Cryolophosaurus - Historia wersji

Nazuul: +Dandakosaurus

2021-10-12T12:58:34Z

+Dandakosaurus

Dino o 09:26, 22 lip 2019

2019-07-22T09:26:06Z

Kamil Kamiński: Yun, 2019

2019-07-21T16:56:09Z

Yun, 2019

Kamil Kamiński o 19:38, 14 maj 2017

2017-05-14T19:38:49Z

Nazuul o 17:26, 26 mar 2017

2017-03-26T17:26:00Z

Nazuul: Baron i in., 2017 - przykładowo

2017-03-23T18:42:46Z

Baron i in., 2017 - przykładowo

Nazuul: Baron i in., 2017 - przykładowo

2017-03-23T18:05:36Z

Baron i in., 2017 - przykładowo

Nazuul: poprawki dot. kręgów

2017-02-27T17:45:41Z

poprawki dot. kręgów

Nazuul: miały płaskie powierzchnie stawowe

2017-02-26T21:14:07Z

miały płaskie powierzchnie stawowe

Nazuul: Anulowanie wersji nr 18971 utworzonej przez Kamil Kamiński (dyskusja)

2017-02-26T21:10:49Z

Anulowanie wersji nr 18971 utworzonej przez Kamil Kamiński (dyskusja)

