Diplodocus - Historia wersji

Kamil Kamiński: /* Bibliografia */

2025-12-17T10:40:47Z

‎Bibliografia

Kamil Kamiński: /* Anatomia */

2025-12-17T10:38:26Z

‎Anatomia

Kamil Kamiński o 05:17, 16 lip 2024

2024-07-16T05:17:13Z

Taurovenator o 18:31, 15 lip 2024

2024-07-15T18:31:20Z

Kamil Kamiński: /* Media */

2020-09-17T19:18:52Z

‎Media

Kamil Kamiński: /* Budowa i paleobiologia */

2020-09-17T12:41:34Z

‎Budowa i paleobiologia

Kamil Kamiński: /* Anatomia */

2020-09-17T12:37:01Z

‎Anatomia

Kamil Kamiński o 12:35, 17 wrz 2020

2020-09-17T12:35:50Z

Kamil Kamiński: /* Ontogeneza */

2020-09-16T21:10:32Z

‎Ontogeneza

Kamil Kamiński: /* D. halli */

2020-09-16T21:09:27Z

‎D. halli

← poprzednia wersja		Wersja z 10:40, 17 gru 2025
Linia 191:		Linia 191:

	D’Emic, M. D., Whitlock, J. A., Smith, K. M., Fisher, D. C. & Wilson, J. A. (2013). Evans, A. R. (ed.). "Evolution of high tooth replacement rates in sauropod dinosaurs". PLOS ONE. 8 (7): e69235. [[doi:10.1371/journal.pone.0069235]].		D’Emic, M. D., Whitlock, J. A., Smith, K. M., Fisher, D. C. & Wilson, J. A. (2013). Evans, A. R. (ed.). "Evolution of high tooth replacement rates in sauropod dinosaurs". PLOS ONE. 8 (7): e69235. [[doi:10.1371/journal.pone.0069235]].
		+
		+	Gallagher, T., Folkes, D., Pittman, M., Kaye, T.G., Storrs, G.W. & Schein, J. (2025). "Fossilized melanosomes reveal colour patterning of a sauropod dinosaur." Royal Society Open Science. 12 (12): 251232. [[doi.org/10.1098/rsos.251232]].

	Gillette D.D: A New Sauropod Dinosaur from the Morrison Formation (Upper Jurassic/Lower Cretaceuos) of New Mexico, USA; Source: Journal of Vertebrate Paleontology, Vol. 11, No. 4 (Dec. 31, 1991), pp. 417-433		Gillette D.D: A New Sauropod Dinosaur from the Morrison Formation (Upper Jurassic/Lower Cretaceuos) of New Mexico, USA; Source: Journal of Vertebrate Paleontology, Vol. 11, No. 4 (Dec. 31, 1991), pp. 417-433

← poprzednia wersja		Wersja z 10:38, 17 gru 2025
Linia 127:		Linia 127:

	Niektórzy paleontolodzy (jak Robert [[Bakker]]) snują przypuszczenia, że jego pysk zaopatrzony był w swego rodzaju chrapy lub trąbę, jakie mają dzisiejsze kopytne. Nie ma na to niestety jednoznacznych dowodów potwierdzających ich istnienie. U współczesnych zwierząt dysponujących trąbą występuje duży nerw twarzowy, podczas gdy u diplodoka był on raczej niewielki (Knoll i in., 2006). Co więcej – jak uważa m.in. [[Tomasz Singer]] – niezbyt rozwinięte wargi wskazują, iż nie łączyły się one z fałdami nosowymi, jak to ma miejsce u ssaków.		Niektórzy paleontolodzy (jak Robert [[Bakker]]) snują przypuszczenia, że jego pysk zaopatrzony był w swego rodzaju chrapy lub trąbę, jakie mają dzisiejsze kopytne. Nie ma na to niestety jednoznacznych dowodów potwierdzających ich istnienie. U współczesnych zwierząt dysponujących trąbą występuje duży nerw twarzowy, podczas gdy u diplodoka był on raczej niewielki (Knoll i in., 2006). Co więcej – jak uważa m.in. [[Tomasz Singer]] – niezbyt rozwinięte wargi wskazują, iż nie łączyły się one z fałdami nosowymi, jak to ma miejsce u ssaków.
		+
		+	Gallagher i in. (2025) znaleźli w skamieniałych łuskach, prawdopodobnie należących do młodych diplodoków, dwa morfotypy mikrociał, które zinterpretowali jako melanosomy. Jeśli ich wnioski są poprawne, odkrycie to może utorować drogę kolejnym badaniom, mającym na celu określenie barw skóry diplodoka i innych zauropodów.

