Fruitadens - Historia wersji

Kamil Kamiński: /* Spis gatunków */

2019-05-22T20:33:07Z

‎Spis gatunków

Kamil Kamiński o 18:07, 22 maj 2019

2019-05-22T18:07:07Z

Kamil Kamiński: Utworzono nową stronę "{{DISPLAYTITLE:''Fruitadens''}} {{Opis |Autor = Kamil Kamiński |Korekta = |nazwa = ''Fruitadens'' (fruitadens)..."

2019-05-22T18:06:09Z

Utworzono nową stronę "{{DISPLAYTITLE:''Fruitadens''}} {{Opis |Autor = Kamil Kamiński |Korekta = |nazwa = ''Fruitadens'' (fruitadens)..."

Nowa strona

{{DISPLAYTITLE:''Fruitadens''}}
{{Opis
|Autor = [[Kamil Kamiński]]
|Korekta =
|nazwa = ''Fruitadens'' (fruitadens)
|długość = 07-0,8 m
|wysokość =
|masa =.0,5-0,8 kg
|dieta = roślinożerny / wszystkożerny
|miejsce = [[USA]]
Kolorado ([[formacja]] [[Morrison]], ogniwo Brushy Bazin)
|czas = {{Występowanie|151|149}}
ok. 150 [[Ma]] 
późna [[jura]] (wczesny [[tyton]])
|systematyka =
[[Dinosauria]]

[[Ornithischia]]

[[Heterodontosauridae]]
|grafika = Fruitadens.jpg
|podpis = Rekonstrukcja. Autor: Smokeybjb.
|PorównanieGrupa =
|PorównanieDługość =
|mapa =
}}

==Wstęp==
''Fruitadens'' to rodzaj małego dinozaura ptasiomiednicznego z rodziny [[Heterodontosauridae]]. Żył on w [[późna jura|późnej jurze]] na terenie dzisiejszych Stanów Zjednoczonych. Był to jeden z ostatnich przedstawicieli swojej rodziny. Jego szczątki pochodzą z osadów słynnej formacji [[Morrison]].

==Etymologia==
Nazwa ''Fruitadens'' pochodzi od miasta Fruita, w pobliżu którego znaleziono jego szczątki oraz łacińskiego ''dens'' („ząb”). Epitet gatunkowy ''haagarorum'' honoruje rodzinę Haaga za jej wsparcie dla Muzeum Historii Naturalnej w Los Angeles.

==Materiał kopalny==
[[Holotyp]] (LACM 115747) to niekompletne kości szczękowe i zębowe, kręgi oraz kilka fragmentarycznych kości tylnych kończyn. Szczątki należały do osobnika niemal w pełni wyrośniętego.

Materiał przypisany to kości pięciu dalszych okazów: LACM 115727 – fragmentaryczne kręgi i kości tylnych kończyn, LACM 120478 – szczątki młodego osobnika, obejmujące k. ramienną i kilka k. tylnych kończyn, LACM 128258 – niekompletna czaszka i kilka kręgów młodego okazu, LACM 120602 (kręg ogonowy i elementy stopy), LACM 128303 (słabo zachowana przednia część żuchwy) (Butler i in., 2010, 2012).
[[Plik: Fruitadens_NT.jpg|300px|thumb|right|Rekonstrukcja. Autor: Nobu Tamura [http://spinops.blogspot.com/].]]

==Historia taksonu==
Szczątki ''Fruitadens'' zebrano w latach 70. i na początku lat 80. na obszarze słynnej formacji skalnej Morrison w Kolorado. Opisano je dopiero w 2010 r. przez Butlera i współpracowników. W 2012 r. opisano kolejne okazy oraz przeprowadzono dokładniejsze badania materiału czaszkowego. W tym samym roku [[Paul Sereno]] opublikował ważną i obszerną pracę, poświęconą heterodontozaurydom.

==Budowa i paleobiologia==
[[Plik: Fruitadens.tif|300px|thumb|right|Kości kończyn tylnych. Źródło: Butler i in., 2010. [https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0031556].]]
''Fruitadens'' był małym, lekko zbudowanym, dwunożnym zwierzęciem. Ogólnymi proporcjami ciała przypominał większego i bardziej znanego ''[[Heterodontosaurus]]''. Jak na dinozaura ptasiomiednicznego, czaszka była prawdopodobnie stosunkowo krótka i wysoka (choć znane są jedynie jej fragmenty). Charakterystyczną cechą fruitadensa były trzy małe zęby o trójkątnych koronach w kości przedszczękowej. Podobnie wyglądały zęby w kościach szczękowych. W przeciwieństwie do innych heterodontozaurydów, nie miał on wydłużonych, przypominających kły zębów w górnej szczęce. Dwa tego typu zęby występowały jedynie w żuchwie. Przed „kłami” znajdował się niewielki, kołkowaty ząb. Jest to cecha niespotykana u innych przedstawicieli [[Heterodontosauridae]]. Pozostałe zęby żuchwy były dość zróżnicowane pod względem rozmiarów i kształtu. Tomografia komputerowa wykazała, że stare zęby były zastępowane nowymi (Butler i in., 2010).

