Gastonia - Historia wersji

Taurovenator o 21:19, 19 paź 2023

2023-10-19T21:19:57Z

Mateusz: aktualizacja

2017-05-08T09:10:32Z

aktualizacja

Nazuul: /* Materiał kopalny i rozmiary */ jak w innych

2017-03-31T15:20:15Z

‎Materiał kopalny i rozmiary: jak w innych

Mateusz o 09:47, 9 lis 2016

2016-11-09T09:47:22Z

Mateusz o 16:30, 8 lis 2016

2016-11-08T16:30:07Z

Kamil Kamiński: /* Systematyka */

2016-11-08T15:40:16Z

‎Systematyka

Kamil Kamiński: /* Obrona przed drapieżnikami */ literówka

2016-11-08T15:38:57Z

‎Obrona przed drapieżnikami: literówka

Kamil Kamiński: /* Obrona przed drapieżnikami */

2016-11-08T15:37:28Z

‎Obrona przed drapieżnikami

Kamil Kamiński: /* Budowa */ literówka

2016-11-08T15:36:08Z

‎Budowa: literówka

Mateusz: Poprawa i aktualizacja

2016-11-08T11:18:51Z

Poprawa i aktualizacja

Podgląd zmian

@@ Linia 55: / Linia 55: @@
 | colspan=2 |
 <display_points type="terrain" zoom=6>
-.9° N, 109.6° W|stanowisko Lorrii
+.9° N, 109.6° W~stanowisko Lorrii
-.8° N, 109.6° W|łom Roberta Gastona
+.8° N, 109.6° W~łom Roberta Gastona
-.7° N, 109.7° W|łom Dalton Wells
+.7° N, 109.7° W~łom Dalton Wells
 </display_points>
 |}

