Lisowicia - Historia wersji

Paweł: /* Systematyka */

2024-09-26T20:20:51Z

‎Systematyka

Paweł: Sulej, 2024

2024-09-26T20:20:11Z

Sulej, 2024

Taurovenator o 15:23, 7 lip 2024

2024-07-07T15:23:53Z

Paweł o 18:29, 27 sty 2024

2024-01-27T18:29:05Z

Dino: /* Paleobiologia */

2024-01-27T13:30:04Z

‎Paleobiologia

Dino: /* Budowa i rozmiary */

2024-01-27T13:28:47Z

‎Budowa i rozmiary

Dino: liczne błędy

2024-01-27T13:24:35Z

liczne błędy

Dino: /* Spis gatunków */

2024-01-27T13:18:23Z

‎Spis gatunków

Tomasz Singer: /* Wzrost */ dodane osobniczego

2024-01-10T15:40:16Z

‎Wzrost: dodane osobniczego

Tomasz Singer: kość ramieniowa zamiast udowa

2024-01-10T15:37:41Z

kość ramieniowa zamiast udowa

@@ Linia 61: / Linia 61: @@
 ==Systematyka==
 [[Plik:Lisowicia bojani Wikipedia Juandertal.jpg|thumb|Rekonstrukcja ''Lisowicia''. Autor: Juandertal [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Lisowicia_bojani_Wikipedia_Juandertal.jpg]]]
-Analiza filogenetyczna przeprowadzona przez Suleja i Niedźwiedzkiego (2019) wykazała, że lisowicia jest blisko spokrewniona z amerykańskim ''Placerias'' oraz marokańskim ''Moghreberia''. Sulej (2024) wyróżnił trzy linie ewolucyjne dicynodontów z późnego triasu: dwie gondwańskie oraz jedną laurazyjską. Zostały one wyróżnione na postawie cech budowy czaszki oraz szkieletu pozaczaszkowego. ''Lisowicia'' okazała się być najmłodszą przedstawicielką linii wywodzącej się od ''Shaanbeikannemeyeria xilougouensis'' pochodzącego z Chin. W tej grupie znajduje się inny polski dicynodont ''[[Woznikella]]'' z [[karnik]]u. Na postawie przynależności ''[[Woznikella]]'' oraz ''Lisowicia'' do jednej linii ewolucyjnej można wywnioskować, że obydwa [[rodzaj]]e są blisko ze sobą spokrewnione.
+Analiza filogenetyczna przeprowadzona przez Suleja i Niedźwiedzkiego (2019) wykazała, że lisowicia jest blisko spokrewniona z amerykańskim ''Placerias'' oraz marokańskim ''Moghreberia''. Sulej (2024) wyróżnił trzy linie ewolucyjne dicynodontów z późnego triasu: dwie gondwańskie oraz jedną laurazyjską. Zostały one wyróżnione na postawie cech budowy czaszki oraz szkieletu pozaczaszkowego. ''Lisowicia'' okazała się być najmłodszą przedstawicielką linii wywodzącej się od ''Shaanbeikannemeyeria xilougouensis'' pochodzącej z Chin. W tej grupie znajduje się inny polski dicynodont ''[[Woznikella]]'' z [[karnik]]u. Na postawie przynależności ''[[Woznikella]]'' oraz ''Lisowicia'' do jednej linii ewolucyjnej można wywnioskować, że obydwa [[rodzaj]]e są blisko ze sobą spokrewnione.
 ==Paleośrodowisko==