Kończyny przednie fruitadensa były stosunkowo krótkie w relacji do tylnych. Wskazuje to na dwunożność tego zwierzęcia. Dystalne (dolne) partie tylnych kończyn były wydłużone i smukłe, wskazując na zdolność do szybkiego biegu (Butler i in., 2010). Zapewne pomagało to w ucieczce przed drapieżnikami, których w środowisku fruitadensa nie brakowało (zob. [[Allosaurus#Paleoekologia]]). Niezwykle długi był ogon tego małego dinozaura.
[[Plik: Fruitadens_haagarorum.tif|300px|thumb|right|Kość szczękowa holotypu. Źródło: Butler i in., 2010. [https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0031556].]]

Wg Butlera i in. (2010, 2012) szczegóły uzębienia (takie jak brak wyraźnego zużycia i obecność kłów w żuchwie) wskazują, że ''Fruitadens'' był wszystkożercą, który oprócz roślin zjadał też owady i inne bezkręgowce. Jednak Sereno (2012) uznał, że wszystkie heterodontozaurydy były co najmniej w przeważającej części roślinożerne. Zob. szerzej w [[Heterodontosaurus#Dieta]]. W porównaniu ze starszymi geologicznie heterodontozaurydami, ''Fruitadens'' był przystosowany do szybkiego gryzienia przy dużym kącie rozwarcia szczęk, podczas gdy np. ''[[Heterodontosaurus]]'' gryzł mocniej przy niewielkim rozwarciu pyska. Brak wyraźnego zużycia zębów wskazuje, że fruitadens wykonywał jedynie proste ruchy szczękami typu góra-dół, o obróbka pokarmu polegała na jego przebijaniu i kruszeniu (ang. ''puncture-crushing'') (Butler i in., 2012).

==Spis gatunków==
{| class="wikitable"
| {{V|''Fruitadens''}}
| {{Kpt|[[Richard Butler|Butler]], [[Peter Galton|Galton]], [[Laura Porro|Porro]], [[Luis Chiappe|Chiappe]], [[Donald Henderson|Henderson]]}} i {{Kpt|[[Gregory Erickson|Erickson]]}}, [[2010]]
|-
| {{V|''F. ''haagarorum''}}
| {{Kpt|[[Richard Butler|Butler]], [[Peter Galton|Galton]], [[Laura Porro|Porro]], [[Luis Chiappe|Chiappe]], [[Donald Henderson|Henderson]]}} i {{Kpt|[[Gregory Erickson|Erickson]]}}, [[2010]]
|}

==Bibliografia==
Benson, R. B. J., Campione, N. E., Carrano, M. T., Mannion, P. D., Sullivan, C., Upchurch, P. & Evans, D. C. (2014) "Rates of Dinosaur Body Mass Evolution Indicate 170 Million Years of Sustained Ecological Innovation on the Avian Stem Lineage" PLoS Biology, 12(5), e1001853. [[doi:10.1371/journal.pbio.1001853]]

Butler, R.J., Galton, P.M., Porro, L.B., Chiappe, L.M., Henderson, D.M. & Erickson, G.M. (2010) "Lower limits of ornithischian dinosaur body size inferred from a new Upper Jurassic heterodontosaurid from North America" Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences, 277, 375–381. [[doi:10.1098/rspb.2009.1494]].

Butler, R.J., Porro, L.B., Galton, P.M., Chiappe, L.M. (2012). "Anatomy and Cranial Functional Morphology of the Small-Bodied Dinosaur Fruitadens haagarorum from the Upper Jurassic of the USA". PLoS ONE. 7 (4): e31556. [[doi:10.1371/journal.pone.0031556]].

Paul, G.S. (2010). "The Princeton Field Guide to Dinosaurs" wyd. Princeton University.

Sereno, P.C. (2012) "Taxonomy, morphology, masticatory function and phylogeny of heterodontosaurid dinosaurs" ZooKeys, 226, 1-225. [[doi:10.3897/zookeys.226.2840]]. 

