Khankhuuluu - Historia wersji

Paweł o 14:10, 23 mar 2026

2026-03-23T14:10:04Z

Kamil Kamiński o 21:47, 18 cze 2025

2025-06-18T21:47:15Z

Paweł: /* Wstęp */

2025-06-18T06:52:43Z

‎Wstęp

Paweł: Utworzono nową stronę "{{DISPLAYTITLE:''Khankhuuluu''}} {{Opis |Autor = Stanisław Kopeć, Paweł Konarzewski |Korekta = |nazwa = '..."

2025-06-17T22:23:23Z

Utworzono nową stronę "{{DISPLAYTITLE:''Khankhuuluu''}} {{Opis |Autor = Stanisław Kopeć, Paweł Konarzewski |Korekta = |nazwa = '..."

Nowa strona

{{DISPLAYTITLE:''Khankhuuluu''}}
{{Opis
|Autor = [[Stanisław Kopeć]], [[Paweł Konarzewski]]
|Korekta =
|nazwa = ''Khankhuuluu''
|długość =
|wysokość =
|masa =
|dieta = mięsożerny
|miejsce = [[Mongolia]] - Ajmak południowogobijski
([[formacja]] [[Bayanshiree]])
|czas = {{Występowanie|95.9|89.6}}
ok. 95,9-89,6 [[Ma]]<ref>Kurumada, Y., Aoki, S., Aoki, K., Kato, D., Saneyoshi, M., Tsogtbaatar, K., Windley, B. F., & Ishigaki, S. (2020). "Calcite U–Pb age of the Cretaceous vertebrate-bearing Bayn Shire Formation in the Eastern Gobi Desert of Mongolia: usefulness of caliche for age determination". Terra Nova. 32 (4): 246–252. [[doi:10.1111/ter.12456]]</ref> 
[[późna kreda]] ([[cenoman]] - [[koniak]])
|systematyka =
[[Dinosauria]]

[[Saurischia]]

[[Theropoda]]

[[Tetanurae]]

[[Coelurosauria]]

[[Tyrannosauroidea]]
|PorównanieGrupa =
|PorównanieDługość =
|grafika = Khankhuuluu mongoliensis.png
|podpis = Rekonstrukcja ''Khankhuuluu''. Autor: Ddinodan [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Khankhuuluu_mongoliensie.png]
|mapa =
}}
==Wstęp==
''Khankhuuluu'' to [[późna kreda|późnokredowy]] przedstawiciel [[Tyrannosauroidea]] żyjący w [[późna kreda|późnej kredzie]] na terenach dzisiejszej pustyni Gobi w Mongolii. ''Khankhuuluu'' wykazywał mozaikę cech obecnych u wczesnych [[Tyrannosauroidea|tyranozauroidów]] oraz późniejszych [[Tyrannosauridae|tyranozaurydów]].

== Etymologia==
Nazwa rodzajowa ''Khankhuuluu'' wywodzi się od zlatynizowanych mongolskich słów ''khankhuu'' oraz ''luu'' (oryginalna wersja ''xahxγγ'' oraz ''jiyy''), które kolejno znaczą "książę" oraz "smok". Epitet gatunkowy ''mongoliensis'' odnosi się do Mongolii, państwa w którym znaleziono skamieniałości. Pełną nazwę dinozaura można przetłumaczyć jako "smoczy książę z Mongolii".

==Historia taksonu==
W latach 1972-1973 roku w skałach [[formacja|formacji]] [[Bayanshiree]] odnaleziono dwa niekompletne szkielety wówczas nieznanych [[Tyrannosauroidea|tyranozauroidów]]. Perle (1997) przypisał okazy do [[Alectrosaurus|alektrozaura]], znanego z [[formacja|formacji]] [[Iren Dabasu]]. Jak podaną Averianov i Sues (2012), [[Thomas Carr]] w prywatnym komentarzu zasugerował, że tyranozauroid z Mongolii nie należy do [[rodzaj]]u ''[[Alectrosaurus]]''. Voris i współpracownicy (2025) ponownie zbadali wspomniane szczątki. Według badaczy reprezentowały one nowego [[Tyrannosauroidea|tyranozauroida]], który otrzymał nazwę ''Khankhuuluu mongoliensis''.

