Jakapil - Historia wersji

Dino o 10:47, 22 sty 2026

2026-01-22T10:47:53Z

Paweł o 12:50, 15 sie 2024

2024-08-15T12:50:48Z

Taurovenator o 15:28, 30 cze 2024

2024-06-30T15:28:42Z

Taurovenator o 17:03, 6 kwi 2024

2024-04-06T17:03:04Z

Taurovenator o 17:02, 6 kwi 2024

2024-04-06T17:02:29Z

Paweł o 15:03, 29 lut 2024

2024-02-29T15:03:22Z

Kamil Kamiński: uzupełnienia

2023-05-25T19:38:01Z

uzupełnienia

Nazuul: poprawna systematyka, lit.

2022-08-15T16:34:42Z

poprawna systematyka, lit.

Kamil Kamiński: /* Filogeneza */

2022-08-15T16:15:53Z

‎Filogeneza

Kamil Kamiński: /* Paleoekologia */

2022-08-15T16:09:28Z

‎Paleoekologia

@@ Linia 18: / Linia 18: @@
 [[Ornithischia]]
-?[[Thyreophora]] / ?[[Marginocephalia]]
+?[[Thyreophora]]
-?? [[Ankylosauria]] / ?? [[Ceratopsia]]
+?? [[Ankylosauria]]
 |grafika                = Jakapil UDL.png
   |podpis                 = Rekonstrukcja przyżyciowa jakapila, przedstawiająca go jako bazalnego tyreofora. Autor: UnexpectedDinoLesson. [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Jakapil_UDL.png]

@@ Linia 10: / Linia 10: @@
   |miejsce                = [[Argentyna]] - Rio Negro
 <small>(górne warstwy [[formacja|formacji]] [[Candeleros]])</small>
-  |czas                   = {{Występowanie|97|94}}
+  |czas                   = {{Występowanie|100|97}}
-ok. 97-94 [[Ma]]<br>
+ok. 100-97 [[Ma]]<br>
 <small>[[późna kreda]] ([[cenoman]])</small>
   |systematyka            =
@@ Linia 40: / Linia 40: @@
 ==Budowa i paleobiologia==
-''Jakapil'' był niewielkim dwunożnym roślinożercą o ciele pokrytym pancerzem. Czaszka była stosunkowo krótka i pozbawiona okna przedoczodołowego i żuchwowego, jak u [[Ankylosauria|ankylozaurów]]. Ciekawą cechą jest obecność kości przedzębowej, co jest pierwszym takim przypadkiem u [[bazalny]]ch tyreoforów. Nie miały jej np. ''[[Scelidosaurus]]'' czy ''[[Scutellosaurus]]'', choć u tego pierwszego mogła być ona zbudowana z chrząstki. Kość przedzębowa ''Jakapil'' była stosunkowo prymitywna i przypominała stan obserwowany o ''[[Lesothosaurus]]'', a także w pewnym stopniu u [[Stegosauria|stegozaurów]]. Różniła się za to od szerokiej kości u ankylozaurów. Bezzębny przód pyska prawdopodobnie wieńczył keratynowy dziób. Tylna część żuchwy była silnie rozwinięta i głęboka, przypominjąc w tym względzie bazalne [[Ceratopsia|ceratopsy]]. Zęby były raczej niewielkie i liściokształtne, jak u prymitywnych przedstawicieli [[Ornithischia]] i tyreoforów. W kości zębowej było 11 pozycji zębowych. Stosunkowo wąski pysk może wskazywać na selektywny sposób żerowania.
+''Jakapil'' był niewielkim dwunożnym roślinożercą o ciele pokrytym pancerzem. Czaszka była stosunkowo krótka i pozbawiona okna przedoczodołowego i żuchwowego, jak u [[Ankylosauria|ankylozaurów]]. Ciekawą cechą jest obecność kości przedzębowej, co jest pierwszym takim przypadkiem u [[bazalny]]ch tyreoforów. Nie miały jej np. ''[[Scelidosaurus]]'' czy ''[[Scutellosaurus]]'', choć u tego pierwszego mogła być ona zbudowana z chrząstki. Kość przedzębowa ''Jakapil'' była stosunkowo prymitywna i przypominała stan obserwowany o ''[[Lesothosaurus]]'', a także w pewnym stopniu u [[Stegosauria|stegozaurów]]. Różniła się za to od szerokiej kości u ankylozaurów. Bezzębny przód pyska prawdopodobnie wieńczył keratynowy dziób. Tylna część żuchwy była silnie rozwinięta i głęboka, przypominając w tym względzie bazalne [[Ceratopsia|ceratopsy]]. Zęby były raczej niewielkie i liściokształtne, jak u prymitywnych przedstawicieli [[Ornithischia]] i tyreoforów. W kości zębowej było 11 pozycji zębowych. Stosunkowo wąski pysk może wskazywać na selektywny sposób żerowania.
 Szkielet pozaczaszkowy przypominał ''[[Scelidosaurus]]''. ''Jakapil'' był prawdopodobnie dwunożny, jednak kości kończyn nie zachowały się zbyt kompletnie, a wykazuje on także cechy charakterystyczne dla zwierząt czworonożnych, takie jak masywne kości śródręcza. Ciało ''Jakapil'' pokrywało aż 5 rodzajów osteoderm. Są wśród nich zarówno płaskie tarcze z niskim grzebieniem, jak i struktury przypominające kolce. Większość z nich była jednak wyjątkowo niska, inaczej niż u bazalnych tyreoforów.
@@ Linia 54: / Linia 54: @@
 ==Paleoekologia==
-Jakapil żył w suchym lub półsuchym klimacie formacji Candeleros, razem z wieloma większymi od siebie dinozaurami i innymi zwierzętami. Zob. też [[Ekrixinatosaurus#Paleoekologia]].
+Jakapil żył w suchym lub półsuchym klimacie formacji Candeleros, razem z wieloma większymi od siebie dinozaurami i innymi zwierzętami. Zob. też [[Candeleros#Paleośrodowisko]].
 ==Spis gatunków==

