Heterodontosaurus - Historia wersji

Taurovenator o 12:34, 16 gru 2023

2023-12-16T12:34:25Z

Taurovenator: Nowa tabelka

2023-12-04T10:31:00Z

Nowa tabelka

Kamil Kamiński: Radermacher i in., 2021

2021-07-10T15:59:34Z

Radermacher i in., 2021

Kamil Kamiński o 07:54, 11 kwi 2020

2020-04-11T07:54:06Z

Kamil Kamiński o 20:48, 7 maj 2019

2019-05-07T20:48:46Z

Kamil Kamiński: Aktualizacja, dr. rozbudowa, uzupełnienia

2019-05-07T20:48:28Z

Aktualizacja, dr. rozbudowa, uzupełnienia

Podgląd zmian

Nazuul: grafiki, do aktualizacji

2013-07-19T16:13:32Z

grafiki, do aktualizacji

Dino o 17:28, 29 paź 2012

2012-10-29T17:28:06Z

Dino: +ryc 2012

2012-10-29T17:27:38Z

+ryc 2012

Nazuul: uzupełnienie - Porro i in.

2011-12-13T19:39:29Z

uzupełnienie - Porro i in.

@@ Linia 92: / Linia 92: @@
 Budowa zębów odróżniała heterodontozaura od jego krewniaków: zęby policzkowe były tej samej szerokości, co ich korzenie (brak cingulum) a boczna powierzchnia koron zębów szczękowych miała trzy wyraźne grzbiety.
 [[Plik: Heterodontosaurus_tucki_cast_-_University_of_California_Museum_of_Paleontology_-_Berkeley,_CA_-_DSC04696.JPG|300px|thumb|right|Szkielet. Autor zdjęcia: Daderot. [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Heterodontosaurus_tucki_cast_-_University_of_California_Museum_of_Paleontology_-_Berkeley,_CA_-_DSC04696.JPG]..]]
@@ Linia 99: / Linia 101: @@
 W razie zagrożenia drobny, zwinny dinozaur mógł ratować się ucieczką, co znamionują długie dolne partie kończyn tylnych. Bardzo długi, giętki ogon heterodontozaura podczas biegu wyginał się swobodnie się na boki, inaczej niż u późniejszych ptasiomiednicznych, jak np. [[Hypsilophodon|hypsilofodont]], którego ogon był bardziej usztywniony.
-Radermacher i in. (2021) zbadali kolejny okaz heterodontozaura z użyciem synchrotronu. Pozwoliło to na zaobserwowanie wcześniej nieznanych cech, takich jak duży, wystający do przodu mostek, żebra mostkowe w kształcie łopatek i pełny kosz gastralny, pierwszy raz zaobserwowany u przedstawiciela Ornithischia. Sugeruje to, że funkcjonalne zmiany w aparacie oddechowym zaszły już u samej podstawy tego [[klad]]u.
+Radermacher i in. (2021) zbadali kolejny okaz heterodontozaura z użyciem synchrotronu. Pozwoliło to na zaobserwowanie wcześniej nieznanych cech, takich jak duży, wystający do przodu mostek, żebra mostkowe w kształcie łopatek i pełny kosz gastralny, pierwszy raz zaobserwowany u przedstawiciela Ornithischia. Sugeruje to, że funkcjonalne zmiany w aparacie oddechowym zaszły już u samej podstawy tego [[klad|kladu]].
 ===Cechy teropodów===
@@ Linia 150: / Linia 152: @@
 Butler, R.J., Galton, P.M., Porro, L.B., Chiappe, L.M., Henderson, D.M. & Erickson, G.M. (2010) "Lower limits of ornithischian dinosaur body size inferred from a new Upper Jurassic heterodontosaurid from North America" Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences, 277, 375–381. doi:10.1098/rspb.2009.1494
 Crompton, A. W., & Charig, A. J. (1962) "A new ornithischian from the Upper Triassic of South Africa" Nature, 196:1074–1077.

