Dromaeosaurus - Historia wersji

Taurovenator o 21:16, 24 mar 2024

2024-03-24T21:16:38Z

Kamil Kamiński o 10:45, 16 wrz 2021

2021-09-16T10:45:50Z

Kamil Kamiński o 10:45, 16 wrz 2021

2021-09-16T10:45:00Z

Kamil Kamiński o 20:15, 15 wrz 2019

2019-09-15T20:15:32Z

Ag.Ent: uzup.

2013-11-15T13:27:23Z

uzup.

Nazuul: D-kształtne zęby?

2013-11-11T22:36:04Z

D-kształtne zęby?

Nazuul: odróżniajmy teorię i hipotezę naukową

2013-11-10T18:56:11Z

odróżniajmy teorię i hipotezę naukową

Dino: /* Systematyka */

2013-11-10T18:44:45Z

‎Systematyka

Dino: drobne

2013-11-10T18:41:44Z

drobne

Nazuul: /* Spis gatunków */ link bezpośrednio do gat. (na razie nie ma), gracilis prędzej jest D. niż C. wg Mortimera

2013-11-10T17:02:49Z

‎Spis gatunków: link bezpośrednio do gat. (na razie nie ma), gracilis prędzej jest D. niż C. wg Mortimera

@@ Linia 1: / Linia 1: @@
 {{DISPLAYTITLE:''Dromaeosaurus''}}
 <small>
@@ Linia 168: / Linia 170: @@
 [[Kategoria:Kreda]]
 [[Kategoria:Kampan]]

@@ Linia 60: / Linia 60: @@
 ! colspan=2 | Mapa znalezisk:
 <display_points type="terrain" zoom=4>
-Stevevill, Alberta, Kanada~'''[[formacja]] [[Oldman]]''', Alberta, '''[[Kanada]]'''~<small>''[[Dromaeosaurus]] albertensis'' - [[holotyp]] AMNH FARB 5356.
+Stevevill, Alberta, Kanada - '''[[formacja]] [[Oldman]]''', Alberta, '''[[Kanada]]'''~<small>''[[Dromaeosaurus]] albertensis'' - [[holotyp]] AMNH FARB 5356.
 </display_points>
 |}

@@ Linia 60: / Linia 60: @@
 ! colspan=2 | Mapa znalezisk:
 <display_points type="terrain" zoom=4>
-Stevevill, Alberta, Kanada~'''[[formacja]] [[Oldman]]''', Alberta, '''[[Kanada]]'''|<small>''[[Dromaeosaurus]] albertensis'' - [[holotyp]] AMNH FARB 5356.
+Stevevill, Alberta, Kanada~'''[[formacja]] [[Oldman]]''', Alberta, '''[[Kanada]]'''~<small>''[[Dromaeosaurus]] albertensis'' - [[holotyp]] AMNH FARB 5356.
 </display_points>
 |}

@@ Linia 60: / Linia 60: @@
 ! colspan=2 | Mapa znalezisk:
 <display_points type="terrain" zoom=4>
-Stevevill, Alberta, Kanada|'''[[formacja]] [[Oldman]]''', Alberta, '''[[Kanada]]'''|<small>''[[Dromaeosaurus]] albertensis'' - [[holotyp]] AMNH FARB 5356.
+Stevevill, Alberta, Kanada~'''[[formacja]] [[Oldman]]''', Alberta, '''[[Kanada]]'''|<small>''[[Dromaeosaurus]] albertensis'' - [[holotyp]] AMNH FARB 5356.
 </display_points>
 |}