@@ Linia 52: / Linia 52: @@
 [[Plik:Cryolophosaurus ellioti crest (Hanson Formation, Lower Jurassic; Mt. Kirkpatrick, Queen Alexandra Range, Transantarctic Mountains, Antarctica).jpg|250px|thumb|left|Rekonstrukcja charakterystycznego grzebienia na czaszce. Autor zdjęcia: James St. John [https://www.flickr.com/photos/jsjgeology/15372992571/].]]
 [[Plik:Cryolophosaurus skeletal by archosaurian-d1kjqx6.png|300px|thumb|right|Rekonstrukcja szkieletu kriolofozaura. Na biało zaznaczono znalezione kości, na szaro - ich zrekonstruowane fragmenty. Autor: Archosaurian [: http://archosaurian.deviantart.com/art/Cryolophosaurus-skeletal-94979850].]]
-''Cryolophosaurus'' bywa uważany za największego teropoda wczesnej jury (m.in. Smith i in., 2007), chociaż wydaje się, że np. współczesny mu ''[[Dilophosaurus]] wetherilli'' mógł osiągać podobne rozmiary. Holotyp kriolofozaura najprawdopodobniej nie był jeszcze w pełni wyrośnięty (Smith i in., 2007b), lecz to samo dotyczy też dilofozaura. Podobnie jak on, omawiany tu teropod charakteryzował się dość smukłym, wydłużonym ciałem. Długość zachowanej części czaszki ''Cryolophosaurus'' wynosi 460 mm (Smith i in, 2007b). Cała czaszka mogła mierzyć 650 mm (Hammer i Hickerson, 1994), lub nawet więcej, jako że początkowo zrekonstruowano ją na wzór bardziej zaawansowanych tetanurów. Jej najbardziej charakterystyczną cechą był poprzeczny grzebień znajdujący się na szczycie czaszki, w okolicach oczodołów, tworzony przez kości łzowe i nosowe. Podobną strukturę miał np. wspomniany dilofozaur i kilka innych teropodów, jednak u nich grzebień biegł wzdłuż czaszki. Na temat funkcji grzebienia kriolofozaura i analogicznych ozdób u innych dinozaurów istnieje wiele hipotez. Zapewne odgrywał on jakąś rolę w komunikacji między osobnikami. Mógł być on oznaką dymorfizmu płciowego albo dojrzałości ([[Kevin Padian|Padian]] i [[John Horner|Horner]], 2010). Żadnej z tych hipotez nie da się jednak stuprocentowo potwierdzić, jako że do tej pory opisano tylko jeden okaz tego teropoda.
+''Cryolophosaurus'' bywa uważany za największego teropoda wczesnej jury (m.in. Smith i in., 2007). Współczesny mu ''[[Dilophosaurus]] wetherilli'' mógł osiągać podobne rozmiary a jeszcze większy mógł być ''[[Dandakosaurus]]'' (Molina-Pérez i Larramendi, 2019). Holotyp kriolofozaura najprawdopodobniej nie był jeszcze w pełni wyrośnięty (Smith i in., 2007b), lecz to samo dotyczy też dilofozaura. Podobnie jak on, omawiany tu teropod charakteryzował się dość smukłym, wydłużonym ciałem. Długość zachowanej części czaszki ''Cryolophosaurus'' wynosi 460 mm (Smith i in, 2007b). Cała czaszka mogła mierzyć 650 mm (Hammer i Hickerson, 1994), lub nawet więcej, jako że początkowo zrekonstruowano ją na wzór bardziej zaawansowanych tetanurów. Jej najbardziej charakterystyczną cechą był poprzeczny grzebień znajdujący się na szczycie czaszki, w okolicach oczodołów, tworzony przez kości łzowe i nosowe. Podobną strukturę miał np. wspomniany dilofozaur i kilka innych teropodów, jednak u nich grzebień biegł wzdłuż czaszki. Na temat funkcji grzebienia kriolofozaura i analogicznych ozdób u innych dinozaurów istnieje wiele hipotez. Zapewne odgrywał on jakąś rolę w komunikacji między osobnikami. Mógł być on oznaką dymorfizmu płciowego albo dojrzałości ([[Kevin Padian|Padian]] i [[John Horner|Horner]], 2010). Żadnej z tych hipotez nie da się jednak stuprocentowo potwierdzić, jako że do tej pory opisano tylko jeden okaz tego teropoda.
 Zęby kriolofozaura osadzone były nieco na przyśrodkowej stronie kości szczękowej. Górna część oczodołów była okrągła, natomiast pozostała część zwężała się ku dołowi, tworząc spiczaste zakończenie (Smith i in., 2007b). Kręgi szyjne miały z przodu płaskie powierzchnie stawowe a z tyłu wklęsłe (wg Smith i in., 2007b; Smith i in., 2007a podają, że były amficeliczne, tj. dwuwklęsłe), co jest cechą [[plezjomorfia|plezjomorficzną]], podobnie jak wiele innych cech szkieletu pozaczaszkowego kriolofozaura, a w szczególności budowa kości udowej. Z kolei czaszka wykazuje liczne cechy zaawansowane, jak np. dół przedoczodołowy rozciągający się na boczno-brzuszną stronę kości nosowych, rozszerzony przedni koniec kości jarzmowej, głęboka kość kątowa górna (ang. ''surangular'') (Smith i in., 2007a). Niepublikowane badania (Meidlinger-Chin, 2013) wskazują jednak, że mózg kriolofozaura miał stosunkowo prymitywną budowę i nie przypominał mózgów [[Allosauroidea|allozauroidów]] czy [[Coelurosauria|celurozaurów]].
@@ Linia 89: / Linia 89: @@
 Meidlinger-Chin, V. (2013) "Braincase and Endocranial anatomy of Cryolophosaurus ellioti (Dinosauria: Theropoda) from the Early Jurassic of Antarctica" Geological Society of America Abstracts with Programs. 45 (4): 65.
 Mortimer, M. (2006 online, z późniejszymi zmianami). http://theropoddatabase.com/Coelophysoidea.htm#Cryolophosaurusellioti
@@ Linia 104: / Linia 106: @@
 Smith, N.D.; Pol, D. (2007) "Anatomy of a basal sauropodomorph dinosaur from the Early Jurassic Hanson Formation of Antarctica) Acta Palaeontologica Polonica, 52(4), 657–674.
-Yun, C. 2019). “An enigmatic theropod Cryolophosaurus: Reviews and comments on its paleobiology.” Volumina Jurassica 17: 1-8 (advance online publication). [https://voluminajurassica.org/resources ... ?id=190486].
+Yun, C. 2019). “An enigmatic theropod Cryolophosaurus: Reviews and comments on its paleobiology.” Volumina Jurassica 17: 103–110. [https://vjs.pgi.gov.pl/article/view/26918]
 </small>