@@ Linia 57: / Linia 57: @@
 ===Dieta===
-Bajdek i wspólnicy (2014) opisali koprolity dicynotontów odnalezione w cegielni w Lisowicach które najprawdopodobniej należały do omawianego taksonu. Znajdowało się w nich dużo materiału roślinnego takich jak pyłki i zarodniki, skórki czy zdrewniałe tkanki nagonasiennych. Podobnie jak niektóre współczesne ssaki roślinożerne, dicynodonty pozostawiały raczej średniej wielkości i owalne odchody. Lisowicia zapewne odżywiała się wartościowymi roślinami, jednak uzupełniała również słabszej jakości pożywieniem z włóknistymi składnikami pokarmowymi.
+Bajdek i współautorzy (2014) opisali koprolity dicynotontów odnalezione w cegielni w Lisowicach które najprawdopodobniej należały do omawianego taksonu. Znajdowało się w nich dużo materiału roślinnego takich jak pyłki i zarodniki, skórki czy zdrewniałe tkanki nagonasiennych. Podobnie jak niektóre współczesne ssaki roślinożerne, dicynodonty pozostawiały raczej średniej wielkości i owalne odchody. Lisowicia zapewne odżywiała się wartościowymi roślinami, jednak uzupełniała również słabszej jakości pożywieniem z włóknistymi składnikami pokarmowymi.
 ==Systematyka==
 [[Plik:Lisowicia bojani Wikipedia Juandertal.jpg|thumb|Rekonstrukcja ''Lisowicia''. Autor: Juandertal [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Lisowicia_bojani_Wikipedia_Juandertal.jpg]]]
-Analiza filogenetyczna przeprowadzona przez Suleja i Niedźwiedzkiego (2019) wykazała, że lisowicia jest blisko spokrewniona z amerykańskim ''Placerias'' oraz marokańskim ''Moghreberia''.
+Analiza filogenetyczna przeprowadzona przez Suleja i Niedźwiedzkiego (2019) wykazała, że lisowicia jest blisko spokrewniona z amerykańskim ''Placerias'' oraz marokańskim ''Moghreberia''. Sulej (2024) wyróżnił trzy linie ewolucyjne dicynodontów z późnego triasu: dwie gondwańskie oraz jedną laurazyjską. Zostały one wyróżnione na postawie cech budowy czaszki oraz szkieletu pozaczaszkowego. ''Lisowicia'' okazała się być najmłodszą przedstawicielką linii wywodzącej się od ''Shaanbeikannemeyeria xilougouensis'' pochodzącego z Chin. W tej grupie znajduje się inny polski dicynodont ''[[Woznikella]]'' z [[karnik]]u. Na postawie przynależności ''[[Woznikella]]'' oraz ''Lisowicia'' do jednej linii ewolucyjnej można wywnioskować, że obydwa [[rodzaj]]e są blisko ze sobą spokrewnione.
 ==Paleośrodowisko==
@@ Linia 85: / Linia 85: @@
 Romano, M., & Manucci, F. (2019). "Resizing ''Lisowicia bojani'': volumetric body mass estimate and 3D reconstruction of the giant Late Triassic dicynodont". Historical Biology. [[doi:10.1080/08912963.2019.1631819]]
 Sulej, T., & Niedźwiedzki, G. (2019). "An elephant-sized Late Triassic synapsid with erect limbs". Science, 363(6422), 78-80. [[doi:10.1126/science.aal4853]]
-Vogel, G. (2018). "Giant mammal cousin rivaled early dinosaurs". Science. 362 (6417)[[doi:10.1126/science.362.6417.879]]
+Vogel, G. (2018). "Giant mammal cousin rivaled early dinosaurs". Science. 362 (6417) [[doi:10.1126/science.362.6417.879]]
 </small>
 [[Kategoria:Trias w Polsce]]

@@ Linia 90: / Linia 90: @@
 Vogel, G. (2018). "Giant mammal cousin rivaled early dinosaurs". Science. 362 (6417)[[doi:10.1126/science.362.6417.879]]
 </small>
-[[Kategoria:Polska]]
+[[Kategoria:Trias w Polsce]]

