Hesperornis - Historia wersji

Paweł: /* Hesperornis w kulturze masowej */

2025-07-11T19:06:41Z

‎Hesperornis w kulturze masowej

Paweł: Na chwilę obecną hasło jest ukończone

2025-07-10T18:42:01Z

Na chwilę obecną hasło jest ukończone

Paweł: /* Paleobiologia */

2025-07-10T18:35:59Z

‎Paleobiologia

Paweł o 12:48, 10 lip 2025

2025-07-10T12:48:32Z

Taurovenator: /* Hesperornis w kulturze masowej */

2025-07-10T11:29:00Z

‎Hesperornis w kulturze masowej

Taurovenator: /* Hesperornis w kulturze masowej */

2025-07-10T11:28:32Z

‎Hesperornis w kulturze masowej

Taurovenator o 11:23, 10 lip 2025

2025-07-10T11:23:16Z

Paweł o 16:51, 9 lip 2025

2025-07-09T16:51:58Z

Paweł: /* Gatunki */

2025-07-09T16:50:58Z

‎Gatunki

Paweł: /* Bibliografia */

2025-07-09T16:48:34Z

‎Bibliografia

@@ Linia 269: / Linia 269: @@
 [[Plik:Xiphactinus audax.png|thumb|Rekonstrukcja przyżyciowa ''Xiphactinus'', drapieżnika, który polował na ''Hesperornis'' w serialu "Prehistoric Planet". Autor: Fishboy86164577 [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Xiphactinus_audax.png].]]
 W trzecim odcinku serialu produkcji BBC "Sea Monsters" ("Morskie potwory"), Nigel Marven wraz z prowadzonym przez siebie zespołem odwiedzają "najgroźniejsze morze w historii", którym jest kredowe morze w Ameryce Północnej. Jednymi ze zwierząt jakie spotykają są hesperornisy, które żyją w kolonii lęgowej nieopodal brzegu morza i polują na niewielkie ryby nurkując w nim. <ref>https://www.bbc.co.uk/programmes/p008c6n4</ref>
 W czwartym odcinku 2 sezonu serialu produkcji BBC "Prehistoric Planet" została przedstawiona grupa polujących hesperornisów na dużą ławicę ryb. Ptaki, atakując swoje ofiary, wpływały do środka ławnicy, by oddzielić od siebie ryby. Z czasem do grupy ''Hesperoronis'' podpłynęło stado ryb drapieżnych ''Xiphactinus''. Drapieżnicy zaczęli polować na ławicę mniejszych ryb, a kiedy ksifaktinusy zauważyły hesperornisy, również je zaatakowały. Mimo iż, ptaki były wolniejsze od drapieżnych ryb, to dzięki swojej większej zwinności zdołały im ucieć, jednak jeden osobnik stał się ofiarą ''Xiphactinus''. <ref>https://tv.apple.com/pl/episode/oceans/umc.cmc.5jjrzd1nyajjgzd44la3jajpk?showId=umc.cmc.4lh4bmztauvkooqz400akxav</ref>