==Materiał kopalny i lokalizacja==
[[Plik:Khankhuuluu Skeletal.svg|thumb|Sylwetka ''Khankhuuluu'' wraz z zaznaczonymi na biało (MPC-D 100/50), liliowo (MPC-D 100/51) oraz fioletowo (MPC-D 102/4) odnalezionych kości. Kolor szary pokazuje nieznane elementy. Autor: SlvrHwk [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Khankhuuluu_Skeletal.svg]]]
Holotyp oznaczony numerem katalogowym MPC-D 100/50 obejmuje częściowy szkielet, w którego skład wchodzą kości czaszki (k. nosowa, niekompletną lewą kość łzową, części obu kości kwadratowych, lemiesz oraz części obu kości skrzydłowych zewnętrznych [''ectopterygoid''] i skrzydłowych [''pterygoid'']), kręgi (3 grzbietowe i 17 zrośniętych ze dystalnych kręgów ogonowych), widełki, lewa kość łopatkowo-krucza i lewa III kość śródstopia.

Drugi okaz (MPC-D 100/51) zawiera kości czaszki (prawą podoczodołową, czworoboczno-jarzmową i kwadratową), częściową lewą kość biodrową, lewą kulszową i częściową biodrową, niekompletną lewą kość piszczelową, bliższą część śródstopia i cztery paliczki stopy.

Trzeci okaz (MPC-D 102/4) to izolowana kość czołowa szczegółowo opisana przez Tsuihijiego i współpracowników (2012).

Voris i współpracownicy (2025) podają, że część szczątków (kość szczękowa, jarzmowa, przedszczękowa, zębowa oraz szpon) należących do okazów MPC-D 100/50 i MPC-D 100/51 opisanych przez Perle (1997) zaginęła.

Okazy MPC-D 100/50 i MPC-D 100/51 zostały wydobyte w stanowisku Baishin-Tsav, natomiast MPC-D 102/4 - Tsaagan Teg.

==Budowa i systematyka==
[[Plik:Khankhuuluu Skull.svg|thumb|Rekonstrukcja czaszki ''Khankhuuluu'' wraz z zaznaczonymi na biało (MPC-D 100/50), liliowo (MPC-D 100/51) oraz fioletowo (MPC-D 102/4) odnalezionych kości. Kolor szary pokazuje nieznane elementy. Autor: SlvrHwk [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Khankhuuluu_Skull.svg]]]
''Khankhuuluu'' miał cechy anatomiczne występujące zarówno u prymitywnych jak i zaawansowanych [[Tyrannosauroidea|tyranozauroidów]]. W widoku bocznym czaszka omawianego teropoda była płaska, podobnie jak u [[Alioramini|alioraminów]] oraz młodocianych [[Tyrannosauridae|tyranozaurydów]]. Zrośnięte kości nosowe miały w przedniej części wyraźne chropowatości i pokryte licznymi i drobnymi guzowatościami, co jest typowe dla [[Eutyrannosauria|eutyranozaurów]]. Na kości łzowej ''Khankhuuluu'' znajdowały się pomarszczone kostne wyrostki, które są kolejną cechą występującą u późniejszych form. Jednakże w przeciwieństwie do [[Tyrannosauridae|tyranozaurydów]] struktura ta była skierowana wyłącznie w bok. Z kolei kość zaoczodołowa miała gładką powierzchnię i była pozbawiona ozdób, podobnie jak u ''[[Xiongguanlong]]'' oraz młodocianych tyranozaurydów. '' Khankhuuluu'' od ''[[Timurlengia]]'' różnił się wyższymi wyrostkami kolczystymi kręgów grzbietowych. Piszczel była dłuższa niż kość udowa. Według Jareda Vorisa i współpracowników (2025) dinozaur ten był zaawansowanym [[Tyrannosauroidea|tyranozauroidem]] blisko spokrewnionym z [[Eutyrannosauria|eutyranozaurami]].

==Spis gatunków==
{| class="wikitable"
| {{V|''Khankhuuluu''}}
| {{Kpt|Voris, [[Zelenitsky]], [[Kobayashi]], Modesto, Therrien, Tsutsumi, Chinzorig}} i {{Kpt|Tsogtbaatar}}, [[2025]]
|-
| {{V|''K. mongoliensis''}}
| {{Kpt|Voris, [[Zelenitsky]], [[Kobayashi]], Modesto, Therrien, Tsutsumi, Chinzorig}} i {{Kpt|Tsogtbaatar}}, [[2025]]
|}

==Bibliografia==

Averianov, A., & Sues, H. -D. (2012). "Skeletal remains of Tyrannosauroidea (Dinosauria: Theropoda) from the Bissekty Formation (Upper Cretaceous: Turonian) of Uzbekistan". Cretaceous Research. 34: 284-297. [[doi:10.1016/j.cretres.2011.11.009.]]