@@ Linia 2: / Linia 2: @@
 {{Opis
 |Autor = [[Paweł Konarzewski]]
-|Korekta =
+|Korekta = [[Tomasz Singer]], [[Łukasz Czepiński]]
 |nazwa = ''Lisowicia'' (lisowicia)
 |długość = ponad 4,5 m
@@ Linia 8: / Linia 8: @@
 |masa = do 7 t
 |dieta = roślinożerny
-|miejsce = [[Polska]] - Lisowicie
+|miejsce = [[Polska]] - Lisowice
 |czas = {{Występowanie|209|207}}
 ok. 209-207 [[Ma]]<br>
@@ Linia 36: / Linia 36: @@
 ==Historia taksonu==
 [[Plik:Lisowice site.jpg|thumb|Miejsce odnalezienia szczątków ''Lisowicia''. Źródło: Qvarnström i in., 2019 [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Lisowice_site.jpg]]]
-Pierwszy raz na szczątki ''Lisowicia'' natrafiono w 2006 roku na terenie cegielni we wsi Lisowicie około 100 kilometrów na północny zachód od Krakowa. Wówczas pierwszą skamieniałość należącą do dicynodonta odnaleziono w zaledwie 15 minut (Vogel, 2018). W 2008 roku Jerzy Dzik, Tomasz Sulej i Grzegorz Niedźwiedzki poinformowali o odkryciu ogromnego zwierzęcia, jednak nie nadali mu nazwy. Badacze pierwotnie sądzili, iż skamieniałości należą do 11 metrowego zauropoda. W ciągu 11 lat wykopanych zostało ponad 1000 kości (Vogel, 2018). Po dokładnym zbadaniu szczątków na łamach czasopisma Science w 2019 roku pojawiła się publikacja nadająca nazwę nowemu dicynodontowi autorstwa Tomasza Suleja i Grzegorza Niedźwiedzkiego.
+Pierwszy raz na szczątki ''Lisowicia'' natrafiono w 2006 roku na terenie cegielni we wsi Lisowce około 100 kilometrów na północny zachód od Krakowa. Wówczas pierwszą skamieniałość należącą do dicynodonta odnaleziono w zaledwie 15 minut (Vogel, 2018). W 2008 roku Jerzy Dzik, Tomasz Sulej i Grzegorz Niedźwiedzki poinformowali o odkryciu ogromnego zwierzęcia, jednak nie nadali mu nazwy. Badacze pierwotnie sądzili, iż skamieniałości należą do 11 metrowego zauropoda. W ciągu 11 lat wykopanych zostało ponad 1000 kości (Vogel, 2018). Po dokładnym zbadaniu szczątków na łamach czasopisma Science w 2019 roku pojawiła się publikacja nadająca nazwę nowemu dicynodontowi autorstwa Tomasza Suleja i Grzegorza Niedźwiedzkiego.
 ==Materiał kopalny==
@@ Linia 42: / Linia 42: @@
 [[Holotyp]] (ZPAL V.33/96) to lewa kość ramienna.
-[[Paratyp]]y to szczątki należące do wielu osobników będące podobnej wielkości co [[holotyp|okaz typowy]]: ZPAL V.33/85 (lewa kość szczękowa), ZPAL MB/18 (kość czołowa z częścią przedczołową), ZPAL V.33/741 (kość ciemieniowa); ZPAL V.33/712 (środkowa część kości łuskowej), ZPAL V.33/708 (kość zaoczodołowa), ZPAL V.33/717 (lewa kość łzowa), ZPAL V.33/739 (lewa k. kwadratowa), ZPAL V.33/531 (puszka mózgowa); ZPAL V.33/730 (fragment k. skrzydłowej), ZPAL V.33/735 (tylna część prawej żuchwy), ZPAL V.33/468 (lewa łopatka), ZPAL V.33/665 (lewa k. promieniowa), ZPAL V.33/470 (lewa kość łokciowa), ZPAL V.33/760 (mostek), ZPAL V.33/720 (kręg szyjny), ZPAL V.33/720 (kręg grzbietowy), ZPAL V.33/720 (lewa kość biodrowa, łonowa i kulszowa), ZPAL V.33/75 (lewa kość udowa), ZPAL V.33/75 (lewa kość piszczelowa), ZPAL V.33/75 (lewa kość strzałkowa).
+[[Paratyp]]y to szczątki należące do wielu osobników będące podobnej wielkości co [[holotyp|okaz typowy]]: ZPAL V.33/85 (lewa kość szczękowa), ZPAL MB/18 (kość czołowa z częścią przedczołowej), ZPAL V.33/741 (kość ciemieniowa); ZPAL V.33/712 (środkowa część kości łuskowej), ZPAL V.33/708 (kość zaoczodołowa), ZPAL V.33/717 (lewa kość łzowa), ZPAL V.33/739 (lewa k. kwadratowa), ZPAL V.33/531 (puszka mózgowa); ZPAL V.33/730 (fragment k. skrzydłowej), ZPAL V.33/735 (tylna część prawej żuchwy), ZPAL V.33/468 (lewa łopatka), ZPAL V.33/665 (lewa k. promieniowa), ZPAL V.33/470 (lewa kość łokciowa), ZPAL V.33/760 (mostek), ZPAL V.33/720 (kręg szyjny), ZPAL V.33/720 (kręg grzbietowy), ZPAL V.33/720 (lewa kość biodrowa, łonowa i kulszowa), ZPAL V.33/75 (lewa kość udowa), ZPAL V.33/75 (lewa kość piszczelowa), ZPAL V.33/75 (lewa kość strzałkowa).
 Do omawianego należą również dodatkowe kości nieopisane w publikacji z 2019 roku.

