych owiraptorydów, pozostaje przedmiotem sporów [[zob. [[Oviraptorosauria#Dieta]]. Epitet gatunkowy ''gracilis'' wywodzi się z łaciny i oznacza „smukły”,
+Nazwa ''Conchorator'' pochodzi od greckiego słowa ''kogkhe'' („małż”, „skorupiak”) oraz łacińskiego ''raptor'' („złodziej”, „rabuś”). Sądzono bowiem, że ten niewielki dinozaur mógł się żywić drobnymi skorupiakami. W rzeczywistości dieta konchoraptora, podobnie jak i innych owiraptorydów, pozostaje przedmiotem sporów (zob. [[Oviraptorosauria#Dieta]]). Epitet gatunkowy ''gracilis'' wywodzi się z łaciny i oznacza „smukły”,
 ==Materiał kopalny==
 [[Plik:Conchoraptor_by_abelov2014.jpg|300px|thumb|right|Rekonstrukcja czterech konchoraptorów ukazanych w lesie. Autor: ABelov2014 [https://abelov2014.deviantart.com/art/Conchoraptor-515085370].]]
-[[Holotyp]] (IGM 100/20) to czaszka wraz z żuchwą. Materiał przypisany obejmuje kilkadziesiąt osobników, wśród których są zarówno bardzo fragmentaryczne okazy, jak i niemal kompletne szkielety ([[Michaal Mortimer, Mortimer]], online). Łącznie pozwalają one odtworzyć w zasadzie cały szkielet konchoraptora (ale zob. dalej).
+[[Holotyp]] (IGM 100/20) to czaszka wraz z żuchwą. Materiał przypisany obejmuje kilkadziesiąt osobników, wśród których są zarówno bardzo fragmentaryczne okazy, jak i niemal kompletne szkielety ([[Michaal Mortimer|Mortimer]], online). Łącznie pozwalają one odtworzyć w zasadzie cały szkielet konchoraptora (ale zob. dalej).
 ==Historia odkryć i badań==
-Pierwsze szczątki ''Conchorator'' odkryto w 1971 r. Zostały one po raz pierwszy przedstawione przez mongolskiego paleontologa [[Rinchen Barsbold|Barsbolda]] pięć lat później, jako ''[[Oviraptor]]'' philoceratops''. Później Barsbold ujawnił kolejne okazy, a w 1986 r. uznał, że należały one do nowego rodzaju owiraptoryda i utworzył dla nich nazwę ''Conchorator''. Później badacze przypisywali do niego następne liczne szczątki. Niektóre z nich pozostają w prywatnych kolekcjach. Jak zauważa Mortimer (online) żaden z tych okazów nie został nigdy szczegółowo porównany z  holotypem. Możliwe więc, że przynajmniej niektóre z nich reprezentują w rzeczywistości inne taksony.
+Pierwsze szczątki ''Conchorator'' odkryto w 1971 r. Zostały one po raz pierwszy przedstawione przez mongolskiego paleontologa [[Rinchen Barsbold|Barsbolda]] pięć lat później, jako ''[[Oviraptor]] philoceratops''. Później Barsbold ujawnił kolejne okazy, a w 1986 r. uznał, że należały one do nowego rodzaju owiraptoryda i utworzył dla nich nazwę ''Conchorator''. Później badacze przypisywali do niego następne liczne szczątki. Niektóre z nich pozostają w prywatnych kolekcjach. Jak zauważa Mortimer (online) żaden z tych okazów nie został nigdy szczegółowo porównany z  holotypem. Możliwe więc, że przynajmniej niektóre z nich reprezentują w rzeczywistości inne taksony.
 ==Budowa==