Perle, A. (1977). "On the first discovery of ''Alectrosaurus'' (Tyrannosauridae, Theropoda) from the Late Cretaceous of Mongolia". Problemy Geologii Mongolii, 3, 104-113.

Tsuihiji, T., Watabe, M., Tsogtbaatar, K., Barsbold, R., & Suzuki, S. (2012). "A tyrannosauroid frontal from the Upper Cretaceous (Cenomanian-Santonian) of the Gobi Desert, Mongolia". Vertebrata PalAsiatica, 50(2), 102-110

Voris, J. T., Zelenitsky, D. K., Kobayashi, Y., Modesto, S. P., Therrien, F., Tsutsumi, H., Chinzorig, T., & Tsogtbaatar, K. (2025). "A new Mongolian tyrannosauroid and the evolution of Eutyrannosauria". Nature. [[doi:10.1038/s41586-025-08964-6.]]
<references/>

[[Kategoria:Dinosauria]]
[[Kategoria:Saurischia]]
[[Kategoria:Theropoda]]
[[Kategoria:Tetanurae]]
[[Kategoria:Coelurosauria]]
[[Kategoria:Tyrannosauroidea]]
[[Kategoria:Azja]]
[[Kategoria:Mongolia]]
[[Kategoria:Mezozoik]]
[[Kategoria:Kreda]]
[[Kategoria:Cenoman]]
[[Kategoria:Turon]]
[[Kategoria:Koniak]]

@@ Linia 41: / Linia 41: @@
 ==Materiał kopalny i lokalizacja==
-[[Plik:Khankhuuluu Skeletal.svg|thumb|Sylwetka ''Khankhuuluu'' wraz z zaznaczonymi na biało (MPC-D 100/50), liliowo (MPC-D 100/51) oraz fioletowo (MPC-D 102/4) odnalezionych kości. Kolor szary pokazuje nieznane elementy. Autor: SlvrHwk [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Khankhuuluu_Skeletal.svg]]]
+[[Plik:Khankhuuluu Skeletal.png|thumb|Sylwetka ''Khankhuuluu'' wraz z zaznaczonymi na biało (MPC-D 100/50), liliowo (MPC-D 100/51) oraz fioletowo (MPC-D 102/4) odnalezionych kości. Kolor szary pokazuje nieznane elementy. Autor: SlvrHwk [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Khankhuuluu_Skeletal.svg]]]
 Holotyp oznaczony numerem katalogowym MPC-D 100/50 obejmuje częściowy szkielet, w którego skład wchodzą kości czaszki (k. nosowa, niekompletna lewa kość łzowa, części obu kości kwadratowych, lemiesz oraz części obu kości skrzydłowych zewnętrznych [''ectopterygoid''] i skrzydłowych [''pterygoid'']), kręgi (3 grzbietowe i 17 zrośniętych ze dystalnych kręgów ogonowych), widełki, lewa kość łopatkowo-krucza i lewa III kość śródstopia.
@@ Linia 53: / Linia 53: @@
 ==Budowa i systematyka==
-[[Plik:Khankhuuluu Skull.svg|thumb|Rekonstrukcja czaszki ''Khankhuuluu'' wraz z zaznaczonymi na biało (MPC-D 100/50), liliowo (MPC-D 100/51) oraz fioletowo (MPC-D 102/4) odnalezionych kości. Kolor szary pokazuje nieznane elementy. Autor: SlvrHwk [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Khankhuuluu_Skull.svg]]]
+[[Plik:Khankhuuluu Skull.png|thumb|Rekonstrukcja czaszki ''Khankhuuluu'' wraz z zaznaczonymi na biało (MPC-D 100/50), liliowo (MPC-D 100/51) oraz fioletowo (MPC-D 102/4) odnalezionych kości. Kolor szary pokazuje nieznane elementy. Autor: SlvrHwk [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Khankhuuluu_Skull.svg]]]
 ''Khankhuuluu'' miał cechy anatomiczne występujące zarówno u prymitywnych jak i zaawansowanych [[Tyrannosauroidea|tyranozauroidów]]. W widoku bocznym czaszka omawianego teropoda była płaska, podobnie jak u [[Alioramini|alioraminów]] oraz młodocianych [[Tyrannosauridae|tyranozaurydów]]. Zrośnięte kości nosowe miały w przedniej części wyraźne chropowatości i pokryte były licznymi i drobnymi guzowatościami, co jest typowe dla [[Eutyrannosauria|eutyranozaurów]]. Na kości łzowej ''Khankhuuluu'' znajdowały się pomarszczone kostne wyrostki, które są kolejną cechą występującą u późniejszych form. Jednakże w przeciwieństwie do [[Tyrannosauridae|tyranozaurydów]] struktura ta była skierowana wyłącznie w bok. Z kolei kość zaoczodołowa miała gładką powierzchnię i była pozbawiona ozdób, podobnie jak u ''[[Xiongguanlong]]'' oraz młodocianych tyranozaurydów. '' Khankhuuluu'' od ''[[Timurlengia]]'' różnił się wyższymi wyrostkami kolczystymi kręgów grzbietowych. Piszczel była dłuższa niż kość udowa. Według Jareda Vorisa i współpracowników (2025) dinozaur ten był zaawansowanym [[Tyrannosauroidea|tyranozauroidem]] blisko spokrewnionym z [[Eutyrannosauria|eutyranozaurami]].