@@ Linia 70: / Linia 70: @@
 ''Dromaeosaurus'' był niewielkim dinozaurem drapieżnym – osiągał długość 1,8 m i masę około 15 kg (np. według badań Therriena i Hendersona z 2007 roku, w których szacowano masę teropodów na podstawie długości czaszki, ''Dromaeosaurus'' ważył 16,29 kg).
-Czaszka [[holotyp]]u mierzy 24 cm długości. Prawdopodobnie należy ona do osobnika dorosłego, na co wskazuje wysoki stopień zrośnięcia kości [[puszka mózgowa|puszki mózgowej]]. Puszka mózgowa ma stosunkowo dużą objętość, jest jednak prymitywnie zbudowana i [[pneumatyzacja|niespneumatyzowana]] (obecny jest jedynie tylny [[zachyłek bębenkowy]]). Kanały półkoliste (przedni i tylny) były zorientowane głównie pionowo. Otwór znajdujący się w kości szczękowej to prawdopodobnie okno promaksillarne (Turner i in. 2012). Szczęki dromeozaura uzbrojone były w zakrzywione ku tyłowi zęby. Ich liczba była jednak stosunkowo niewielka – w kości przedszczękowej znajdowały się prawdopodobnie cztery zęby, w szczękowej – dziewięć, a w zębowej – jedenaście. Liczba ząbkowań na przedniej i tylnej krawędzi zębów kości szczękowej i zębowej jest zbliżona (na 5 mm jest to odpowiednio 15 i 16). Zęby kości przedszczękowej nie są D-kształtne w przekroju (w przeciwieństwie do wielu innych [[Coelurosauria|celurozaurów]], jak np. [[Tyrannosauroidea]]), lecz przypominają zęby [[Saurornitholestes|zaurornitolesta]] (Currie 1995) (Choiniere i in. 2013 podają jednak, że zęby dromeozaura są D-kształtne). Zęby osadzone w kości szczękowej mierzą 15 mm długości, natomiast te z kości zębowej – 14 mm (Currie i in. 1990).
+Czaszka [[holotyp]]u mierzy 24 cm długości. Prawdopodobnie należy ona do osobnika dorosłego, na co wskazuje wysoki stopień zrośnięcia kości [[puszka mózgowa|puszki mózgowej]]. Puszka mózgowa ma stosunkowo dużą objętość, jest jednak prymitywnie zbudowana i [[pneumatyzacja|niespneumatyzowana]] (obecny jest jedynie tylny [[zachyłek bębenkowy]]). Kanały półkoliste (przedni i tylny) były zorientowane głównie pionowo. Otwór znajdujący się w kości szczękowej to prawdopodobnie okno promaksillarne (Turner i in. 2012). Szczęki dromeozaura uzbrojone były w zakrzywione ku tyłowi zęby. Ich liczba była jednak stosunkowo niewielka – w kości przedszczękowej znajdowały się prawdopodobnie cztery zęby, w szczękowej – dziewięć, a w zębowej – jedenaście. Liczba ząbkowań na przedniej i tylnej krawędzi zębów kości szczękowej i zębowej jest zbliżona (na 5 mm jest to odpowiednio 15 i 16). Currie stwierdził, że zęby kości przedszczękowej nie są D-kształtne w przekroju (w przeciwieństwie do wielu innych [[Coelurosauria|celurozaurów]], jak np. [[Tyrannosauroidea]]), lecz przypominają zęby [[Saurornitholestes|zaurornitolesta]] (Currie 1995). W późniejszych pracach (Norell i Makovicky 2004, Turner i in. 2012, Choiniere i in. 2013) autorzy podawali, że zęby te jednak są D-kształtne w przekroju, w odróżnieniu od większości pozostałych dromeozaurydów. Zęby osadzone w kości szczękowej mierzą 15 mm długości, natomiast te z kości zębowej – 14 mm (Currie i in. 1990).
 Bardzo niewiele wiadomo o morfologii szkieletu pozaczaszkowego. Stopa była podobna jak u [[Deinonychus|deinonycha]], lecz o stosunkowo krótszych paliczkach (Colbert i Russell 1969).
@@ Linia 76: / Linia 76: @@
 == Systematyka ==
 [[Plik:Dromaeosaurus feet.JPG|thumb|Stopa dromeozaura. Widoczny sierpowaty pazur na drugim palcu, typowy dla deinonychozaurów (choć nie zachował się on u holotypu dromeozaura)]]
-[[Plik:Dromaeosaurus_BW.jpg|thumb|Rekonstrukcja przyżyciowa ''Dromaeosaurus''. <br>{{C}} Nobu Tamura [http://spinops.blogspot.com/]]]
+[[Plik:Dromaeosaurus_BW.jpg|thumb|Rekonstrukcja przyżyciowa ''Dromaeosaurus''.<br />{{C}} Nobu Tamura [http://spinops.blogspot.com/]]]
 ''Dromaeosaurus'' był niewielkim dinozaurem drapieżnym – osiągał długość 1,8 m i masę około 15 kg (np. według badań Therriena i Hendersona z 2007 roku, w których szacowano masę teropodów na podstawie długości czaszki, ''Dromaeosaurus'' ważył 16,29 kg).
-Początkowo ''Dromaeosaurus'' został zaklasyfikowany przez [[William Diller Matthew|Williama Dillera Matthew]] i [[Barnum Brown|Barnuma Browna]] do rodziny Deinodontidae – obecnie będącej synonimem [[Tyrannosauridae]] – jednak spostrzegli oni odmienność dromeozaura od innych przedstawicieli tej rodziny, ustanowili więc dla niego nową podrodzinę - Dromaeosaurinae. Późniejsi autorzy zwykle zgadzali się z taką klasyfikacją albo uznawali dromeozaura za [[celurozaur]]a z rodziny Compsognathidae (lub jej odpowiednika), choć [[Franz Nopcsa|Nopcsa]] zaklasyfikował ten rodzaj do [[Megalosaurinae]], a Colbert i Russell (1969) uważali, że deinonychozaury są grupą odrębną zarówno od [[Carnosauria|karnozaurów]], jak i celurozaurów. Dopiero opisanie [[Deinonychus|deinonycha]] przez [[John Ostrom|Johna Ostroma]] w 1969 roku doprowadziło do przedefiniowania pozycji systematycznej dromeozaura i włączenia go do jednej grupy wraz z deinonychem i [[Velociraptor|welociraptorem]] – zwinnymi i szybkimi dinozaurami drapieżnymi z kredy, charakteryzującymi się sierpowatymi pazurami na drugim palcu stopy, blisko spokrewnionymi z ptakami.
