Dacentrurus - Historia wersji

Paweł o 23:12, 11 lis 2025

2025-11-11T23:12:10Z

Paweł o 23:11, 11 lis 2025

2025-11-11T23:11:41Z

Podgląd zmian

Paweł o 21:27, 11 lis 2025

2025-11-11T21:27:39Z

Kamil Kamiński: przeniesienie części paleobiologii do artykułu o Stegosauria

2025-10-06T09:39:28Z

przeniesienie części paleobiologii do artykułu o Stegosauria

Paweł: Sánchez-Fenollosa i Cobos, 2025

2025-05-31T08:36:31Z

Sánchez-Fenollosa i Cobos, 2025

Podgląd zmian

Kamil Kamiński o 05:09, 25 lip 2024

2024-07-25T05:09:42Z

Paweł o 21:21, 24 lip 2024

2024-07-24T21:21:27Z

Kamil Kamiński: /* Historia taksonu */

2024-06-28T05:55:50Z

‎Historia taksonu

Taurovenator: /* Budowa */

2024-06-27T10:15:46Z

‎Budowa

Paweł: Sánchez-Fenollosa i in., 2024

2024-06-26T21:35:12Z

Sánchez-Fenollosa i in., 2024

Podgląd zmian

@@ Linia 47: / Linia 47: @@
   |PorównanieDługość      =
   |mapa                   =
-}}}
+}}
 ==Wstęp==
 ''Dacentrurus'' to duży stegozauryd znany z późnej jury i być może wczesnej kredy z terenów Europy. Jest to pierwszy znaleziony przedstawiciel [[Stegosauria]], a jego poprzednia nazwa - ''Omosaurus'', okazała się być zajęta przez fitozaura. ''Dacentrurus'' wciąż pozostaje słabo znany.

← poprzednia wersja		Wersja z 21:27, 11 lis 2025
Linia 1:		Linia 1:
		+	Hasło w trakcie aktualizacji (za Costa i in., 2025)
	{{DISPLAYTITLE:''Dacentrurus''}}		{{DISPLAYTITLE:''Dacentrurus''}}
	{{Opis		{{Opis

@@ Linia 79: / Linia 79: @@
 Dzięki opisaniu bardziej kompletnemu okazu z 2019 r. możliwe było pełniejsze odtworzenie wyglądu dacentrura, a w szczególności pokrywających górną część jego ciała płyt i kolców. Nad szyją znajdowały się stosunkowo niewielkie, cienkie płytki z charakterystycznym wycięciem w tylnej części. Na grzbiecie wyrastały większe i wyższe płyty, nad biodrami przyjmowały one formę pośrednią między płytami a kolcami, po czym stopniowo przechodziły w kolce umieszczone na ogonie. Nad przednią częścią ogona sterczały duże kolce o grubej podstawie, skierowane nieco do tyłu. Z tyłu ogona znajdowały się mniejsze kolce, natomiast na samej końcówce – wydłużone, przekraczające 1 m długości (Costa i Mateus, 2019).
-Budowa przednich kończyn dacentrura wskazuje na ich silną muskulaturę, dzięki czemu mogły one niejako zakotwiczyć przednią część tułowia, umożliwiając szybki obrót jego tylnej części. W przedniej części ogona znajdowały się silne mięśnie, podczas gdy reszta ogona była bardzo elastyczna, co pozwalało na wymachiwanie nim niczym biczem. Były to zapewne adaptacje obronne, pozwalające na podejmowanie walki nawet z dużymi teropodami, takimi jak ''[[Torvosaurus]]'' (Costa i Mateus, 2019).
+Badanie histologiczne żebra grzbietowego okazu ML 433 przeprowadzone przez Waskow i Mateusa (2017) wykazało, że osobnik ten osiągał dojrzałość szkieletową w wieku co najmniej 21-22 lat lub 25 lat.
-Lategano i współautorzy (2024) zbadali zakres ruchów oraz siłę uderzenia ogona  ''Miragaia''. Jak się okazało ogon tego dinozaura wytwarzał podobną prędkość i siłę jak u innych stegozaurów. Takie uderzenie mogłoby zadawać rany drapieżnikom, jednakże kolce ogonowe ''Miragaia'' (obecnie młodszy synonim ''Dacentrurus'') były znacznie mniej wytrzymałe niż u ''[[Stegosaurus|Stegosaurus stenops]]''. Zdaniem badaczy sam wygląd kolców na ogonie mógł odstraszać potencjalnych drapieżników i zniechęcać do zaatakowania ''Dacentrurus''. Dodatkowo kolce mogły również pełnić funkcję w integracjach międzyosobniczych jak rytuały godowe czy pokazy dominacji, sygnalizując sprawność lub status w obrębie gatunku. Ten wizualny pokaz byłby również kluczowy dla komunikacji wewnątrzgatunkowej, wpływając na dobór partnerów i struktury hierarchiczne.
+Na temat odżywiania, funkcji płyt kostnych i obrony przed drapieżnikami zob. więcej w [[Stegpsauria#Paleobiologia]].
 ==Wymiary==