@@ Linia 1: / Linia 1: @@
 {{DISPLAYTITLE:''Cryolophosaurus''}}
-<small>
+{{Opis
-{| class="wikitable" style="background-color:CornSilk"
+ |Autor                  = [[Kamil Kamiński]]
-| Autor:
+ |Korekta                = [[Maciej Ziegler]]
-| Korekta:
+ |nazwa                  = ''Cryolophosaurus'' (kriolofozaur)
-|-
+  |długość                = ok. 6 m
-| [[Kamil Kamiński]]
+  |masa                   = ok. 350-500 kg
-| [[Maciej Ziegler]]
+ |wysokość               =
-|}
+ |dieta                  =
-</small>
+ |miejsce                = [[Antarktyda]]
-----
+<small>Góry Transantarktyczne (dolne warstwy [[formacja|formacji]] [[Hanson]])<small>
-{| class="wikitable" style="text-align:left" align="left"
+ |czas                   = {{Występowanie|199|183}}
-! colspan=2 | ''Cryolophosaurus'' (kriolofozaur)
+ok. 195 [[Ma]]<br>
 <small>[[wczesna jura]] (?[[synemur]] - ?[[pliensbach]])<small>
-|-
+ |systematyka            = [[Dinosauria]]
 [[Saurischia]]
@@ Linia 38: / Linia 21: @@
 [[Neotheropoda]]
-? [[Tetanurae]] / ?? [[Dilophosauridae]] / ???? [[Coelophysoidea]]
+? [[Tetanurae]] / [[Dilophosauridae]] / [[Coelophysoidea]]
+ |grafika                = Cryolophosaurus ellioti by hsilustration.jpg
-|-
+ |podpis                 = Rekonstrukcja ''Cryolophosaurus''. Autor: Hugo Salais. [http://hsilustration.deviantart.com/art/Cryolophosaurus-ellioti-649807978]
-| colspan=2 |[[Plik:Cryolophosaurus ellioti by hsilustration.jpg|400px]]
+ |PorównanieGrupa        =
-<small>Rekonstrukcja ''Cryolophosaurus''. Autor: Hugo Salais. [http://hsilustration.deviantart.com/art/Cryolophosaurus-ellioti-649807978]</small>
+ |PorównanieDługość      =
-|-
+ |mapa                   =
-! colspan=2 | Mapa znalezisk:
+<display_points type="terrain" zoom=2>
 .333333° S, 166.416667° E~Antarktyka - Góra Kirkpatricka </small>
 </display_points>
-|}
+}}
 ==Wstęp==
 ''Cryolophosaurus'' był dość dużym mięsożernym dinozaurem  z charakterystycznym grzebieniem na głowie. Jest to pierwszy nazwany i jak do tej pory najbardziej kompletny dinozaur pochodzący z terenów obecnej Antarktydy i jeden z największych znanych wczesnojurajskich teropodów. Kontrowersyjna jest jego pozycja systematyczna. Może być jednym z najstarszych przedstawicieli kladu [[Tetanurae]], jednak wiele badań klasyfikuje go jako bardziej prymitywnego teropoda. Pewna jest przynależność do [[Neotheropoda|neoteropodów]].

