Deinonychus - Historia wersji

Taurovenator: /* Maszyna do zabijania? */

2024-04-16T09:44:50Z

‎Maszyna do zabijania?

Taurovenator o 09:43, 16 kwi 2024

2024-04-16T09:43:54Z

Taurovenator: /* Maszyna do zabijania? */

2024-02-18T22:58:38Z

‎Maszyna do zabijania?

Taurovenator: /* Maszyna do zabijania? */

2024-02-18T22:54:52Z

‎Maszyna do zabijania?

Paweł: /* Spis gatunków */

2024-02-18T16:40:40Z

‎Spis gatunków

Taurovenator o 16:26, 18 lut 2024

2024-02-18T16:26:33Z

Kamil Kamiński o 18:49, 5 maj 2020

2020-05-05T18:49:55Z

Dino o 11:04, 17 lip 2019

2019-07-17T11:04:41Z

Dino o 11:03, 17 lip 2019

2019-07-17T11:03:00Z

Kamil Kamiński o 17:55, 11 maj 2019

2019-05-11T17:55:50Z

@@ Linia 76: / Linia 76: @@
 Badanie mobilności stawów stopy podczas cyklu ruchu deinonycha wskazało, że stawy stopy przyjmowały pozycje podobne do tych obserwowanych u dzisiejszych ptaków, takich jak emu, czy perlica, natomiast drugi palec stopy w trakcie ruchu był w postawie bardzo wyciągniętej do przodu (Manafzadeh, Gatesy i Bhullar, 2024).
-Analiza kształtu czaszki oraz biomechaniki czaszki wskazuje, że deinonych podobnie jak [[Dromaeosaurus|dromeozaur]] potrafiły polować na duże kręgowce (w przypadku deinonycha były to ornitopody, takie jak wspomniany tenontozaur) (Tse i in., 2024)
+Analiza kształtu czaszki oraz biomechaniki czaszki wskazuje, że deinonych podobnie jak [[Dromaeosaurus|dromeozaur]] potrafiły polować na duże kręgowce (w przypadku deinonycha były to ornitopody, takie jak wspomniany tenontozaur) (Tse i in., 2024).
 Badania izotopów węgla i tlenu w zębach deinonycha wskazują, że dorosłe i młode osobniki odżywiały się różnymi ofiarami. Starsze okazy zjadały większe zwierzęta, zaś młode żywiły się raczej małymi zdobyczami. Taki podział jest kolejną poszlaką wskazującą, że deinonych niekoniecznie był stadnym drapieżnikiem na wzór niektórych współczesnych ssaków (Frederickson i in., 2020).

@@ Linia 75: / Linia 75: @@
 Badanie mobilności stawów stopy podczas cyklu ruchu deinonycha wskazało, że stawy stopy przyjmowały pozycje podobne do tych obserwowanych u dzisiejszych ptaków, takich jak emu, czy perlica, natomiast drugi palec stopy w trakcie ruchu był w postawie bardzo wyciągniętej do przodu (Manafzadeh, Gatesy i Bhullar, 2024).
 Badania izotopów węgla i tlenu w zębach deinonycha wskazują, że dorosłe i młode osobniki odżywiały się różnymi ofiarami. Starsze okazy zjadały większe zwierzęta, zaś młode żywiły się raczej małymi zdobyczami. Taki podział jest kolejną poszlaką wskazującą, że deinonych niekoniecznie był stadnym drapieżnikiem na wzór niektórych współczesnych ssaków (Frederickson i in., 2020).
@@ Linia 132: / Linia 134: @@
 Parsons WL, Parsons KM (2015) Morphological Variations within the Ontogeny of Deinonychus antirrhopus (Theropoda, Dromaeosauridae). PLOS ONE 10(4): e0121476. [[http://dx.plos.org/10.1371/journal.pone.0121476]].
 Wiemann, J., Yang, T.-R., Norell, M.A.. (2018). "Dinosaur egg colour had a single evolutionary origin". Nature. 563 (7732): 555–558. [[doi:10.1038/s41586-018-0646-5]].</small>

