Duonychus - Historia wersji

Paweł: /* Systematyka */

2026-03-21T22:29:54Z

‎Systematyka

Paweł: /* Systematyka */

2025-07-14T11:01:34Z

‎Systematyka

Kamil Kamiński o 20:49, 28 mar 2025

2025-03-28T20:49:14Z

Paweł: Utworzono nową stronę "{{DISPLAYTITLE:''Duonychus''}} {{Opis |Autor = Stanisław Kopeć, Paweł Konarzewski |Korekta = |nazwa = ''D..."

2025-03-28T19:27:16Z

Utworzono nową stronę "{{DISPLAYTITLE:''Duonychus''}} {{Opis |Autor = Stanisław Kopeć, Paweł Konarzewski |Korekta = |nazwa = ''D..."

Nowa strona

{{DISPLAYTITLE:''Duonychus''}}
{{Opis
|Autor = [[Stanisław Kopeć]], [[Paweł Konarzewski]]
|Korekta =
|nazwa = ''Duonychus'' (duonych)
|długość = ok. 3,5 m
|wysokość =
|masa = ok. 260 kg
|dieta = roślinożerny/wszystkożerny
|miejsce = [[Mongolia]] - Ajmak południowogobijski
([[formacja]] [[Bayanshiree]])
|czas = {{Występowanie|95.9|89.6}}
ok. 95,9-89,6 [[Ma]] 
[[późna kreda]] ([[cenoman]] - [[koniak]])
|systematyka =
[[Dinosauria]]

[[Saurischia]]

[[Theropoda]]

[[Tetanurae]]

[[Coelurosauria]]

[[Therizinosauria]]

[[Therizinosauroidea]]

[[Therizinosauridae]]
|PorównanieGrupa =
|PorównanieDługość =
|grafika = Duonychus tsogtbaatari.png
|podpis = Rekonstrukcja duonycha. Autor: Ddinodan [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Duonychus_tsogtbaatari.png]
|mapa =
<display_points type="terrain" zoom=4>
43.27° N, 107.27° E~ miejsce odnalezienia holotypu ''Duonychus''
</display_points>
}}
==Wstęp==
''Duonychus'' to czwarty [[Therizinosauridae|terizinozauryd]] odnaleziony w skałach [[późna kreda|późnokredowej]] [[formacja|formacji]] [[Bayanshiree]] znajdującej się w Mongolii. Teropod ten jest niezwykły ze względu na budowę dłoni, która miała jedynie dwa palce.

==Etymologia==
Nazwa rodzajowa składa się z dwóch greckich słów: ''duo'' (dwa - w odniesieniu do obecności jedynie dwóch palców u dłoni tego teropoda) oraz ''onyx'' (pazur). Epitet gatunkowy honoruje Khishigjava Tsogtbaatara, paleontologa i byłego dyrektora Instytutu Paleontologii Mongolskiej Akademii Nauk w Ułan Bator.

==Materiał kopalny==
[[Plik:Duonychus skeletal.jpg|thumb|Rekonstrukcja szkieletu oraz odnalezione kości duonycha. Źródło: [[Kobayashi]] i in., 2025 [https://www.cell.com/iscience/fulltext/S2589-0042(25)00401-8].]]
[[Holotyp]] (MPC-D 100/85) to częściowy szkielet pozaczaszkowy zawierający sześć [[artykułowany|artykułowanych]] kręgów grzbietowych, sześć kręgów krzyżowych wraz z żebrami, przedni kręg ogonowy, kilka żeber grzbietowych, częściową lewą łopatką, kość kruczą, obie kości ramienne, łokciowe, promieniowe, nadgarstkowe oraz śródręcza, lewą i prawą dłoń (jeden z pazurów zachował keratynową warstwę), prawą kość biodrową, obie kości łonowe oraz bliższy (proksymalny) koniec lewej kości kulszowej. Szkielet należący do niedorosłego został odnaleziony w 2012 roku podczas budowy wodociągu w okolicach miasta Khanbogd. Obecnie okaz jest przechowywany w Mongolskiej Akademii Nauk w Ułan Bator.

