Judith River - Historia wersji

Paweł o 12:58, 17 kwi 2026

2026-04-17T12:58:43Z

Paweł o 12:57, 17 kwi 2026

2026-04-17T12:57:42Z

Paweł: /* Dinozaury */

2026-01-27T14:51:39Z

‎Dinozaury

Paweł: Nielsen i in., 2026

2026-01-27T07:00:41Z

Nielsen i in., 2026

Paweł: /* Ryby kostnoszkieletowe */

2025-11-12T10:57:27Z

‎Ryby kostnoszkieletowe

Paweł o 10:55, 12 lis 2025

2025-11-12T10:55:56Z

Paweł: /* Dinozaury */

2025-09-13T04:53:24Z

‎Dinozaury

Paweł o 15:54, 12 wrz 2025

2025-09-12T15:54:39Z

Paweł o 15:00, 12 wrz 2025

2025-09-12T15:00:22Z

Paweł: /* Dinozaury */

2025-09-12T08:31:06Z

‎Dinozaury

@@ Linia 21: / Linia 21: @@
 Formacja Judith River to [[późna kreda|późnokredowa]] [[formacja|jednostka litostratygraficzna]] położona w północnej części [[USA]] (stan Montana) należąca do [[grupa|grupy]] [[Belly River]]. Liczne badania wykazały, że jej pokłady pochodzą z piętra o nazwie [[kampan]].
-==Etymolgia==
+==Etymologia==
 Nazwa formacji wywodzi się od rzeki Judith, która zbiega z rzeką Missouri na terenie stanu Montana.

@@ Linia 19: / Linia 19: @@
 }}
 ==Wstęp==
-Formacja Judith River to [[późna kreda|późnokredowa]] [[formacja|jednostka litostratygraficzna]] położona w północnej części [[USA]] (stan Montana) należąca do [[grupa|grupy]] [[Belly River]]. Liczne badania wykazały, że jej pokłady pochodzą z piętrowa zwanego [[kampan]].
+Formacja Judith River to [[późna kreda|późnokredowa]] [[formacja|jednostka litostratygraficzna]] położona w północnej części [[USA]] (stan Montana) należąca do [[grupa|grupy]] [[Belly River]]. Liczne badania wykazały, że jej pokłady pochodzą z piętra o nazwie [[kampan]].
 ==Etymolgia==

@@ Linia 560: / Linia 560: @@
+|
 [[Plik:JudithDeinoSkullWiki.png|200px]]
 |}

@@ Linia 1057: / Linia 1057: @@
 ===Jaja===
 Lawver i Jackson (2017) opisali zgromadzenie co najmniej 16 żółwich jaj (MOR 710) z formacji Judith River, dla których zdefiniowali nowy ootakson ''Testudoolithus zelenitskyae''. Osobnik odpowiedzialny za ich złożenie mógł mieć karakaps (górna część skorupy) o długości 35–54,4 cm. Badacze ci zauważyli, że jaja te wykazują podobieństwa w budowie do tych co składał żółw ''Adocus''. Zatem prawdopodobne jest, że ootakson ''Testudoolithus zelenitskyae'' pochodził od wcześniej wymienionego żółwia. W co najmniej w pięciu tych jajach zachowały się również szczątki niewyklutych osobników. Jest więc możliwe, że ich śmierć nastąpiła przez wykluciem. O jajach dinozaurów wspomina również Sahni (1972).
 ==Bibliografia==
@@ Linia 1063: / Linia 1066: @@
 Lawver, D. R., & Jackson, F. D. (2017). "An accumulation of turtle eggs with embryos from the Campanian (Upper Cretaceous) Judith River Formation of Montana". Cretaceous Research, 69, 90-99. [[doi:10.1016/j.cretres.2016.08.012]]
 Ramezani, J., Beveridge, T. L., Rogers, R. R., Eberth, D. A., & Roberts, E. M. (2022). "Calibrating the zenith of dinosaur diversity in the Campanian of the Western Interior Basin by CA-ID-TIMS U–Pb geochronology". Scientific Reports, 12(1), 16026. [[doi:10.1038/s41598-022-19896-w]]