@@ Linia 50: / Linia 50: @@
 Swoje wątpliwości wyrazili też Raven i in. (2023). Zwrócili oni uwagę, że bezzębna kość przedszczękowa jest nieznana u wczesnych tyreoforów, a układ rzędów zębowych w żuchwie przypomina stan obserwowany u prymitywnych [[Neoceratopsia|neoceratopsów]]. Autorzy ci uznali, że  ''Jakapil'' mógł być opancerzonym [[Marginocephalia|marginocefalem]] lub przedstawicielem nieznanego dotąd kladu dinozaurów ptasiomiednicznych.
 ==Paleoekologia==
@@ Linia 64: / Linia 66: @@
 ==Bibliografia==
-<small>Maidment, S. (2022 online) [https://twitter.com/Tweetisaurus/status/1557796087758725120].
+<small>
 Raven, T.J., Barrett, P.M., Joyce, C.B. & Maidment, S.C.R. (2023) "The phylogenetic relationships and evolutionary history of the armoured dinosaurs (Ornithischia: Thyreophora)". Journal of Systematic Palaeontology, 21:1, 2205433. [[DOI:10.1080/14772019.2023.2205433]].

@@ Linia 22: / Linia 22: @@
 ?? [[Ankylosauria]] / ?? [[Ceratopsia]]
 |grafika                = Jakapil UDL.png
-  |podpis                 = Rekonstrukcja przyżyciowa. Autor: UnexpectedDinoLesson. [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Jakapil_UDL.png]
+  |podpis                 = Rekonstrukcja przyżyciowa jakapila, przedstawiająca go jako bazalnego tyreofora. Autor: UnexpectedDinoLesson. [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Jakapil_UDL.png]
   |PorównanieGrupa        =
   |PorównanieDługość      =

