Daspletosaurus - Historia wersji

Kamil Kamiński o 08:43, 29 lip 2025

2025-07-29T08:43:53Z

Kamil Kamiński: /* Gatunki */

2025-07-29T08:42:01Z

‎Gatunki

Kamil Kamiński o 19:56, 3 kwi 2025

2025-04-03T19:56:53Z

Paweł: wiek Daspletosaurus za Rogers i in., 2024

2025-04-03T15:41:41Z

wiek Daspletosaurus za Rogers i in., 2024

Kamil Kamiński: /* D. wilsoni */

2025-04-02T20:01:14Z

‎D. wilsoni

Kamil Kamiński: Warner-Cowgill i in., 2025

2025-04-02T19:59:27Z

Warner-Cowgill i in., 2025

Kamil Kamiński o 19:53, 22 sty 2025

2025-01-22T19:53:23Z

Kamil Kamiński: /* D. torosus */

2025-01-21T20:05:35Z

‎D. torosus

Kamil Kamiński: /* Odkrycia i historia badań */

2025-01-21T19:47:37Z

‎Odkrycia i historia badań

Kamil Kamiński: /* Bibliografia */

2025-01-20T20:55:17Z

‎Bibliografia

@@ Linia 230: / Linia 230: @@
 Carr, T.D. (2005) "Phylogeny of Tyrannosauroidea (Dinosauria: Coelurosauria) with special reference to North American forms" Dysertacja doktorska, University of Toronto.
-Carr, T.D. & Williamson, T.E. (2010) "''Bistahieversor sealeyi'', gen. et sp. nov., a new tyrannosauroid from New Mexico and the origin of deep snouts in Tyrannosauroidea" Journal of Vertebrate Paleontology, 30(1), 1-16. [[10.1080/02724630903413032]]
+Carr, T.D. & Williamson, T.E. (2010) "''Bistahieversor sealeyi'', gen. et sp. nov., a new tyrannosauroid from New Mexico and the origin of deep snouts in Tyrannosauroidea" Journal of Vertebrate Paleontology, 30(1), 1-16. [[doi:10.1080/02724630903413032]]
 Carr, T.D., Williamson, T.E., Britt, B.B. & Stadtman, K. (2011) "Evidence for high taxonomic and morphologic tyrannosauroid diversity in the Late Cretaceous (Late Campanian) of the American Southwest and a new short- skulled tyrannosaurid from the Kaiparowits formation of Utah" Naturwissenschaften, 98(3), 241-246. [[doi:10.1007/ s00114-011-0762-7]]
@@ Linia 236: / Linia 236: @@
 Carr, T.D., Varricchio, D.J., Sedlmayr, J.C., Roberts, E.M. & Moore, J.S. (2017) "A new tyrannosaur with evidence for anagenesis and crocodile-like facial sensory system" Scientific Reports, 7, 44942. [[doi:10.1038/srep44942]]
-Coppock, C., Powers, M.J., Voris, J.T., Sharpe, H.S. & Currie, P.J. (2024). "Immature Daspletosaurus sp. specimens from the Dinosaur Park Formation provide insight into ontogenetically invariant tyrannosaurid cranial morphology." Canadial Journal of Earth Sciences.  [[https://doi.org/10.1139/cjes-2024-0083]].
+Coppock, C., Powers, M.J., Voris, J.T., Sharpe, H.S. & Currie, P.J. (2024). "Immature ''Daspletosaurus'' sp. specimens from the Dinosaur Park Formation provide insight into ontogenetically invariant tyrannosaurid cranial morphology." Canadial Journal of Earth Sciences.  [[doi:10.1139/cjes-2024-0083]].
 Currie, P.J. (2003A) "Cranial anatomy of tyrannosaurid dinosaurs from the Late Cretaceous of Alberta, Canada" Acta Palaeontologica Polonica 48(2), 191-226. [https://www.app.pan.pl/article/item/app48-191.html]