@@ Linia 54: / Linia 54: @@
 ==Paleobiologia==
 ===Wzrost===
-Badanie kości kończyn osobników ''Lisowicia'' wykazało, że podobnie jak inne duże dicynodonty miała szybkie tempo wzrostu. Z czasem tempo wzrostu u kuzynów ''Lisowica'' zwalniało w miarę ich rozwoju osobniczego. Jednak u opisywanego rodzaju nie było widać oznak zatrzymania wzrostu w kolejnych etapach życia. Potencjalne linie wzrostu z kości piszczelowej sugerują, że wzrost z czasem zwalniał. Mogły one być rzeczywiście nieobecne lub zostać usunięte w wyniku przebudowy kości u dorosłych osobników. Podobny proces występuje u dzisiejszych słoni (Voleg, 2018; Sulej i Niedżwiedzki, 2019).
+Badanie kości kończyn osobników ''Lisowicia'' wykazało, że miała szybkie tempo wzrostu, podobnie jak inne duże dicynodonty. Z czasem tempo wzrostu u kuzynów ''Lisowica'' zwalniało w miarę ich rozwoju osobniczego. Jednak u opisywanego rodzaju nie było widać oznak zatrzymania wzrostu w kolejnych etapach życia. Potencjalne linie wzrostu na kości piszczelowej sugerują, że wzrost z czasem zwalniał. Mogły one być rzeczywiście nieobecne lub zostać usunięte w wyniku przebudowy kości u dorosłych osobników. Podobny proces występuje u dzisiejszych słoni (Voleg, 2018; Sulej i Niedżwiedzki, 2019).
 ===Dieta===
 Bajdek i wspólnicy (2014) opisali koprolity dicynotontów odnalezione w cegielni w Lisowicach które najprawdopodobniej należały do omawianego taksonu. Znajdowało się w nich dużo materiału roślinnego takich jak pyłki i zarodniki, skórki czy zdrewniałe tkanki nagonasiennych. Podobnie jak niektóre współczesne ssaki roślinożerne, dicynodonty pozostawiały raczej średniej wielkości i owalne odchody. Lisowicia zapewne odżywiała się wartościowymi roślinami, jednak uzupełniała również słabszej jakości pożywieniem z włóknistymi składnikami pokarmowymi.
 ==Systematyka==
 [[Plik:Lisowicia bojani Wikipedia Juandertal.jpg|thumb|Rekonstrukcja ''Lisowicia''. Autor: Juandertal [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Lisowicia_bojani_Wikipedia_Juandertal.jpg]]]