@@ Linia 48: / Linia 48: @@
 | colspan=2 |
 <display_points type="terrain" zoom=3>
-.333333° S, 166.416667° E|Antarktyka - Góra Kirkpatricka </small>
+.333333° S, 166.416667° E~Antarktyka - Góra Kirkpatricka </small>
 </display_points>
 |}
@@ Linia 79: / Linia 79: @@
 ==Paleoekologia==
-We wczesnej jurze współczesna Antarktyka leżała zdecydowanie bliżej równika, i nie przypominała dzisiejszej lodowej krainy. Zdecydowanie cieplejszy klimat umożliwiał rozwój roślin, co z kolei pozwalało wyżywić nawet sporych rozmiarów zwierzęta. ''Cryolophosaurus'' był zapewne dominującym drapieżnikiem w swoim środowisku. Jego ofiarami mogły padać prozauropody ''[[Glacialisaurus]]'' oraz inne, nieopisane zauropodomorfy, których odkrycie ogłoszono w 2013 r. (Smith i in., niepublikowane; o „[[zauropod]]zie” wspominali też Smith i Pol, 2007). Oprócz dinozaurów żyły tam także pterozaury i bazalne synapsydy, czyli zwierzęta dawniej określane jako „gady ssakokształtne”.
+We wczesnej jurze współczesna Antarktyka leżała zdecydowanie bliżej równika, i nie przypominała dzisiejszej lodowej krainy. Zdecydowanie cieplejszy klimat umożliwiał rozwój roślin, co z kolei pozwalało wyżywić nawet sporych rozmiarów zwierzęta. Należy jednak pamiętać, że i tak był to stosunkowo zimny region, gdzie zdarzały się chłodne, ciemne zimy (Yun, 2019). ''Cryolophosaurus'' był zapewne dominującym drapieżnikiem w swoim środowisku. Jego ofiarami mogły padać prozauropody ''[[Glacialisaurus]]'' oraz inne, nieopisane zauropodomorfy, których odkrycie ogłoszono w 2013 r. (Smith i in., niepublikowane; o „[[zauropod]]zie” wspominali też Smith i Pol, 2007). Oprócz dinozaurów żyły tam także pterozaury i bazalne synapsydy, czyli zwierzęta dawniej określane jako „gady ssakokształtne”. W okolicy żołądka holotypu ''Cryolophosaurus'' znaleziono ząb cynodonta, jednego z owych synapsydów. Mógł on być ostatnim posiłkiem tego teropoda. Yun (2019) uznał, że stosunkowo masywna budowa czaszki (ale zob. dalej) pozwalała kriolofozaurowi na upolowanie większej ofiary, niż np. dilofozaurowi. Zatem był on zapewne generalistą pokarmowym, mogącym pożywiać się szerokim wachlarzem ofiar. Naukowiec ten uważa również, że rozrzucenie holotypu i znalezienie w jego sąsiedztwie zębów, mogących należeć do młodych kriolofozaurów, świadczy o możliwych zachowaniach kanibalistycznych.
 ==''Cryolophosaurus'' w mediach==
@@ Linia 124: / Linia 124: @@
 Smith, N.D.; Pol, D. (2007) "Anatomy of a basal sauropodomorph dinosaur from the Early Jurassic Hanson Formation of Antarctica) Acta Palaeontologica Polonica, 52(4), 657–674.
 </small>

@@ Linia 20: / Linia 20: @@
 |-
 ! '''[[Lokacje|Miejsce występowania]]''':
-| [[Antarktyda]] - Góry Transarktyczne
+| [[Antarktyda]] - Góry Transantarktyczne
 <small>(dolne warstwy [[formacja|formacji]] [[Hanson]])<small>

@@ Linia 31: / Linia 31: @@
 ! '''Systematyka'''
 | [[Dinosauria]]
 [[Theropoda]]
@@ Linia 125: / Linia 127: @@
 [[Kategoria:Dinosauria]]
 [[Kategoria:Theropoda]]
 [[Kategoria:Tetanurae]]