@@ Linia 1: / Linia 1: @@
-<small>
+{{DISPLAYTITLE:''Heterodontosaurus''}}
-{| class="wikitable" style="background-color:CornSilk"
+{{Opis
-| Autor:
+|Autor = [[Maciej Ziegler]], [[Lila]], [[Łukasz Czepiński]]
-| Korekta:
+|Korekta = [[Michał Szewczyk]], [[Marcin Szermański]], [[Kamil Kamiński]]
-|-
+|nazwa = ''Heterodontosaurus'' (heterodontozaur)
-| [[Maciej Ziegler]]
+|długość = 1,2-1,75 m
-[[Lila]]
+|wysokość =
+|masa  = 3-10kg
-[[Łukasz Czepiński]]
+|dieta = wszystkożerny
-| [[Michał Szewczak]]
+|miejsce = [[RPA]] - Kraj Przylądkowy
-[[Marcin Szermański]]
+<small>(górne warstwy [[formacja|formacji]] [[Elliot]] i formacja [[Clarens]])</small>
-[[Kamil Kamiński]]
+[[Ornithischia]]
-<small>([[formacja Clarens]] i górne warstwy [[formacja Elliot|formacji Elliot]])</small>
+?[[Neornithischia]]
-<small>wczesna [[jura]] (późny [[synemur]]-[[pliensbach]])</small>
+?[[Marginocephalia]]
 [[Heterodontosauridae]]
 [[Heterodontosaurinae]]
-|-
+|grafika = Heterodontosaurus.jpg
-| colspan=2 |[[Plik:Heterodontosaurus.jpg|400px|]]
+|podpis = Rekonstrukcja przyżyciowa heterodontozaura. Autor: [[Jakub Kowalski]] [http://kahless28.deviantart.com/art/Heterodontosaurus-142373871]
-<small>Autor: [[Jakub Kowalski]] [http://kahless28.deviantart.com/art/Heterodontosaurus-142373871]</small>
+|PorównanieGrupa        =
-|}
+|PorównanieDługość      =
 == Wstęp ==
@@ Linia 195: / Linia 183: @@
 [[Kategoria:Mezozoik]]
 [[Kategoria:Jura]]
 [[Kategoria:Synemur]]
 [[Kategoria:Pliensbach]]

@@ Linia 78: / Linia 78: @@
 * AMNH 24000 – tylna część czaszki młodego osobnika.
 Sereno (2012) przypisał ponadto okaz SAM-PK-K1328 (kręgi, miednica, fragmenty kończyn). Wg Galtona (2014) szczątki te należały do pokrewnego rodzaju ''[[Pegomastax]]''.
@@ Linia 108: / Linia 110: @@
 W razie zagrożenia drobny, zwinny dinozaur mógł ratować się ucieczką, co znamionują długie dolne partie kończyn tylnych. Bardzo długi, giętki ogon heterodontozaura podczas biegu wyginał się swobodnie się na boki, inaczej niż u późniejszych ptasiomiednicznych, jak np. [[Hypsilophodon|hypsilofodont]], którego ogon był bardziej usztywniony.
 ===Cechy teropodów===
@@ Linia 171: / Linia 175: @@
 Norman, D.B., Crompton, A.W., Butler, R.J., Porro, L.B. & Charig, A.J. (2011) "The Lower Jurassic ornithischian dinosaur Heterodontosaurus tucki Crompton & Charig, 1962: cranial anatomy, functional morphology, taxonomy, and relationships" Zoological Journal of the Linnean Society, DOI: 10.1111/j.1096-3642.2011.00697.x
-Porro, L.B., Butler, R.J., Barrett, P.M., Moore-Fay, S. & Abel, R.L. (2011) "New heterodontosaurid specimens from the Lower Jurassic of southern Africa and the early ornithischian dinosaur radiation" Earth and Environmental Science Transactions of the Royal Society of Edinburgh, 101: 351-366. doi:10.1017/S175569101102010X
+Porro, L.B., Butler, R.J., Barrett, P.M., Moore-Fay, S. & Abel, R.L. (2011) "New heterodontosaurid specimens from the Lower Jurassic of southern Africa and the early ornithischian dinosaur radiation" Earth and Environmental Science Transactions of the Royal Society of Edinburgh, 101: 351-366. [[doi:10.1017/S175569101102010X]].
 Sereno, P.C. (2012) "Taxonomy, morphology, masticatory function and phylogeny of heterodontosaurid dinosaurs" ZooKeys, 226, 1-225. doi:10.3897/zookeys.226.2840