@@ Linia 79: / Linia 79: @@
 Budowa przednich kończyn dacentrura wskazuje na ich silną muskulaturę, dzięki czemu mogły one niejako zakotwiczyć przednią część tułowia, umożliwiając szybki obrót jego tylnej części. W przedniej części ogona znajdowały się silne mięśnie, podczas gdy reszta ogona była bardzo elastyczna, co pozwalało na wymachiwanie nim niczym biczem. Były to zapewne adaptacje obronne, pozwalające na podejmowanie walki nawet z dużymi teropodami, takimi jak ''[[Torvosaurus]]'' (Costa i Mateus, 2019).
-Lategano i współautorzy (2024) zbadali zakres ruchów oraz siłę uderzenia ogona  ''Miragaia''. Jak się okazało ogon tego dinozaura wytwarzał podobną prędkość i siłę jak u innych stegozaurów. Takie uderzenie mogłoby zadawać rany drapieżnikom, jednakże kolce ogonowe ''Miragaia'' (obecnie młodszy synonim ''Dacentrurus'') były znacznie mniej wytrzymałe niż u ''[[Stegosaurus|Stegosaurus stenops]]''. Zdaniem badaczy sam wygląd kolców na ogonie mógł odstraszać potencjalnych drapieżników do zaatakowania ''Dacentrurus''. Dodatkowo kolce mogły również pełnić funkcję w integracjach międzyosobniczych jak rytuały godowe czy pokazy dominacji, sygnalizując sprawność lub status w obrębie gatunku. Ten wizualny pokaz byłby również kluczowy dla komunikacji wewnątrzgatunkowej, wpływając na dobór partnerów i struktury hierarchiczne.
+Lategano i współautorzy (2024) zbadali zakres ruchów oraz siłę uderzenia ogona  ''Miragaia''. Jak się okazało ogon tego dinozaura wytwarzał podobną prędkość i siłę jak u innych stegozaurów. Takie uderzenie mogłoby zadawać rany drapieżnikom, jednakże kolce ogonowe ''Miragaia'' (obecnie młodszy synonim ''Dacentrurus'') były znacznie mniej wytrzymałe niż u ''[[Stegosaurus|Stegosaurus stenops]]''. Zdaniem badaczy sam wygląd kolców na ogonie mógł odstraszać potencjalnych drapieżników i zniechęcać do zaatakowania ''Dacentrurus''. Dodatkowo kolce mogły również pełnić funkcję w integracjach międzyosobniczych jak rytuały godowe czy pokazy dominacji, sygnalizując sprawność lub status w obrębie gatunku. Ten wizualny pokaz byłby również kluczowy dla komunikacji wewnątrzgatunkowej, wpływając na dobór partnerów i struktury hierarchiczne.
 Badanie histologiczne żebra grzbietowego okazu ML 433 przeprowadzone przez Waskow i Mateusa (2017) wykazało, że osobnik ten osigangął dojrzałość szkieletową w wieku co najmniej 21-22 lat lub 25 lat.