@@ Linia 126: / Linia 126: @@
 '''Materiał kopalny:''' [[Holotyp]] (CMN 8506) obejmuje praktycznie kompletną czaszkę z żuchwą, 10 kręgów szyjnych, 13 grzbietowych, kręgi krzyżowe i 11 pierwszych kręgów ogonowych, żebra, szewrony, kości przednich kończyn, kość biodrową, obie kości łonowe i kość udową (Russell, 1970; Mortimer, 2016 online).
-Do ''D. torosus'' zalicza się często (np. Russell, 1970; Carr i in., 2017) wiele okazów, w tym klasyfikowanych przez część autorów (np. Currie, 2003A; Miyashita i in., 2013) do nienazwanego gatunku z Dinosaur Park. Loewen i in. (2013), wyróżniający trzeci gatunek, zaliczyli do ''D. torosus'' NMC 1154 (prawdopodobnie chodzi o 11594 - Currie, 2003A; Carr, 2005) i NMC 350. Ten pierwszy ma jednak diagnostyczną dla ''D. horneri'' budowę kości łzowej (Carr, 2005, ryc. 7-17 ze s. 650 – por. ryc. S2F w Carr i in. 2017). Scherer i Voiculescu-Holvad (2023) zaliczają do ''D. torosus'' kilka okazów z Montany (formacja Judith River). Wg Scherera (2025) do ''D. torosus'' może też należeć okaz z Montany (formacja Two Medicine) nieoznaczony co do gatunku, starszy geologicznie od holotypu (ok. 80-79 Ma).
+Do ''D. torosus'' zalicza się często (np. Russell, 1970; Carr i in., 2017) wiele okazów, w tym klasyfikowanych przez część autorów (np. Currie, 2003A; Miyashita i in., 2013) do nienazwanego gatunku z Dinosaur Park. Loewen i in. (2013), wyróżniający trzeci gatunek, zaliczyli do ''D. torosus'' NMC 1154 (prawdopodobnie chodzi o 11594 - Currie, 2003A; Carr, 2005) i NMC 350. Ten pierwszy ma jednak diagnostyczną dla ''D. horneri'' budowę kości łzowej (Carr, 2005, ryc. 7-17 ze s. 650 – por. ryc. S2F w Carr i in. 2017). Scherer i Voiculescu-Holvad (2023) zaliczają do ''D. torosus'' kilka okazów z Montany (formacja Judith River). Wg Scherera (2025) do ''D. torosus'' może też należeć okaz z Montany (formacja Two Medicine) nieoznaczony co do gatunku, starszy geologicznie od holotypu (ok. 80-79 Ma). Wg Coppocka i in. (2025) okaz NMC 350 należy do ''D. horneri''.
 '''Rozmiary:'''
@@ Linia 133: / Linia 133: @@
 ===''D. horneri''===
 [[Plik:Daspletosaurus new species.jpg|300px|thumb|left|Czaszka holotypu ''D. horneri'' (MOR 590). Autor zdjęcia: James St. John [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Daspletosaurus_new_species.jpg].]]
-'''Miejsce:''' [[USA]] – Montana, formacja [[Two Medicine]]
+'''Miejsce:''' [[USA]] – Montana, formacja [[Two Medicine]]; ?[[Kanada]] - Alberta, formacja Dinosaur Park
 '''Wiek:''' 75,1-74,4 Ma <ref name="Scherer i Voiculescu-Holvad"></ref> lub 75,2-74,3 Ma <ref name="Warshaw i in."></ref>
@@ Linia 141: / Linia 141: @@
 [[Paratyp]]y to osobnik MOR 1130 (niekompletna czaszka, kręgi, niekompletny pas miedniczny i kończyna tylna) oraz MOR 533S/7.19.0.97 (kość zębowa młodego osobnika).
-Materiał przypisany to fragmenty czaszek kilku osobników (Carr i in., 2017). Wśród nich znajduje się AMNH FARB 5477, obejmujący niekompletną kość szczękową niewyrośniętego osobnika (Delcourt, 2017). Carr i in. (2017) podają, że na ten okaz składa się jeszcze fragmentaryczna kość zaoczodołowa i ciemieniowa.
+Materiał przypisany to fragmenty czaszek kilku osobników (Carr i in., 2017). Wśród nich znajduje się AMNH FARB 5477, obejmujący niekompletną kość szczękową niewyrośniętego osobnika (Delcourt, 2017). Carr i in. (2017) podają, że na ten okaz składa się jeszcze fragmentaryczna kość zaoczodołowa i ciemieniowa. Wg Coppocka i in. (2025) do tego gatunku należał też okaz NMC 350.
 Do tego gatunku może należeć więcej materiału pochodzącego z formacji Two Medicine, który nie został wymieniony w pracy Carra i in. (2017), a który wcześniejsi autorzy opisywali jako ''Daspletosaurus'' [[sp.]]. Wśród nich znajduje się okaz OTM 200, obejmujący m.in. kość zębową, kręgi i elementy miednicy (Varricchio, 2001) z dolnej części formacji Two Medicine (''D. horneri'' pochodzi z górnej części - Carr i in., 2017) oraz liczne pojedyncze kości co najmniej trzech osobników z górnej części formacji, odnalezione wraz z kilkoma różnej wielkości [[lambeozauryn]]ami (Currie i in., 2005). Wydaje się jednak, że budowa kości łzowej (ryc. S2F w Carr i in. 2017) bardziej przypomina ''D. horneri '' niż ''D. torosus'' (ryc. 16.2 w Currie i in., 2005 - por. Carr, 2005, ryc. 7-28 na s. 743), choć ta cecha diagnostyczna wydaje się bardzo subtelna, podobnie jak wiele innych podanych przez Carra i in. (2017).
@@ Linia 157: / Linia 157: @@
 ===''D. wilsoni''===
 [[Plik:Daspletosaurus wilsoni.png|thumb|left|Rekonstrukcja czaszki ''D. wilsoni''. Na biało zaznaczono odnalezione elementy. Źródło: Warshaw i Fowler, 2022 [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Daspletosaurus_wilsoni.png]]]
-'''Miejsce:''' [[USA]] – Montana, [[formacja|formacje]] [[Judith River]] i [[Two Medicine]] [[Kanada]] - Alberta, formacje Oldman i Dinosaur Park
+'''Miejsce:''' [[USA]] – Montana, [[formacja|formacje]] [[Judith River]] i [[Two Medicine]]; [[Kanada]] - Alberta, formacje Oldman i Dinosaur Park
 '''Wiek:''' 77-76,5 Ma <ref name="Scherer i Voiculescu-Holvad"></ref> lub 76,5-75,6 Ma <ref name="Warshaw i in."></ref>