@@ Linia 21: / Linia 21: @@
 ?? [[Ankylosauria]] / ?? [[Ceratopsia]]
-|grafika                = Jakapil_skeletal.webp
+|grafika                = Jakapil UDL.png
-  |podpis                 = Rekonstrukcja szkieletu z zaznaczeniem znanych elementów. Źródło: Riguetti i in. (2022).
+  |podpis                 = Rekonstrukcja przyżyciowa. Autor: UnexpectedDinoLesson. [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Jakapil_UDL.png]
   |PorównanieGrupa        =
   |PorównanieDługość      =
@@ Linia 34: / Linia 34: @@
 ==Materiał kopalny ==
 [[Holotyp]] (MPCA-PV-630) to niekompletny szkielet osobnika prawie dorosłego (ang. ''subadult''). Obejmuje on fragmenty czaszki (kość przedszczękowa, szczękowa, klinowa dolna, zęby, lewa część dolnej szczęki, k. kątowa górna), 12 częściowych kręgów, kompletne żebro i fragmenty innych żeber, fragmentaryczną k. kruczą, niepełne łopatki, niepełne k. ramienne, prawdopodobny fragment k. łokciowej, kości śródręcza, fragmenty k. kulszowej, udowej, piszczelowej i strzałkowej, 3 paliczki stopy, ponad 40 osteoderm.