@@ Linia 35: / Linia 35: @@
 | 124-113 [[Ma]]
-<small>[[wczesna kreda]] ([[barrem]] - [[apt]])</small>
+<small>[[wczesna kreda]] ([[apt]])</small>
 |-
 ! '''Systematyka'''
@@ Linia 87: / Linia 87: @@
 === Dalton Wells ===
-To stanowisko dostarczyło tysiące kości różnych zwierząt, głównie dinozaurów. Występują tam cztery warstwy przepełnione kośćmi. Zawierają one szczątki pterozaura, krokodyla, żółwia i choristodera. Dinozaury były reprezentowane aż przez trzy różne zauropody (prymitywny przedstawiciel [[Macronaria]], [[Brachiosauridae|brachiozauryd]] [[Venenosaurus|wenenozaur]] i [[Camarasauridae|kamarazauryd]]). Pozostałymi roślinożercami były [[Iguanodontidae|iguanodontyd]] i gastonia. Razem z nimi pogrzebani byli ich prześladowcy: ''[[Utahraptor]]'' i [[Nedcolbertia|nedkolbertia]]. Niektóre kości mogą należeć do jakiegoś [[Ornithomimidae|ornitomimida]].
+To stanowisko dostarczyło tysiące kości różnych zwierząt, głównie dinozaurów. Występują tam cztery warstwy przepełnione kośćmi. Zawierają one szczątki pterozaura, krokodyla, żółwia i choristodera. Dinozaury były reprezentowane aż przez dwa różne zauropody [[Brachiosauridae|brachiozauryda]] ([[Venenosaurus|wenenozaura]] albo [[Cedarosaurus|cedarozaura]]) i [[Moabosaurus|moabozaura]]. Pozostałymi roślinożercami były [[Iguanodontidae|iguanodontyd]] i gastonia. Razem z nimi pogrzebani byli ich prześladowcy: ''[[Utahraptor]]'' i [[Nedcolbertia|nedkolbertia]]. Niektóre kości mogą należeć do jakiegoś [[Ornithomimidae|ornitomimida]].
 Skład, rozmieszczenie i skupiska elementów z pojedynczych osobników wskazują na śmiertelność części populacji jak i jeden przypadek masowego wymierania na tym terenie. Rzadkością są szczątki zwierząt wodnych zatem to miejsce musiało nie mieć stałych zbiorników wodnych. Dodatkowo było ono nawiedzane przez susze, które prawdopodobnie zabijały wiele zwierząt. Ich ciała gniły lub były pożerane przez padlinożerców. Następnie jakaś powódź wymyła mniejsze kości. Pozostałe leżały na powierzchni do roku lub dłużej. Potem kolejne spływy grawitacyjne przeniosły je na krótki dystans i pogrzebały, ale tylko częściowo. Wiele z nich zostało potem pokruszonych na skutek deptania przez duże dinozaury np. [[zauropod]]y. Część z nich uszkodziły także padlinożerne owady, które drążyły długie kanały na powierzchni i wewnątrz kości. To one prawdopodobnie doprowadziły do tego, że wiele kości nie zachowało powierzchni stawowych. Dlatego, mimo obfitości kości, zespół dinozaurów z tego miejsca jest słabo zachowany i poznany.
@@ Linia 132: / Linia 132: @@
 == Występowanie w mediach ==
-Gad ten występuje w powieści s-f Roberta T. [[Bakker]]a pt. "Raptor Red", przedstawiającej życie samicy z [[rodzaj]]u ''[[Utahraptor]]''. Z początku ''[[Acrocanthosaurus]]'' atakuje młodego osobnika ''Gastonia'', jednak bez powodzenia. Potem samiec tego [[rodzaj]]u rywalizuje z innymi samcami o względu według samic. Jednak gdy odsłania brzuch, zabija go para sprytnie wyczekujących utahraptorów.
+Gad ten występuje w powieści s-f Roberta T. [[Bakker]]a pt. "Raptor Red", przedstawiającej życie samicy z [[rodzaj]]u ''[[Utahraptor]]''. Z początku ''[[Acrocanthosaurus]]'' atakuje młodego osobnika ''Gastonia'', jednak bez powodzenia. Potem samiec tego [[rodzaj]]u rywalizuje z innymi samcami o względy samic. Jednak gdy odsłania brzuch, zabija go para sprytnie wyczekujących utahraptorów.
 Zaprezentowano ją również w epizodzie Paleoworld, gdzie jest najciężej opancerzonym dinozaurem.
@@ Linia 155: / Linia 155: @@
 Britt, B.B., Eberth, D.A., Scheetz, R.D., Greenhalgh, B.W., Stadtman, K.L. 2009. Taphonomy of debris-flow hosted dinosaur bonebeds at Dalton Wells, Utah (Lower Cretaceous, Cedar Mountain Formation, USA). Palaeogeography, Palaeoclimatology, Palaeoecology, t. 280, nr 1, str. 1-22. [[doi:10.1016/j.palaeo.2009.06.004]]
 Burton, D., Greenhalgh, B.W., Britt, B.B., Kowallis, B.J., Elliot, W. 2006. New radiometric ages from the Cedar Mountain Formation, Utah and the Cloverly Formation, Wyoming: implications for contained dinosaur faunas. Geological Society of America Abstracts with Programs, t. 38, nr 7, str. 52. [https://gsa.confex.com/gsa/2006AM/finalprogram/abstract_115310.htm]
@@ Linia 176: / Linia 178: @@
 [[Kategoria:Mezozoik]]
 [[Kategoria:Kreda]]
 [[Kategoria:Apt]]