	===Odżywianie===		===Odżywianie===

@@ Linia 138: / Linia 138: @@
 W 2018 r. opisano czaszkę jeszcze mniejszego osobnika, mierzącą ok . 24 cm. Ma ona wyraźnie krótszy pysk, a uzębienie sięga jeszcze dalej w głąb pyska niż u wyżej omówionego (Woodruff i in. 2018).
-Woodruff i współpracownicy (2024) zbadali histologię żebra grzbietowego i kości udowej okazu NMMNH P-25079 (największego znanego szkieletu przypisanego do ''D. hallorum''). Wykazała ona iż w chwili śmierci zauropod ten miał 60 lat i osiągnął dojrzałość anatomiczną niedługo przed swym zgonem. Autorzy wspomnianego badania sugerują iż ''D. hallorum'' miał wolniejsze lecz dłuższe tempo wzrostu od pozostałych gatunków w rodzaju ''Diplodocus'', aczkolwiek wskazują, że potrzeba więcej danych na temat osteologii ''D. hallorum'' by potwierdzić tą hipotezę.
+Woodruff i współpracownicy (2024) zbadali histologię żebra grzbietowego i kości udowej okazu NMMNH P-25079 (największego znanego szkieletu przypisanego do ''D. hallorum''). Wykazała ona iż w chwili śmierci zauropod ten miał 60 lat i osiągnął dojrzałość anatomiczną niedługo przed swym zgonem. Autorzy wspomnianego badania sugerują iż ''D. hallorum'' miał wolniejsze tempo wzrostu od pozostałych gatunków w rodzaju ''Diplodocus'', lecz rósł dłużej. Jednakże wskazują oni, że potrzeba więcej danych na temat osteologii ''D. hallorum'' by potwierdzić tą hipotezę.
 ==Media==

@@ Linia 137: / Linia 137: @@
 W 2018 r. opisano czaszkę jeszcze mniejszego osobnika, mierzącą ok . 24 cm. Ma ona wyraźnie krótszy pysk, a uzębienie sięga jeszcze dalej w głąb pyska niż u wyżej omówionego (Woodruff i in. 2018).
 ==Media==
@@ Linia 247: / Linia 249: @@
 Woodruff, D.C., Carr, T.D., Storrs, G.W., Waskow, K., Scannella, J.B., Norden, K.K. & Wilson, J.P. (2018). “The Smallest Diplodocid Skull Reveals Cranial Ontogeny and Growth-Related Dietary Changes in the Largest Dinosaurs.” Scientific Reports 8, 14341. [[https://doi.org/10.1038/s41598-018-32620-x]].
 Inne:
@@ Linia 271: / Linia 275: @@
 [[Kategoria:Kimeryd]]
 [[Kategoria:Tyton]]
 [[Kategoria:Takson worek]]

