Cryptarcus - Historia wersji

Paweł: /* Materiał kopalny */

2026-03-26T16:35:20Z

‎Materiał kopalny

Paweł o 15:14, 25 mar 2026

2026-03-25T15:14:09Z

Kamil Kamiński o 11:14, 25 mar 2026

2026-03-25T11:14:37Z

Paweł: /* Bibliografia */

2026-03-24T20:30:04Z

‎Bibliografia

Paweł: Utworzono nową stronę "{{DISPLAYTITLE:''Cryptarcus''}} {{Opis |Autor = Paweł Konarzewski |Korekta = |nazwa = ''Cryptarcus'' |długo..."

2026-03-24T20:20:53Z

Utworzono nową stronę "{{DISPLAYTITLE:''Cryptarcus''}} {{Opis |Autor = Paweł Konarzewski |Korekta = |nazwa = ''Cryptarcus'' |długo..."

Nowa strona

{{DISPLAYTITLE:''Cryptarcus''}}
{{Opis
|Autor = [[Paweł Konarzewski]]
|Korekta =
|nazwa = ''Cryptarcus''
|długość =
|wysokość =
|masa =
|dieta = roślinożerny
|miejsce = [[Kanada]] - Alberta
(górna część [[formacja|formacji]] [[Dinosaur Park]])
|czas = {{Występowanie|75.1|74.4}}
ok. 76,5-75,8 [[Ma]] <ref>Eberth, D. A., Evans, D. C., Ramezani, J., Kamo, S. L., Brown, C. M., Currie, P. J., & Braman, D. R. (2023). "Calibrating geologic strata, dinosaurs, and other fossils at Dinosaur Provincial Park (Alberta, Canada) using a new CA-ID-TIMS U–Pb geochronology". Canadian Journal of Earth Sciences. [[doi:10.1139/cjes-2023-0037]]</ref> 
[[późna kreda]] ([[kampan]])
|systematyka =
[[Dinosauria]]

[[Ornithischia]]

[[Ceratopsia]]

[[Ceratopsoidea]]

[[Ceratopsidae]]

[[Chasmosaurinae]]
|grafika = Cryptarcus russelli.png
|podpis = Rekonstrukcja przyżyciowa ''Cryptarcus''. Autor: Connor Ashbridge [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Cryptarcus_russelli.png]
|PorównanieGrupa =
|PorównanieDługość =
|mapa =
}}
==Wstęp==
''Cryptarcus'' to [[rodzaj]] [[Chasmosaurinae|chasmozauryna]] żyjącego w [[późna kreda|późnej kredzie]] na terenie dzisiejszej Kanady. Przez długi czas był uważany za gatunek [[Chasmosaurus|chasmozaura]]. W 2026 roku Holmes i współpracownicy utworzyli dla niego nowy [[rodzaj]].

==Materiał kopalny==
[[Plik:Cryptarcus skull.jpg|thumb|Rekonstrukcja czaszki [[holotyp]]owej ''Cryptarcus''. Źródło: Holmes i in., 2026 [https://cdnsciencepub.com/doi/10.1139/cjes-2025-0031].]]
[[Holotyp]] o numerze katalogowym CMNFV 8800 to prawie kompletnea czaszka pozbawionej części dzioba, kości jarzmowych, części prawej kości kwadratowej, łuskowej i ciemieniowej.

Materiał przypisany (TMP 2013.019.0038) to częściowa kość ciemieniowa.

==Budowa i systematyka==
''Cryptarcus'' wykazywał podobieństwa w budowie kryzy do ''[[Pentaceratops]]''. Miał on kryzę szerszą z przodu niż z tyłu oraz głębokie wcięcie kości ciemieniowej w kształcie litery U. Na kości ciemieniowej znajdowały się po trzy pary [[epiparietales|rożków ciemieniowych]] (ep 1-3). W odróżnieniu od większości [[Chasmosaurinae|chasmozaurynów]] dwie pierwsze pary wyrostków ciemieniowych (ep 1 i ep 2) były zaokrąglone i oraz znajdowaly się bardzo blisko siebie, tworząc niemal jednolitą strukturę. Dodatkowo nie wystawały one z kryzy, lecz znajdowały się na jej powierzchni. ''Cryptarcus'' miał również unikatową budowę kości przedszczękowej.