@@ Linia 73: / Linia 73: @@
 Znane szczątki gastonii pochodzą z trzech stanowisk: łom Yellow Cat (zwany też łomem Gastona), łom Dalton Wells i stanowisko Lorrii. Wszystkie należą do formacji [[Cedar Mountain]] i są położone w stanie Utah. Są jednak różnego wieku. Lorrie należy do ogniwa Ruby Ranch. Łom Dalton Wells to podstawa ogniwa Yellow Cat, a łom Yellow Cat  to górna część ogniwa o tej samej nazwie. Najmłodszy jest materiał z Lorrie należący do gatunku ''G. lorriemcwhinneyae'', pozostałe należą do ''G. burgeri''.
-=== ''Gastonia burgeri'' ===
+=== ''G. burgeri'' ===
 [[Holotyp]] składa się z nieco uszkodzonej czaszki o numerze katalogowym CEUM 1307. [[Paratyp]] to ząb z kości szczękowej, prawa kość kulszowa, pierwszy [[kręg]] ogonowy, prawa kość łopatkowokrucza, lewa łopatka, prawa kość biodrowa, dwie prawe i dwie lewe udowe, prawa łokciowa, lewa ramieniowa, chyba lewa piszczelowa, kręg grzbietowy, dwa drugie lewe kolce ogonowe, prawy boczny kolec ramieniowy, prawy grzbietowy kolec ramieniowy i wiele innych elementów pancerza. Do tego dochodzą inne kości, znalezione lub wypreparowane później, a których jest ponad 1000. Pozwalają one odtworzyć niemal cały szkielet tego zwierzęcia z wyjątkiem żuchwy i nadgarstka.
 Długość czaszki wynosi 29,6 centymetrów, natomiast całe ciało mogło mieć 4 metry.
-=== ''Gastonia lorriemcwhinneyae'' ===
+=== ''G. lorriemcwhinneyae'' ===
 Holotypem jest dach czaszki o numerze DMNH 49877. Paratypy to mózgoczaszka, dwie częściowe czaszki, kość kwadratowa, ząb, [[atlas|dźwigacz]], [[axis|obrotnik]], dwa inne kręgi szyjne i dwa grzbietowe, dwa żebra grzbietowe, krzyż, kręgi ogonowe połączone ze sobą i z [[osteoderma|osteodermami]], dwa [[szewron]]y, kość łopatkowokrucza, cztery łopatki, kość krucza, prawa ramieniowa, prawa łokciowa, lewa biodrowa, kości biodrowe połączone z kręgami krzyżowymi, prawa i lewa kość kulszowa, lewa łonowa, lewa udowa, strzałkowa, piszczelowa oraz osteodermy, których w stanowisku Lorrie znaleziono ponad 1180.

@@ Linia 65: / Linia 65: @@
 [[Plik:Gastonia fossil.jpg|300px|thumb|right|Przód zrekonstruowanego szkieletu gastonii widziany od góry. Już sam widok kolców mógł zniechęcać większość drapieżników do ataku.]]
 [[Plik:Skelett von Gastonia.JPG|300px|thumb|right|Zrekonstruowany szkielet gastonii widziany z przodu. Osobnik zgina przednie kończyny, by jeszcze bardziej utrudnić drapieżnikowi dostęp do nieopancerzonych części ciała.]]
 == Etymologia ==
@@ Linia 110: / Linia 111: @@
 [[Plik:Gastoniasaur.jpg|300px|thumb|right|Szkielety spacerujących obok siebie gastonii. Dinozaury te prawdopodobnie trzymały się w stadach.]]
 [[Plik:Gastonia 0036.JPG|300px|thumb|right|Rysunek ciała gastonii.]]
 === Życie w stadzie ===
 Gastonia była dość pospolitym zwierzęciem w swoich czasach. Znajdowanie wielu osobników w tym samym stanowisku wskazuje na stadny tryb życia. Zgrubiała głowa gastonii mogła być przez nią wykorzystywana nie tylko do obrony, ale także do przepychania się głowami w czasie rywalizacji o samice lub o pozycję w stadzie. Walkę zapewne poprzedzała prezentacja siły i kolców, która miała zawczasu zniechęcić rywala.