@@ Linia 1: / Linia 1: @@
-  Hasło w trakcie rozbudowy
+  __TOC__
 {{DISPLAYTITLE:''Hesperornis''}}
 {{Opis
@@ Linia 13: / Linia 12: @@
 |czas = {{Występowanie|84|75}}
 ok. 84-75 (?70) [[Ma]]<br>
-<small>[[późna kreda]] ([[santon]]-[[kampan]] ?/[[mastrycht]])</small>
+<small>[[późna kreda]] ([[santon]]-[[kampan]] /?[[mastrycht]])</small>
 |systematyka =
 [[Dinosauria]]
@@ Linia 49: / Linia 48: @@
 [[Plik:Hesperornis 3.jpg|thumb|Historyczna rekonstrukcja szkieletu ''H. regalis''. Źródło: [[Marsh]], 1880 [https://commons.m.wikimedia.org/wiki/File:Hesperornis_3.jpg].]]
 [[Plik:Hesperornis Heinrich Harder.jpg|thumb|left|Historyczna rekonstrukcja hesperornisa autorstwa Heinricha Hardera z 1916 roku.]]
-Pierwsze szczątki uznane za należące do omawianego taksonu zostały znalezione w 1871 roku w stanie Kansas przez grupę paleontologów z Uniwersytetu Peabody'ego w Yale prowadzoną przez słynnego [[Otniel Marsh|Othniela Charlesa Marsha]]. Celem ekspedycji było znalezienie więcej szkieletów wielkich kredowych pterozaurów z rodzaju ''Pteranodon'', których pierwsze szczątki Marsh zebrał stamtąd wcześniej tego samego roku, oraz innych zwierząt. Wśród licznych szczątków pteranodonów, Marsh odkrył częściowy szkielet dużego ptaka (YPM 1200), u którego nie zachowała się czaszka i nie posiadał skrzydeł. Ze względu na mocną budowę nóg amerykański paleontolog uznał, że ptak ten umiał dobrze nurkować i nazwał go ''Hesperornis regalis'' ("królewski zachodni ptak"). Co ciekawe, rok wcześniej, w tym samym miejscu, znaleziono inną skamieniałość (YPM 1205 - dalszą część ''[[tibiotarsus]]''), która została uznana za pozostałość po tym samym gatunku przez Marsha pięć lat później. W 1871 roku, student Marsha, Thomas H. Russell odkrył prawie kompletny szkielet hesperornisa (YPM 1206), który pozwolił na lepsze poznanie anatomii i biologii tego awiala, gdyż szkielet ten zachował również czaszkę z zębami w dziobie. Dwa lata później, paleontolog z Yale opisał kolejnego uzębionego ptaka ''[[Ichthyornis]]'' (więcej w jego opisie) i uznał, że obie formy rozmazują granicę między ptakami a gadami. Podczas niesławnych "Wojen o kości" ("Bone Wars") Marsh rzadko samodzielnie wyruszał w teren, a nowe szkielety hesperornisów (ok. pięćdziesięciu) zostało mu przekazanych przez najętych przez niego zbieraczy skamieniałości. W jej trakcie, Marsh opisał zarówno nowe szczątki gatunku typowego, jak i nowe gatunki omawianego rodzaju - ''H. crassipes'' (oryginalnie jako ''Lestornis crassipes''), ''H. gracilis'' (przeniesiona przez Lucasa w 1903 roku do odrębnego rodzaju ''Hargeria''; obecnie ta zmiana nazwy rodzajowej jest uznawana za nieuzasadnioną) oraz ''H. altus'' (oryginalnie jako ''Coniornis altus''; był to pierwszy gatunek odkryty poza Kansas). Po śmierci Marsha, odkrywano nowe szczątki i nazywano nowe gatunki hesperornisa z Ameryki Północnej, ale również Kanady,  Rosji i być może Szwecji ([[Mortimer]], online). Zobacz więcej w opisie gatunków.