@@ Linia 86: / Linia 86: @@
 Heterodontozaur żył na półpustyniach obecnej Afryki Południowej, która w jego czasach była częścią rozpadającego się powoli superkontynentu Pangei, w otoczeniu innych heterodontozaurydów (''[[Abrictosaurus]]'' i ''[[Lycorhinus]]''), prymitywnych ptasiomiednicznych (''[[Lesothosaurus]]'' i prawdopodobny jego synonim ''[[Stormbergia]]''), licznych zauropodomorfów (''[[Aardonyx]]'', ''[[Ignavusaurus]], [[Melanorosaurus]]'' i najczęstszych ''[[Massospondylus]]'') oraz teropodów (''[[Megapnosaurus]]'' i ''[[Dracovenator]]''). Inne tetrapody znane z osadów formacji Clarens i górnych warstw formacji Elliot to cynodonty, stereospondyle, żółwie, lepidozaury i lądowe krokodylomofy.
 [[Plik: Heterodontosaurus_restoration.jpg|300px|thumb|right|Rekonstrukcja. Autor: FunkMonk (Michael B.H). [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Heterodontosaurus_restoration.jpg]..]]
 ===Poruszanie===

@@ Linia 10: / Linia 10: @@
 | [[Michał Szewczak]]
 [[Marcin Szermański]]
 [[Kamil Kamiński]]
 |}