Analiza filogenetyczna przeprowadzona przez Holmesa i in. (2026) dała trzy topologie konsensusu. W pierwszej z nich ''Cryptarcus'' był bliżej spokrewniony z ''[[Chasmosaurus]]'' niż ''[[Pentaceratops]]'', a w drugiej wynik był odwrotny. Z kolei w trzeciej wersji dokładne pokrewieństwo nie zostało rozstrzygnięte.

==Etymologia==
Nazwa [[rodzaj]]owa ''Cryptarcus'' to połączenie łacińskich słów ''cryptos'' (ukryty) oraz ''arcus'' (łuk). Nawiązuje ona do łukowatego kształtu tylnej części kości ciemieniowej oraz faktu, że przez długi czas ''Cryptarcus'' był uważany za jeden z gatunków ''[[Chasmosaurus]]''. Epitet gatunkowy ''russelli'' został nadany na cześć [[Loris Russell|Lorisa S. Russella]], który wydobył [[holotyp]] w [[1936]] roku.

==Spis gatunków==
{| class="wikitable"
|{{V|''Cryptarcus''}}
| {{Kpt|Holmes, Mallon, [[Ryan]]}} i {{Kpt|[[Evans]]}}, [[2026]]
|-
|{{V|''C. russelli''}}
| ({{Kpt|[[Sternberg]]}}, [[1940]]) {{Kpt|Holmes, Mallon, [[Ryan]]}} i {{Kpt|[[Evans]]}}, [[2026]]
|-
| = ''[[Chasmosaurus]] russelli''
| {{Kpt|[[Sternberg]]}}, [[1940]]
|}

==Bibliografia==

Holmes, R. B., Mallon, J. C., Ryan, M. J., & Evans, D. C. (2026). "New information on the holotype of "''Chasmosaurus" russelli'' (Ornithischia: Ceratopsidae) necessitates the establishment of a new genus to receive the species". Canadian Journal of Earth Scienc. 63: 1-20. [[doi/10.1139/cjes-2025-0031]]
<references/>

[[Kategoria:Dinosauria]]
[[Kategoria:Ornithischia]]
[[Kategoria:Ceratopsia]]
[[Kategoria:Ceratopsoidea]]
[[Kategoria:Ameryka Północna]]
[[Kategoria:Kanada]]
[[Kategoria:Mezozoik]]
[[Kategoria:Kreda]]
[[Kategoria:Kampan]]

@@ Linia 38: / Linia 38: @@
 [[Holotyp]] o numerze katalogowym CMNFV 8800 to prawie kompletna czaszka pozbawiona części dzioba, kości jarzmowych, części prawej kości kwadratowej, łuskowej i ciemieniowej.
-Materiał przypisany (TMP 2013.019.0038) to częściowa kość ciemieniowa.
+Materiał przypisany (TMP 2013.019.0038) to częściowa kość ciemieniowa. Do omawianego rodzaju może należeć również lewy izolowany róg nadoczny (CMNFV 55193).
 ==Budowa i systematyka==

@@ Linia 11: / Linia 11: @@
 <small>(górna część [[formacja|formacji]] [[Dinosaur Park]])</small>
   |czas                   = {{Występowanie|75.1|74.4}}
-ok. 76,5-75,8 [[Ma]] <ref>Eberth, D. A., Evans, D. C., Ramezani, J., Kamo, S. L., Brown, C. M., Currie, P. J., & Braman, D. R. (2023). "Calibrating geologic strata, dinosaurs, and other fossils at Dinosaur Provincial Park (Alberta, Canada) using a new CA-ID-TIMS U–Pb geochronology". Canadian Journal of Earth Sciences. [[doi:10.1139/cjes-2023-0037]]</ref><br>
+ok. 75,1-74,4 [[Ma]] <ref>Eberth, D. A., Evans, D. C., Ramezani, J., Kamo, S. L., Brown, C. M., Currie, P. J., & Braman, D. R. (2023). "Calibrating geologic strata, dinosaurs, and other fossils at Dinosaur Provincial Park (Alberta, Canada) using a new CA-ID-TIMS U–Pb geochronology". Canadian Journal of Earth Sciences. [[doi:10.1139/cjes-2023-0037]]</ref><br>
 <small>[[późna kreda]] ([[kampan]])</small>
   |systematyka            =