@@ Linia 45: / Linia 45: @@
 }}
 ==Wstęp==
-''Daspletosaurus'' to [[rodzaj]] dużego [[Tyrannosauridae|tyranozauryda]]. Jak dotąd, za ważne uznaje się trzy jego [[gatunek|gatunki]] - ''D. torosus'', ''D. horneri'' oraz ''D. wilsoni'' (choć może być ich więcej). Daspletozaur wykazuje duże podobieństwo np. do swojego większego i szerzej znanego w popkulturze krewniaka – [[Tyrannosaurus|tyranozaura]]. Niekiedy był nawet uważany za jego przodka.
+''Daspletosaurus'' to [[rodzaj]] dużego [[Tyrannosauridae|tyranozauryda]]. Jak dotąd, za ważne uznaje się trzy jego [[gatunek|gatunki]] - ''D. torosus'', ''D. horneri'' oraz ''D. wilsoni'' (ale zob. dalej), choć może ich być jeszcze więcej. Daspletozaur wykazuje duże podobieństwo np. do swojego większego i szerzej znanego w popkulturze krewniaka – [[Tyrannosaurus|tyranozaura]]. Niekiedy był nawet uważany za jego przodka.
 ==Etymologia==
@@ Linia 169: / Linia 169: @@
 '''Filogeneza:''' Wg autorów opisu ''D. wilsoni'' był gatunkiem morfologicznie i filogenetycznie pośrednim między ''D. torosus'' a ''D. horneri''. Możliwe więc, że reprezentują one anagenetyczną linię rozwojową. Jednocześnie Warshaw i Fowler (2022) zwracają uwagę, że w ich analizie filogenetycznej  gatunki daspletozaura nie tworzą kladu, a ''D. wilsoni'' został przypisany do rodzaju ''Daspletosaurus'' dla uproszczenia dyskusji i w celu uniknięcia powstania polifiletycznego taksonu. Przyszłe badania mogą więc doprowadzić do przeniesienia ''D. horneri'' i ''D. wilsoni'' do nowych rodzajów. Hipotezie anagenezy sprzeciwili się Scherer i Voiculesku-Holvad (2023) wskazując m.in. na częściowo pokrywające się zasięgi stratygraficzne ''D. torosus''  i ''D. wilsoni''. Autorzy ci nie wykluczyli całkowicie anagenezy w linii rozwojowej daspletozaura, uznali jednak, że dostępne dane nie pozwalają na wyciąganie takich wniosków. Warshaw i in. (2024) podtrzymali zdanie o anagenezie. Nie zgodzili się również z wnioskami o pokrywaniu się zasięgów stratygraficznych tego gatunku i typowego ''D. torosus''. Ich zdaniem ''D. wilsoni'' jest nico młodszy.
-Warshaw i Fowler zwracają uwagę, że ''D. wilsoni'' wykazuje wiele cech wspólnych z "taksonem z Dinosaur Park", co wskazuje na ich bliskie pokrewieństwo lub wręcz synonimikę. Rozstrzygnięcie tej kwestii pozostawili jednak przyszłym badaniom. Mortimer (online) tymczasowo klasyfikuje w ''D. wilsoni'' wszystkie okazy z Dinosaur Park. Warshaw i in. (2024) również zaliczyli wszystkie okazy z Dinosaur Park do tego gatunku. W 2025 r. Warner-Cowgill i współpracownicy opisali okaz CMC VP15826 z osadów formacji Judith River w Montanie. Jest to duży osobnik, mierzący ponad 9 m długości, a jego szczątki zawierają część czaszki i większość szkieletu pozaczaszkowego. Jego wiek szacuje się na 76,3-75,8 Ma. Stratygraficznie odpowiada więc ''D. wilsoni'', nie wykazuje jednak jednej z cech, pozwalający odróżnić ten gatunek od ''D. torosus''. Na tej podstawie autorzy podali w wątpliwość ważność ''D. wilsoni'' i jego odrębność od gatunku typowego.
+Warshaw i Fowler zwracają uwagę, że ''D. wilsoni'' wykazuje wiele cech wspólnych z "taksonem z Dinosaur Park", co wskazuje na ich bliskie pokrewieństwo lub wręcz synonimikę. Rozstrzygnięcie tej kwestii pozostawili jednak przyszłym badaniom. Mortimer (online) tymczasowo klasyfikuje w ''D. wilsoni'' wszystkie okazy z Dinosaur Park. Warshaw i in. (2024) również zaliczyli wszystkie okazy z Dinosaur Park do tego gatunku. W 2025 r. Warner-Cowgill i współpracownicy opisali okaz CMC VP15826 z osadów formacji Judith River w Montanie. Jest to duży osobnik, mierzący ponad 9 m długości, a jego szczątki zawierają część czaszki i większość szkieletu pozaczaszkowego. Jego wiek szacuje się na 76,3-75,8 Ma. Stratygraficznie odpowiada więc ''D. wilsoni''. Osobnik ten nie wykazuje jednak jednej z cech, pozwalających odróżnić ten gatunek od ''D. torosus'', a pozostałe proponowane cechy są niemożliwe do zaobserwowania ze względu na fragmentaryczność czaszki okazu CMC VP15826. Na tej podstawie autorzy podali w wątpliwość ważność ''D. wilsoni'' i jego odrębność od gatunku typowego. Podkreślili też konieczność dalszych badań nad zmiennością osobniczą wśród gatunków daspletozaura.
 ===Gatunek z formacji Dinosaur Park===