@@ Linia 18: / Linia 18: @@
 [[Ornithischia]]
-?[[Thyreophora]]
+?[[Thyreophora]] / ?[[Marginocephalia]]
-?? [[Ankylosauria]]
+?? [[Ankylosauria]] / ?? [[Ceratopsia]]
 |grafika                = Jakapil_skeletal.webp
   |podpis                 = Rekonstrukcja szkieletu z zaznaczeniem znanych elementów. Źródło: Riguetti i in. (2022).
@@ Linia 27: / Linia 27: @@
   |mapa                   =
 }}
 ==Wstęp==
 ''Jakapil'' to rodzaj niewielkiego roślinożernego dinozaura z grupy [[Thyreophora]], żyjącego na początku późnej kredy na obszarach dzisiejszej Argentyny. Wykazuje on cechy wspólne ze znacznie wcześniejszym ''[[Scelidosaurus]]'', będąc prawdopodobnie członkiem nieznanej dotąd linii prymitywnych tyreoforów, która przetrwała aż do późnej kredy w Ameryce Południowej.
@@ Linia 42: / Linia 41: @@
 ''Jakapil'' był niewielkim dwunożnym roślinożercą o ciele pokrytym pancerzem. Czaszka była stosunkowo krótka i pozbawiona okna przedoczodołowego i żuchwowego, jak u [[Ankylosauria|ankylozaurów]]. Ciekawą cechą jest obecność kości przedzębowej, co jest pierwszym takim przypadkiem u [[bazalny]]ch tyreoforów. Nie miały jej np. ''[[Scelidosaurus]]'' czy ''[[Scutellosaurus]]'', choć u tego pierwszego mogła być ona zbudowana z chrząstki. Kość przedzębowa ''Jakapil'' była stosunkowo prymitywna i przypominała stan obserwowany o ''[[Lesothosaurus]]'', a także w pewnym stopniu u [[Stegosauria|stegozaurów]]. Różniła się za to od szerokiej kości u ankylozaurów. Bezzębny przód pyska prawdopodobnie wieńczył keratynowy dziób. Tylna część żuchwy była silnie rozwinięta i głęboka, przypominjąc w tym względzie bazalne [[Ceratopsia|ceratopsy]]. Zęby były raczej niewielkie i liściokształtne, jak u prymitywnych przedstawicieli [[Ornithischia]] i tyreoforów. W kości zębowej było 11 pozycji zębowych. Stosunkowo wąski pysk może wskazywać na selektywny sposób żerowania.
-Szkielet pozaczaszkowy przypominał ''[[Scelidosaurus]]''. ''Jakapil'' był prawdopodobnie dwunożny, jednak kości kończyn nie zachowały się zbyt kompletnie, a wykazuje on także cechy carakterystyczne dla zwierząt czworonożnych, takie jak masywne kości śródręcza. Ciało ''Jakapil'' pokrywało aż 5 rodzajów osteoderm. Są wśród nich zarówno płaskie tarcze z niskim grzebieniem, jak i struktury przypominające kolce. Większość z nich była jednak wyjątkowo niska, inaczej niż u bazalnych tyreoforów.
+Szkielet pozaczaszkowy przypominał ''[[Scelidosaurus]]''. ''Jakapil'' był prawdopodobnie dwunożny, jednak kości kończyn nie zachowały się zbyt kompletnie, a wykazuje on także cechy charakterystyczne dla zwierząt czworonożnych, takie jak masywne kości śródręcza. Ciało ''Jakapil'' pokrywało aż 5 rodzajów osteoderm. Są wśród nich zarówno płaskie tarcze z niskim grzebieniem, jak i struktury przypominające kolce. Większość z nich była jednak wyjątkowo niska, inaczej niż u bazalnych tyreoforów.
 ==Filogeneza==
@@ Linia 49: / Linia 48: @@
 Wątpliwości co do takiej klasyfikacji wyraziła Maidment (2022 online). Wskazuje ona, że m.in. czaszka, zęby i kręgi szyjne ''Jakapil'' nie przypominają stanu znanego u tyreoforów, a ponadto szkielet pozaczaszkowy jest bardzo niekompletny. Jej zdaniem ''Jakapil'' mógł być opancerzonym [[Ceratopsia|ceratopsem]] lub przedstawicielem nienazwanego jeszcze [[klad]]u.
-Swoje wątpliwości wyrazili też Raven i in. (2023). Zwrócili oni uwagę, że bezzębna kość przedszczękowa jest nieznana u wczesnych tereoforów, a układ rzędów zębowych w żuchwie przypomina stan obserwowany u prymitywnych [[Neoceratopsia|neoceratopsów]]. Autorzy ci uznali, że  ''Jakapil'' mógł być opancerzonym [[Marginocephalia|marginocefalem]] lub przedstawicielem nieznanego dotąd kladu dinozaurów ptasiomienicznych.
+Swoje wątpliwości wyrazili też Raven i in. (2023). Zwrócili oni uwagę, że bezzębna kość przedszczękowa jest nieznana u wczesnych tyreoforów, a układ rzędów zębowych w żuchwie przypomina stan obserwowany u prymitywnych [[Neoceratopsia|neoceratopsów]]. Autorzy ci uznali, że  ''Jakapil'' mógł być opancerzonym [[Marginocephalia|marginocefalem]] lub przedstawicielem nieznanego dotąd kladu dinozaurów ptasiomiednicznych.
 ==Paleoekologia==
@@ Linia 66: / Linia 65: @@
 <small>Maidment, S. (2022 online) [https://twitter.com/Tweetisaurus/status/1557796087758725120].
-Raven, T.J., Barrett, P.M., Joyce, C.B. & Maidment, S.C.R. (2023) The phylogenetic relationships and evolutionary history of the armoured dinosaurs (Ornithischia: Thyreophora), Journal of Systematic Palaeontology, 21:1, 2205433. [[DOI:10.1080/14772019.2023.2205433]].
+Raven, T.J., Barrett, P.M., Joyce, C.B. & Maidment, S.C.R. (2023) "The phylogenetic relationships and evolutionary history of the armoured dinosaurs (Ornithischia: Thyreophora)". Journal of Systematic Palaeontology, 21:1, 2205433. [[DOI:10.1080/14772019.2023.2205433]].
 Riguetti, F.J., Apesteguía, S. & Pereda-Suberbiola, X. (2022). "A new Cretaceous thyreophoran from Patagonia supports a South American lineage of armoured dinosaurs". Scientific Reports. 12 (1): 11621. [[doi:10.1038/s41598-022-15535-6]].
@@ Linia 73: / Linia 72: @@
 [[Kategoria:Dinosauria]]
 [[Kategoria:Ornithischia]]
-[[Kategoria:Thyreophora]]
+[[Kategoria:Ornithischia bazalne]]
 [[Kategoria:Ameryka Południowa]]
 [[Kategoria:Argentyna]]