@@ Linia 65: / Linia 65: @@
 [[Plik:Gastonia fossil.jpg|300px|thumb|right|Przód zrekonstruowanego szkieletu gastonii widziany od góry. Już sam widok kolców mógł zniechęcać większość drapieżników do ataku.]]
 [[Plik:Skelett von Gastonia.JPG|300px|thumb|right|Zrekonstruowany szkielet gastonii widziany z przodu. Osobnik zgina przednie kończyny, by jeszcze bardziej utrudnić drapieżnikowi dostęp do nieopancerzonych części ciała.]]
 == Etymologia ==
@@ Linia 103: / Linia 98: @@
 == Budowa ==
 Czaszka była wzmocniona i nachylona pod kątem sugerującym, że osobniki z tego rodzaju mogły przepychać się głowami. Głowa miała trójkątny kształt, który nadawały duże rogi za oczami. Zapewne chroniły one dodatkowo szyję tego zwierzęcia. Podobne rogi miał ''[[Gargoyleosaurus]]''. Pod nimi leżała kolejna para rogów, skierowanych nieco w dół, pełniących tę samą funkcję ochronną. Takie rogi oprócz gastonii miały ''[[Mymoorapelta]]'', garguleozaur i [[Polacanthus|polakant]]. U tego ostatniego były one nieco węższe. Dziób gastonii był szeroki i krótki, co odróżnia ją od [[Cedarpelta|cedarpelty]] i garguleozaura, u których dzioby są dłuższe niż szersze. Dziób gastonii był ponadto bezzębny, co również odbiega od wielu innych dinozaurów pancernych, takich jak garguleozaur, [[Pawpawsaurus|pawpawzaur]], [[Silvisaurus|sylwizaur]], czy cedarpelta. U tamtych występowały jeszcze zęby z przodu pyska. Sądząc po przestrzeni w mózgoczaszce, mózg gastonii był najwyraźniej mniejszy od polakanta - jedynego innego przedstawiciela rodziny Polacanthidae, u którego znana jest ta struktura.
@@ Linia 110: / Linia 106: @@
 == Paleobiologia ==
 === Życie w stadzie ===
 Gastonia była dość pospolitym zwierzęciem w swoich czasach. Znajdowanie wielu osobników w tym samym stanowisku wskazuje na stadny tryb życia. Zgrubiała głowa gastonii mogła być przez nią wykorzystywana nie tylko do obrony, ale także do przepychania się głowami w czasie rywalizacji o samice lub o pozycję w stadzie. Walkę zapewne poprzedzała prezentacja siły i kolców, która miała zawczasu zniechęcić rywala.
 === Obrona przed drapieżnikami ===
 Zwężenie pyska sprawiało, że zakres widzenia obu oczu nakładał się na siebie. To pozwalało gastonii widzieć stereoskopowo w znacznie większym stopniu niż [[Ankylosaurus|ankylozaurowi]] i garguleozaurowi. Dla porównania [[edmontonia]] widziała niewiele z tego co się działo naprzeciwko jej pyska. Dlatego gastonia mogła łatwo zlokalizować resztę stada zatopioną wśród roślinności. Mogła też odpowiednio zareagować na szarżującego drapieżnika. Jednym z głównych drapieżników jaki zagrażał gastonii był wielki [[Dromaeosauridae|dromeozauryd]] ''[[Utahraptor]]''. Nie dziwi zatem wrażenie, że ''Gastonia'' mogła być jednym z groźniej opancerzonych zwierząt lądowych wszech czasów. Obok innych ochronnych cech, miała także duże kolce skierowane na boki i w górę oraz ostre, trójkątne płyty wyrastające z ogona. Mogły one stanowić skuteczną broń nawet przeciwko takiemu drapieżnikowi. Gastonia próbowała nadziać napastnika na swoje długie kolce. Nawet jeśli drapieżnik zaszedł ją od tyłu, musiał się liczyć z dużą kostną płytą nad biodrami i niebezpiecznymi uderzeniami ogona na boki. Celny cios ogona mógł zadawać głębokie rany cięte takiemu drapieżnikowi. Dlatego nie wiadomo, czy gastonia była w ogóle niepokojona przez mięsożerców. Na niektórych jej kościach są ślady zębów utahraptora, ale mogły zostać zostawione, gdy drapieżnik pożywiał się ciałem gastonii, która padła z innych przyczyn. Być może z taką zbroją była ona zupełnie bezpieczna, co tłumaczyłoby jej tak liczne występowanie.