@@ Linia 1: / Linia 1: @@
 <small>
 {| class="wikitable" style="background-color:CornSilk"
@@ Linia 44: / Linia 46: @@
 == Wstęp ==
 ''Heterodontosaurus'' to prymitywny dinozaur ptasiomiedniczny, występujący we wczesnej jurze na terenie obecnej południowej Afryki. Jest to wczesny, lecz wyspecjalizowany i zaawansowany heterodontozauryd, blisko spokrewniony z ''[[Tianyulong]]'' albo – co jest bardziej prawdopodobne - z ''[[Lycorhinus]]'' (obecne hipotezy dotyczące filogenezy heterodontozaurydów często są przykładem ciekawego zjawiska: wcześni przedstawicie tego kladu są zaawansowani, a znacznie późniejsi tworzą grad; można więc przypuszczać, że w ewolucji Heterodontosauridae nastąpiło wtórne uproszczenie budowy).
@@ Linia 51: / Linia 52: @@
 Ten dinozaur wielkości indyka był jednym z najstarszych ptasiomiednicznych dinozaurów.
-[[Plik:Heterodontosaurus3.JPG|300px|thumb|right|Wybrany materiał kopalny i wielkość osobników]]
+== Materiał kopalny ==
-== Materiał kopalny ==
+[[Plik:Heterodontosaurus_tucki_SAM-PK-K10487.jpg|300px|thumb|right|Młody osobnik (SAM-PK-K10487). Skala 1 cm. Źródło: Sereno, 2012.]]
-[[Holotyp]] (SAM-PK-K337) to niemal kompletna czaszka (ryc.: a).
 Przypisane osobniki to:
-* SAM-PK-K1332 - kompletny szkielet większego dorosłego osobnika (ryc.: b, f).
+* SAM-PK-K1332 - kompletny szkielet większego dorosłego osobnika.
 * SAM-PK-K1334 - niekompletna czaszka.
-* NM QR 1788 - niekompletna czaszka dużego osobnika (ryc.: d, g).
+* NM QR 1788 - niekompletna czaszka dużego osobnika.
-* SAM-PK-K10487 - niekompletna czaszka młodego osobnika (ryc.: c, e). Została opisana w 2008 roku. Pochodzi ze stanowiska "Stormberg". Dostarczyła informacji na temat anatomii i ontogenezy czaszki, dymorfizmu płciowego i wymiany zębowej wśród heterodontozaurydów. Kilka zmian ontogenetycznych w morfologii zębowej, występujących u ''Heterodontosaurus'' potwierdziło wcześniejsze sugestie, że cechy zębów są informatywne dla taksonomii na poziomie gatunku wśród tych dinozaurów.
+* SAM-PK-K10487 - niekompletna czaszka młodego osobnika. Została opisana w 2008 roku. Pochodzi ze stanowiska "Stormberg". Dostarczyła informacji na temat anatomii i ontogenezy czaszki, dymorfizmu płciowego i wymiany zębowej wśród heterodontozaurydów. Kilka zmian ontogenetycznych w morfologii zębowej, występujących u ''Heterodontosaurus'' potwierdziło wcześniejsze sugestie, że cechy zębów są informatywne dla taksonomii na poziomie gatunku wśród tych dinozaurów.
 * Nieoficjalnie wiadomo o kolejnym kompletnym szkielecie.
 == Zęby ==
 Już sama nazwa tego dinozaura wskazuje na jego wyraźny heterodontyzm. ''Heterodontosaurus'' znaczy "jaszczur o różnych zębach" - co w czasie jego nazwania było nieoczekiwane u dinozaura ptasiomiednicznego.
@@ Linia 108: / Linia 117: @@
 Paul (1987) zasugerował, że ''Heterodontosaurus'' poruszał się szybko na czterech kończynach, lecz wielu naukowców się z tym nie zgadza, twierdząc, że jeśli chód czworonożny był możliwy, to tylko powolny, np. podczas żerowania (Norman i in., 2004).
 Ramiona heterodontozaura były silnie umięśnione. Z chwytnych łap wyrastały trzy długie palce (I-III) oraz dwa znacznie krótsze (IV-V). Nietypowa budowa barków, nadgarstków i stawów rąk może wskazywać, że zwierzę to kopało w poszukiwaniu soczystych korzonków i bulw. Pomocne byłyby przy tym duże pazury. Inna interpretacja wskazuje na niemożność kopania lecz na chwytność łap. Kształt kłopodobnych zębów pasuje do zwierząt żywiących się niedużymi niedużymi ofiarami.
@@ Linia 145: / Linia 152: @@
 Porro, L.B., Butler, R.J., Barrett, P.M., Moore-Fay, S. & Abel, R.L. (2011) "New heterodontosaurid specimens from the Lower Jurassic of southern Africa and the early ornithischian dinosaur radiation" Earth and Environmental Science Transactions of the Royal Society of Edinburgh, 101: 351-366. doi:10.1017/S175569101102010X
 Zheng, X., You, H., Xu, X., & Dong, Z. (2009) "An Early Cretaceous heterodontosaurid dinosaur with filamentous integumentary structures" Nature, 458, 333-336 doi: 10.1038/nature07856