@@ Linia 891: / Linia 891: @@
 |-
+|
-''Priscosturion longipinnis'' <ref name="Grande2006">Grande, L., & Hilton, E. J. (2006). "An exquisitely preserved skeleton representing a primitive sturgeon from the Upper Cretaceous Judith River Formation of Montana (Acipenseriformes: Acipenseridae: n. gen. and sp.)". Memoir (The Paleontological Society), 1-39. [[doi:10.1666/05032.1 ]]</ref><ref>Grande, L., & Hilton, E. J. (2009). "A replacement name for† Psammorhynchus Grande & Hilton, 2006 (Actinopterygii, Acipenseriformes, Acipenseridae)". Journal of Paleontology, 83(2), 317-318. [[doi:10.1666/08-137.1 ]]</ref>
+''Priscosturion longipinnis'' <ref name="Grande2006">Grande, L., & Hilton, E. J. (2006). "An exquisitely preserved skeleton representing a primitive sturgeon from the Upper Cretaceous Judith River Formation of Montana (Acipenseriformes: Acipenseridae: n. gen. and sp.)". Memoir (The Paleontological Society), 1-39. [[doi:10.1666/05032.1 ]]</ref><ref>Grande, L., & Hilton, E. J. (2009). "A replacement name for† ''Psammorhynchus'' Grande & Hilton, 2006 (Actinopterygii, Acipenseriformes, Acipenseridae)". Journal of Paleontology, 83(2), 317-318. [[doi:10.1666/08-137.1 ]]</ref>
+|
 McClelland Ferry

@@ Linia 834: / Linia 834: @@
 |}
-===Ryby===
+===Ryby kostnoszkieletowe===
 {| class="wikitable sortable" align="center" width="100%"
 |-
-! colspan="4" align="center" |'''Ryby
+! colspan="5" align="center" |'''Ryby kostnoszkieletowe
 |-
 !Takson
@@ Linia 843: / Linia 843: @@
 !Materiał kopalny
 !Komentarz
 |-
+|
@@ Linia 851: / Linia 861: @@
 częściowy pysk i łuski
+|
-Przedstawiciel grupy Aspidorhynchidae (ryba kostnoszkieletowa).
+Przedstawiciel grupy Aspidorhynchidae.
 |-
+|
@@ Linia 860: / Linia 870: @@
 AMNH 10109 - lewy lemiesz (element czaszki)
+|
-Przedstawiciel grupy Amiidae (ryba kostnoszkieletowa).
+Przedstawiciel grupy Amiidae.
 |-
+|
@@ Linia 869: / Linia 879: @@
 łuski i zęby
+|
-Przedstawiciel grupy Lepisosteidae (ryba kostnoszkieletowa).
+Przedstawiciel grupy Lepisosteidae.
 |-
+|
-''Myledaphus bipartitus'' <ref name="Sahni1972">Sahni, 1972</ref>
+?''Paralbula'' [[sp.]] <ref name="Sahni1972">Sahni, 1972</ref>
+|
 nie podano
@@ Linia 878: / Linia 888: @@
 zęby
+|
-Przedstawiciel grupy Rhinobatidae (ryba chrzęstnoszkieletowa).
+Prawdopodobny przedstawiciel grupy Phyllodontidae.
 |-
+|
-nie podano
+''Priscosturion longipinnis'' <ref name="Grande2006">Grande, L., & Hilton, E. J. (2006). "An exquisitely preserved skeleton representing a primitive sturgeon from the Upper Cretaceous Judith River Formation of Montana (Acipenseriformes: Acipenseridae: n. gen. and sp.)". Memoir (The Paleontological Society), 1-39. [[doi:10.1666/05032.1 ]]</ref><ref>Grande, L., & Hilton, E. J. (2009). "A replacement name for† Psammorhynchus Grande & Hilton, 2006 (Actinopterygii, Acipenseriformes, Acipenseridae)". Journal of Paleontology, 83(2), 317-318. [[doi:10.1666/08-137.1 ]]</ref>
-|zęby
+|
-Prawdopodobny przedstawiciel grupy Phyllodontidae (ryba kostnoszkieletowa).
+[[Plik:Priscosturion front lateral.jpg|200px]]
 |-
+|
-McClelland Ferry
+''Myledaphus bipartitus'' <ref name="Sahni1972">Sahni, 1972</ref>
+|
-MOR 1184 - niemalże kompletny szkielet
+zęby
+|
-Przedstawiciel grupy Acipenseridae (ryba kostnoszkieletowa). Pierwotna nazwa ''Psammorhynchus'' została zmieniona na ''Priscosturion'', gdyż była zajęta.
+Przedstawiciel grupy Rhinobatidae.
 |}

@@ Linia 558: / Linia 558: @@
+|
 Potencjalny przedstawiciel [[Deinocheiridae]].
 |}