@@ Linia 141: / Linia 141: @@
 ''Diplodocus'' to nie tylko jeden z najsłynniejszych [[Dinosauria|dinozaurów]] długoszyich (zauropodów), lecz także jeden z najbardziej znanych i lubianych dinozaurów w ogóle. Pod względem popularności ustępuje jedynie sławnemu ''[[Tyrannosaurus]] rex'' oraz być może innym medialnym gadzinom: ''[[Triceratops]]'' i ''[[Stegosaurus]]''.
-''Diplodocus'' bardzo często występuje w programach paradokumentalnych dotyczących życia dinozaurów. Jest bohaterem niezliczonej ilości książek, bajek, kreskówek dla dzieci. W żadnej szanującej się książce o dinozaurach dla najmłodszych nie może braknąć informacji o tym bardzo dobrze poznanym zauropodzie. Jest także jednym z najchętniej rekonstruowanych dinozaurów w muzeach i dinoparkach. Z drugiej strony wiele pozycji w których jest omawiany diplodok zawiera nieprawdziwe lub nieaktualne informacje, jak np. dotyczące jego rzekomych najdłuższych rozmiarów spośród wszystkich organizmów lądowych. W rzeczywistości od momentu jego opisania przez Marsha ([[1878]]) dokonano wielu spektakularnych odkryć dinozaurów, które swym ogromem przytłaczają diplodoka. Mimo to, po dziś dzień najdłuższy szkielet złożony z naturalnych kości należy do diplodoka (''D. carnegii'').
+''Diplodocus'' bardzo często występuje w programach paradokumentalnych dotyczących życia dinozaurów. Pojawił się on m.in. w słynnym serialu popularnonaukowym BBC "Wędrówki z dinozaurami" z 1999 r., gdzie przedstawiono jego domniemane zwyczaje rozrodcze, oraz w późniejszej produkcji "Planeta dinozaurów" (''Planet Dinosaur''). Diplodok jest bohaterem niezliczonej ilości książek, bajek, kreskówek dla dzieci. W żadnej szanującej się książce o dinozaurach dla najmłodszych nie może braknąć informacji o tym bardzo dobrze poznanym zauropodzie. Jest także jednym z najchętniej rekonstruowanych dinozaurów w muzeach i dinoparkach. Z drugiej strony wiele pozycji w których jest omawiany diplodok zawiera nieprawdziwe lub nieaktualne informacje, jak np. dotyczące jego rzekomych najdłuższych rozmiarów spośród wszystkich organizmów lądowych. W rzeczywistości od momentu jego opisania przez Marsha ([[1878]]) dokonano wielu spektakularnych odkryć dinozaurów, które swym ogromem przytłaczają diplodoka. Mimo to, po dziś dzień najdłuższy szkielet złożony z naturalnych kości należy do diplodoka (''D. carnegii'').
 ==Spis gatunków==

@@ Linia 117: / Linia 117: @@
 ==Budowa i paleobiologia==
 ===Anatomia===
-Jak zauważył już [[Osborn]] ([[1899]]), szkielet ''Diplodocus'' wykazywał się lekką konstrukcją, przez co dinozaur ten był lżejszy od innych, porównywalnych rozmiarami zauropodów. Większość diplodokidów była lekko zbudowana. Miały one szczególnie długi ogon i szyję (nawet jak na zauropody). Sam diplodok różnił się od barozaura, swego najbliższego krewniaka, m.in. długością tych części ciała - diplodok miał krótszą szyję, ale za to dłuższy ogon. Miał też więcej kręgów grzbietowych, co zapewne wiąże się z "uszyjowieniem" (''cervicalisation'') kręgów grzbietowych barozaura. Szyja u mającego średnie rozmiary ''D. carnegii'' miała 6,5 m ([[Taylor]], [[2011]]). Na tułów przypadało nieco mniej, w zależności od gatunku 5-7 metrów, natomiast pozostała długość ciała (a więc ponad 50 % całkowitej długości zwierzęcia) przypadała na ogon. Był on więc ekstremalnie długi i do tego biczowaty.
+Jak zauważył już [[Osborn]] ([[1899]]), szkielet ''Diplodocus'' wykazywał się lekką konstrukcją, przez co dinozaur ten był lżejszy od innych, porównywalnych rozmiarami zauropodów. Większość diplodokidów była lekko zbudowana. Miały one szczególnie długi ogon i szyję (nawet jak na zauropody). Sam diplodok różnił się od barozaura, swego najbliższego krewniaka, m.in. długością tych części ciała - diplodok miał krótszą szyję, ale za to dłuższy ogon. Miał też więcej kręgów grzbietowych, co zapewne wiąże się z "uszyjowieniem" (''cervicalisation'') kręgów grzbietowych barozaura. Szyja u mającego średnie rozmiary ''D. carnegii'' miała 6,5 m ([[Taylor]], [[2011]]). Na tułów przypadało nieco mniej, w zależności od gatunku 5-7 metrów, natomiast pozostała długość ciała (a więc ponad 50 % całkowitej długości zwierzęcia) przypadała na ogon. Uważa się powszechnie, że był ekstremalnie długi i do tego biczowaty, choć w pełni kompletny ogon jest znany tylko u krewniaka diplodoka - [[Apatosaurus|apatozaura]] (Tschopp i in., 2015).
 Diplodok miał słupowate kończyny, które podtrzymywały masywną klatkę piersiową i brzuch. Jego stopy miały podobny kształt do stóp dzisiejszych słoni.