+Pierwsze szczątki uznane za należące do omawianego taksonu zostały znalezione w 1871 roku w stanie Kansas przez grupę paleontologów z Uniwersytetu Peabody'ego w Yale prowadzoną przez słynnego [[Othniel Marsh|Othniela C. Marsha]]. Celem ekspedycji było znalezienie więcej szkieletów wielkich kredowych pterozaurów z rodzaju ''Pteranodon'', których pierwsze szczątki Marsh zebrał stamtąd wcześniej tego samego roku, oraz innych zwierząt. Wśród licznych szczątków pteranodonów, Marsh odkrył częściowy szkielet dużego ptaka (YPM 1200), u którego nie zachowała się czaszka i nie posiadał skrzydeł. Ze względu na mocną budowę nóg amerykański paleontolog uznał, że ptak ten umiał dobrze nurkować i nazwał go ''Hesperornis regalis'' ("królewski zachodni ptak"). Co ciekawe, rok wcześniej, w tym samym miejscu, znaleziono inną skamieniałość (YPM 1205 - dalszą część ''[[tibiotarsus]]''), która została uznana za pozostałość po tym samym gatunku przez Marsha pięć lat później. W 1871 roku, student Marsha, Thomas H. Russell odkrył prawie kompletny szkielet hesperornisa (YPM 1206), który pozwolił na lepsze poznanie anatomii i biologii tego awiala, gdyż szkielet ten zachował również czaszkę z zębami w dziobie. Dwa lata później, paleontolog z Yale opisał kolejnego uzębionego ptaka ''[[Ichthyornis]]'' (więcej w jego opisie) i uznał, że obie formy rozmazują granicę między ptakami a gadami. Podczas niesławnych "Wojen o kości" ("Bone Wars") Marsh rzadko samodzielnie wyruszał w teren, a nowe szkielety hesperornisów (ok. pięćdziesięciu) zostało mu przekazanych przez wynajętych przez niego zbieraczy skamieniałości. W jej trakcie, Marsh opisał zarówno nowe szczątki gatunku typowego, jak i nowe gatunki omawianego rodzaju - ''H. crassipes'' (oryginalnie jako ''Lestornis crassipes''), ''H. gracilis'' (przeniesiona przez Lucasa w 1903 roku do odrębnego rodzaju ''Hargeria''; obecnie ta zmiana nazwy rodzajowej jest uznawana za nieuzasadnioną) oraz ''H. altus'' (oryginalnie jako ''Coniornis altus''; był to pierwszy gatunek odkryty poza Kansas). Po śmierci Marsha, odkrywano nowe szczątki i nazywano nowe gatunki hesperornisa z Ameryki Północnej, ale również Kanady,  Rosji i być może Szwecji ([[Mortimer]], online). Zobacz więcej w opisie gatunków.
 ==Budowa==
-[[Plik:Hesperornis.jpeg|thumb|Rekonstrukcja czaszki hesperornisa.]]
+[[Plik:Hesperornis.jpeg|thumb|Historyczna rekonstrukcja czaszki hesperornisa.]]
 Hesperornis cechował się długim pyskiem wyposażonym w drobne zęby. W kości szczękowej znajdowało się ich 14, natomiast w kości zębowej - 33. Zęby z dolnej szczęki miały haczykowaty kształt oraz gładkie krawędzie tnące pozbawione ząbkowania. Z kolei kość przedszczękowa była pozbawiona uzębienia. Końcówka górnej części dzioba była delikatnie zakrzywiona do dołu. Kość zębowa miała smukłą, lecz masywną budowę. Żuchwa hesperornisa składała się z 6 kości, podobnie jak u nieptasich [[Theropoda|teropodów]]. Między kością kątową a płatową występował staw śródżuchwowy, który umożliwiał niezależny ruch tylnej części żuchwy. Cecha ta ułatwiała chwytanie zdobyczy. Mimo prymitywnej budowy czaszki, omawiany rodzaj wykształcił również prokinezę (poruszanie górną szczęką jako całością). Mózgoczaszka była podobna do [[Enaliornis|enaliornisa]] (Gregory, 1951; Dumot i in., 2016; Gingerich, 1973; Bühler i in., 1988; Elżanowski, 1991).
@@ Linia 191: / Linia 190: @@
 ===?''H. macdonaldi''===