@@ Linia 12: / Linia 12: @@
 <small>([[formacja|formacje]] [[Oldman]] i [[Dinosaur Park]])</small>
 [[USA]] - Montana
-<small>([[formacja]] [[Two Medicine]])</small>
+<small>([[formacja|formacje]] [[Two Medicine]] i [[Judith River]])</small>
-  |czas                   = {{Występowanie|78|74}}
+  |czas                   = {{Występowanie|80|74.4}}
-ok. 78-74,4 [[Ma]] <ref name="Scherer i Voiculescu-Holvad">Scherer i Voiculescu-Holvad, 2023</ref><br> lub ok. 76,8-74,3 Ma <ref name="Warshaw i in.">Warshaw i in., 2024</ref><br>
+ok. 80-74,4 [[Ma]] <ref>Rogers, R.R., Horner, J.R., J., Ramezani, J., Roberts, E. M., & Varricchio, D. J. (2024) "Updating the Upper Cretaceous (Campanian) Two Medicine Formation of Montana: Lithostratigraphic revisions, new CA-ID-TIMS U-Pb ages, and a calibrated framework of dinosaur occurrences". GSA Bulletin [[doi:10.1130/B37498.1]]</ref><br>
-<small>([[późna kreda]] - [[kampan]])</small>
+<small>[[późna kreda]] ([[kampan]])</small>
   |systematyka            =
 [[Dinosauria]]
 [[Theropoda]]
@@ Linia 32: / Linia 35: @@
 [[Tyrannosauridae]]
-? [[Tyrannosaurinae]]
+[[Tyrannosaurinae]]
 [[Daspletosaurini]]
@@ Linia 119: / Linia 122: @@
 '''Miejsce:''' [[Kanada]] – Alberta, [[formacja]] [[Oldman]]
-'''Wiek:''' 78-75,3 Ma <ref name="Scherer i Voiculescu-Holvad"></ref> lub 76,8-76,5 Ma <ref name="Warshaw i in."></ref>
+'''Wiek:''' 78-75,3 Ma <ref name="Scherer i Voiculescu-Holvad">Scherer i Voiculescu-Holvad, 2023</ref> lub 76,8-76,5 Ma <ref name="Warshaw i in.">Warshaw i in., 2024</ref>
 '''Materiał kopalny:''' [[Holotyp]] (CMN 8506) obejmuje praktycznie kompletną czaszkę z żuchwą, 10 kręgów szyjnych, 13 grzbietowych, kręgi krzyżowe i 11 pierwszych kręgów ogonowych, żebra, szewrony, kości przednich kończyn, kość biodrową, obie kości łonowe i kość udową (Russell, 1970; Mortimer, 2016 online).