@@ Linia 2: / Linia 2: @@
 {{Opis
   |Autor                  = [[Kamil Kamiński]]
-  |Korekta                =
+  |Korekta                = [[Maciej Ziegler]]
   |nazwa                  = ''Jakapil''
   |długość                = <1,5 m (osobnik prawie dorosły)
@@ Linia 19: / Linia 19: @@
 [[Thyreophora]]
 |grafika                = Jakapil_skeletal.webp
   |podpis                 = Rekonstrukcja szkieletu z zaznaczeniem znanych elementów. Źródło: Riguetti i in. (2022).
@@ Linia 27: / Linia 29: @@
 ==Wstęp==
-''Jakapil'' to rodzaj niewielkiego roślinożernego dinozaura z grupy Thyreophora, żyjącego na początku późnej kredy na obszarach dzisiejszej Argentyny. Wykazuje on cechy wspólne ze znacznie wcześniejszym ''[[Scelidosaurus]]'', będąc prawdopodobnie członkiem nieznanej dotąd linii prymitywnych tyreoforów, która przetrwała aż do późnej kredy w Ameryce Południowej.
+''Jakapil'' to rodzaj niewielkiego roślinożernego dinozaura z grupy [[Thyreophora]], żyjącego na początku późnej kredy na obszarach dzisiejszej Argentyny. Wykazuje on cechy wspólne ze znacznie wcześniejszym ''[[Scelidosaurus]]'', będąc prawdopodobnie członkiem nieznanej dotąd linii prymitywnych tyreoforów, która przetrwała aż do późnej kredy w Ameryce Południowej.
 ==Etymologia==
-Nazwa ''Jakapil'' pochodzi z języka Puelczów lub Tehuelczów i oznacza „tarczownik”. Jest to oczywiście nawiazanie do pancerza skórnego tego zwierzęcia. Epitet gatunkowy wywodzi się od słów ''kaniu'' oraz ''kura'', w języku mapudungun oznaczających odpowiednio „grzebień” oraz „kamień”. Nawiązuje on do jenej z cech diagnostycznych – brzusznego grzebienia żuchwy.
+Nazwa ''Jakapil'' pochodzi z języka Puelczów lub Tehuelczów i oznacza „tarczownik”. Jest to oczywiście nawiązanie do pancerza skórnego tego zwierzęcia. Epitet gatunkowy wywodzi się od słów ''kaniu'' oraz ''kura'', w języku mapudungun oznaczających odpowiednio „grzebień” oraz „kamień”. Nawiązuje on do jednej z cech diagnostycznych – brzusznego grzebienia żuchwy.
 ==Materiał kopalny ==
@@ Linia 38: / Linia 40: @@
 ==Budowa i paleobiologia==
-''Jakapil'' był niewielkim dwunożnym roślinożercą o ciele pokrytym pancerzem. Czaszka była stosunkowo krótka i pozbawiona okna przedoczodołowego i żuchwowego, jak u [[Ankylosauria|ankylozaurów]]. Ciekawą cechą jest obecność kości przedzębowej, co jest pierwszym takim przypadkiem u [[bazalny]]ch tyreoforów. Nie miały jej np. ''[[Scelidosaurus]]'' czy ''[[Scutellosaurus]]'', choć u tego pierwszego mogła być ona zbudowana z chrząstki. Kość przedzębowa ''Jakapil'' była stosunkowo prymitywna i przypominała stan obserwowany o ''[[Lesothosaurus]]'', a także w pewnym stopniu u [[Stegosauria|stegozaurów]]. Różniła się za to od szerokiej kości u ankylozaurów. Bezzębny przód pyska prawdopodobnie wieńczył keratynowy dziób. Tylna część żuchwy była silnie rozwinięta i głęboka, przypominjaąc w tym względzie bazalne [[Ceratopsia|ceratopsy]]. Zęby były raczej niewelkie i liściokształtne, jak u prymitywnych przedstawicieli [[Ornithischia]] i tyreoforów. W kości zębowej było 11 pozycji zębowych. Stosunkowo wąski pysk może wskazywac na selektywny sposób żerowania.