==Budowa i paleobiologia==
[[Plik:Duonychus tsogtbaatari in 2019 02.jpg|thumb|Kości kończyn duonycha. Fot. ノボホショコロトソ [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Duonychus_tsogtbaatari_in_2019_02.jpg]]]
''Duonychus'' był średniej wielkości [[Therizinosauridae|terizinozaurydem]] bardzo zbliżonym do ''[[Erlikosaurus]]''. Kręgi grzbietowe miały wysokie wyrostki kolczyste. Żebra grzbietowe były pneumatyczne. Jednak najbardziej charakterystyczną cechę ''Duonychus'' stanowiły dwupalczaste łapy. Pazury na dłoniach były długie i zagięte, podobnie jak u innych [[Therizinosauridae|terizinozaurydów]]. Dodatkowo na jednym ze szponów zachowała się keratynowa powłoka. Jej krzywizna wynosiła ok. 120° i była większa niż krzywizna samego pazura. Sugeruje to, że keratyna zwiększała całkowitą długość pazura o ponad 40%.

Zakres ruchów łokcia i palców omawianego dinozaura znacznie różnił się od innych znanych [[Therizinosauria|terizinozaurów]] i był podobny jak u ''[[Tyrannosaurus]]'' oraz ''[[Oksoko]]''. Pazur duonycha mógł się zginać prawie prostopadle do poprzedzającego paliczka. Taki ruch pazura nie występował u żadnych innych [[Therizinosauria|terizinozaurów]] oraz innych dwupalczastych teropodów. Mimo, iż duonych miał jedynie dwa palce, to mógł nimi sprawnie chwytać gałęzie drzew z liśćmi oraz rośliny o średnicy do 10 cm, które stanowiły posiłek dla tego dinozaura.

==Systematyka==
[[Plik:Duonychus tsogtbaatari in 2019 01.jpg|thumb|Kręgi krzyżowe oraz miednica duonycha. Fot. ノボホショコロトソ [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Duonychus_tsogtbaatari_in_2019_02.jpg]]]
Według analizy filogenetycznej przeprowadzonej przez [[Kobayashi|Kobayishiego]] i in. (2025) duonych jest zaawansowanym [[Therizinosauridae|terizinozaurydem]] bardziej zaawansowanym od form jak ''[[Nothronychus]]'' czy pozostałych kuzynów z [[Bayanshiree]], lecz bardziej prymitywny od ''[[Suzhousaurus]]'', ''[[Therizinosaurus]]'', ''[[Paralitherizinosaurus]]'' oraz nienazwanego [[rodzaj]]u z ''[[Bissekty]]''.

[[Andrea Cau]] (online) porównał ze sobą dotychczas opisane [[Therizinosauridae|terizinozaurydy]] (''[[Segnosaurus]]'', ''[[Erlikosaurus]]'', ''[[Enigmosaurus]]'' oraz ''Duonychus'') z [[formacja|formacji]] [[Bayanshiree]]. Badacz uważa, że różnice pomiędzy ''Duonychus'', ''[[Erlikosaurus]]'' oraz ''[[Segnosaurus]]'' mogą być wynikiem uszkodzeń podczas fosylizacji lub różnic ontogenetycznych. Włoski naukowiec podejrzewa, że omawiany dinozaur oraz [[Erlikosaurus|erlikozaur]] są tym samym zwierzęciem, zaś obydwa wspomniane to [[synonim]]y [[Segnosaurus|segnozaura]]. Jeśli te przypuszczenia są prawdziwe to liczba gatunków [[Therizinosauria|terizinozaurów]] z [[formacja|formacji]] [[Bayanshiree]] byłaby zawyżona.