@@ Linia 162: / Linia 162: @@
 '''Rozmiary:''' Czaszka holotypu ''D. wilsoni'' mierzyła 105 cm, minimalnie więcej niż czaszka ''D. torosus''. Można więc zakładać, że mierzył co najmniej 9 m długości i ważył ponad 2 t.
-'''Charakterystyka:''' Od pozostałych gatunków ''D. wilsoni'' różnił się płytszym otworem żuchwowo-gnykowym (ang. ''mylohyoid foramen'') w splenial. Warshaw i in. (2024) wskazali również na wysoki, rogowaty wyrostek kości łzowej, który był krótszy niż u ''D. torosus'', natomiast u ''D. horneri'' był on jeszcze krótszy i zaokrąglony. Oprócz tego ''D. wilsoni'' wyróżniał się szczególami budowy kosci przedczołowej i łuskowej
+'''Charakterystyka:''' Od pozostałych gatunków ''D. wilsoni'' różnił się płytszym otworem żuchwowo-gnykowym (ang. ''mylohyoid foramen'') w splenial. Warshaw i in. (2024) wskazali również na wysoki, rogowaty wyrostek kości łzowej, który był krótszy niż u ''D. torosus'', natomiast u ''D. horneri'' był on jeszcze krótszy i zaokrąglony. Oprócz tego ''D. wilsoni'' wyróżniał się szczególami budowy kości przedczołowej i łuskowej.
 '''Filogeneza:''' Wg autorów opisu ''D. wilsoni'' był gatunkiem morfologicznie i filogenetycznie pośrednim między ''D. torosus'' a ''D. horneri''. Możliwe więc, że reprezentują one anagenetyczną linię rozwojową. Jednocześnie Warshaw i Fowler (2022) zwracają uwagę, że w ich analizie filogenetycznej  gatunki daspletozaura nie tworzą kladu, a ''D. wilsoni'' został przypisany do rodzaju ''Daspletosaurus'' dla uproszczenia dyskusji i w celu uniknięcia powstania polifiletycznego taksonu. Przyszłe badania mogą więc doprowadzić do przeniesienia ''D. horneri'' i ''D. wilsoni'' do nowych rodzajów. Hipotezie anagenezy sprzeciwili się Scherer i Voiculesku-Holvad (2023) wskazując m.in. na częściowo pokrywające się zasięgi stratygraficzne ''D. torosus''  i ''D. wilsoni''. Autorzy ci nie wykluczyli całkowicie anagenezy w linii rozwojowej daspletozaura, uznali jednak, że dostępne dane nie pozwalają na wyciąganie takich wniosków. Warshaw i in. (2024) podtrzymali zdanie o anagenezie. Nie zgodzili się również z wnioskami o pokrywaniu się zasięgów stratygraficznych tego gatunku i typowego ''D. torosus''. Ich zdaniem ''D. wilsoni'' jest nico młodszy.