-'''Długość:''' ok. 60 cm<ref name="Molina-Larramendi"></ref>
+'''Długość:''' ok. 60 cm <ref name="Molina-Larramendi"></ref>
 '''Masa:''' ok. 1,6 kg <ref name="Molina-Larramendi"></ref>
@@ Linia 264: / Linia 263: @@
 Wilson i Chin (2014) zbadały mikrostrukturę kości długich ''Hesperornis'' z północnego (Arktyka) oraz południowego (Kansas) regionu Ameryki Północnej. Kości tych osobników wykazywały identyczną budowę mikrostruktur. ''Hesperornis'' cechował się szybkim wzrostem i osiągał dojrzałość szkieletową w ciągu pierwszego roku swojego życia, co sugeruje, że ptaki te mogły migrować lub zimować w wyższych szerokościach geograficznych. Według autorek badania mikrostruktura kości nie pozwala jednak na precyzyjne wnioskowanie o wpływie zachowań i klimatu na tempo wzrostu ptaków.
-===Paleopatologie===
+===Paleopatologia===
 Martin i współpracownicy (2016) opisali ślady ugryzień na kończynie tylnej młodocianego hesperornisa z Południowej Dakoty. Badacze porównali zachowane ślady ugryzień z zębami mozazaura (''Clidastes'') oraz plezjozaurów (''Dolichorhynchops'' i ''Trinacromerum''). Na tej podstawie stwierdzili, że sprawcą ataku był młodociany plezjozaur z grupy Polycotylidae. Drapieżnik uchwycił końcówką swoich szczęk za nogę hesperornisa, jednak ptakowi udało się z nich wyrwać i uciec. Mimo poważnych obrażeń przeżył atak i osiągnął dojrzałość szkieletową.
 ==Hesperornis w kulturze masowej==
 [[Plik:Xiphactinus audax.png|thumb|Rekonstrukcja przyżyciowa ''Xiphactinus'', drapieżnika, który polował na ''Hesperornis'' w serialu "Prehistoric Planet". Autor: Fishboy86164577 [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Xiphactinus_audax.png].]]
-W trzecim odcinku serialu produkcji BBC "Sea Monsters" ("Morskie potwory"), Nigel Marven wraz z prowadzonym przez siebie zespołem odwiedzają "najgroźniejsze morze w historii", którym jest kredowe morze w Ameryce Północnej. Jednymi ze zwierząt jakie spotykają są hesperornisy, które żyją w kolonii lęgowej nieopodal brzegu morza i polują na niewielkie ryby nurkując w nim.
+W trzecim odcinku serialu produkcji BBC "Sea Monsters" ("Morskie potwory"), Nigel Marven wraz z prowadzonym przez siebie zespołem odwiedzają "najgroźniejsze morze w historii", którym jest kredowe morze w Ameryce Północnej. Jednymi ze zwierząt jakie spotykają są hesperornisy, które żyją w kolonii lęgowej nieopodal brzegu morza i polują na niewielkie ryby nurkując w nim. <ref>https://www.bbc.co.uk/programmes/p008c6n4</ref>
 W czwartym odcinku 2 sezonu serialu produkcji BBC "Prehistoric Planet" została przedstawiona grupa polujących hesperornisów na dużą ławicę ryb. Ptaki, atakując swoje ofiary, wpływały do środka ławnicy, by oddzielić od siebie ryby. Z czasem do grupy ''Hesperoronis'' podpłynęło stado ryb drapieżnych ''Xiphactinus''. Drapieżnicy zaczęli polować na ławicę mniejszych ryb, a kiedy ksifaktinusy zauważyły hesperornisy, również je zaatakowały. Mimo iż, ptaki były wolniejsze od drapieżnych ryb, to dzięki swojej większej zwinności zdołały im ucieć, jednak jeden osobnik stał się ofiarą ''Xiphactinus''. <ref>https://tv.apple.com/pl/episode/oceans/umc.cmc.5jjrzd1nyajjgzd44la3jajpk?showId=umc.cmc.4lh4bmztauvkooqz400akxav</ref>