+Początkowo ''Dromaeosaurus'' został zaklasyfikowany przez [[William Diller Matthew|Williama Dillera Matthew]] i [[Barnum Brown|Barnuma Browna]] do rodziny Deinodontidae – obecnie będącej synonimem [[Tyrannosauridae]] – jednak spostrzegli oni odmienność dromeozaura od innych przedstawicieli tej rodziny, ustanowili więc dla niego nową podrodzinę – Dromaeosaurinae. Późniejsi autorzy zwykle zgadzali się z taką klasyfikacją albo uznawali dromeozaura za [[celurozaur]]a z rodziny Compsognathidae (lub jej odpowiednika), choć [[Franz Nopcsa|Nopcsa]] zaklasyfikował ten rodzaj do [[Megalosaurinae]], a Colbert i Russell (1969) uważali, że deinonychozaury są grupą odrębną zarówno od [[Carnosauria|karnozaurów]], jak i celurozaurów. Dopiero opisanie [[Deinonychus|deinonycha]] przez [[John Ostrom|Johna Ostroma]] w 1969 roku doprowadziło do przedefiniowania pozycji systematycznej dromeozaura i włączenia go do jednej grupy wraz z deinonychem i [[Velociraptor|welociraptorem]] – zwinnymi i szybkimi dinozaurami drapieżnymi z kredy, charakteryzującymi się sierpowatymi pazurami na drugim palcu stopy, blisko spokrewnionymi z ptakami.
 Dokładna pozycja filogenetyczna dromeozaura wewnątrz Dromaeosauridae nie została ustalona. Np. w analizie przeprowadzonej przez Curriego i Varricchio (2004) był on najbardziej [[bazalny takson|bazalnym]] z uwzględnionych dromeozaurydów. Według Sentera i in. (2004) ''Dromaeosaurus'' zajmuje bardziej zaawansowaną pozycję – jest przedstawicielem dość licznej w gatunki grupy Dromaeosaurinae spośród których jego najbliższym krewnym jest ''[[Utahraptor|Utahraptor ostrommaysorum]]''. Również analiza Turnera i in. (2012) potwierdziła ich bliskie pokrewieństwo. Oprócz nich do Dromaeosaurinae należały również ''[[Atrociraptor]]'' i ''[[Achillobator]]'', choć kwestia dokładnych pokrewieństw pomiędzy tymi taksonami pozostała nierozwiązana (dokładny przegląd hipotez dotyczących filogenezy Dromaeosauridae znajduje się w artykułach o [[Dromaeosauridae#Kladogramy|Dromaeosauridae]] i [[Coelurosauria#Kladogramy|Coelurosauria]]).
@@ Linia 88: / Linia 88: @@
 == Paleobiologia ==
 [[Plik:Dromaeosaurus_pair_NHM.jpg|thumb|Dwa szkielety dromeozaurów]]
-Dromeozaury były niewielkimi dinozaurami drapieżnymi – od momentu opublikowania pracy Ostroma (1969) uważano przeważnie, że przedstawiciele tej grupy polowali stadnie, co zapewne umożliwiałoby im łowić znacznie większe zwierzęta. Jednak w 2007 roku paleontolodzy Brian Roach i Daniel Brinkman zakwestionowali tę koncepcję. W przypadku dromeozaura, przeciwko tej hipotezie świadczy również fakt, że do tej pory znaleziono tylko jeden okaz należący z pewnością do tego rodzaju, co sugeruje, że w swoim ekosystemie był zwierzęciem rzadszym niż inne małe teropody (Currie 1995).
+Dromeozaury były niewielkimi dinozaurami drapieżnymi – od momentu opublikowania pracy Ostroma (1969) uważano przeważnie, że przedstawiciele tej grupy polowali stadnie, co zapewne umożliwiałoby im łowić znacznie większe zwierzęta. Jednak w 2007 roku paleontolodzy Brian Roach i Daniel Brinkman zakwestionowali tę koncepcję. W przypadku dromeozaura, przeciwko tej hipotezie świadczy również fakt, że do tej pory znaleziono tylko jeden okaz należący z pewnością do tego rodzaju, co sugeruje, że w swoim ekosystemie był zwierzęciem rzadszym niż inne małe teropody (Currie 1995). Prawdopodobnie ''Dromaeosaurus'' zasiedlał bagniste tereny zalewowe (Norell i Makovicky 2004).
 ''Dromaeosaurus'' różnił od wielu innych dromeozaurydów krótszą [[czaszka|czaszką]] i bardziej masywnymi zębami. Budowa żuchwy sugeruje, że dromeozaurydy mogły wykonywać ukąszenia rozcinające ciało ofiary, podobnie jak współczesne warany z Komodo. Ponadto mięśnie odpowiadające za zaciskanie szczęk były prawdopodobnie bardzo dobrze rozwinięte, co świadczy o mocnym zgryzie dromeozaurów – badania Therriena, Hendersona i Ruffa (2005) wykazały, że ''Dromaeosaurus'' mógł zaciskać szczęki z siłą większą niż będący podobnej wielkości ''[[Velociraptor]]'' czy niemal dwukrotnie większy ''Deinonychus''. Sugeruje to, że podczas polowania dromeozaur wykorzystywał szczęki w większym stopniu niż przedstawiciele [[Velociraptorinae]]. Prawdopodobnie nie używał szczęk do przytrzymywania ofiary, lecz do wykonywania silnych, rozcinających ukąszeń. Podobną koncepcję przedstawił już Paul (1988), który sugerował też, że zakrzywiony szpon na stopie mógł być raczej bronią defensywną.
@@ Linia 137: / Linia 137: @@
 Matthew W.D., Brown B. 1922. The family Deinodontidae, with notice of a new genus from the Cretaceous of Alberta. Bulletin of the American Museum of Natural History 46: 367–385. [http://hdl.handle.net/2246/1300 PDF].
 Ostrom J.H. 1969. Osteology of ''Deinonychus antirrhopus'', an unusual theropod from the Lower Cretaceous of Montana. Peabody Museum of Natural History Bulletin 30: 1–165.