@@ Linia 48: / Linia 48: @@
 ==Gatunki==
-Mimo iż diplodok to jeden z najlepiej poznanych zauropodów, reprezentowany przez ponad sto okazów, jego taksonomia jest mocno zawikłana. Wiele problemów przysparza przyporządkowywanie okazów do poszczególnych gatunków, co w konsekwencji utrudnia badanie ewolucji tego rodzaju. Wiele z tych problemów wynika z problematycznej diagnostyczności gatunku typowego, ''Diplodocus longus''. Obecnie powszechne jest stanowisko (np. Tschopp i in., 2015), że jest to gatunek niediagnostyczny (''[[nomen dubium]]''). Doprowadziło to do wystosowania do Międzynarodowej Komisji Nomenklatury Zoologicznej petycji, by ''D. carnegii'' zastąpił go jako gatunek typowy rodzaju (Tschopp i Mateus, 2016). Powodowane to było opinią, że niediagnostyczny gatunek typowy powoduje nieważność całego rodzaju. Jest to jednak błędne mniemanie - ''D. longus'' jest niediagnostyczny tylko na poziomie gatunkowym, natomiast jego przynależność do rodzaju nie budzi wątpliwości (przynajmniej obecnie). Ostatecznie ICZN podjęła decyzję, by utrzymać ''D. longus'' jako gatunek typowy rodzaju.
+Mimo iż diplodok to jeden z najlepiej poznanych zauropodów, reprezentowany przez liczne szczątki, jego taksonomia jest mocno zawikłana. Wiele problemów przysparza przyporządkowywanie okazów do poszczególnych gatunków, co w konsekwencji utrudnia badanie ewolucji tego rodzaju. Wiele z tych problemów wynika z problematycznej diagnostyczności gatunku typowego, ''Diplodocus longus''. Obecnie powszechne jest stanowisko (np. Tschopp i in., 2015), że jest to gatunek niediagnostyczny (''[[nomen dubium]]''). Doprowadziło to do wystosowania do Międzynarodowej Komisji Nomenklatury Zoologicznej petycji, by ''D. carnegii'' zastąpił go jako gatunek typowy rodzaju (Tschopp i Mateus, 2016). Powodowane to było opinią, że niediagnostyczny gatunek typowy powoduje nieważność całego rodzaju. Jest to jednak błędne mniemanie - ''D. longus'' jest niediagnostyczny tylko na poziomie gatunkowym, natomiast jego przynależność do rodzaju nie budzi wątpliwości (przynajmniej obecnie). Ostatecznie ICZN podjęła decyzję, by utrzymać ''D. longus'' jako gatunek typowy rodzaju.
 ===''D. longus''===
@@ Linia 101: / Linia 101: @@
 [[Plik: Diplodocus_caudal_vertebrae_NHM.JPG|300px|thumb|right|”Podwójne belki” w ogonie diplodoka. Autor zdjęcia: Ballista [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Diplodocus_caudal_vertebrae_NHM.JPG].]]
-Sejsmozaur to jeden z najbardziej znanych dinozaurów długoszyich (zauropodów). Przez ponad dekadę był uważany za jednego z największych dinozaurów, a w chwili jego opisania został nawet okrzyknięty prawdopodobnie największym zwierzęciem lądowym wszech czasów. ''Seismosaurus'' został opisany w 1991 roku przez Davida Gillette’a na podstawie niekompletnego szkieletu znalezionego w 1979 roku. Szczątki odnaleziono w Nowym Meksyku (USA, hrabstwo Sandoval, 16 km na zachód od San Ysidro) w pokładach formacji Morrison (górne warstwy ogniwa Brushy Basin). Gillette zaliczył go do grupy Diplodocidae. W środowisku paleontologicznym trwały dyskusje o statusie taksonomicznym sejsmozaura. Lucas i in. (2004) doszli do wniosku, że sejsmozaur nie różnił się od diplodoka w więcej niż 10%. Następnie, w 2006 roku, Lucas i jego współpracownicy wykazali, że okaz ten nie może być uznany za odmienny rodzaj. Okazało się, że [[autapomorfia|autapomorfie]] sejsmozaura (cechy anatomiczne odróżniające go od innych taksonów) nie są tak naprawdę autapomorfiami. Autorzy ci stwierdzili, że ''S. halli'' praktycznie nie różni się od innych gatunków diplodoka, powinien być więc klasyfikowany wewnątrz rodzaju ''Diplodocus''. Rozważano nawet, że holotyp sejsmozaura to przerośnięty okaz ''Diplodocus longus'' (jednak rzetelne porównanie między tymi gatunkami jest utrudnione ze względu na niepewność co do tego, jakie okazy należą do tego gatunku, a nawet co do zawartości holotypu). Pierwsza rekonstrukcja sejsmozaura autorstwa Gillette’a była imponująca – zwierzę to za życia miało mieć aż 54 metry długości, a ważyło 113 tony! Kolejne próby oszacowania jego rozmiarów, oparte na najbardziej kompletnym okazie diplodoka z gatunku ''Diplodocus carnegii'', dowiodły, że początkowe oceny były błędne. Na podstawie proporcji kości tych dwu zauropodów okazało się, że Gillette zawyżył rozmiary sejsmozaura o około 30%. Zrewidowano więc długość do o wiele bardziej wiarygodnych 35 metrów. Okazało się bowiem, że kręgi ogonowe mające być kręgami 20-27 okazały się kręgami 12-19. Obecnie (Lucas i in., 2004) szacuje się tego dinozaura na maksymalnie 33 metry długości i 30 ton, a więc nieco mniej od ''Supersaurus''. W porównaniu do niego ''D. halli'' miał krótszą szyję, smuklejszy tułów i dłuższy ogon. Z kolei Paul (2010) obliczył jego długość na 32 metry. Nazwa rodzajowa ''Seismosaurus'' znaczy "jaszczur wstrząsający ziemią", gdyż David Gillette był przekonany o olbrzymich wręcz rozmiarach tego dinozaura. Epitet gatunkowy ''halli'' honoruje Jamesa W. Halla oraz jego żonę Ruth w zamian za pomoc okazywaną przez trzy dekady przy wykopaliskach w Nowym Meksyku. Ponieważ honoruje on formalnie nie jedną, a dwie osoby, więc nazwa halli została przemianowana przez George’a Olshevsky’ego na ''hallorum'' (liczba mnoga), na co autor opisu David Gillette się zgodził. Jednak zasady nazewnictwa ICZN nie przewidują takich zmian w oficjalnych już nazwach taksonów, nawet jeśli zawierają one błąd. Zatem proponowana nazwa ''S. hallorum'' stała się młodszym (nieważnym) synonimem ''S. halli''.