[[Kategoria:Dinosauria]]
[[Kategoria:Ornithischia]]
[[Kategoria:Heterodontosauridae]]
[[Kategoria:Ameryka Północna]]
[[Kategoria:USA]]
[[Kategoria:Mezozoik]]
[[Kategoria:Jura]]
[[Kategoria:Tyton]]

@@ Linia 55: / Linia 55: @@
 | {{Kpt|[[Richard Butler|Butler]], [[Peter Galton|Galton]], [[Laura Porro|Porro]], [[Luis Chiappe|Chiappe]], [[Donald Henderson|Henderson]]}} i {{Kpt|[[Gregory Erickson|Erickson]]}}, [[2010]]
 |-
-| {{V|''F. ''haagarorum''}}
+| {{V|''F. haagarorum''}}
 | {{Kpt|[[Richard Butler|Butler]], [[Peter Galton|Galton]], [[Laura Porro|Porro]], [[Luis Chiappe|Chiappe]], [[Donald Henderson|Henderson]]}} i {{Kpt|[[Gregory Erickson|Erickson]]}}, [[2010]]
 |}

@@ Linia 6: / Linia 6: @@
   |długość                = 07-0,8 m
   |wysokość               =
-  |masa                   =.0,5-0,8 kg
+  |masa                   = 0,5-0,8 kg
   |dieta                  = roślinożerny / wszystkożerny
   |miejsce                = [[USA]]
@@ Linia 42: / Linia 42: @@
 ==Budowa i paleobiologia==
-[[Plik: Fruitadens.tif|300px|thumb|right|Kości kończyn tylnych. Źródło: Butler i in., 2010. [https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0031556].]]
+[[Plik: Fruitadens.tif|300px|thumb|right|Kości kończyn tylnych. Źródło: Butler i in., 2012. [https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0031556].]]
 ''Fruitadens'' był małym, lekko zbudowanym, dwunożnym zwierzęciem. Ogólnymi proporcjami ciała przypominał większego i bardziej znanego ''[[Heterodontosaurus]]''. Jak na dinozaura ptasiomiednicznego, czaszka była prawdopodobnie stosunkowo krótka i wysoka (choć znane są jedynie jej fragmenty). Charakterystyczną cechą fruitadensa były trzy małe zęby o trójkątnych koronach w kości przedszczękowej. Podobnie wyglądały zęby w kościach szczękowych. W przeciwieństwie do innych heterodontozaurydów, nie miał on wydłużonych, przypominających kły zębów w górnej szczęce. Dwa tego typu zęby występowały jedynie w żuchwie. Przed „kłami” znajdował się niewielki, kołkowaty ząb. Jest to cecha niespotykana u innych przedstawicieli [[Heterodontosauridae]]. Pozostałe zęby żuchwy były dość zróżnicowane pod względem rozmiarów i kształtu. Tomografia komputerowa wykazała, że stare zęby były zastępowane nowymi (Butler i in., 2010).
 Kończyny przednie fruitadensa były stosunkowo krótkie w relacji do tylnych. Wskazuje to na dwunożność tego zwierzęcia. Dystalne (dolne) partie tylnych kończyn były wydłużone i smukłe, wskazując na zdolność do szybkiego biegu (Butler i in., 2010). Zapewne pomagało to w ucieczce przed drapieżnikami, których w środowisku fruitadensa nie brakowało (zob. [[Allosaurus#Paleoekologia]]). Niezwykle długi był ogon tego małego dinozaura.
-[[Plik: Fruitadens_haagarorum.tif|300px|thumb|right|Kość szczękowa holotypu. Źródło: Butler i in., 2010. [https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0031556].]]
+[[Plik: Fruitadens_haagarorum.tif|300px|thumb|right|Kość szczękowa holotypu. Źródło: Butler i in., 2012. [https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0031556].]]
 Wg Butlera i in. (2010, 2012) szczegóły uzębienia (takie jak brak wyraźnego zużycia i obecność kłów w żuchwie) wskazują, że ''Fruitadens'' był wszystkożercą, który oprócz roślin zjadał też owady i inne bezkręgowce. Jednak Sereno (2012) uznał, że wszystkie heterodontozaurydy były co najmniej w przeważającej części roślinożerne. Zob. szerzej w [[Heterodontosaurus#Dieta]]. W porównaniu ze starszymi geologicznie heterodontozaurydami, ''Fruitadens'' był przystosowany do szybkiego gryzienia przy dużym kącie rozwarcia szczęk, podczas gdy np. ''[[Heterodontosaurus]]'' gryzł mocniej przy niewielkim rozwarciu pyska. Brak wyraźnego zużycia zębów wskazuje, że fruitadens wykonywał jedynie proste ruchy szczękami typu góra-dół, o obróbka pokarmu polegała na jego przebijaniu i kruszeniu (ang. ''puncture-crushing'') (Butler i in., 2012).