@@ Linia 70: / Linia 70: @@
 ''Dromaeosaurus'' był niewielkim dinozaurem drapieżnym – osiągał długość 1,8 m i masę około 15 kg (np. według badań Therriena i Hendersona z 2007 roku, w których szacowano masę teropodów na podstawie długości czaszki, ''Dromaeosaurus'' ważył 16,29 kg).
-Czaszka [[holotyp]]u mierzy 24 cm długości. Prawdopodobnie należy ona do osobnika dorosłego, na co wskazuje wysoki stopień zrośnięcia kości [[puszka mózgowa|puszki mózgowej]]. Puszka mózgowa ma stosunkowo dużą objętość, jest jednak prymitywnie zbudowana i [[pneumatyzacja|niespneumatyzowana]] (obecny jest jedynie tylny [[zachyłek bębenkowy]]). Kanały półkoliste (przedni i tylny) były zorientowane głównie pionowo. Otwór znajdujący się w kości szczękowej to prawdopodobnie okno promaksillarne (Turner i in. 2012). Szczęki dromeozaura uzbrojone były w zakrzywione ku tyłowi zęby. Ich liczba była jednak stosunkowo niewielka – w kości przedszczękowej znajdowały się prawdopodobnie cztery zęby, w szczękowej – dziewięć, a w zębowej – jedenaście. Liczba ząbkowań na przedniej i tylnej krawędzi zębów kości szczękowej i zębowej jest zbliżona (na 5 mm jest to odpowiednio 15 i 16). Zęby kości przedszczękowej nie są D-kształtne w przekroju (w przeciwieństwie do wielu innych [[Coelurosauria|celurozaurów]], jak np. [[Tyrannosauroidea]]), lecz przypominają zęby [[Saurornitholestes|zaurornitolesta]] (Currie 1995). Zęby osadzone w kości szczękowej mierzą 15 mm długości, natomiast te z kości zębowej – 14 mm (Currie i in. 1990).
+Czaszka [[holotyp]]u mierzy 24 cm długości. Prawdopodobnie należy ona do osobnika dorosłego, na co wskazuje wysoki stopień zrośnięcia kości [[puszka mózgowa|puszki mózgowej]]. Puszka mózgowa ma stosunkowo dużą objętość, jest jednak prymitywnie zbudowana i [[pneumatyzacja|niespneumatyzowana]] (obecny jest jedynie tylny [[zachyłek bębenkowy]]). Kanały półkoliste (przedni i tylny) były zorientowane głównie pionowo. Otwór znajdujący się w kości szczękowej to prawdopodobnie okno promaksillarne (Turner i in. 2012). Szczęki dromeozaura uzbrojone były w zakrzywione ku tyłowi zęby. Ich liczba była jednak stosunkowo niewielka – w kości przedszczękowej znajdowały się prawdopodobnie cztery zęby, w szczękowej – dziewięć, a w zębowej – jedenaście. Liczba ząbkowań na przedniej i tylnej krawędzi zębów kości szczękowej i zębowej jest zbliżona (na 5 mm jest to odpowiednio 15 i 16). Zęby kości przedszczękowej nie są D-kształtne w przekroju (w przeciwieństwie do wielu innych [[Coelurosauria|celurozaurów]], jak np. [[Tyrannosauroidea]]), lecz przypominają zęby [[Saurornitholestes|zaurornitolesta]] (Currie 1995) (Choiniere i in. 2013 podają jednak, że zęby dromeozaura są D-kształtne). Zęby osadzone w kości szczękowej mierzą 15 mm długości, natomiast te z kości zębowej – 14 mm (Currie i in. 1990).
 Bardzo niewiele wiadomo o morfologii szkieletu pozaczaszkowego. Stopa była podobna jak u [[Deinonychus|deinonycha]], lecz o stosunkowo krótszych paliczkach (Colbert i Russell 1969).
@@ Linia 124: / Linia 124: @@
 == Bibliografia ==
-<small>Colbert E.H., Russell D.A. 1969. The small Cretaceous dinosaur ''Dromaeosaurus''. American Museum Novitates 2380: 1–49. [http://hdl.handle.net/2246/2590 PDF].
+<small>Choiniere J.N., Clark J.M., Forster C.A., Norell M.A., Eberth D.A., Erickson G.M., Chu H., Xu, X. 2013. A juvenile specimen of a new coelurosaur (Dinosauria: Theropoda) from the Middle-Late Jurassic Shishugou Formation of Xinjiang, People's Republic of China. Journal of Systematic Palaeontology. [[doi:10.1080/14772019.2013.781067]].
 Currie P.J. 1987. Bird-like characteristics of the jaws and teeth of troodontid theropods (Dinosauria, Saurischia). Journal of Vertebrate Paleontology 7: 72–81. [[doi:10.1080/02724634.1987.10011638]].