@@ Linia 74: / Linia 74: @@
 [[Plik: Deinonychus_(Raptor_Prey_Restraint).jpg|thumb|300px|Deinonych żywcem pożerający mniejszą od siebie ofiarę zgodnie z koncepcją Fowlera i in. (2014). Autor: Emily Willoughby [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Deinonychus_(Raptor_Prey_Restraint).jpg].]]
-Badanie mobilności stawów stopy podczas cyklu ruchu deinonycha wskazało, że stawy palców przyjmowały pozycje podobne do tych obserwowanych u dzisiejszych ptaków, takich jak emu, czy perlica, natomiast drugi palec stopy w trakcie ruchu był w postawie bardzo wyciągniętej do przodu (Manafzadeh, Gatesy i Bhullar, 2024).
+Badanie mobilności stawów stopy podczas cyklu ruchu deinonycha wskazało, że stawy stopy przyjmowały pozycje podobne do tych obserwowanych u dzisiejszych ptaków, takich jak emu, czy perlica, natomiast drugi palec stopy w trakcie ruchu był w postawie bardzo wyciągniętej do przodu (Manafzadeh, Gatesy i Bhullar, 2024).
 Badania izotopów węgla i tlenu w zębach deinonycha wskazują, że dorosłe i młode osobniki odżywiały się różnymi ofiarami. Starsze okazy zjadały większe zwierzęta, zaś młode żywiły się raczej małymi zdobyczami. Taki podział jest kolejną poszlaką wskazującą, że deinonych niekoniecznie był stadnym drapieżnikiem na wzór niektórych współczesnych ssaków (Frederickson i in., 2020).

@@ Linia 74: / Linia 74: @@
 [[Plik: Deinonychus_(Raptor_Prey_Restraint).jpg|thumb|300px|Deinonych żywcem pożerający mniejszą od siebie ofiarę zgodnie z koncepcją Fowlera i in. (2014). Autor: Emily Willoughby [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Deinonychus_(Raptor_Prey_Restraint).jpg].]]
-Badanie mobilności stawów stopy podczas cyklu ruchu deinonycha wskazało, że przyjmowały pozycje podobne do tych obserwowanych u dzisiejszych ptaków, takich jak emu, czy perlica, natomiast drugi palec stopy w trakcie ruchu był w postawie bardzo wyciągniętej do przodu (Manafzadeh, Gatesy i Bhullar, 2024).
+Badanie mobilności stawów stopy podczas cyklu ruchu deinonycha wskazało, że stawy palców przyjmowały pozycje podobne do tych obserwowanych u dzisiejszych ptaków, takich jak emu, czy perlica, natomiast drugi palec stopy w trakcie ruchu był w postawie bardzo wyciągniętej do przodu (Manafzadeh, Gatesy i Bhullar, 2024).
 Badania izotopów węgla i tlenu w zębach deinonycha wskazują, że dorosłe i młode osobniki odżywiały się różnymi ofiarami. Starsze okazy zjadały większe zwierzęta, zaś młode żywiły się raczej małymi zdobyczami. Taki podział jest kolejną poszlaką wskazującą, że deinonych niekoniecznie był stadnym drapieżnikiem na wzór niektórych współczesnych ssaków (Frederickson i in., 2020).
 ===Jaja===

@@ Linia 88: / Linia 88: @@
 ==Spis gatunków==
 {| class="wikitable"
-! ''Deinonychus''
+|{{V| ''Deinonychus''}}
 |{{Kpt|[[Ostrom]], [[1969]]}}
 |-
 |= "Daptosaurus"
-|{{Kpt|[[Brown]]}} ''vide'' {{Kpt|[[Chure]] & [[McIntosh]], [[1989]]}}
+|{{Kpt|[[Brown]]}} ''vide'' {{Kpt|[[Chure]]}} i {{Kpt|[[McIntosh]]}}, [[1989]]
 |''[[nomen nudum]]''
 |-
-! ''D. antirrhopus''
+|{{V|''D. antirrhopus''}}
 |{{Kpt|[[Ostrom]], [[1969]]}}
 |-
@@ Linia 102: / Linia 102: @@
 |-
 |= "Daptosaurus agilis"
-|{{Kpt|[[Brown]]}} ''vide'' {{Kpt|[[Chure]] & [[McIntosh]], [[1989]]}}
+|{{Kpt|[[Brown]]}} ''vide'' {{Kpt|[[Chure]]}} i {{Kpt|[[McIntosh]]}}, [[1989]]
 |''[[nomen nudum]]''
 |}