@@ Linia 48: / Linia 48: @@
 ==Budowa i rozmiary==
 [[Plik:Dicynodont from PolandDB.jpg|thumb|Rekonstrukcja. Autor: Dmitry Bogdanov [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Dicynodont_from_PolandDB.jpg]]]
-Lisowicia to duży dicynodont mający dużą głowę ze stosunkowo długim pyskiem zakończonym bezzębnym dziobem podobnym do żółwiowego. Nie miała ona charakterystycznych kłów wystających z okolic pyska. Zamiast nich posiadała się dwa krótkie i grube trójkątne wypustek znajdujących się na kości szczękowej za dziobem podobnych do tych u ''Ischigualastia''. Ogólną budową przypominała swoich kuzynów, ale była znacznie masywniej zbudowana. Miała ona beczkowaty tułów z krępymi kończynami oraz krótkim ogonem. Kręgi szyjne posiadały unikatowe wgłębienia po bokach i miały solidną budowę wewnętrzną. Kończyny tylne oraz miednica ''Lisowicia'' były przystosowane do utrzymania ogromnej masy. Największa znana kość udowa mierzy aż 80 cm długości. Podobnie jak u najbliższych kuzynów ''Lisowicia'' miała wyprostowane tylne kończyny. Przednie kończyny miały wyjątkową budowę spośród synapsydów oraz miały wspólne cechy z kończynami ssaków i dinozaurów z [[klad]]u [[Sauropodomorpha]] oraz [[Ceratopsia]] (Sulej i Niedźwiedzki, 2019).
+Lisowicia to duży dicynodont mający dużą głowę ze stosunkowo długim pyskiem zakończonym bezzębnym dziobem podobnym do żółwiowego. Nie miała ona charakterystycznych kłów wystających z okolic pyska. Zamiast nich miała dwie krótkie i grube, trójkątne wyrostki znajdujące się na kości szczękowej za dziobem, podobne do tych u ''Ischigualastia''. Ogólną budową przypominała swoich kuzynów, ale była znacznie masywniej zbudowana. Miała ona beczkowaty tułów z krępymi kończynami oraz krótkim ogonem. Kręgi szyjne posiadały charakterystyczne wgłębienia po bokach i miały solidną budowę wewnętrzną. Kończyny tylne oraz miednica ''Lisowicia'' były przystosowane do utrzymania ogromnej masy. Największa znana kość udowa mierzy aż 80 cm długości. Podobnie jak u najbliższych kuzynów, ''Lisowicia'' miała wyprostowane tylne kończyny. Przednie kończyny miały wyjątkową budowę wśród synapsydów, o cechach przypominających kończyny ssaków i dinozaurów - [[Sauropodomorpha|zauropodomorfów]] oraz [[Ceratopsia|ceratopsów]] (Sulej i Niedźwiedzki, 2019).
 Według Suleja i Niedźwiedzkiego (2019) lisowicia osiągała rozmiary słonia. Ich zdaniem miała długość ponad 4,5 m, 2,6 m wysokości w biodrach oraz 9 t masy. Romano i Manucci (2019) zauważyli jednak, że masa ''Lisowicia'' podana przez autorów opisu jest przeszacowana. Sugerują, że prawdopodobny przedział masy jest w zakresie od ok. 4,9 t do 7 t, a średnia jej wartość wynosi ok. 5,9 t.

@@ Linia 71: / Linia 71: @@
 {| class="wikitable"
 | {{V|''Lisowicia''}}
-| {{Kpt|[[Sulej]]}} i {{Kpt|Niedźwiecki}}, 2019
+| {{Kpt|[[Sulej]]}} i {{Kpt|[[Niedźwiedzki]]}}, 2019
 |-
 | {{V|''L. bojani''}}
-| {{Kpt|[[Sulej]]}} i {{Kpt|Niedźwiecki}}, 2019
+| {{Kpt|[[Sulej]]}} i {{Kpt|[[Niedźwiedzki]]}}, 2019
 |}

@@ Linia 39: / Linia 39: @@
 ==Materiał kopalny==
-[[Plik:Fosilní kost dicynodonta.jpg|thumb|Kość udowa ''Lisowicia''. Fot. Vladimír Socha [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Fosiln%C3%AD_kost_dicynodonta.jpg]]]
+[[Plik:Fosilní kost dicynodonta.jpg|thumb|Kość ramieniowa ''Lisowicia''. Fot. Vladimír Socha [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Fosiln%C3%AD_kost_dicynodonta.jpg]]]
 [[Holotyp]] (ZPAL V.33/96) to lewa kość ramienna.