@@ Linia 57: / Linia 57: @@
 <small>Czaszka dromeozaura w Muzeum Historii Naturalnej w Paryżu</small>
 |}
 == Wstęp ==
-'''''Dromaeosaurus''''' – [[rodzaj]] teropoda z [[klad]]u (rodziny) [[Dromaeosauridae]]. Żył w [[późna kreda|późnej kredzie]], około 78–76,4 mln lat temu, na terenach dzisiejszej [[:Kategoria:Ameryka Północna|Ameryki Północnej]]. Mimo iż ''Dromaeosaurus'' jest jednym z pierwszych opisanych przedstawicieli Dromaeosauridae, ze względu na ubogi materiał kopalny jest także jednym z gorzej poznanych.
+'''''Dromaeosaurus''''' – [[rodzaj]] teropoda z [[klad]]u (rodziny) [[Dromaeosauridae]]. Żył w [[późna kreda|późnej kredzie]], około 78–76,4 mln lat temu, na terenach dzisiejszej [[:Kategoria:Ameryka Północna|Ameryki Północnej]]. Mimo iż ''Dromaeosaurus'' jest jednym z pierwszych opisanych przedstawicieli Dromaeosauridae, ze względu na ubogi materiał kopalny jest jednak jednym z gorzej poznanych.
 == Budowa ==
@@ Linia 65: / Linia 70: @@
 ''Dromaeosaurus'' był niewielkim dinozaurem drapieżnym – osiągał długość 1,8 m i masę około 15 kg (np. według badań Therriena i Hendersona z 2007 roku, w których szacowano masę teropodów na podstawie długości czaszki, ''Dromaeosaurus'' ważył 16,29 kg).
-Czaszka [[holotyp]]u mierzy 24 cm długości. Prawdopodobnie należy ona do osobnika dorosłego, na co wskazuje wysoki stopień zrośnięcia kości puszki mózgowej. Puszka mózgowa ma stosunkowo dużą objętość, jest jednak prymitywnie zbudowana i [[pneumatyzacja|niespneumatyzowana]] (obecny jest jedynie tylny zachyłek bębenkowy). Kanały półkoliste (przedni i tylny) były zorientowane głównie pionowo. Otwór znajdujący się w kości szczękowej to prawdopodobnie okno promaksillarne (Turner i in. 2012). Szczęki dromeozaura uzbrojone były w zakrzywione ku tyłowi zęby. Ich liczba była jednak stosunkowo niewielka – w kości przedszczękowej znajdowały się prawdopodobnie cztery zęby, w szczękowej – dziewięć, a w zębowej – jedenaście. Liczba ząbkowań na przedniej i tylnej krawędzi zębów kości szczękowej i zębowej jest zbliżona (na 5 mm jest to odpowiednio 15 i 16). Zęby kości przedszczękowej nie są D-kształtne w przekroju (w przeciwieństwie do wielu innych [[Coelurosauria|celurozaurów]], jak np. [[Tyrannosauroidea]]), lecz przypominają zęby [[Saurornitholestes|zaurornitolesta]] (Currie 1995). Zęby osadzone w kości szczękowej mierzą 15 mm długości, natomiast te z kości zębowej – 14 mm (Currie i in. 1990).
+Czaszka [[holotyp]]u mierzy 24 cm długości. Prawdopodobnie należy ona do osobnika dorosłego, na co wskazuje wysoki stopień zrośnięcia kości [[puszka mózgowa|puszki mózgowej]]. Puszka mózgowa ma stosunkowo dużą objętość, jest jednak prymitywnie zbudowana i [[pneumatyzacja|niespneumatyzowana]] (obecny jest jedynie tylny [[zachyłek bębenkowy]]). Kanały półkoliste (przedni i tylny) były zorientowane głównie pionowo. Otwór znajdujący się w kości szczękowej to prawdopodobnie okno promaksillarne (Turner i in. 2012). Szczęki dromeozaura uzbrojone były w zakrzywione ku tyłowi zęby. Ich liczba była jednak stosunkowo niewielka – w kości przedszczękowej znajdowały się prawdopodobnie cztery zęby, w szczękowej – dziewięć, a w zębowej – jedenaście. Liczba ząbkowań na przedniej i tylnej krawędzi zębów kości szczękowej i zębowej jest zbliżona (na 5 mm jest to odpowiednio 15 i 16). Zęby kości przedszczękowej nie są D-kształtne w przekroju (w przeciwieństwie do wielu innych [[Coelurosauria|celurozaurów]], jak np. [[Tyrannosauroidea]]), lecz przypominają zęby [[Saurornitholestes|zaurornitolesta]] (Currie 1995). Zęby osadzone w kości szczękowej mierzą 15 mm długości, natomiast te z kości zębowej – 14 mm (Currie i in. 1990).
-Bardzo niewiele wiadomo o morfologii szkieletu pozaczaszkowego. Stopa była podobna jak u deinonycha, lecz o stosunkowo krótszych paliczkach (Colbert i Russell 1969).
+Bardzo niewiele wiadomo o morfologii szkieletu pozaczaszkowego. Stopa była podobna jak u [[Deinonychus|deinonycha]], lecz o stosunkowo krótszych paliczkach (Colbert i Russell 1969).
 == Systematyka ==
 [[Plik:Dromaeosaurus feet.JPG|thumb|Stopa dromeozaura. Widoczny sierpowaty pazur na drugim palcu, typowy dla deinonychozaurów (choć nie zachował się on u holotypu dromeozaura)]]