@@ Linia 122: / Linia 122: @@
 == Systematyka ==
-Mimo dobrze poznanej budowy, gastonia bywa różnorako klasyfikowana przez badaczy. Jedni widzą ją w rodzinie [[Nodosauridae]], inni w [[Ankylosauridae]]. Wreszcie sami odkrywcy gastonii umieszczają ją w rodzinie [[Polacanthidae]] głównie na podstawie charakterystycznej budowy pancerza i wyrostka łączącego mózgoczaszkę ze bokiem czaszki.
+Mimo dobrze poznanej budowy, gastonia bywa różnorako klasyfikowana przez badaczy. Jedni widzą ją w rodzinie [[Nodosauridae]], inni w [[Ankylosauridae]]. Wreszcie sami odkrywcy gastonii umieszczają ją w rodzinie [[Polacanthidae]] głównie na podstawie charakterystycznej budowy pancerza i wyrostka łączącego mózgoczaszkę z bokiem czaszki.
 == Choroby gastonii ==

@@ Linia 114: / Linia 114: @@
 === Obrona przed drapieżnikami ===
-Zwężenie pyska sprawiało, że zakres widzenia obu oczu nakładał się na siebie. To pozwalało gastonii widzieć stereoskopowo w znacznie większym stopniu niż [[Ankylosaurus|ankylozaurowi]] i garguleozaurowi. Dla porównania [[edmontonia]] widziała niewiele z tego co się działo naprzeciwko jej pyska. Dlatego gastonia mogła łatwo zlokalizować resztę stada zatopioną wśród roślinności. Mogła też odpowiednio zareagować na szarżującego drapieżnika. Jednym z głównych drapieżników jaki zagrażał gastonii był wielki [[Dromaeosauridae|dromeozauryd]] ''[[Utahraptor]]''. Nie dziwi zatem wrażenie, że ''Gastonia'' mogła być jednym z groźniej opancerzonych zwierząt lądowych wszech czasów. Obok innych ochronnych cech, miała także duże kolce skierowane na boki i w górę oraz ostre, trójkątne płyty wyrastające z ogona. Mogły one stanowić skuteczną broń nawet przeciwko takiemu drapieżnikowi. Gastonia próbowała nadziać napastnika na swoje długie kolce. Nawet jeśli drapieżnik zaszedł ją od tyłu, musiał się liczyć z dużą kostną płytą nad biodrami i niebezpiecznymi uderzeniami ogona na boki. Celny cios ogona mógł zadawać głębokie rany cięte takiemu drapieżnikowi. Dlatego nie wiadomo, czy gastonia była wogóle niepokojona przez mięsożerców. Na niektórych jej kościach są ślady zębów utahraptora, ale mogły zostać zostawione, gdy drapieżnik pożywiał się ciałem gastonii, która padła z innych przyczyn. Być może z taką zbroją była ona zupełnie bezpieczna, co tłumaczyłoby jej tak liczne występowanie.
+Zwężenie pyska sprawiało, że zakres widzenia obu oczu nakładał się na siebie. To pozwalało gastonii widzieć stereoskopowo w znacznie większym stopniu niż [[Ankylosaurus|ankylozaurowi]] i garguleozaurowi. Dla porównania [[edmontonia]] widziała niewiele z tego co się działo naprzeciwko jej pyska. Dlatego gastonia mogła łatwo zlokalizować resztę stada zatopioną wśród roślinności. Mogła też odpowiednio zareagować na szarżującego drapieżnika. Jednym z głównych drapieżników jaki zagrażał gastonii był wielki [[Dromaeosauridae|dromeozauryd]] ''[[Utahraptor]]''. Nie dziwi zatem wrażenie, że ''Gastonia'' mogła być jednym z groźniej opancerzonych zwierząt lądowych wszech czasów. Obok innych ochronnych cech, miała także duże kolce skierowane na boki i w górę oraz ostre, trójkątne płyty wyrastające z ogona. Mogły one stanowić skuteczną broń nawet przeciwko takiemu drapieżnikowi. Gastonia próbowała nadziać napastnika na swoje długie kolce. Nawet jeśli drapieżnik zaszedł ją od tyłu, musiał się liczyć z dużą kostną płytą nad biodrami i niebezpiecznymi uderzeniami ogona na boki. Celny cios ogona mógł zadawać głębokie rany cięte takiemu drapieżnikowi. Dlatego nie wiadomo, czy gastonia była w ogóle niepokojona przez mięsożerców. Na niektórych jej kościach są ślady zębów utahraptora, ale mogły zostać zostawione, gdy drapieżnik pożywiał się ciałem gastonii, która padła z innych przyczyn. Być może z taką zbroją była ona zupełnie bezpieczna, co tłumaczyłoby jej tak liczne występowanie.
 === Zdobywanie pokarmu ===