@@ Linia 166: / Linia 166: @@
 '''Filogeneza:''' Wg autorów opisu ''D. wilsoni'' był gatunkiem morfologicznie i filogenetycznie pośrednim między ''D. torosus'' a ''D. horneri''. Możliwe więc, że reprezentują one anagenetyczną linię rozwojową. Jednocześnie Warshaw i Fowler (2022) zwracają uwagę, że w ich analizie filogenetycznej  gatunki daspletozaura nie tworzą kladu, a ''D. wilsoni'' został przypisany do rodzaju ''Daspletosaurus'' dla uproszczenia dyskusji i w celu uniknięcia powstania polifiletycznego taksonu. Przyszłe badania mogą więc doprowadzić do przeniesienia ''D. horneri'' i ''D. wilsoni'' do nowych rodzajów. Hipotezie anagenezy sprzeciwili się Scherer i Voiculesku-Holvad (2023) wskazując m.in. na częściowo pokrywające się zasięgi stratygraficzne ''D. torosus''  i ''D. wilsoni''. Autorzy ci nie wykluczyli całkowicie anagenezy w linii rozwojowej daspletozaura, uznali jednak, że dostępne dane nie pozwalają na wyciąganie takich wniosków. Warshaw i in. (2024) podtrzymali zdanie o anagenezie. Nie zgodzili się również z wnioskami o pokrywaniu się zasięgów stratygraficznych tego gatunku i typowego ''D. torosus''. Ich zdaniem ''D. wilsoni'' jest nico młodszy.
-Warshaw i Fowler zwracają uwagę, że ''D. wilsoni'' wykazuje wiele cech wspólnych z "taksonem z Dinosaur Park", co wskazuje na ich bliskie pokrewieństwo lub wręcz synonimikę. Rozstrzygnięcie tej kwestii pozostawili jednak przyszłym badaniom. Mortimer (online) tymczasowo klasyfikuje w ''D. wilsoni'' wszystkie okazy z Dinosaur Park. Warshaw i in. (2024) rownież zaliczyli wszystkie okazy z Dinosaur Park do tego gatunku.
+Warshaw i Fowler zwracają uwagę, że ''D. wilsoni'' wykazuje wiele cech wspólnych z "taksonem z Dinosaur Park", co wskazuje na ich bliskie pokrewieństwo lub wręcz synonimikę. Rozstrzygnięcie tej kwestii pozostawili jednak przyszłym badaniom. Mortimer (online) tymczasowo klasyfikuje w ''D. wilsoni'' wszystkie okazy z Dinosaur Park. Warshaw i in. (2024) również zaliczyli wszystkie okazy z Dinosaur Park do tego gatunku. W 2025 r. Warner-Cowgill i współpracownicy opisali okaz CMC VP15826 z osadów formacji Judith River w Montanie. Jest to duży osobnik, mierzący ponad 9 m długości, a jego szczątki zawierają część czaszki i większość szkieletu pozaczaszkowego. Jego wiek szacuje się na 76,3-75,8 Ma. Stratygraficznie odpowiada więc ''D. wilsoni'', nie wykazuje jednak jednej z cech, pozwalający odróżnić ten gatunek od ''D. torosus''. Na tej podstawie autorzy podali w wątpliwość ważność ''D. wilsoni'' i jego odrębność od gatunku typowego.
 ===Gatunek z formacji Dinosaur Park===
@@ Linia 287: / Linia 287: @@
 Voris, J.T., Zelenitsky, D.K., Therrien, F. & Currie, P.J. (2019). "Reassessment of a juvenile ''Daspletosaur''us from the Late Cretaceous of Alberta, Canada with implications for the identification of immature tyrannosaurids." Scientific Reports 9, 17801. [[doi: https://doi.org/10.1038/s41598-019-53591-7]].
 Warshaw, E.A. & Fowler, D.W. (2022). "A transitional species of ''Daspletosaurus'' Russell, 1970 from the Judith River Formation of eastern Montana". PeerJ. 10. e14461. [[doi:10.7717/peerj.14461]].