==Spis gatunków==
{| class="wikitable"
| {{V|''Duonychus''}}
| {{Kpt|[[Kobayashi]], [[Zelenitsky]], Fiorillo}} i {{Kpt|Chinzorig}}, [[2025]]
|-
| {{V|''D. tsogtbaatari''}}
| {{Kpt|[[Kobayashi]], [[Zelenitsky]], Fiorillo}} i {{Kpt|Chinzorig}}, [[2025]]
|}

==Bibliografia==

Cau, A. (2025 online). "''Duonychus'': un nuovo ''Erlikosaurus'', un giovane ''Segnosaurus''... o entrambi?". TheropodaBlog [https://theropoda.blogspot.com/2025/03/duonychus-un-nuovo-erlikosaurus-un.html?fbclid=IwY2xjawJTMP9leHRuA2FlbQIxMQABHS0ZpIWBPYib68kqm4t06pTCMeq5LxBroEvFnTDelrwwbh7n0M1XFebgbQ_aem_LuUNbY3Ci3ddNXv42ktpDQ&m=1]

Kobayashi, Y., Zelenitsky, D. K., Fiorillo, A. R., & Chinzorig, T. (2025). "Didactyl therizinosaur with a preserved keratinous claw from the Late Cretaceous of Mongolia". iScience. [https://www.cell.com/iscience/fulltext/S2589-0042(25)00401-8]
<references/>

[[Kategoria:Dinosauria]]
[[Kategoria:Saurischia]]
[[Kategoria:Theropoda]]
[[Kategoria:Tetanurae]]
[[Kategoria:Coelurosauria]]
[[Kategoria:Therizinosauria]]
[[Kategoria:Azja]]
[[Kategoria:Mongolia]]
[[Kategoria:Mezozoik]]
[[Kategoria:Kreda]]
[[Kategoria:Cenoman]]
[[Kategoria:Turon]]
[[Kategoria:Koniak]]

@@ Linia 55: / Linia 55: @@
 ==Systematyka==
-[[Plik:Duonychus tsogtbaatari in 2019 01.jpg|thumb|Kręgi krzyżowe oraz miednica duonycha. Fot. ノボホショコロトソ [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Duonychus_tsogtbaatari_in_2019_02.jpg]]]
+[[Plik:Duonychus tsogtbaatari in 2019 01.jpg|thumb|Kręgi krzyżowe oraz miednica duonycha. Fot. ノボホショコロトソ [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Duonychus_tsogtbaatari_in_2019_01.jpg]]]
 Według analizy filogenetycznej przeprowadzonej przez [[Kobayashi|Kobayishiego]] i in. (2025) duonych jest [[Therizinosauridae|terizinozaurydem]] bardziej zaawansowanym od form takich jak ''[[Nothronychus]]'' czy pozostałych kuzynów z [[Bayanshiree]], lecz bardziej prymitywny od ''[[Suzhousaurus]]'', ''[[Therizinosaurus]]'', ''[[Paralitherizinosaurus]]'' oraz nienazwanego [[rodzaj]]u z [[Bissekty]].