@@ Linia 105: / Linia 105: @@
 Czaszka była wzmocniona i nachylona pod kątem sugerującym, że osobniki z tego rodzaju mogły przepychać się głowami. Głowa miała trójkątny kształt, który nadawały duże rogi za oczami. Zapewne chroniły one dodatkowo szyję tego zwierzęcia. Podobne rogi miał ''[[Gargoyleosaurus]]''. Pod nimi leżała kolejna para rogów, skierowanych nieco w dół, pełniących tę samą funkcję ochronną. Takie rogi oprócz gastonii miały ''[[Mymoorapelta]]'', garguleozaur i [[Polacanthus|polakant]]. U tego ostatniego były one nieco węższe. Dziób gastonii był szeroki i krótki, co odróżnia ją od [[Cedarpelta|cedarpelty]] i garguleozaura, u których dzioby są dłuższe niż szersze. Dziób gastonii był ponadto bezzębny, co również odbiega od wielu innych dinozaurów pancernych, takich jak garguleozaur, [[Pawpawsaurus|pawpawzaur]], [[Silvisaurus|sylwizaur]], czy cedarpelta. U tamtych występowały jeszcze zęby z przodu pyska. Sądząc po przestrzeni w mózgoczaszce, mózg gastonii był najwyraźniej mniejszy od polakanta - jedynego innego przedstawiciela rodziny Polacanthidae, u którego znana jest ta struktura.
-Szyja była krótsza niż u garguleozaura, polakanta i [[Hylaeosaurus|heleozaura]]. Tak jak u innych polakantydów, szyja uzbrojona była po bokach w długie trójkątne kolce. Były one co raz dłuższe w stronę barków, by potem skracać się i rozszerzać. Grzbiet był pokryty niskimi, okrągłymi płytkami, otoczonymi dookoła przez mniejsze wielokątne osteodermy lub kosteczki. Nie były ze sobą zrośnięte. Towarzyszyły im też większe, uzbrojone w długi kolec. Obecność tych ostatnich jest również cechą charakterystyczną polakantydów. Osteodermy nad biodrami były ze sobą przynajmniej częściowo zrośnięte tworząc tarczę, z której znany jest także polakant. Nie wiadomo jak ustawione były kolce i płyty kostne na ogonie.
+Szyja była krótsza niż u garguleozaura, polakanta i [[Hylaeosaurus|heleozaura]]. Tak jak u innych polakantydów, szyja uzbrojona była po bokach w długie trójkątne kolce. Były one coraz dłuższe w stronę barków, by potem skracać się i rozszerzać. Grzbiet był pokryty niskimi, okrągłymi płytkami, otoczonymi dookoła przez mniejsze wielokątne osteodermy lub kosteczki. Nie były ze sobą zrośnięte. Towarzyszyły im też większe, uzbrojone w długi kolec. Obecność tych ostatnich jest również cechą charakterystyczną polakantydów. Osteodermy nad biodrami były ze sobą przynajmniej częściowo zrośnięte tworząc tarczę, z której znany jest także polakant. Nie wiadomo jak ustawione były kolce i płyty kostne na ogonie.
 Gatunki gastonii różnią się proporcjami mózgoczaszki i wyrostka zapanewkowego na kości biodrowej. Poza tym [[gatunek typowy]] ma zgrubienie na środku kości kulszowej, którego nie ma u drugiego.