+''Jakapil'' był niewielkim dwunożnym roślinożercą o ciele pokrytym pancerzem. Czaszka była stosunkowo krótka i pozbawiona okna przedoczodołowego i żuchwowego, jak u [[Ankylosauria|ankylozaurów]]. Ciekawą cechą jest obecność kości przedzębowej, co jest pierwszym takim przypadkiem u [[bazalny]]ch tyreoforów. Nie miały jej np. ''[[Scelidosaurus]]'' czy ''[[Scutellosaurus]]'', choć u tego pierwszego mogła być ona zbudowana z chrząstki. Kość przedzębowa ''Jakapil'' była stosunkowo prymitywna i przypominała stan obserwowany o ''[[Lesothosaurus]]'', a także w pewnym stopniu u [[Stegosauria|stegozaurów]]. Różniła się za to od szerokiej kości u ankylozaurów. Bezzębny przód pyska prawdopodobnie wieńczył keratynowy dziób. Tylna część żuchwy była silnie rozwinięta i głęboka, przypominjąc w tym względzie bazalne [[Ceratopsia|ceratopsy]]. Zęby były raczej niewielkie i liściokształtne, jak u prymitywnych przedstawicieli [[Ornithischia]] i tyreoforów. W kości zębowej było 11 pozycji zębowych. Stosunkowo wąski pysk może wskazywać na selektywny sposób żerowania.
 Szkielet pozaczaszkowy przypominał ''[[Scelidosaurus]]''. ''Jakapil'' był prawdopodobnie dwunożny, jednak kości kończyn nie zachowały się zbyt kompletnie, a wykazuje on także cechy carakterystyczne dla zwierząt czworonożnych, takie jak masywne kości śródręcza. Ciało ''Jakapil'' pokrywało aż 5 rodzajów osteoderm. Są wśród nich zarówno płaskie tarcze z niskim grzebieniem, jak i struktury przypominające kolce. Większość z nich była jednak wyjątkowo niska, inaczej niż u bazalnych tyreoforów.
 ==Filogeneza==
-W jednej z analiz filogenetycznych przeprowadzonych przez Riguettiego i in. (2022) ''Jakapil'' okazał się bazalnym tyreoforem i był wg autorów przedstawicielem nieznanej dotąd linii rozwojowej tego kladu. Inne analizy plasowały go wśród [[Ankylosauromorpha]] lub [[Ankylosauria]]. Wątpliwości co do takiej klasyfikacji wyraziła Maidment (online). Wskazuje ona, że zęby i kręgi szyjne ''Jakapil'' nie przypominają stanu znanego u tyreoforów, a ponadto szkielet pozaczaszkowy jest bardzo niekompletny. Jej zdaniem ''Jakapil'' mógł być opancerzonym ceratopsem lub przedstawicielem nienazwanego jeszcze [[klad]]u.
+W jednej z analiz filogenetycznych przeprowadzonych przez Riguettiego i in. (2022) ''Jakapil'' okazał się bazalnym tyreoforem i był przedstawicielem nieznanej dotąd linii rozwojowej tego kladu. Inne analizy - w których ''[[Scelidosaurus]]'' należy do [[Ankylosauria]], plasowały ''Jakapil'' w Ankylosauria, w pobliżu ''Scelidosaurus''.
 ==Paleoekologia==
@@ Linia 60: / Linia 63: @@
 <small>Maidment, S. (2022 online) [https://twitter.com/Tweetisaurus/status/1557796087758725120].
-Riguetti, F.J., Apesteguía, S. & Pereda-Suberbiola, X. (2022). "A new Cretaceous thyreophoran from Patagonia supports a South American lineage of armoured dinosaurs". Scientific Reports. 12 (1): Article number 11621. [[doi:10.1038/s41598-022-15535-6]]
+Riguetti, F.J., Apesteguía, S. & Pereda-Suberbiola, X. (2022). "A new Cretaceous thyreophoran from Patagonia supports a South American lineage of armoured dinosaurs". Scientific Reports. 12 (1): 11621. [[doi:10.1038/s41598-022-15535-6]]
 </small>