← poprzednia wersja		Wersja z 18:35, 10 lip 2025
Linia 256:		Linia 256:

	==Paleobiologia==		==Paleobiologia==
		+	===Pływanie===
		+	[[Plik:Hesperornis regalis.jpg\|thumb\|Zrekonstruowany szkielet ''H. regalis'' w pozycji pływającej. Fot. Quadell [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Hesperornis_regalis.jpg]]]
		+	[[Plik:Hesperornis gracilis.jpg\|thumb\|left\|Zrekonstruowana lewa noga ''H. gracilis''. Fot. FunkMonk [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Hesperornis_gracilis.jpg]]]
		+	Zinoviev (2011) zrekonstruował umięśnienie oraz więzadła w kończynie ''H. regalis''. Hesperornis wykazywał wiele cech morfologicznych charakterystycznych dla dzisiejszych nurów i perkozów, jednak pod względem ogólnej budowy kończyny tylnej był bardziej podobny do nurów. Staw biodrowy pozwalał na mniejszy zakres ruchu głowy kości udowej niż u współczesnych ptaków. Mięśnie cofające uda (''m. iliofemoralis'' i ''m. caudofemoralis'') były bardziej rozwinięte niż u dzisiejszych ptaków nurkujących. Pozwalało to na silne odpychanie się nogami podczas pływania. Mięsień brzuchaty łydki (''m. gastrocnemius'') miał bardzo rozbudowany przyczep. Więzadła stawu kolanowego miały typową budowę dla ptaków i pozwalały na szeroki zakres rotacji goleni, która była przyciągnięta blisko ciała. Ruchy zginania i prostowania w stawie kolanowym były silnie ograniczone przez dobrze rozwinięte mięśnie zginacze uda. Staw skokowy hesperornisa miał dużą ruchomość obrotową, jak u nurów. Z kolei palce kończyn tylnych były wyposażone w asymetryczne płaty skóry, co przypomniało sposób poruszania się perkozów. Zinoviev (2015) stwierdził, że budowa stopy omawianego rodzaju była podobna do perkozów i jak już wspomniano, ruch stawu skokowego przypomniał nury. Takie adaptacje czyniły hesperornisa najlepszym pływakiem wśród grupy Hesperornithiformes (Bell i [[Chiappe]], 2022). Pecsics i Csörgő (2023) sugerują, że hesperornis miał wzrok bardzo podobny do dzisiejszych ptaków wodnych nurkujących napędzających się nogami, takich jak perkozy i nurki.
		+
		+	===Mikrostruktura kości===
		+	Wilson i Chin (2014) zbadały mikrostrukturę kości długich ''Hesperornis'' z północnego (Arktyka) oraz południowego (Kansas) regionu Ameryki Północnej. Kości tych osobników wykazywały identyczną budowę mikrostruktur. ''Hesperornis'' cechował się szybkim wzrostem i osiągał dojrzałość szkieletową w ciągu pierwszego roku swojego życia, co sugeruje, że ptaki te mogły migrować lub zimować w wyższych szerokościach geograficznych. Według autorek badania mikrostruktura kości nie pozwala jednak na precyzyjne wnioskowanie o wpływie zachowań i klimatu na tempo wzrostu ptaków.
		+
		+	===Paleopatologie===
		+	Martin i współpracownicy (2016) opisali ślady ugryzień na kończynie tylnej młodocianego hesperornisa z Południowej Dakoty. Badacze porównali zachowane ślady ugryzień z zębami mozazaura (''Clidastes'') oraz plezjozaurów (''Dolichorhynchops'' i ''Trinacromerum''). Na tej podstawie stwierdzili, że sprawcą ataku był młodociany plezjozaur z grupy Polycotylidae. Drapieżnik uchwycił końcówką swoich szczęk za nogę hesperornisa, jednak ptakowi udało się z nich wyrwać i uciec. Mimo poważnych obrażeń przeżył atak i osiągnął dojrzałość szkieletową.