@@ Linia 38: / Linia 38: @@
 ==Historia taksonu==
-W latach 1972-1973 roku w skałach [[formacja|formacji]] [[Bayanshiree]] odnaleziono dwa niekompletne szkielety wówczas nieznanych [[Tyrannosauroidea|tyranozauroidów]]. Perle (1997) przypisał okazy do [[Alectrosaurus|alektrozaura]], znanego z [[formacja|formacji]] [[Iren Dabasu]]. Jak podaną Averianov i Sues (2012), [[Thomas Carr]] w prywatnym komentarzu zasugerował, że tyranozauroid z Mongolii nie należy do [[rodzaj]]u ''[[Alectrosaurus]]''. Voris i współpracownicy (2025) ponownie zbadali wspomniane szczątki. Według badaczy reprezentowały one nowego [[Tyrannosauroidea|tyranozauroida]], który otrzymał nazwę ''Khankhuuluu mongoliensis''.
+W latach 1972-1973 roku w skałach [[formacja|formacji]] [[Bayanshiree]] odnaleziono dwa niekompletne szkielety wówczas nieznanych [[Tyrannosauroidea|tyranozauroidów]]. Perle (1997) przypisał okazy do [[Alectrosaurus|alektrozaura]], znanego z [[formacja|formacji]] [[Iren Dabasu]]. Jak podają Averianov i Sues (2012), [[Thomas Carr]] w prywatnym komentarzu zasugerował, że tyranozauroid z Mongolii nie należy do [[rodzaj]]u ''[[Alectrosaurus]]''. Voris i współpracownicy (2025) ponownie zbadali wspomniane szczątki. Według badaczy reprezentowały one nowego [[Tyrannosauroidea|tyranozauroida]], który otrzymał nazwę ''Khankhuuluu mongoliensis''.
 ==Materiał kopalny i lokalizacja==
 [[Plik:Khankhuuluu Skeletal.svg|thumb|Sylwetka ''Khankhuuluu'' wraz z zaznaczonymi na biało (MPC-D 100/50), liliowo (MPC-D 100/51) oraz fioletowo (MPC-D 102/4) odnalezionych kości. Kolor szary pokazuje nieznane elementy. Autor: SlvrHwk [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Khankhuuluu_Skeletal.svg]]]
-Holotyp oznaczony numerem katalogowym MPC-D 100/50 obejmuje częściowy szkielet, w którego skład wchodzą kości czaszki (k. nosowa, niekompletną lewą kość łzową, części obu kości kwadratowych, lemiesz oraz części obu kości skrzydłowych zewnętrznych [''ectopterygoid''] i skrzydłowych [''pterygoid'']), kręgi (3 grzbietowe i 17 zrośniętych ze dystalnych kręgów ogonowych), widełki, lewa kość łopatkowo-krucza i lewa III kość śródstopia.
+Holotyp oznaczony numerem katalogowym MPC-D 100/50 obejmuje częściowy szkielet, w którego skład wchodzą kości czaszki (k. nosowa, niekompletna lewa kość łzowa, części obu kości kwadratowych, lemiesz oraz części obu kości skrzydłowych zewnętrznych [''ectopterygoid''] i skrzydłowych [''pterygoid'']), kręgi (3 grzbietowe i 17 zrośniętych ze dystalnych kręgów ogonowych), widełki, lewa kość łopatkowo-krucza i lewa III kość śródstopia.
 Drugi okaz (MPC-D 100/51) zawiera  kości czaszki (prawą podoczodołową, czworoboczno-jarzmową i kwadratową), częściową lewą kość biodrową, lewą kulszową i częściową biodrową, niekompletną lewą kość piszczelową, bliższą część śródstopia i cztery paliczki stopy.
@@ Linia 54: / Linia 54: @@
 ==Budowa i systematyka==
 [[Plik:Khankhuuluu Skull.svg|thumb|Rekonstrukcja czaszki ''Khankhuuluu'' wraz z zaznaczonymi na biało (MPC-D 100/50), liliowo (MPC-D 100/51) oraz fioletowo (MPC-D 102/4) odnalezionych kości. Kolor szary pokazuje nieznane elementy. Autor: SlvrHwk [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Khankhuuluu_Skull.svg]]]