@@ Linia 68: / Linia 68: @@
 *MG 4863 - fragmenty czaszki, większość kręgów (w tym 25 ogonowych), elementy miednicy i kończyn, a także liczne drobne fragmenty
-==Budowa==
+==Budowa i paleobiologia==
 [[Plik:Miragaia longicollum.png|thumb|Rekonstrukcja ''Miragaia'', synonimu ''Dacentrurus''. Autor: Connor Ashbridge [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Miragaia_longicollum.png]]]
 [[Plik:Miragaia Right Humerus def.jpg|thumb|Kość ramienna. Fot. Nekarius [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Miragaia_Right_Humerus_def.jpg]]]
 ''Dacentrurus'' to jeden z największych znanych europejskich [[Stegosauria|stegozaurów]]. ''Dacentrurus'' miał długą szyję złożoną z przynajmniej 17 kręgów szyjnych. To o 8 kręgów szyjnych więcej niż u szyj bazalnych ptasiomiednicznych, takich jak ''[[Scutellosaurus]]''. Dacentrur ma więcej kręgów szyjnych niż większość zauropodów. To prawie najwyższa wartość ze wszystkich nieptasich archozaurów (więcej miał przynajmniej ''[[Mamenchisaurus]] youngi'', bo aż 18). Długość szyi była spowodowana przez zmianę przednich kręgów grzbietowych w szyjne i, prawdopodobnie, wydłużenie trzonów. Wszystkie te anatomiczne cechy są zbieżnością ewolucyjną z cechami u szyj zauropodów. W toku ewolucji stegozaurów można zaobserwować wydłużanie szyi - o ile ''[[Huayangosaurus]]'' miał ich 9, to ''[[Stegosaurus]]'' 12-13, a ''[[Hesperosaurus]]'' 13. ''Dacentrurus'' jest zwieńczeniem tego trendu. Powodem wydłużenia szyi mogły być: przystosowanie do żerowania na roślinach na wysokości nie zajętej przez inne taksony, selekcja płciowa lub, czego nie zasugerowano w pracy [[Octávio  Mateus|Mateusa]] i in. ([[2009]]) do lepszej widoczności - dacentrur mogł być może dzięki niej szybciej wypatrzyć drapieżnika i lepiej wycelować ogonem uzbrojonym w ostre kolce. Lecz długa szyja mogła także ułatwić teropodom upolowanie stegozaura. Hipotezę o przystosowaniu do sięgania wyżej po rośliny poddano w wątpliwość - długa szyja pozwalała sięgać na wysokość do 2,5 m, lecz typowa wysokość na której znajdowała się głowa to 1-1,5 m, co odpowiada także rodzajom ''[[Draconyx]]'' i ''[[Stegosaurus]]''. Maksymalny zasięg szyi dacentrura przekracza ''[[Stegosaurus]]'' o 30 cm. Pozwalało to żerować na roślinach skrzypowych i olbrzymkowcach (paprociach drzewiastych). Co ciekawe w mniej więcej tym samym czasie w Ameryce Południowej żył zauropod ''[[Brachytrachelopan]]'', który, jak się przypuszcza, zajmował niszę ekologiczną zajmowaną przeważnie przez dinozaury ptasiomiedniczne.
 Dzięki opisaniu kompletniejszego okazu z 2019 r. możliwe było pełniejsze odtworzenie wyglądu dacentrura, a w szczególności pokrywających górną część jego ciała płyt i kolców. Nad szyją znajdowały się stosunkowo niewielkie, cienkie płytki z charakterystycznym wycięciem w tylnej części. Na grzbiecie wyrastały większe i wyższe płyty, nad biodrami przyjmowały one formę pośrednią między płytami a kolcami, po czym stopniowo przechodziły w kolce umieszczone na ogonie. Nad przednią częścią ogona sterczały duże kolce o grubej podstawie, skierowane nieco do tyłu. Z tyłu ogona znajdowały się mniejsze kolce, natomiast na samej końcówce – wydłużone, przekraczające 1 m długości (Costa i Mateus, 2019).