@@ Linia 25: / Linia 25: @@
 ==Wiek==
 [[Plik:Lokiceratops by Andrey Atuchin.jpg|thumb|Rekonstrukcja przyżyciowa lokiceratopsa broniącego się przed deinozuchem. Autor: Andrey Atuchin. Źródło: [https://x.com/AndreyAtuchin/status/1803825131816464403]]]
 Liczne badania skał formacji Judith River wskazują na [[kampan|kampański]] wiek (np. Rogers i in., 2016; Fowler, 2017; Ramezani i in., 2022). Ramezani i współpracownicy (2022) ustalili, że wiek ogniwa McClelland Ferry wynosi 78,6-76,3 [[Ma]], zaś Coal Ridge - 76,3-75,2 [[Ma]].
 ==Litologia==
 Rogers i współpracownicy (2016) wyróżnili cztery ogniwa w formacji Judith River: Parkman Sandstone, McClelland Ferry, Coal Ridge oraz Woodhawk. Skały ogniwa Parkman Sandstone stykają się z [[formacja|formacją]] [[Claggett]]. Podjednostkę McClelland Ferry tworzą głównie piaskowce. Wiekiem odpowiada  ona [[formacja|formacji]] [[Oldman]] z Kanady. Kolejną częścią omawianej jednostki geologicznej jest ogniwo Coal Ridge zawierającą mułowce. Człon ten korelatywny z [[formacja|formacją]] [[Dinosaur Park]]. Obydwa ogniwa są oddzielone od siebie nieciągłością, która uformowała się około 76,3 miliona lat temu, co zbiegało się z początkiem transgresji Morza Bearpaw w środkowej Montanie. Około 75,2 mln lat temu Morze Bearpaw przesunęło się na zachód poza obszar typowy formacji Judith River. Z biegiem czasu tempo akumulacji osadów zwiększało się z 3,8 cm/1000 lat (ogniwo McClelland Fery) do 9,0 cm/1000 lat (ogniwo Coal Ridge). Podjednostka Woodhawk swoim wiekiem odpowiada ogniwu Coal Ridge. Człon ten składa się z morskich piaskowców. Ogniwo Woodhawk oraz Coal Ridge stykają się z [[formacja|formacją]] [[Bearpaw]].
@@ Linia 1040: / Linia 1040: @@
 Rogers, R. R., Kidwell, S. M., Deino, A. L., Mitchell, J. P., Nelson, K., & Thole, J. T. (2016). "Age, correlation, and lithostratigraphic revision of the Upper Cretaceous (Campanian) Judith River Formation in its type area (north-central Montana), with a comparison of low-and high-accommodation alluvial records". The Journal of Geology, 124(1), 99-135. [[doi:10.1086/684289]]
-Sahni, A. (1972). "The vertebrate fauna of the Judith River Formation, Montana." Bulletin of the AMNH, v. 147 article 6: 321-415
+Sahni, A. (1972). "The vertebrate fauna of the Judith River Formation, Montana". Bulletin of the AMNH, v. 147 article 6: 321-415
 <references/></small>
 [[Kategoria:Formacje]]