+''Seismosaurus'' (pierwotnie uważano, że jest to odrębny rodzaj) to jeden z najbardziej znanych dinozaurów długoszyich (zauropodów). Przez ponad dekadę był uważany za jednego z największych dinozaurów, a w chwili jego opisania został nawet okrzyknięty prawdopodobnie największym zwierzęciem lądowym wszech czasów. Dinozaur ten został opisany w 1991 roku przez Davida Gillette’a na podstawie niekompletnego szkieletu znalezionego w 1979 roku. Szczątki odnaleziono w Nowym Meksyku (USA, hrabstwo Sandoval, 16 km na zachód od San Ysidro) w pokładach formacji Morrison (górne warstwy ogniwa Brushy Basin). Gillette zaliczył go do grupy Diplodocidae. W środowisku paleontologicznym trwały dyskusje o statusie taksonomicznym tego dinozaura. Lucas i in. (2004) doszli do wniosku, że nie różnił się on od diplodoka w więcej niż 10%. Następnie, w 2006 roku, Lucas i jego współpracownicy wykazali, że okaz ten nie może być uznany za odmienny rodzaj. Okazało się, że domniemane [[autapomorfia|autapomorfie]] sejsmozaura (cechy anatomiczne odróżniające go od innych taksonów) nie są tak naprawdę autapomorfiami. Autorzy ci stwierdzili, że ''S. halli'' praktycznie nie różni się od innych gatunków diplodoka, powinien być więc klasyfikowany wewnątrz rodzaju ''Diplodocus''. Rozważano nawet, że holotyp sejsmozaura to przerośnięty okaz ''Diplodocus longus'' (jednak rzetelne porównanie między tymi gatunkami jest utrudnione ze względu na niepewność co do tego, jakie okazy należą do tego gatunku, a nawet co do zawartości holotypu). Pierwsza rekonstrukcja autorstwa Gillette’a była imponująca – zwierzę to za życia miało mieć aż 54 metry długości, a ważyło 113 tony! Kolejne próby oszacowania jego rozmiarów, oparte na najbardziej kompletnym okazie diplodoka z gatunku ''Diplodocus carnegii'', dowiodły, że początkowe oceny były błędne. Na podstawie proporcji kości tych dwu zauropodów okazało się, że Gillette zawyżył rozmiary nazwanego przez siebie zwierzęcia o około 30%. Zrewidowano więc długość do o wiele bardziej wiarygodnych 35 metrów. Okazało się bowiem, że kręgi ogonowe mające być kręgami 20-27 okazały się kręgami 12-19. Obecnie (Lucas i in., 2004) szacuje się tego dinozaura na maksymalnie 33 metry długości i 30 ton, a więc nieco mniej od ''Supersaurus''. W porównaniu do niego ''D. halli'' miał krótszą szyję, smuklejszy tułów i dłuższy ogon. Z kolei Paul (2010) obliczył jego długość na 32 metry. Nazwa rodzajowa ''Seismosaurus'' znaczy "jaszczur wstrząsający ziemią", gdyż David Gillette był przekonany o olbrzymich wręcz rozmiarach tego dinozaura. Epitet gatunkowy ''halli'' honoruje Jamesa W. Halla oraz jego żonę Ruth w zamian za pomoc okazywaną przez trzy dekady przy wykopaliskach w Nowym Meksyku. Ponieważ honoruje on formalnie nie jedną, a dwie osoby, więc nazwa halli została przemianowana przez George’a Olshevsky’ego na ''hallorum'' (liczba mnoga), na co autor opisu David Gillette się zgodził. Jednak zasady nazewnictwa ICZN nie przewidują takich zmian w oficjalnych już nazwach taksonów, nawet jeśli zawierają one błąd. Zatem proponowana nazwa ''S. hallorum'' stała się młodszym (nieważnym) synonimem ''S. halli''.
 [[Plik:Diplodocus_carnegii_Skeletal.svg|300px|thumb|right|Rekonstrukcja szkieletu ''D. carnegii'' Autor: Slate Weasel [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Diplodocus_carnegii_Skeletal.svg].]]