@@ Linia 44: / Linia 44: @@
 == Wstęp ==
-[[Plik:Heterodontosaurus.jpg|300px|thumb|right| Rekonstrukcja czaszki heterodontozaura. <br><br> © Tyler Keillor, 2012]]
+[[Plik:Heterodontosaurus_2012.jpg|300px|thumb|right| Rekonstrukcja czaszki heterodontozaura. <br><br> © Tyler Keillor, 2012]]
 ''Heterodontosaurus'' to prymitywny dinozaur ptasiomiedniczny, występujący we wczesnej jurze na terenie obecnej południowej Afryki. Jest to wczesny, lecz wyspecjalizowany i zaawansowany heterodontozauryd, blisko spokrewniony z ''[[Tianyulong]]'' albo – co jest bardziej prawdopodobne - z ''[[Lycorhinus]]'' (obecne hipotezy dotyczące filogenezy heterodontozaurydów często są przykładem ciekawego zjawiska: wcześni przedstawicie tego kladu są zaawansowani, a znacznie późniejsi tworzą grad; można więc przypuszczać, że w ewolucji Heterodontosauridae nastąpiło wtórne uproszczenie budowy).

← poprzednia wersja		Wersja z 17:27, 29 paź 2012
Linia 44:		Linia 44:

	== Wstęp ==		== Wstęp ==
		+	[[Plik:Heterodontosaurus.jpg\|300px\|thumb\|right\| Rekonstrukcja czaszki heterodontozaura. <br><br> © Tyler Keillor, 2012]]
	''Heterodontosaurus'' to prymitywny dinozaur ptasiomiedniczny, występujący we wczesnej jurze na terenie obecnej południowej Afryki. Jest to wczesny, lecz wyspecjalizowany i zaawansowany heterodontozauryd, blisko spokrewniony z ''[[Tianyulong]]'' albo – co jest bardziej prawdopodobne - z ''[[Lycorhinus]]'' (obecne hipotezy dotyczące filogenezy heterodontozaurydów często są przykładem ciekawego zjawiska: wcześni przedstawicie tego kladu są zaawansowani, a znacznie późniejsi tworzą grad; można więc przypuszczać, że w ewolucji Heterodontosauridae nastąpiło wtórne uproszczenie budowy).		''Heterodontosaurus'' to prymitywny dinozaur ptasiomiedniczny, występujący we wczesnej jurze na terenie obecnej południowej Afryki. Jest to wczesny, lecz wyspecjalizowany i zaawansowany heterodontozauryd, blisko spokrewniony z ''[[Tianyulong]]'' albo – co jest bardziej prawdopodobne - z ''[[Lycorhinus]]'' (obecne hipotezy dotyczące filogenezy heterodontozaurydów często są przykładem ciekawego zjawiska: wcześni przedstawicie tego kladu są zaawansowani, a znacznie późniejsi tworzą grad; można więc przypuszczać, że w ewolucji Heterodontosauridae nastąpiło wtórne uproszczenie budowy).