-Początkowo ''Dromaeosaurus'' został wstępnie zaklasyfikowany przez [[William Diller Matthew|Williama Dillera Matthew]] i [[Barnum Brown|Barnuma Browna]] do rodziny Deinodontidae – obecnie będącej synonimem [[Tyrannosauridae]] – jednak Matthew i Brown spostrzegli jego odmienność od innych przedstawicieli tej rodziny i ustanowili dla dromeozaura nową podrodzinę Dromaeosaurinae. Późniejsi autorzy zwykle zgadzali się z taką klasyfikacją albo uznawali dromeozaura za celurozaura z rodziny Compsognathidae (lub jej odpowiednika), choć Nopcsa zaklasyfikował ten rodzaj do Megalosaurinae, a Colbert i Russell (1969) uważali, że deinonychozaury są grupą odrębną zarówno od [[Carnosauria|karnozaurów]], jak i celurozaurów. Dopiero opisanie [[Deinonychus|deinonycha]] przez [[John Ostrom|Johna Ostroma]] w 1969 roku doprowadziło do przedefiniowania pozycji systematycznej dromeozaura i włączenia go do jednej grupy z deinonychem i [[Velociraptor|welociraptorem]] – kredowymi zwinnymi i szybkimi dinozaurami drapieżnymi charakteryzującymi się sierpowatymi pazurami na drugim palcu stopy, blisko spokrewnionymi z ptakami.
+Początkowo ''Dromaeosaurus'' został zaklasyfikowany przez [[William Diller Matthew|Williama Dillera Matthew]] i [[Barnum Brown|Barnuma Browna]] do rodziny Deinodontidae – obecnie będącej synonimem [[Tyrannosauridae]] – jednak spostrzegli oni odmienność dromeozaura od innych przedstawicieli tej rodziny, ustanowili więc dla niego nową podrodzinę - Dromaeosaurinae. Późniejsi autorzy zwykle zgadzali się z taką klasyfikacją albo uznawali dromeozaura za [[celurozaur]]a z rodziny Compsognathidae (lub jej odpowiednika), choć [[Franz Nopcsa|Nopcsa]] zaklasyfikował ten rodzaj do [[Megalosaurinae]], a Colbert i Russell (1969) uważali, że deinonychozaury są grupą odrębną zarówno od [[Carnosauria|karnozaurów]], jak i celurozaurów. Dopiero opisanie [[Deinonychus|deinonycha]] przez [[John Ostrom|Johna Ostroma]] w 1969 roku doprowadziło do przedefiniowania pozycji systematycznej dromeozaura i włączenia go do jednej grupy wraz z deinonychem i [[Velociraptor|welociraptorem]] – zwinnymi i szybkimi dinozaurami drapieżnymi z kredy, charakteryzującymi się sierpowatymi pazurami na drugim palcu stopy, blisko spokrewnionymi z ptakami.
 Dokładna pozycja filogenetyczna dromeozaura wewnątrz Dromaeosauridae nie została ustalona. Np. w analizie przeprowadzonej przez Curriego i Varricchio (2004) był on najbardziej [[bazalny takson|bazalnym]] z uwzględnionych dromeozaurydów. Według Sentera i in. (2004) ''Dromaeosaurus'' zajmuje bardziej zaawansowaną pozycję – jest przedstawicielem dość licznej w gatunki grupy Dromaeosaurinae spośród których jego najbliższym krewnym jest ''[[Utahraptor|Utahraptor ostrommaysorum]]''. Również analiza Turnera i in. (2012) potwierdziła ich bliskie pokrewieństwo. Oprócz nich do Dromaeosaurinae należały również ''[[Atrociraptor]]'' i ''[[Achillobator]]'', choć kwestia dokładnych pokrewieństw pomiędzy tymi taksonami pozostała nierozwiązana (dokładny przegląd hipotez dotyczących filogenezy Dromaeosauridae znajduje się w artykułach o [[Dromaeosauridae#Kladogramy|Dromaeosauridae]] i [[Coelurosauria#Kladogramy|Coelurosauria]]).
 === Gatunki ===
-Jedynym gatunkiem zaliczanym obecnie do rodzaju ''Dromaeosaurus'' jest [[gatunek typowy]] – ''D. albertensis''. Hay (1930) przeniósł do ''Dromaeosaurus'' gatunki ''Laelaps cristatus'', ''L. explanatus'' i ''L. laevifrons'', opisane przez Cope'a z górnokredowych osadów formacji [[Judith River]] w Montanie. Matthew i Brown (1922) wstępnie włączyli ''[[Coelurus|"Coelurus" gracilis]]'', opisany przez Marsha z dolnej kredy Marylandu (jako ?''D. gracilis'') – wszystkie te szczątki są jednak zbyt niekompletne, by można je było przypisać do ''Dromaeosaurus'' (Colbert i Russell 1969). [[Gregory Paul]] (1988) zaproponował, że ''[[Adasaurus|Adasaurus mongoliensis]]'' i ''D. albertensis'' powinny być klasyfikowane w tym samym rodzaju, jednak również ta propozycja nie przyjęła się wśród paleontologów.
+Jedynym gatunkiem zaliczanym obecnie do rodzaju ''Dromaeosaurus'' jest [[gatunek typowy]] – ''D. albertensis''. [[Oliver Hay|Hay]] (1930) przeniósł do ''Dromaeosaurus'' gatunki ''Laelaps cristatus'', ''L. explanatus'' i ''L. laevifrons'', opisane przez Cope'a z górnokredowych osadów formacji [[Judith River]] w Montanie. Matthew i Brown (1922) wstępnie włączyli ''[[Coelurus|"Coelurus" gracilis]]'', opisany przez Marsha z dolnej kredy Marylandu (jako ?''D. gracilis'') – wszystkie te szczątki są jednak zbyt niekompletne, by można je było przypisać do ''Dromaeosaurus'' (Colbert i Russell 1969). [[Gregory Paul]] (1988) zaproponował, że ''[[Adasaurus|Adasaurus mongoliensis]]'' i ''D. albertensis'' powinny być klasyfikowane w tym samym rodzaju, jednak również ta propozycja nie przyjęła się wśród paleontologów.
 == Paleobiologia ==
 [[Plik:Dromaeosaurus_pair_NHM.jpg|thumb|Dwa szkielety dromeozaurów]]