@@ Linia 57: / Linia 57: @@
 W 2017 roku John Wilson w formacji Judith River odnalazł niekompletną czaszkę wówczas nieznanego tyranozauryda. 5 lat później Warshaw i Fowler opisali szczątki i utworzyli nowy gatunek ''D. wilsoni''. W 2024 r. Warshaw i współpracownicy przypisali do tego gatunku okazy z Dinosaur Park.
-[[Tyrannosauroidea#Loewen_i_in..2C_2013|Analiza Loewena i in. (2013)]] - wówczas jedyna zawierająca te trzy gatunki - zasugerowała, że nie tworzą one [[klad|monofiletycznej grupy]]. Według nich szkielety tyranozauryda z formacji Dinosaur Park (TMP 85.62.1 i TMP 94.143.1) mogą należeć do ''D. torosus'', którego zakodowali także na podstawie okazów z Dinosaur Park (NMC 1154 [prawdopodobnie chodzi o 11594] i NMC 350 [Currie, 2003A]). Wg Vorisa i in. (2019) TMP 94.143.1 należy jednak do ''[[Gorgosaurus]]'', co potwierdzili później Coppock i in. (2024). Wg Warshawa i in. (2024) okazy z Dinosaur Park to ''D. wilsoni''. W analizie tych autorów rodzaj ''Daspletosaurus'' róznież okazał się parafiletyczny. Ponadto uważają oni, że był on przodkiem [[Tyrannosaurini]], a jego poszczególne gatunki, poczynając od ''D. torosus'' a kończąc na ''D. horneri'', tworzą anagenetyczną linię rozwojową. Badania Scherera (2025) potwierdziły parafiletyczność rodzaju ''Daspletosaurus'', jak również możliwą anagenezę. Nie znalazła jednak potwierdzenia hipoteza, jakoby był on przodkiem Tyrannosaurini - w analizie Scherera ''Daspletosaurus'' występuje jako takson siostrzany do tego kladu. W niektórych analizach ''Daspletosaurus'' wraz z ''[[Thanatotheristes]]'' tworzy klad Daspletosaurini, siostrzany do Tyrannosaurini (zob. [[Tyrannosauroidea#Kladogramy]]).
+[[Tyrannosauroidea#Loewen_i_in..2C_2013|Analiza Loewena i in. (2013)]] - wówczas jedyna zawierająca te trzy gatunki - zasugerowała, że nie tworzą one [[klad|monofiletycznej grupy]]. Według nich szkielety tyranozauryda z formacji Dinosaur Park (TMP 85.62.1 i TMP 94.143.1) mogą należeć do ''D. torosus'', którego zakodowali także na podstawie okazów z Dinosaur Park (NMC 1154 [prawdopodobnie chodzi o 11594] i NMC 350 [Currie, 2003A]). Wg Vorisa i in. (2019) TMP 94.143.1 należy jednak do ''[[Gorgosaurus]]'', co potwierdzili później Coppock i in. (2024). Wg Warshawa i in. (2024) okazy z Dinosaur Park to ''D. wilsoni''. W analizie tych autorów rodzaj ''Daspletosaurus'' róznież okazał się parafiletyczny. Ponadto uważają oni, że był on przodkiem [[Tyrannosaurini]], a jego poszczególne gatunki, poczynając od ''D. torosus'' a kończąc na ''D. horneri'', tworzą anagenetyczną linię rozwojową. Badania Scherera (2025) potwierdziły parafiletyczność rodzaju ''Daspletosaurus'', jak również możliwą anagenezę. Nie znalazła jednak potwierdzenia hipoteza, jakoby był on przodkiem Tyrannosaurini - w analizie Scherera ''Daspletosaurus'' występuje jako takson siostrzany do tego kladu.
 Do rodzaju ''Daspletosaurus'' przypisywano też szczątki tyranozaurydów z różnych części Ameryki Północnej, m.in. z Nowego Meksyku, Teksasu i Wyoming. Część z nich niemal na pewno należy do innych taksonów (o czym dalej).
@@ Linia 65: / Linia 65: @@