@@ Linia 77: / Linia 79: @@
 Budowa przednich kończyn dacentrura wskazuje na ich silną muskulaturę, dzięki czemu mogły one niejako zakotwiczyć przednią część tułowia, umożliwiając szybki obrót jego tylnej części. W przedniej części ogona znajdowały się silne mięśnie, podczas gdy reszta ogona była bardzo elastyczna, co pozwalało na wymachiwanie nim niczym biczem. Były to zapewne adaptacje obronne, pozwalające na podejmowanie walki nawet z dużymi teropodami, takimi jak ''[[Torvosaurus]]'' (Costa i Mateus, 2019).
-Podobnie jak ''[[Adratiklit]]'', ''Dacentrurus'' ma szersze niż dłuższe trzony kręgów (Sánchez-Fenollosa i in., 2024).
+Lategano i współautorzy (2024) zbadali zakres ruchów oraz siłę uderzenia ogona  ''Miragaia''. Jak się okazało ogon tego dinozaura wytwarzał podobną prędkość i siłę jak u innych stegozaurów. Takie uderzenie mogłoby zadawać rany drapieżnikom, jednakże kolce ogonowe ''Miragaia'' (obecnie młodszy synonim ''Dacentrurus'') były znacznie mniej wytrzymałe niż u ''[[Stegosaurus|Stegosaurus stenops]]''. Zdaniem badaczy sam wygląd kolców na ogonie mógł odstraszać potencjalnych drapieżników do zaatakowania ''Dacentrurus''. Dodatkowo kolce mogły również pełnić funkcję w integracjach międzyosobniczych jak rytuały godowe czy pokazy dominacji, sygnalizując sprawność lub status w obrębie gatunku. Ten wizualny pokaz byłby również kluczowy dla komunikacji wewnątrzgatunkowej, wpływając na dobór partnerów i struktury hierarchiczne.
 ==Wymiary==
@@ Linia 156: / Linia 160: @@
 Galton, P.M. & Upchurch, P. (2004) "Stegosauria" [w:] Weishampel, D.B., Dodson, P. & Osmólska, H. (ed) "The Dinosauria (2nd edition)" University of California Press, Berkeley, 343-362.
 Maidment, S.C.R., Norman, D.B., Barrett, P.M., & Upchurch, P. (2008) "Systematics and phylogeny of Stegosauria (Dinosauria: Ornithischia)" Journal of Systematic Palaeontology, 6(4), 367-407. doi:10.1017/S1477201908002459
@@ Linia 175: / Linia 181: @@
 Sánchez-Fenollosa, S., Escaso, F., & Cobos, A. (2024). "A new specimen of ''Dacentrurus armatus'' Owen, 1875 (Ornithischia: Thyreophora) from the Upper Jurassic of Spain and its taxonomic relevance in the European stegosaurian diversity". Zoological Journal of the Linnean Society, zlae074. [[doi:10.1093/zoolinnean/zlae074]]
-Sánchez-Fenollosa, S., Suñer, M., & Cobos, A. (2022). "New Fossils of Stegosaurs from the Upper Jurassic of the Eastern Iberian Peninsula (Spain)". Diversity, 14(12), 1047. [[doi:10.3390/d14121047]]</small>
+Sánchez-Fenollosa, S., Suñer, M., & Cobos, A. (2022). "New Fossils of Stegosaurs from the Upper Jurassic of the Eastern Iberian Peninsula (Spain)". Diversity, 14(12), 1047. [[doi:10.3390/d14121047]]
 http://dml.cmnh.org/2009Feb/msg00249.html
@@ Linia 182: / Linia 192: @@
 http://www.dinosauria.com/dml/names/dinod.htm
 </small>