-Dromeozaury były niewielkimi dinozaurami drapieżnymi – od momentu opublikowania pracy Ostroma (1969) uważano przeważnie, że przedstawiciele tej grupy polowali stadnie, co zapewne umożliwiałoby im polowanie na znacznie większe zwierzęta, jednak w 2007 roku paleontolodzy Brian Roach i Daniel Brinkman zakwestionowali tę koncepcję. Przeciwko niej w przypadku dromeozaura świadczy również fakt, że do tej pory znaleziono tylko jeden okaz należący z pewnością do tego rodzaju, co sugeruje, że w swoim ekosystemie był zwierzęciem rzadszym niż inne małe teropody (Currie 1995).
+Dromeozaury były niewielkimi dinozaurami drapieżnymi – od momentu opublikowania pracy Ostroma (1969) uważano przeważnie, że przedstawiciele tej grupy polowali stadnie, co zapewne umożliwiałoby im łowić znacznie większe zwierzęta. Jednak w 2007 roku paleontolodzy Brian Roach i Daniel Brinkman zakwestionowali tę koncepcję. W przypadku dromeozaura, przeciwko tej teorii świadczy również fakt, że do tej pory znaleziono tylko jeden okaz należący z pewnością do tego rodzaju, co sugeruje, że w swoim ekosystemie był zwierzęciem rzadszym niż inne małe teropody (Currie 1995).
 ''Dromaeosaurus'' różnił od wielu innych dromeozaurydów krótszą [[czaszka|czaszką]] i bardziej masywnymi zębami. Budowa żuchwy sugeruje, że dromeozaurydy mogły wykonywać ukąszenia rozcinające ciało ofiary, podobnie jak współczesne warany z Komodo. Ponadto mięśnie odpowiadające za zaciskanie szczęk były prawdopodobnie bardzo dobrze rozwinięte, co świadczy o mocnym zgryzie dromeozaurów – badania Therriena, Hendersona i Ruffa (2005) wykazały, że ''Dromaeosaurus'' mógł zaciskać szczęki z siłą większą niż będący podobnej wielkości ''[[Velociraptor]]'' czy niemal dwukrotnie większy ''Deinonychus''. Sugeruje to, że podczas polowania dromeozaur wykorzystywał szczęki w większym stopniu niż przedstawiciele [[Velociraptorinae]]. Prawdopodobnie nie używał szczęk do przytrzymywania ofiary, lecz do wykonywania silnych, rozcinających ukąszeń. Podobną koncepcję przedstawił już Paul (1988), który sugerował też, że zakrzywiony szpon na stopie mógł być raczej bronią defensywną.
@@ Linia 86: / Linia 91: @@
 == Historia odkryć ==
 [[Plik:Dromaeosaurus skeleton.JPG|thumb|Szkielet dromeozaura]]
-Pierwszy znany szkielet dromeozaura został odkryty w 1914 przez Barnuma Browna podczas wyprawy na tereny grupy Judith River przeprowadzonej na zlecenie Amerykańskiego Muzeum Historii Naturalnej. Odkrycia dokonano w Albercie w Kanadzie, na terenie obecnego Prowincjonalnego Parku Dinozaurów, na południowym brzegu rzeki Red Deer, niedaleko Stevevill (obecnie osady formacji [[Oldman]]). Szkielet ten, desygnowany na [[holotyp]] (AMNH FARB 5356), obejmuje niekompletną czaszkę długości 24 cm, żuchwę, kości gnykowe, kilka kości stóp oraz kość I lewego śródręcza. Później do ''D. albertensis'' przypisano również kość czołową z osadów grupy Judith River (Sues 1978), liczne zęby z tej samej grupy (Currie i in. 1990) oraz niekompletną kość zębową (Currie 1987). Materiał ten trudno jednak bezspornie przypisać do tego gatunku. Do ''D. albertensis'' przypisywano również inne elementy – później uznane za należące do ''Saurornitholestes langstoni'' (Currie 1995).
+Pierwszy znany szkielet dromeozaura został odkryty w 1914 przez Barnuma Browna podczas wyprawy na tereny grupy Judith River, przeprowadzonej na zlecenie Amerykańskiego Muzeum Historii Naturalnej. Odkrycia dokonano w prowincji Alberta w Kanadzie, na terenie obecnego Prowincjonalnego Parku Dinozaurów, na południowym brzegu rzeki Red Deer, niedaleko Stevevill (obecnie osady formacji [[Oldman]]). Szkielet ten, desygnowany na [[holotyp]] (AMNH FARB 5356), obejmuje niekompletną czaszkę długości 24 cm, żuchwę, kości gnykowe, kilka kości stóp oraz kość I lewego śródręcza. Później do ''D. albertensis'' przypisano również kość czołową z osadów grupy Judith River (Sues 1978), liczne zęby z tej samej grupy (Currie i in. 1990) oraz niekompletną kość zębową (Currie 1987). Materiał ten trudno jednak bezspornie przypisać do tego gatunku. Do ''D. albertensis'' przypisywano również inne elementy – później uznane za należące do ''Saurornitholestes langstoni'' (Currie 1995).
 Nazwa ''Dromaeosaurus albertensis'' nadana przez Matthew i Browna pochodzi od greckich słów δρομευς/''dromeus'' i σαυρος/''sauros'' i oznacza „biegający jaszczur” oraz odnosi się do miejsca znalezienia holotypu – kanadyjskiej prowincji Alberta.
@@ Linia 99: / Linia 104: @@
 |-
 | ''D. gracilis''
-| ({{Kpt|[[Othniel Marsh|Marsh]]}}, 1888) {{Kpt|Matthew}} i {{Kpt|Brown}}, 1922
+| ({{Kpt|[[Othniel Marsh|Marsh]]}}, [[1888]]) {{Kpt|Matthew}} i {{Kpt|Brown}}, 1922
 | ''[[nomen dubium]]'', = ''[[Coelurus#C._gracilis|"Coelurus" gracilis]]''
 |-
 | ''D. cristatus''
-| ({{Kpt|[[Edward Cope|Cope]]}}, 1876) {{Kpt|Hay}}, 1930
+| ({{Kpt|[[Edward Cope|Cope]]}}, [[1876]]) {{Kpt|[[Oliver Hay|Hay]]}}, [[1930]]
 | ''[[nomen dubium]]'', = ''[[Dryptosaurus#D._cristatus|"Dryptosaurus" cristatus]]''
 |-