 Według większości badań, w tym [[Tyrannosauroidea#Carr_i_Williamson.2C_2010|Carra i Williamsona (2010)]], Brusatte i in. ([[Tyrannosauroidea#Brusatte_i_in..2C_2009|2009]]; [[Tyrannosauroidea#Brusatte_i_in..2C_2010B|2010]]; [[Coelurosauria#Brusatte_i_in..2C_2014|2014]]; [[Tyrannosauroidea#Brusatte_i_in..2C_2016|2016]]), [[Tyrannosauroidea#Carr_i_in..2C_2011|Carra i in. (2011)]], [[Tyrannosauroidea#Brusatte_i_Benson.2C_2012|Brusatte i Bensona (2012)]] oraz [[Tyrannosauroidea#Fiorillo_i_Tykoski_2014|Fiorillo i Tykoskiego (2014, na podstawie Brusatte i in., 2010]]) był bardziej zaawansowany od ''[[Alioramus]]'', ''[[Bistahieversor]]'', [[Albertosaurinae]] i ''[[Teratophoneus]]'' a według [[Tyrannosauroidea#Brusatte_i_Carr_2016|Brusatte i Carra (2016)]] oraz [[Tyrannosauroidea#Carr_i_in._2017|Carra i in. (2017)]] także od ''[[Lythronax]]'' i ''[[Nanuqsaurus]]'', z reguły brakujących w ww. badaniach. Zatem był on zwykle uznawany za takson siostrzany zaawansowanego kladu zawierającego ''[[Tyrannosaurus]]'', ''[[Tarbosaurus]]'', ''[[Zhuchengtyrannus]]'' i czasem też ''Nanuqsaurus'' ([[Tyrannosauroidea#Fiorillo_i_Tykoski_2014|Fiorillo i Tykoski, 2014, na podstawie Brusatte i in., 2010]]).
 Według [[Tyrannosauroidea#Loewen_i_in..2C_2013|Loewena i in. (2013)]] był on jednak najbardziej bazalnym tyranozaurynem. Analiza [[Tyrannosauroidea#Currie_i_in..2C_2003|Currie i in. (2003)]], oparta tylko na cechach czaszek, wykazała natomiast, że daspletozaur jest bliższy tarbozaurowi i [[Alioramus|alioramowi]] niż tyranozaurowi.
-W niektórych macierzach skupiających się na filogenezie [[Coelurosauria]] (np.[[Coelurosauria#Gianechini_i_in..2C_2011|Gianechini i in., 2011]]; [[Coelurosauria#Foth_i_in..2C_2014|Foth i in., 2014]]; [[Coelurosauria#Choiniere_i_in..2C_2013|Choiniere i in., 2013]]) ''Daspletosaurus'' był bardziej bazalny niż [[klad]] ''[[Albertosaurus]]'' + ''[[Tyrannosaurus]]''.
+W niektórych macierzach skupiających się na filogenezie [[Coelurosauria]] (np.[[Coelurosauria#Gianechini_i_in..2C_2011|Gianechini i in., 2011]]; [[Coelurosauria#Foth_i_in..2C_2014|Foth i in., 2014]]; [[Coelurosauria#Choiniere_i_in..2C_2013|Choiniere i in., 2013]]) ''Daspletosaurus'' był bardziej bazalny niż [[klad]] ''[[Albertosaurus]]'' + ''[[Tyrannosaurus]]''. W niektórych analizach ''Daspletosaurus'' wraz z ''[[Thanatotheristes]]'' tworzy klad Daspletosaurini, siostrzany do Tyrannosaurini (zob. [[Tyrannosauroidea#Kladogramy]]).
 [[Plik:Daspletosaurus attacks by alexandernevsky-d4f1h0x.jpg|300px|thumb|right|Daspletozaur atakujący grupę chasmozaurów. Autor: Alexander Lovegrove [http://deviantart.com/art/Daspletosaurus-attacks-267127665].]]

@@ Linia 276: / Linia 276: @@
 Scherer, C.R. & Voiculescu-Holvad, C. (2023). "Re-analysis of a dataset refutes claims of anagenesis within Tyrannosaurus-line tyrannosaurines (Theropoda, Tyrannosauridae)." Cretaceous Research [[https://doi.org/10.1016/j.cretres.2023.105780]]
-Scherer, C.R. (2025). "Multiple lines of evidence support anagenesis in Daspletosaurus and cladogenesis in derived tyrannosaurines." Cretaceous Research. [[https://doi.org/10.1016/j.cretres.2025.106080]].
+Scherer, C.R. (2025). "Multiple lines of evidence support anagenesis in ''Daspletosaurus'' and cladogenesis in derived tyrannosaurines." Cretaceous Research. [[https://doi.org/10.1016/j.cretres.2025.106080]].
 Sullivan, R. (2006) "Ah-shi-sle-pah Wilderness Study Area (San Juan Basin, New Mexico): A paleontological (and historical) treasure and resource" New Mexico Museum of Natural History and Science Bulletin, 34, 169-174.