-''Khankhuuluu'' miał cechy anatomiczne występujące zarówno u prymitywnych jak i zaawansowanych [[Tyrannosauroidea|tyranozauroidów]]. W widoku bocznym czaszka omawianego teropoda była płaska, podobnie jak u [[Alioramini|alioraminów]] oraz młodocianych [[Tyrannosauridae|tyranozaurydów]]. Zrośnięte kości nosowe miały w przedniej części wyraźne chropowatości i pokryte licznymi i drobnymi guzowatościami, co jest typowe dla [[Eutyrannosauria|eutyranozaurów]]. Na kości łzowej ''Khankhuuluu'' znajdowały się pomarszczone kostne wyrostki, które są kolejną cechą występującą u późniejszych form. Jednakże w przeciwieństwie do [[Tyrannosauridae|tyranozaurydów]] struktura ta była skierowana wyłącznie w bok. Z kolei kość zaoczodołowa miała gładką powierzchnię i była pozbawiona ozdób, podobnie jak u ''[[Xiongguanlong]]'' oraz młodocianych tyranozaurydów. '' Khankhuuluu'' od ''[[Timurlengia]]'' różnił się wyższymi wyrostkami kolczystymi kręgów grzbietowych. Piszczel była dłuższa niż kość udowa. Według Jareda Vorisa i współpracowników (2025) dinozaur ten był zaawansowanym [[Tyrannosauroidea|tyranozauroidem]] blisko spokrewnionym z [[Eutyrannosauria|eutyranozaurami]].
+''Khankhuuluu'' miał cechy anatomiczne występujące zarówno u prymitywnych jak i zaawansowanych [[Tyrannosauroidea|tyranozauroidów]]. W widoku bocznym czaszka omawianego teropoda była płaska, podobnie jak u [[Alioramini|alioraminów]] oraz młodocianych [[Tyrannosauridae|tyranozaurydów]]. Zrośnięte kości nosowe miały w przedniej części wyraźne chropowatości i pokryte były licznymi i drobnymi guzowatościami, co jest typowe dla [[Eutyrannosauria|eutyranozaurów]]. Na kości łzowej ''Khankhuuluu'' znajdowały się pomarszczone kostne wyrostki, które są kolejną cechą występującą u późniejszych form. Jednakże w przeciwieństwie do [[Tyrannosauridae|tyranozaurydów]] struktura ta była skierowana wyłącznie w bok. Z kolei kość zaoczodołowa miała gładką powierzchnię i była pozbawiona ozdób, podobnie jak u ''[[Xiongguanlong]]'' oraz młodocianych tyranozaurydów. '' Khankhuuluu'' od ''[[Timurlengia]]'' różnił się wyższymi wyrostkami kolczystymi kręgów grzbietowych. Piszczel była dłuższa niż kość udowa. Według Jareda Vorisa i współpracowników (2025) dinozaur ten był zaawansowanym [[Tyrannosauroidea|tyranozauroidem]] blisko spokrewnionym z [[Eutyrannosauria|eutyranozaurami]].
 ==Spis gatunków==

@@ Linia 32: / Linia 32: @@
 }}
 ==Wstęp==
-''Khankhuuluu'' to [[późna kreda|późnokredowy]] przedstawiciel [[Tyrannosauroidea]] żyjący w [[późna kreda|późnej kredzie]] na terenach dzisiejszej pustyni Gobi w Mongolii. ''Khankhuuluu'' wykazywał mozaikę cech obecnych u wczesnych [[Tyrannosauroidea|tyranozauroidów]] oraz późniejszych [[Tyrannosauridae|tyranozaurydów]].
+''Khankhuuluu'' to [[późna kreda|późnokredowy]] przedstawiciel [[Tyrannosauroidea]] żyjący na terenach dzisiejszej pustyni Gobi w Mongolii. ''Khankhuuluu'' wykazywał mozaikę cech obecnych u wczesnych [[Tyrannosauroidea|tyranozauroidów]] oraz późniejszych [[Tyrannosauridae|tyranozaurydów]].
 == Etymologia==