@@ Linia 100: / Linia 100: @@
 | ''D. gracilis''
 | ({{Kpt|[[Othniel Marsh|Marsh]]}}, 1888) {{Kpt|Matthew}} i {{Kpt|Brown}}, 1922
-| ''[[nomen dubium]]'', = ''[[Coelurus|Coelurus gracilis]]''
+| ''[[nomen dubium]]'', = ''[[Coelurus#C._gracilis|"Coelurus" gracilis]]''
 |-
 | ''D. cristatus''
 | ({{Kpt|[[Edward Cope|Cope]]}}, 1876) {{Kpt|Hay}}, 1930
-| ''[[nomen dubium]]'', = ''[[Dryptosaurus|Dryptosaurus cristatus]]''
+| ''[[nomen dubium]]'', = ''[[Dryptosaurus#D._cristatus|"Dryptosaurus" cristatus]]''
 |-
 | ''D. explanatus''
 | ({{Kpt|Cope}}, 1876) {{Kpt|Hay}}, 1930
-| ''[[nomen dubium]]'', = ''[[Dryptosaurus|Dryptosaurus explanatus]]''
+| ''[[nomen dubium]]'', = ''[[Dryptosaurus#D._explanatus|"Dryptosaurus" explanatus]]''
 |-
 | ''D. laevifrons''
 | ({{Kpt|Cope}}, 1876) {{Kpt|Hay}}, 1930
-| ''[[nomen dubium]]'', = ''[[Dryptosaurus|Dryptosaurus laevifrons]]''
+| ''[[nomen dubium]]'', = ''[[Dryptosaurus#D._laevifrons|"Dryptosaurus" laevifrons]]''
 |}