@@ Linia 49: / Linia 49: @@
 ==Historia taksonu==
 [[Plik:Dacentrurus1.jpg|300px|thumb|right|Holotyp (z Owen, 1875).]]
-Po raz pierwszy ''Dacentrurus'' został opisany przez Richarda Owena w 1875 roku pod nazwą ''Omosaurus armatus''. Jednakże Lucas w 1902 roku zauważył, że pierwotna nazwa była zajęta przez fitozaura, zatem nadał mu nową nazwę ''Dacentrurus''. Przez kolejne lata były opisywane i rewidowane kolejne szczątki należące do omawianego rodzaju. W 2009 roku dla skamieniałości z Portugalii, Mateus i współpracownicy (2009) nazwali nowy rodzaj ''Miragaia'', a [[holotyp]]em został okaz ML 433. Jak pisał [[Adam Yates]] (2009) na blogu ''Dracovenator'', być może były to rzeczywiście szczątki ''Dacentrurus'', który był znany głównie z pozostałości tylnej części ciała. Żadnej z cech, których kombinacja była diagnozą ''Miragaia longicollum'' nie można porównać z ''Dacentrurus armatus''. Inne różnice, zawarte w danych, które posłużyły do wyznaczenia pozycji systematycznej poprzez analizę kladystyczną, są zmienne (np. stosunek długości do szerokości kości ramiennej). Ponadto, różnice między dacentrurem a miragają były mniejsze niż między gatunkami stegozaura (uznanymi za takie w pracy Maidment i in. - 2008, lecz równie dobrze można by je uznać za odrębne rodzaje, które można połączyć np. nowym kladem Stegosaurini, a nie łączyć w jeden [[rodzaj]]). Również Ortega i in. ([[2009]]), Cobos i in. ([[2010]]) oraz Cobos i Gasco ([[2013]]) sugerowali tożsamość ''Miragaia longicollum'' i ''Dacentrurus armatus''. Wydawało się, że opisanie w 2019 r. nowego okazu miragaji ostatecznie zakończył ten spór. Dzięki stosunkowo kompletnym szczątkom możliwe było wreszcie pełniejsze porównanie budowy miragaji z holotypem dacentrura. Okazało się, że są to odrębne taksony, różniące się budową kręgów i miednicy. Jednakże temat synonimizacji ''Miragaia'' z ''Dacentrurus'' powrócił w 2024 roku przez Sáncheza-Fenollosę i współautorów. Opisali oni nowy okaz ''Dacentrurus armatus'' (CT-28) z Hiszpanii. Badacze ci odkryli, że opisywany rodzaj oraz ''Miragaia'' są nieodróżnialne. W związku z tym uznali ''Miragaia'' za synonim wcześniej wymieniego dinozaura, jednakże w przyszłości można spodziewać się kolejnych publikacji, które mogą sugerować odrębność obydwu stegozaurów.
+Po raz pierwszy ''Dacentrurus'' został opisany przez Richarda Owena w 1875 roku pod nazwą ''Omosaurus armatus''. Jednakże Lucas w 1902 roku zauważył, że pierwotna nazwa była zajęta przez fitozaura, zatem nadał mu nową nazwę ''Dacentrurus''. Przez kolejne lata były opisywane i rewidowane kolejne szczątki należące do omawianego rodzaju. W 2009 roku dla skamieniałości z Portugalii, Mateus i współpracownicy (2009) nazwali nowy rodzaj ''Miragaia'', a [[holotyp]]em został okaz ML 433. Jak pisał [[Adam Yates]] (2009) na blogu ''Dracovenator'', być może były to rzeczywiście szczątki ''Dacentrurus'', który był znany głównie z pozostałości tylnej części ciała. Żadnej z cech, których kombinacja była diagnozą ''Miragaia longicollum'' nie można porównać z ''Dacentrurus armatus''. Inne różnice, zawarte w danych, które posłużyły do wyznaczenia pozycji systematycznej poprzez analizę kladystyczną, są zmienne (np. stosunek długości do szerokości kości ramiennej). Ponadto, różnice między dacentrurem a miragają były mniejsze niż między gatunkami stegozaura (uznanymi za takie w pracy Maidment i in. - 2008, lecz równie dobrze można by je uznać za odrębne rodzaje, które można połączyć np. nowym kladem Stegosaurini, a nie łączyć w jeden [[rodzaj]]). Również Ortega i in. ([[2009]]), Cobos i in. ([[2010]]) oraz Cobos i Gasco ([[2013]]) sugerowali tożsamość ''Miragaia longicollum'' i ''Dacentrurus armatus''. Wydawało się, że opisanie w 2019 r. nowego okazu miragaji ostatecznie zakończyło ten spór. Dzięki stosunkowo kompletnym szczątkom możliwe było wreszcie pełniejsze porównanie budowy miragaji z holotypem dacentrura. Okazało się, że są to odrębne taksony, różniące się budową kręgów i miednicy. Jednakże temat synonimizacji ''Miragaia'' z ''Dacentrurus'' powrócił w 2024 roku przez Sáncheza-Fenollosę i współautorów. Opisali oni nowy okaz ''Dacentrurus armatus'' (CT-28) z Hiszpanii. Badacze ci odkryli, że opisywany rodzaj oraz ''Miragaia'' są nieodróżnialne. W związku z tym uznali ''Miragaia'' za synonim wcześniej wymieniego dinozaura, jednakże w przyszłości można spodziewać się kolejnych publikacji, które mogą sugerować odrębność obydwu stegozaurów.
 ==Materiał kopalny==