@@ Linia 46: / Linia 46: @@
 ==Materiał kopalny==
 [[Plik:Duonychus skeletal.jpg|thumb|Rekonstrukcja szkieletu oraz odnalezione kości duonycha. Źródło: [[Kobayashi]] i in., 2025 [https://www.cell.com/iscience/fulltext/S2589-0042(25)00401-8].]]
-[[Holotyp]] (MPC-D 100/85) to częściowy szkielet pozaczaszkowy zawierający sześć [[artykułowany|artykułowanych]] kręgów grzbietowych, sześć kręgów krzyżowych wraz z żebrami, przedni kręg ogonowy, kilka żeber grzbietowych, częściową lewą łopatką, kość kruczą, obie kości ramienne, łokciowe, promieniowe, nadgarstkowe oraz śródręcza, lewą i prawą dłoń (jeden z  pazurów zachował keratynową warstwę), prawą kość biodrową, obie kości łonowe oraz bliższy (proksymalny) koniec lewej kości kulszowej. Szkielet należący do niedorosłego został odnaleziony w 2012 roku podczas budowy wodociągu w okolicach miasta Khanbogd. Obecnie okaz jest przechowywany w Mongolskiej Akademii Nauk w Ułan Bator.
+[[Holotyp]] (MPC-D 100/85) to częściowy szkielet pozaczaszkowy zawierający sześć [[artykułowany|artykułowanych]] kręgów grzbietowych, sześć kręgów krzyżowych wraz z żebrami, przedni kręg ogonowy, kilka żeber grzbietowych, częściową lewą łopatką, kość kruczą, obie kości ramienne, łokciowe, promieniowe, nadgarstkowe oraz śródręcza, lewą i prawą dłoń (jeden z  pazurów zachował keratynową warstwę), prawą kość biodrową, obie kości łonowe oraz bliższy (proksymalny) koniec lewej kości kulszowej. Szkielet należący do niedorosłego osobnika został odnaleziony w 2012 roku podczas budowy wodociągu w okolicach miasta Khanbogd. Obecnie okaz jest przechowywany w Mongolskiej Akademii Nauk w Ułan Bator.
 ==Budowa i paleobiologia==
@@ Linia 56: / Linia 56: @@
 ==Systematyka==
 [[Plik:Duonychus tsogtbaatari in 2019 01.jpg|thumb|Kręgi krzyżowe oraz miednica duonycha. Fot. ノボホショコロトソ [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Duonychus_tsogtbaatari_in_2019_02.jpg]]]
-Według analizy filogenetycznej przeprowadzonej przez [[Kobayashi|Kobayishiego]] i in. (2025) duonych jest zaawansowanym [[Therizinosauridae|terizinozaurydem]] bardziej zaawansowanym od form jak ''[[Nothronychus]]'' czy pozostałych kuzynów z [[Bayanshiree]], lecz bardziej prymitywny od ''[[Suzhousaurus]]'', ''[[Therizinosaurus]]'', ''[[Paralitherizinosaurus]]'' oraz nienazwanego [[rodzaj]]u z ''[[Bissekty]]''.
+Według analizy filogenetycznej przeprowadzonej przez [[Kobayashi|Kobayishiego]] i in. (2025) duonych jest [[Therizinosauridae|terizinozaurydem]] bardziej zaawansowanym od form takich jak ''[[Nothronychus]]'' czy pozostałych kuzynów z [[Bayanshiree]], lecz bardziej prymitywny od ''[[Suzhousaurus]]'', ''[[Therizinosaurus]]'', ''[[Paralitherizinosaurus]]'' oraz nienazwanego [[rodzaj]]u z ''[[Bissekty]]''.
 [[Andrea Cau]] (online) porównał ze sobą dotychczas opisane [[Therizinosauridae|terizinozaurydy]] (''[[Segnosaurus]]'', ''[[Erlikosaurus]]'', ''[[Enigmosaurus]]'' oraz ''Duonychus'') z [[formacja|formacji]] [[Bayanshiree]].  Badacz uważa, że różnice pomiędzy ''Duonychus'', ''[[Erlikosaurus]]'' oraz ''[[Segnosaurus]]'' mogą być wynikiem uszkodzeń podczas fosylizacji lub różnic ontogenetycznych. Włoski naukowiec podejrzewa, że omawiany dinozaur oraz [[Erlikosaurus|erlikozaur]] są tym samym zwierzęciem, zaś obydwa wspomniane to [[synonim]]y [[Segnosaurus|segnozaura]]. Jeśli te przypuszczenia są prawdziwe to   liczba gatunków [[Therizinosauria|terizinozaurów]] z  [[formacja|formacji]] [[Bayanshiree]] byłaby zawyżona.