@@ Linia 73: / Linia 73: @@
 Biomechaniczne badania Kena [[Carpenter]]a (z roku 2002) dotyczące funkcji kończyn przednich, ukazały, że służyły najprawdopodobniej do chwytania zdobyczy. Były one długie jak na teropoda, co wiązało się ze znacznym zasięgiem. Jednak proporcjonalnie większe były u młodych osobników. Duży wyrostek kruczy, służący za miejsce przyczepu mięśni, również potwierdza tezę, że deinonych łapał ofiary przednimi kończynami. Poprzednio wspomniano o dość popularnym wyobrażeniu deinonycha jako o wyjątkowo szybkim zwierzęciu. Gdy ''Deinonychus'' został po raz pierwszy opisany, nie znaleziono jeszcze kompletnej nogi zwierzęcia. Ostrom w późniejszych badaniach wskazał, że stosunek długości kości udowej do kości piszczelowej nie jest tak ważny w określaniu szybkości zwierzęcia jak długość stopy i dolnej części nogi. Dzisiaj u szybkich dwunożnych zwierząt (struś) stosunek długości stopa-piszczel wynosi 0,95. U bez wątpienia szybkich dinozaurów (''[[Struthiomimus]]'') to 0,68, a u deinonycha tylko 0,48. Ostrom uznał zatem, że ''Deinonychus'' nie był tak szybki jak inne teropody, a już na pewno nie tak jak dzisiejsze nielotne ptaki. Kości śródstopia są niezwykle krótkie u ''Deinonychus'', jednak większe są one u młodych osobników. Ostrom zasugerował, że cecha ta jest powiązana z funkcją sierpowatego pazura. Wydaje się, że skracał się on z wiekiem. Paleontolog uznał, że te cechy deinonycha wiążą się z możliwością zadawania ran ciętych przez deinonycha (ale zob. wyżej) - taka budowa bowiem była według Ostroma złotym środkiem między zdolnością do biegu, a możliwościami zadawania ran unikalnym, występującym tylko w rodzinie Dromaeosauridae, sposobem. Twierdził on także, że specyficzna budowa nóg powodowała, że inne mięśnie były używane do poruszania się, a inne do polowania. W roku 1981 kanadyjski naukowiec Richard Kool oszacował na podstawie śladów stóp dinozaurów, że ''Deinonychus'' chodził z prędkością 10 km/h. Nie wiemy jednak, ile mógł osiągać biegając.
 [[Plik: Deinonychus_(Raptor_Prey_Restraint).jpg|thumb|300px|Deinonych żywcem pożerający mniejszą od siebie ofiarę zgodnie z koncepcją Fowlera i in. (2014). Autor: Emily Willoughby [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Deinonychus_(Raptor_Prey_Restraint).jpg].]]
 Badania izotopów węgla i tlenu w zębach deinonycha wskazują, że dorosłe i młode osobniki odżywiały się różnymi ofiarami. Starsze okazy zjadały większe zwierzęta, zaś młode żywiły się raczej małymi zdobyczami. Taki podział jest kolejną poszlaką wskazującą, że deinonych niekoniecznie był stadnym drapieżnikiem na wzór niektórych współczesnych ssaków (Frederickson i in., 2020).
@@ Linia 114: / Linia 116: @@
 Grellet-Tinner, G., Makovicky, P. (2006). "A possible egg of the dromaeosaur Deinonychus antirrhopus: phylogenetic and biological implications". Canadian Journal of Earth Sciences. 43 (6): 705–719. [[doi:10.1139/E06-033]].
 Manning, P.L., Payne, D., Pennicott, J., Barrett, P.M., Ennos, R.A. (2006). "Dinosaur killer claws or climbing crampons?". Biology Letters. 2 (1): 110–112. [[doi:10.1098/rsbl.2005.0395]].