	==Hesperornis w kulturze masowej==		==Hesperornis w kulturze masowej==

@@ Linia 3: / Linia 3: @@
 {{DISPLAYTITLE:''Hesperornis''}}
 {{Opis
-|Autor = [[Paweł Konarzewski]]
+|Autor = [[Paweł Konarzewski]], [[Michał Siedlecki]]
 |Korekta =
 |nazwa = ''Hesperornis'' (hesperornis)
@@ Linia 47: / Linia 47: @@
 ==Historia taksonu==
-[[Plik:Hesperornis Heinrich Harder.jpg|thumb|Historyczna rekonstrukcja hesperornisa autorstwa Heinricha Hardera z 1916 roku.]]
+[[Plik:Hesperornis 3.jpg|thumb|Historyczna rekonstrukcja szkieletu ''H. regalis''. Źródło: [[Marsh]], 1880 [https://commons.m.wikimedia.org/wiki/File:Hesperornis_3.jpg].]]
-Pierwsze szczątki uznane za należące do omawianego taksonu zostały znalezione w 1871 roku w stanie Kansas przez grupę paleontologów z Uniwersytetu Peabody'ego w Yale prowadzoną przez słynnego [[Otniel Marsh|Othniela Charlesa Marsha]]. Celem ekspedycji było znalezienie więcej szkieletów wielkich kredowych pterozaurów z rodzaju ''Pteranodon'', których pierwsze szczątki Marsh zebrał stamtąd wcześniej tego samego roku, oraz innych zwierząt. Wśród licznych szczątków pteranodonów, Marsh odkrył częściowy szkielet dużego ptaka (YPM 1200), u którego nie zachowała się czaszka i nie posiadał skrzydeł. Ze względu na mocną budowę nóg amerykański paleontolog uznał, że ptak ten umiał dobrze nurkować i nazwał go ''Hesperornis regalis'' ("królewski zachodni ptak"). Co ciekawe, rok wcześniej, w tym samym miejscu, znaleziono inną skamieniałość (YPM 1205 - dalszą część ''[[tibiotarsus]]''), która została uznana za pozostałość po tym samym gatunku przez Marsha pięć lat później. W 1871 roku, student Marsha Thomas H Russell odkrył prawie kompletny szkielet hesperornisa (YPM 1206), który pozwolił na lepsze poznanie anatomii i biologii tego awiala, gdyż szkielet ten zachował również czaszkę z zębami w dziobie. Dwa lata później, paleontolog z Yale opisał kolejnego uzębionego ptaka ''[[Ichthyornis]]'' (więcej w jego opisie) i uznał, że obie formy rozmazują granicę między ptakami a gadami. Podczas niesławnych "Wojen o kości" ("Bone Wars") Marsh rzadko samodzielnie wyruszał w teren, a nowe szkielety hesperornisów (ok. pięćdziesięciu) zostało mu przekazanych przez najętych przez niego zbieraczy skamieniałości. W jej trakcie, Marsh opisał zarówno nowe szczątki gatunku typowego, jak i nowe gatunki omawianego rodzaju - ''H. crassipes'' (oryginalnie jako ''Lestornis crassipes''), ''H. gracilis'' (przeniesiona przez Lucasa w 1903 roku do odrębnego rodzaju ''Hargeria''; obecnie ta zmiana nazwy rodzajowej jest uznawana za nieuzasadnioną) oraz ''H. altus'' (oryginalnie jako ''Coniornis altus''; był to pierwszy gatunek odkryty poza Kansas). Po śmierci Marsha, odkrywano nowe szczątki i nazywano nowe gatunki hesperornisa z Ameryki Północnej, ale również Szwecji i Rosji (patrz Gatunki).
+[[Plik:Hesperornis Heinrich Harder.jpg|thumb|left|Historyczna rekonstrukcja hesperornisa autorstwa Heinricha Hardera z 1916 roku.]]
 ==Budowa==
 [[Plik:Hesperornis.jpeg|thumb|Rekonstrukcja czaszki hesperornisa.]]
@@ Linia 115: / Linia 117: @@
 '''Etymologia:''' Epitet gatunkowy ''altus'' wywodzi się z łaciny i oznacza "wysoki".
-'''Charakterystyka:''' Gatunek ten mógł zostać odnaleziony w skałach [[formacja|formacji]] [[Claggett Shale]] lub [[Judith River]] ([[Mortimer]], online).
+'''Charakterystyka:''' [[Marsh]] (1893) uznał, że okaz YPM 515 należał do ptaka blisko spokrewnionego z ''Hesperornis'', którego nazwał ''Coniornis altus'' na podstawie dwóch cech zachowanego [[tibiotarsus kości|piszczelowo-stępowej]]. Shufeldt (1915b) porównał ten okaz z ''H. regalis'' i doszedł do wniosku, że jest on nieodróżnialny od hesperornisa. Na tej podstawie zsynonimizował rodzaj ''Coniornis'' z ''Hesperornis'' ([[Mortimer]], online).
 ===''H. montana''===
@@ Linia 126: / Linia 128: @@
 '''Etymologia:''' Epitet gatunkowy ''montana'' najprawdopodobniej odnosić się do miejsca odnalezienia [[holotyp]]u, którym był stan Montana. [[Mortimer]] (online) podaje, że według zasad ICZN nazwa gatunkowa powinna brzmieć ''montanus''.
-'''Charakterystyka:''' Doły na zachowanym trzonie kręgu grzbietowego były bardzo płytkie ([[Mortimer]], online).
+'''Charakterystyka:''' [[Holotyp]] ''H. montana'' prawdopodobnie został odnaleziony w tych samych warstwach co ''H. altus'' (znany wcześniej jako ''Coniornis altus''). Shufeldt (1915)a uznał, że kręg ten należał do mniejszego osobnika niż ''H. altus'' i dlatego ustanowił dla niego nowy gatunek ''H. montana'' ([[Mortimer]], online).
 ===''H. rossicus''===
@@ Linia 220: / Linia 222: @@
 ===''H.'' [[sp.]]===
 Hesperornis jest znany również z wielu innych okazów, których przynależność gatunkowa nie została ustalona lub może być wątpliwa.
 ====Gatunki z USA====
 '''Gatunek z Arkansas:''' Davis i Harris (1997) oraz Bell i in. (2015) wspominają łącznie o 3 okazach (SAU 203 - fragment trzonu [[tibiotarsus|kości piszczelowo-stępowej]]; SAU 204 - dystalna część ''[[tarsometatarsus]]'' i FHSM VP-17988 - kompletny paliczek III palca stopy) nieokreślonego gatunku hesperornisa ze stanu Arkansas odnalezionych w [[formacja|formacjach]] [[Ozan]] oraz [[Marlbrook Marl]] datowanych na [[kampan]]. Okazy te prawdopodobnie były jednymi z największych osobników rodzaju ''Hesperornis''. Dodatkowo mogły mieć również dłuższe nogi niż ich północni kuzyni.
@@ Linia 376: / Linia 379: @@
 Zinoviev, A. V. (2015). "Comparative anatomy of the intertarsal joint in extant and fossil birds: Inferences for the locomotion of ''Hesperornis regalis'' (Hesperornithiformes) and ''Emeus crassus'' (Dinornithiformes)". Journal of Ornithology, 156(Suppl 1), 317-323. [[doi:10.1007/s10336-015-1195-4]]
 <references/></small>
 [[Kategoria:Avialae]]
 [[Kategoria:Pygostylia]]