@@ Linia 17: / Linia 17: @@
 |-
 !  '''Długość''':
-| 1-1,1 m
+| ok. 1,75 m
 |-
 ! '''Masa''':
-| ok. 2 kg
+| ok. 10 kg
 |-
 ! '''[[Lokacje|Miejsce występowania]]''':
@@ Linia 30: / Linia 30: @@
 |  193-183 Ma
-<small>wczesna [[jura]] ([[synemur]]-[[pliensbach]])</small>
+<small>wczesna [[jura]] (późny [[synemur]]-[[pliensbach]])</small>
 |-
 ! '''Systematyka'''
@@ Linia 48: / Linia 48: @@
 ''Heterodontosaurus'' jest typowym i najlepiej poznanym przedstawicielem Heterodontosauridae. Został odkryty przez brytyjsko-południowoafrykańską ekspedycję w 1961 lub 1962 r. i nazwany na cześć G. C. Tucka, dyrektora zarządzającego spółki Austin Motor w RPA, który szczodrze wspomógł tę wyprawę.
-Ten dinozaur wielkości indyka był jednym z najstarszych i najmniejszych ptasiomiednicznych dinozaurów.
+Ten dinozaur wielkości indyka był jednym z najstarszych ptasiomiednicznych dinozaurów.
 == Materiał kopalny ==
-[[Holotyp]] (SAM-PK-K337) to niemal kompletna czaszka.
+[[Holotyp]] (SAM-PK-K337) to niemal kompletna czaszka (ryc.: a).
-[[Plik:Heterodontosaurus3.gif|300px|thumb|right|Rekonstrukcja czaszek: A - dorosły osobnik, B - młody. Skala = 1 cm. [http://www.bioone.org/na101/home/literatum/publisher/bioone/journals/content/vrpa/2008/02724634-28.3/0272-4634(2008)28%5B702%3Aajsotp%5D2.0.co%3B2/production/images/medium/i0272-4634-28-3-702-f04.gif]]]
+Przypisane osobniki to:
-W 2008 roku została opisana niekompletna czaszka młodego osobnika (SAM-PK-K10487 ze stanowiska "Stormberg". Dostarczyła informacji na temat anatomii i ontogenezy czaszki, dymorfizmu płciowego i wymiany zębowej wśród heterodontozaurydów. Kilka zmian ontogenetycznych w morfologii zębowej, występujących u ''Heterodontosaurus'' potwierdziło wcześniejsze sugestie, że cechy zębów są informatywne dla taksonomii na poziomie gatunku wśród tych dinozaurów.
+* SAM-PK-K1334 - niekompletna czaszka.
 == Zęby ==
@@ Linia 72: / Linia 79: @@
 Jednym z ciekawych aspektów budowy heterodontozaura jest obecność wielu cech bazalnych [[Theropoda|teropodów]], z których przynajmniej niektóre są obecne też u innych heterodontozaurydów. Są to:
-- pysk z wcięciem między kością przedszczękową a szczękową,
+* pysk z wcięciem między kością przedszczękową a szczękową,
-- górnowewnętrznie rozrośnięta kość zębowa z dużym zębem,
+* górnowewnętrznie rozrośnięta kość zębowa z dużym zębem,
-- głębokie wewnętrzne zgłębienia na trzonie kości klinowej,
+* głębokie wewnętrzne zgłębienia na trzonie kości klinowej,
-- bodowa kości ramiennej,
+* bodowa kości ramiennej,
-- paliczek dłoni III-3 dłuższy niż III-1 i III-2,
+* paliczek dłoni III-3 dłuższy niż III-1 i III-2,
-- wydłużony wyrostek przedpanewkowy,
+* wydłużony wyrostek przedpanewkowy,
-- całkowicie otwarta panewka,
+* całkowicie otwarta panewka,
-- dobrze rozwinięty przeciwkrętarz,
+* dobrze rozwinięty przeciwkrętarz,
-- wąska osłona (apron) kości łonowej,
+* wąska osłona (apron) kości łonowej,
-- grzebień strzałkowy na piszczeli (obecny też u ''[[Saturnalia]]'', lecz nie u ''[[Pisanosaurus]]''),
+* grzebień strzałkowy na piszczeli (obecny też u ''[[Saturnalia]]'', lecz nie u ''[[Pisanosaurus]]''),
-- zrośnięte kości podudzia, kostki i stępu,
+* zrośnięte kości podudzia, kostki i stępu,
-- zredukowana i pozbawiona paliczków V kość śródstopia.
+* zredukowana i pozbawiona paliczków V kość śródstopia.
 ==Paleoekologia i budowa==
@@ Linia 135: / Linia 142: @@
 Norman, D.B., Crompton, A.W., Butler, R.J., Porro, L.B. & Charig, A.J. (2011) "The Lower Jurassic ornithischian dinosaur Heterodontosaurus tucki Crompton & Charig, 1962: cranial anatomy, functional morphology, taxonomy, and relationships" Zoological Journal of the Linnean Society, DOI: 10.1111/j.1096-3642.2011.00697.x
 Zheng, X., You, H., Xu, X., & Dong, Z. (2009) "An Early Cretaceous heterodontosaurid dinosaur with filamentous integumentary structures" Nature, 458, 333-336 doi: 10.1038/nature07856