@@ Linia 30: / Linia 30: @@
   |podpis                 = Rekonstrukcja ''Deinonychus''. Autor: Emily Willoughby
   |PorównanieGrupa        = Dromaeosauridae
-  |PorównanieDługość      = 3.4
+  |PorównanieDługość      = 3
 }}
 ==Wstęp==

@@ Linia 1: / Linia 1: @@
-<small>
+{{DISPLAYTITLE:''Deinonychus''}}
-{| class="wikitable" style="background-color:CornSilk"
+{{Opis
-| Autor:
+ |Autor                  = [[Maciej Ziegler]], [[Witek Napierała]]
-| Korekta:
+ |Korekta                = [[Marcin Szermański]], [[Daniel Madzia]], [[Karol Sabath]], [[Mateusz Tałanda]], [[Kamil Kamiński]]
-|-
+ |nazwa                  = ''Deinonychus'' (deinonych)
-| [[Maciej Ziegler]], [[Witek Napierała]]
+ |długość                = 2,3-3,4 m
-| [[Marcin Szermański]], [[Daniel Madzia]], [[Karol Sabath]], [[Mateusz Tałanda]]
+ |masa                   = 45-100 kg
+ |wysokość               =
-[[Kamil Kamiński]]
+ |dieta                  =
-|}
+ |miejsce                = [[USA]]
-</small>
+ |czas                   = {{Występowanie|115|112}}
+-112 [[Ma]] <br>
 <small>wczesna [[kreda]] (późny [[apt]])</small>
-|-
+ |systematyka            =  [[Dinosauria]]
 [[Saurischia]]
@@ Linia 47: / Linia 27: @@
 ?[[Velociraptorinae]] (?[[Dromaeosaurinae]])
-|-
+ |grafika                = Deinonychus_ewilloughby.png
-| colspan=2 |[[Plik: Laika_ac_Naturhistorisches_Museum_Wien_(10175331946)_white_background.jpg|400px]]
+ |podpis                 = Rekonstrukcja ''Deinonychus''. Autor: Emily Willoughby
-<small>Rekonstrukcja deinonycha w muzeum. Autor zdjęcia: Laika_ac [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Laika_ac_Naturhistorisches_Museum_Wien_(10175331946)_white_background.jpg].</small>
+ |PorównanieGrupa        = Dromaeosauridae
-|}
+ |PorównanieDługość      = 3.4
+}}
 ==Wstęp==
 ''Deinonychus'' to [[rodzaj]] niedużego miesożernego teropoda z rodziny [[Dromaeosauridae]]. Opisanie tego smukłego drapieżnika w 1969 roku zmieniło całkowicie sposób myślenia o dinozaurach - dotąd uważano je za ociężałe i bezmyślne stworzenia.
@@ Linia 90: / Linia 70: @@
 Co ciekawe, drugi pazur stopy nie wygląda tak samo u każdego osobnika. U niektórych jest mocniej, a u innych mniej zakrzywiony. [[Ostrom]] zasugerował, że różnice te mogą być spowodowane zmiennością osobniczą, płciową lub zależeć od wieku osobnika, ostatnie badania (Parsons i Parsons, 2009) wskazują na tą ostatnią możliwość - u starszych osobników pazury są prostsze. Badania Manninga i in. (2006) wskazują, że ''Deinonychus'' używał pazurów nie do cięcia, a do dźgania. Nieprawdziwe jest więc potoczne wyobrażenie o długich na 2 metry ranach ciętych zadawanych przez deinonycha. Co więcej, pazury omawianego teropoda prawdopodobnie nie były w stanie zadawać śmiertelnych ciosów dużym ofiarom. Zamiast tego, deinonychy mogły skakać na zdobycz z boku i wczepiać się w nią pazurami przednich i tylnych kończyn, a większość ran zadawałyby wówczas szczęki, uzbrojone w ostre zęby.