@@ Linia 256: / Linia 256: @@
 ==Hesperornis w kulturze masowej==
 [[Plik:Xiphactinus audax.png|thumb|Rekonstrukcja przyżyciowa ''Xiphactinus'', drapieżnika, który polował na ''Hesperornis'' w serialu "Prehistoric Planet". Autor: Fishboy86164577 [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Xiphactinus_audax.png].]]
-W trzecim odcinku serialu prodkucji BBC "Sea Monsters" ("Morskie potwory"), Nigel Marven wraz z prowadzonym przez siebie zespołem odwiedzają "najgroźniejsze morze w historii", którym jest kredowe morze w Ameryce Północnej. Jednymi ze zwierząt jakie spotykają są hesperornisy, które żyją w kolonii lęgowej nieopodal brzegu morza i polują na niewielkie ryby nurkując w nim.
+W trzecim odcinku serialu produkcji BBC "Sea Monsters" ("Morskie potwory"), Nigel Marven wraz z prowadzonym przez siebie zespołem odwiedzają "najgroźniejsze morze w historii", którym jest kredowe morze w Ameryce Północnej. Jednymi ze zwierząt jakie spotykają są hesperornisy, które żyją w kolonii lęgowej nieopodal brzegu morza i polują na niewielkie ryby nurkując w nim.
 W czwartym odcinku 2 sezonu serialu produkcji BBC "Prehistoric Planet" została przedstawiona grupa polujących hesperornisów na dużą ławicę ryb. Ptaki, atakując swoje ofiary, wpływały do środka ławnicy, by oddzielić od siebie ryby. Z czasem do grupy ''Hesperoronis'' podpłynęło stado ryb drapieżnych ''Xiphactinus''. Drapieżnicy zaczęli polować na ławicę mniejszych ryb, a kiedy ksifaktinusy zauważyły hesperornisy, również je zaatakowały. Mimo iż, ptaki były wolniejsze od drapieżnych ryb, to dzięki swojej większej zwinności zdołały im ucieć, jednak jeden osobnik stał się ofiarą ''Xiphactinus''. <ref>https://tv.apple.com/pl/episode/oceans/umc.cmc.5jjrzd1nyajjgzd44la3jajpk?showId=umc.cmc.4lh4bmztauvkooqz400akxav</ref>