@@ Linia 26: / Linia 26: @@
 ==Wiek==
 [[Plik:Judith River Formation, Upper Missouri Breaks National Monument.jpg|thumb|Odsłonięcia skał formacji Judith River widoczne ze strony rzeki Missouri. Fot. [[Kenneth Carpenter]] [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Judith_River_Formation,_Upper_Missouri_Breaks_National_Monument.jpg].]]
-[[Plik:Spiclypeusand Daspletosaurus by Abelov2014.jpg|thumb|Grupa ''[[Spiclypeus]]'' otoczona przez parę ''[[Daspletosaurus]]'', dinozaurów odnalezionych w formacji Judith River. Autor: ABelov2014 [https://www.deviantart.com/abelov2014/art/Defensive-position-hunting-stories-var-2-919500959].]]
+[[Plik:Lokiceratops by Andrey Atuchin.jpg|thumb|Rekonstrukcja przyżyciowa lokiceratopsa broniącego się przed deinozuchem. Autor: Andrey Atuchin. Źródło: [https://x.com/AndreyAtuchin/status/1803825131816464403]]]
 Liczne badania skał formacji Judith River wskazują na [[kampan|kampański]] wiek (np. Rogers i in., 2016; Fowler, 2017; Ramezani i in., 2022). Ramezani i współpracownicy (2022) ustalili, że wiek ogniwa McClelland Ferry wynosi 78,6-76,3 [[Ma]], zaś Coal Ridge - 76,3-75,2 [[Ma]].
@@ Linia 221: / Linia 221: @@
 ząb
+|
-Przynależność tego zębu do [[rodzaj]]u ''[[Edmontonia]]'' może być niepewna.
+Przynależność tego zęba do [[rodzaj]]u ''[[Edmontonia]]'' może być niepewna.
+|
 [[Plik:Edmontonia UDL.png|200px]]
@@ Linia 316: / Linia 316: @@
 złoże kostne
+|
-[[Centrozauryn]] blisko spokrewiony z ''[[Albertaceratops]]'' i ''[[Lokiceratops]]''. Został pierwotnie opisany jako [[chasmozauryn]].
+[[Centrozauryn]] blisko spokrewniony z ''[[Albertaceratops]]'' i ''[[Lokiceratops]]''. Został pierwotnie opisany jako [[chasmozauryn]].
+|
 [[Plik:Medusaceratops (cropped).jpg|200px]]
@@ Linia 413: / Linia 413: @@
 niekompletny szkielet
+|
-Obecnie ten gatunek [[Hadrosauridae|hadrozauryd]] uważa  się za wątpliwy (''[[nomen dubium]]'').
+Obecnie ten gatunek [[Hadrosauridae|hadrozauryda]] uważa  się za wątpliwy (''[[nomen dubium]]'').
 |-
+|
@@ Linia 462: / Linia 462: @@
 "Theropod A" <ref name="Fiorillo1994"></ref>
+|
-prawdopodobnie McClelland Fery
+prawdopodobnie McClelland Ferry
+|
 zębów
@@ Linia 497: / Linia 497: @@
 CM 9401 - kość łzowa
+|
-Okaz ten jest blisko spokrewniony z '[[Tyrannosaurus]]'', jednak nie ma pewności czy został odnaleziony w omawianej formacji czy [[Two Medicine]].
+Okaz ten jest blisko spokrewniony z ''[[Tyrannosaurus]]'', jednak nie ma pewności czy został odnaleziony w omawianej formacji czy [[Two Medicine]].
+|
 [[Plik:Tyrannosaurus UDL.png|200px]]
@@ Linia 555: / Linia 555: @@
 Coal Ridge
+|
-OUSM-FV-002 - kości zębowe
+OUSM-FV-002 - prawa i lewa kość zębowa
+|
 Potencjalny przedstawiciel [[Deinocheiridae]].

@@ Linia 248: / Linia 248: @@
 |-
+|
-''[[Hesperornis|Hesperornis altus]]'' <ref>Mortimer, M (online) [https://theropoddatabase.github.io/Ornithuromorpha.htm#Hesperornisaltus]</ref>
+''[[Hesperornis#H. altus|Hesperornis altus]]'' <ref>Mortimer, M (online) [https://theropoddatabase.github.io/Ornithuromorpha.htm#Hesperornisaltus]</ref>
+|
 nie podano
@@ Linia 310: / Linia 310: @@
 |-
+|
-''[[Medusaceratops|Medusaceratops lokii]]'' <ref>Ryan, M. J., Russell, A. P. & Hartman, S. (2010). "A New Chasmosaurine Ceratopsid from the Judith River Formation, Montana". [w]: Ryan, M. J., Chinnery-Allgeier, B. J., & Eberth, D. A. (red.) "New Perspectives on Horned Dinosaurs: The Royal Tyrell Museum Ceratopsian Symposium, Bloomington", Indiana University Press: 181-188</ref><ref>Chiba, K., Ryan, M. J., Fanti F., Loewen, M. A & Evans, D. C. (2018). "New material and systematic re-evaluation of ''Medusaceratops lokii'' (Dinosauria, Ceratopsidae) from the Judith River Formation (Campanian, Montana)". Journal of Paleontology. 92 (2), s. 272–288, [[doi:10.1017/jpa.2017.62]]</ref>
+''[[Medusaceratops|Medusaceratops lokii]]'' <ref>Ryan, M. J., Russell, A. P. & Hartman, S. (2010). "A New Chasmosaurine Ceratopsid from the Judith River Formation, Montana". [w]: Ryan, M. J., Chinnery-Allgeier, B. J., & Eberth, D. A. (red.) "New Perspectives on Horned Dinosaurs: The Royal Tyrell Museum Ceratopsian Symposium, Bloomington", Indiana University Press: 181-188</ref><ref name=Chiba2018>Chiba, K., Ryan, M. J., Fanti F., Loewen, M. A & Evans, D. C. (2018). "New material and systematic re-evaluation of ''Medusaceratops lokii'' (Dinosauria, Ceratopsidae) from the Judith River Formation (Campanian, Montana)". Journal of Paleontology. 92 (2), s. 272–288, [[doi:10.1017/jpa.2017.62]]</ref>
+|
 McClelland Ferry
@@ Linia 531: / Linia 531: @@
+|
 Okaz ten dawniej był przypisany do ''[[Judiceratops]]''.
 |-
+|
@@ Linia 540: / Linia 549: @@
+|
 Okaz ten dawniej był przypisany do ''[[Judiceratops]]''.
 |}