 Biomechaniczne badania Kena [[Carpenter]]a (z roku 2002) dotyczące funkcji kończyn przednich, ukazały, że służyły najprawdopodobniej do chwytania zdobyczy. Były one długie jak na teropoda, co wiązało się ze znacznym zasięgiem. Jednak proporcjonalnie większe były u młodych osobników. Duży wyrostek kruczy, służący za miejsce przyczepu mięśni, również potwierdza tezę, że deinonych łapał ofiary przednimi kończynami. Poprzednio wspomniano o dość popularnym wyobrażeniu deinonycha jako o wyjątkowo szybkim zwierzęciu. Gdy ''Deinonychus'' został po raz pierwszy opisany, nie znaleziono jeszcze kompletnej nogi zwierzęcia. Ostrom w późniejszych badaniach wskazał, że stosunek długości kości udowej do kości piszczelowej nie jest tak ważny w określaniu szybkości zwierzęcia jak długość stopy i dolnej części nogi. Dzisiaj u szybkich dwunożnych zwierząt (struś) stosunek długości stopa-piszczel wynosi 0,95. U bez wątpienia szybkich dinozaurów (''[[Struthiomimus]]'') to 0,68, a u deinonycha tylko 0,48. Ostrom uznał zatem, że ''Deinonychus'' nie był tak szybki jak inne teropody, a już na pewno nie tak jak dzisiejsze nielotne ptaki. Kości śródstopia są niezwykle krótkie u ''Deinonychus'', jednak większe są one u młodych osobników. Ostrom zasugerował, że cecha ta jest powiązana z funkcją sierpowatego pazura. Wydaje się, że skracał się on z wiekiem. Paleontolog uznał, że te cechy deinonycha wiążą się z możliwością zadawania ran ciętych przez deinonycha (ale zob. wyżej) - taka budowa bowiem była według Ostroma złotym środkiem między zdolnością do biegu, a możliwościami zadawania ran unikalnym, występującym tylko w rodzinie Dromaeosauridae, sposobem. Twierdził on także, że specyficzna budowa nóg powodowała, że inne mięśnie były używane do poruszania się, a inne do polowania. W roku 1981 kanadyjski naukowiec Richard Kool oszacował na podstawie śladów stóp dinozaurów, że ''Deinonychus'' chodził z prędkością 10 km/h. Nie wiemy jednak, ile mógł osiągać biegając.

@@ Linia 99: / Linia 99: @@
 ===Ontogeneza===
 Znamy obecnie liczne szczątki deinonycha, należące do osobników w różnym wieku. Dzięki temu możliwe było prześledzenie zmian zachodzących podczas ontogenezy. Młode osobniki charakteryzowały się. m.in. proporcjonalnie większymi czaszkami o odmiennym, bardziej czworobocznym kształcie, krótszym tułowiem oraz dłuższymi, smukłymi kończynami. Szczególnie duże były dłonie młodych okazów. W połączeniu z niewielkimi rozmiarami, rozwojem nadgarstka oraz obecnością wyraźnego wyrostka łokciowego może to wskazywać, że młode deinonychy były zdolne do pewnej formy lotu (Parsons i Parsons, 2015).
-[[Plik: Deinonychus_antirrhopus_hand.jpg|thumb|300px|Dłoń deinonycha. Autor zdjecia: James St. John [https://www.flickr.com/photos/jsjgeology/15373981921/].]]
+[[Plik: Deinonychus by raphtor.jpg|thumb|300px|Deinonych pożerający niewielką ofiarę. Autor: Raph Lomotan [https://www.deviantart.com/raphtor/art/Deinonychus-69718562].]]
 ==Spis gatunków==