@@ Linia 11: / Linia 11: @@
 |dieta = rybożerny
 |miejsce = zob. tekst
-|czas = {{Występowanie|84|78}}
+|czas = {{Występowanie|84|75}}
-ok. 84-78 [[Ma]]<br>
+ok. 84-75 (?70) [[Ma]]<br>
-<small>[[późna kreda]] ([[santon]]-[[kampan]])</small>
+<small>[[późna kreda]] ([[santon]]-[[kampan]] ?/[[mastrycht]])</small>
 |systematyka =
 [[Dinosauria]]

@@ Linia 174: / Linia 174: @@
 ===''H. mengeli''===
-''Długość:''' ok. 90 cm <ref name="Molina-Larramendi"></ref>
+'''Długość:''' ok. 90 cm <ref name="Molina-Larramendi"></ref>
 '''Masa:''' 5 kg <ref name="Molina-Larramendi"></ref>
@@ Linia 219: / Linia 219: @@
 ===''H.'' [[sp.]]===
-Hesperornis jest znany również z wielu innych okazów, których przynależność gatunkowa nie została ustalona.
+Hesperornis jest znany również z wielu innych okazów, których przynależność gatunkowa nie została ustalona lub może być wątpliwa.
 ==Paleobiologia==

@@ Linia 293: / Linia 293: @@
 Bell, A., Irwin, K. J., & Davis, L. C. (2015). "Hesperornithiform birds from the Late Cretaceous (Campanian) of Arkansas, USA". Transactions of the Kansas Academy of Science, 219-229. [https://www.jstor.org/stable/24887762]
 Bühler, P., Martin, L. D., & Witmer, L. M. (1988). "Cranial kinesis in the Late Cretaceous birds ''Hesperornis'' and ''Parahesperornis''". The Auk, 105(1), 111-122. [[doi:10.1093/auk/105.1.111]]
@@ Linia 325: / Linia 327: @@
 Rees, J., & Lindgren, J. (2005). "Aquatic birds from the Upper Cretaceous (Lower Campanian) of Sweden and the biology and distribution of hesperornithiforms". Palaeontology, 48(6), 1321-1329. [[doi:10.1111/j.1475-4983.2005.00507.x]]
 Wilson, L. E., & Chin, K. (2014). "Comparative osteohistology of ''Hesperornis'' with reference to pygoscelid penguins: the effects of climate and behaviour on avian bone microstructure". Royal Society Open Science, 1(3), 140245. [[doi:10.1098/rsos.140245]]
 Zelenkov, N. V., & Arkhangelsky, M. S. (2023). "New Data on Hesperornithids (Aves: Ornithurae) from the Campanian of the Lower Volga Region (Late Cretaceous, Russia)". Doklady Biological Sciences. 509 (1): 100-102 [[doi:10.1134/S0012496622600166]]