@@ Linia 62: / Linia 62: @@
 ==Bibliografia==
 <small>
-Holmes, R. B., Mallon, J. C., Ryan, M. J., & Evans, D. C. (2026). "New information on the holotype of "''Chasmosaurus" russelli'' (Ornithischia: Ceratopsidae) necessitates the establishment of a new genus to receive the species". Canadian Journal of Earth Scienc. 63: 1-20. [[doi/10.1139/cjes-2025-0031]]
+Holmes, R. B., Mallon, J. C., Ryan, M. J., & Evans, D. C. (2026). "New information on the holotype of "''Chasmosaurus" russelli'' (Ornithischia: Ceratopsidae) necessitates the establishment of a new genus to receive the species". Canadian Journal of Earth Scienc. 63: 1-20. [[doi:10.1139/cjes-2025-0031]]
 <references/></small>

@@ Linia 36: / Linia 36: @@
 ==Materiał kopalny==
 [[Plik:Cryptarcus skull.jpg|thumb|Rekonstrukcja czaszki [[holotyp]]owej ''Cryptarcus''. Źródło: Holmes i in., 2026 [https://cdnsciencepub.com/doi/10.1139/cjes-2025-0031].]]
-[[Holotyp]] o numerze katalogowym CMNFV 8800 to prawie kompletnea czaszka pozbawionej części dzioba, kości jarzmowych, części prawej kości kwadratowej, łuskowej i ciemieniowej.
+[[Holotyp]] o numerze katalogowym CMNFV 8800 to prawie kompletna czaszka pozbawiona części dzioba, kości jarzmowych, części prawej kości kwadratowej, łuskowej i ciemieniowej.
 Materiał przypisany (TMP 2013.019.0038) to częściowa kość ciemieniowa.
 ==Budowa i systematyka==
-''Cryptarcus'' wykazywał podobieństwa w budowie kryzy do ''[[Pentaceratops]]''. Miał on kryzę szerszą z przodu niż z tyłu oraz głębokie wcięcie kości ciemieniowej w kształcie litery U. Na kości ciemieniowej znajdowały się po trzy pary [[epiparietales|rożków ciemieniowych]] (ep 1-3). W odróżnieniu od większości [[Chasmosaurinae|chasmozaurynów]] dwie pierwsze pary wyrostków ciemieniowych (ep 1 i ep 2) były zaokrąglone i oraz znajdowaly się bardzo blisko siebie, tworząc niemal jednolitą strukturę. Dodatkowo nie wystawały one z kryzy, lecz znajdowały się na jej powierzchni. ''Cryptarcus'' miał również unikatową budowę kości przedszczękowej.
+''Cryptarcus'' wykazywał podobieństwa w budowie kryzy do ''[[Pentaceratops]]''. Miał on kryzę szerszą z przodu niż z tyłu oraz głębokie wcięcie kości ciemieniowej w kształcie litery U. Na kości ciemieniowej znajdowały się po trzy pary [[epiparietales|rożków ciemieniowych]] (ep 1-3). W odróżnieniu od większości [[Chasmosaurinae|chasmozaurynów]] dwie pierwsze pary wyrostków ciemieniowych (ep 1 i ep 2) były zaokrąglone i znajdowały się bardzo blisko siebie, tworząc niemal jednolitą strukturę. Dodatkowo nie wystawały one z kryzy, lecz znajdowały się na jej powierzchni. ''Cryptarcus'' miał również unikatową budowę kości przedszczękowej.
 Analiza filogenetyczna przeprowadzona przez Holmesa i in. (2026) dała trzy topologie konsensusu. W pierwszej z nich ''Cryptarcus'' był bliżej spokrewniony z ''[[Chasmosaurus]]'' niż ''[[Pentaceratops]]'', a w drugiej wynik był odwrotny. Z kolei w trzeciej wersji dokładne pokrewieństwo nie zostało rozstrzygnięte.