@@ Linia 75: / Linia 75: @@
 ''Cryolophosaurus'' bywa uważany za największego teropoda wczesnej jury (m.in. Smith i in., 2007), chociaż wydaje się, że np. współczesny mu ''[[Dilophosaurus]] wetherilli''  mógł osiągać podobne rozmiary. Holotyp kriolofozaura najprawdopodobniej nie był jeszcze w pełni wyrośnięty (Smith i in., 2007b), lecz to samo dotyczy też dilofozaura. Podobnie jak on, omawiany tu teropod charakteryzował się dość smukłym, wydłużonym ciałem. Długość zachowanej części czaszki ''Cryolophosaurus'' wynosi 460 mm (Smith i in, 2007b). Cała czaszka mogła mierzyć 650 mm (Hammer i Hickerson, 1994), lub nawet więcej, jako że początkowo zrekonstruowano ją na wzór bardziej zaawansowanych tetanurów. Jej najbardziej charakterystyczną cechą był poprzeczny grzebień znajdujący się na szczycie czaszki, w okolicach oczodołów, tworzony przez kości łzowe i nosowe. Podobną strukturę miał np. wspomniany dilofozaur i kilka innych teropodów, jednak u nich grzebień biegł wzdłuż czaszki. Na temat funkcji grzebienia kriolofozaura i analogicznych ozdób u innych dinozaurów istnieje wiele hipotez. Zapewne odgrywał on jakąś rolę w komunikacji między osobnikami. Mógł być on oznaką dymorfizmu płciowego albo dojrzałości ([[Kevin Padian|Padian]] i [[John Horner|Horner]], 2010). Żadnej z tych hipotez nie da się jednak stuprocentowo potwierdzić, jako że do tej pory opisano tylko jeden okaz tego teropoda.
-Zęby kriolofozaura osadzone były nieco na przyśrodkowej stronie kości szczękowej. Górna część oczodołów była okrągła, natomiast pozostała część zwężała się ku dołowi, tworząc spiczaste zakończenie (Smith i in., 2007b). Kręgi szyjne były amficeliczne (o płaskich powierzchniach stawowych) , co jest cechą [[plezjomorfia|plezjomorficzną]], podobnie jak wiele innych cech szkieletu pozaczaszkowego kriolofozaura, a w szczególności budowa kości udowej. Z kolei czaszka wykazuje liczne cechy zaawansowane, jak np. dół przedoczodołowy rozciągający się na boczno-brzuszną stronę kości nosowych, rozszerzony przedni koniec kości jarzmowej, głęboka kość kątowa górna (ang. ''surangular'') (Smith i in., 2007a). Niepublikowane badania (Meidlinger-Chin, 2013) wskazują jednak, że mózg kriolofozaura miał stosunkowo prymitywną budowę i nie przypominał mózgów [[Allosauroidea|allozauroidów]] czy [[Coelurosauria|celurozaurów]].
+Zęby kriolofozaura osadzone były nieco na przyśrodkowej stronie kości szczękowej. Górna część oczodołów była okrągła, natomiast pozostała część zwężała się ku dołowi, tworząc spiczaste zakończenie (Smith i in., 2007b). Kręgi szyjne miały płaskie powierzchnie stawowe, co jest cechą [[plezjomorfia|plezjomorficzną]], podobnie jak wiele innych cech szkieletu pozaczaszkowego kriolofozaura, a w szczególności budowa kości udowej. Z kolei czaszka wykazuje liczne cechy zaawansowane, jak np. dół przedoczodołowy rozciągający się na boczno-brzuszną stronę kości nosowych, rozszerzony przedni koniec kości jarzmowej, głęboka kość kątowa górna (ang. ''surangular'') (Smith i in., 2007a). Niepublikowane badania (Meidlinger-Chin, 2013) wskazują jednak, że mózg kriolofozaura miał stosunkowo prymitywną budowę i nie przypominał mózgów [[Allosauroidea|allozauroidów]] czy [[Coelurosauria|celurozaurów]].
 [[Plik:Cryolophosaurus head.jpg|250px|thumb|left|Rekonstrukcja głowy kriolofozaura. Autor: Melnik Vitaliy. [http://malvit.deviantart.com/art/Cryolophosaurus-head-2-317994289].]]