Lutungutali - Historia wersji

Taurovenator o 20:32, 19 paź 2023

2023-10-19T20:32:29Z

Mateusz: /* Budowa */

2018-04-15T19:50:33Z

‎Budowa

Mateusz: aktualizacja

2018-04-15T19:46:50Z

aktualizacja

Mateusz: aktualizacja

2018-01-24T18:59:27Z

aktualizacja

Mateusz: /* Literatura */

2017-03-22T21:07:15Z

‎Literatura

Mateusz: uzupełnienie

2014-11-11T10:49:50Z

uzupełnienie

Mateusz o 11:24, 8 lut 2014

2014-02-08T11:24:59Z

Mateusz o 16:00, 3 paź 2013

2013-10-03T16:00:37Z

Nazuul: obrazki

2013-10-03T13:52:12Z

obrazki

Mateusz o 12:34, 3 paź 2013

2013-10-03T12:34:50Z

@@ Linia 44: / Linia 44: @@
 | colspan=2 |
 <display_points type="terrain" zoom=4>
-.8° S, 33.2° E|wioska Sitwe, Zambia
+.8° S, 33.2° E~wioska Sitwe, Zambia
 </display_points>
 |}

@@ Linia 56: / Linia 56: @@
 [[Plik:PubisLutungutali.JPG|200px|thumb|right|Końcówki kości łonowych ''L. sitwensis'' oraz ich przekrój. Skala 2 cm (z Peecook i in., 2013).]]
-W 2018 roku doniesiono o znalezieniu w tych samych warstwach kości strzałkowej, szczękowej, kości łonowych, udowych, skokowych, piętowych, dalszych kości stępu, kości śródstopia i setkach innych jeszcze nie oczyszczonych ze skały. Wszystkie one należały prawdopodobnie do ''Lutungutali''. Największe kości mogły należeć do osobników mierzących nawet 3 metry długości.
+W 2018 roku doniesiono o znalezieniu w tych samych warstwach kości strzałkowej, szczękowej, kości łonowych, udowych, skokowych, piętowych, dalszych kości stępu, kości śródstopia i setkach innych, jeszcze nie oczyszczonych ze skały. Wszystkie one należały prawdopodobnie do ''Lutungutali''. Największe kości mogły należeć do osobników mierzących nawet 3 metry długości.
 == Pozycja filogenetyczna ==

@@ Linia 14: / Linia 14: @@
 |-
 !  '''Długość''':
-| 1,5 m
+| 3 m
 |-
 ! '''[[Lokacje|Miejsce występowania]]''':
 | [[Zambia]]
-<small>(górna część formacji Ntawere)</small>
+<small>(górna część [[formacja|formacji]] [[Ntawere]])</small>
 |-
 ! '''[[Czas|Czas występowania]]'''
+| ok. 230 [[Ma]]
-ok. ?245-237 [[Ma]]
+<small>[[późny trias]] ([[karnik]])</small>
 |-
 ! '''Systematyka'''
@@ Linia 45: / Linia 44: @@
 | colspan=2 |
 <display_points type="terrain" zoom=4>
-.8° S, 33.2° E|wioska Sitwe, [[Zambia]]|<small>
+.8° S, 33.2° E|wioska Sitwe, Zambia
 </display_points>
 |}
 == Wstęp ==
-''Lutungutali sitwensis'' to [[gatunek]] wczesnego [[Silesauridae|silezauryda]], który żył na terenach dzisiejszej Zambii (Afryka) około 245-237 milionów lat temu. Nazwa rodzajowa pochodzi z języka bemba. Oznacza "wysokie biodro" lub "wysoką miednicę" w nawiązaniu cechy charakterystycznej ([[autapomorfia]]) tego zwierzęcia. Natomiast nazwa gatunkowa odnosi się do wioski Sitwe, w pobliżu której znaleziono szczątki ''L. sitwensis''.
+''Lutungutali sitwensis'' to [[gatunek]] wczesnego [[Silesauridae|silezauryda]], który żył na terenach dzisiejszej Zambii (Afryka) około 230 milionów lat temu. Nazwa rodzajowa pochodzi z języka bemba. Oznacza "wysokie biodro" lub "wysoką miednicę" w nawiązaniu cechy tego zwierzęcia. Natomiast nazwa gatunkowa odnosi się do wioski Sitwe, w pobliżu której znaleziono szczątki ''L. sitwensis''.
 == Budowa ==
-[[Holotyp]] ''Lutungutali'' to niekompletna miednica i cztery przednie [[kręg]]i ogonowe. W 2011 znaleziono kości przynajmniej ośmiu innych osobników, ale oczekują one na pełną preparację i opis. To co odróżnia ten [[rodzaj]] od pozostałych silezaurydów to wyższy talerz biodrowy. Miednica ma dwa kręgi. Wyrostek przedpanewkowy kości biodrowej jest krótki i masywny. Znajduje się jeszcze nad głęboką panewką biodrową tego gada. Wyrostek zapanewkowy jest znacznie dłuższy, ale mniej masywny. Na jego bocznej powierzchni widać ''brevis fossa'' (patrz pierwszy rysunek po prawej). Jest ona płytsza niż u [[Silesaurus|silezaura]]. Jej pozycja jest podobna jak u większości silezaurydów i części [[Dinosauria|dinozaurów]]. Jednak uznane jest to za konwergencję do dinozaurów, gdyż [[Asilisaurus|asilizaur]] ma ją inaczej położoną. Kości łonowe są spłaszczone przednio-tylnie (druga figura po prawej). Tworzyły w ten sposób od przodu szeroką powierzchnię jak u silezaura i [[Sacisaurus|sacizaura]]. Inaczej było u [[Eucoelophysis|eucelofyza]] i asilizaura, gdzie kości łonowe mają patykowaty kształt.
+[[Holotyp]] ''Lutungutali'' to niekompletna miednica i cztery przednie [[kręg]]i ogonowe. W 2011 znaleziono kości przynajmniej ośmiu innych osobników, ale oczekują one na pełną preparację i opis. Miednica ma dwa kręgi. Wyrostek przedpanewkowy kości biodrowej jest krótki i masywny. Znajduje się jeszcze nad głęboką panewką biodrową tego gada. Wyrostek zapanewkowy jest znacznie dłuższy, ale mniej masywny. Na jego bocznej powierzchni widać ''brevis fossa'' (patrz pierwszy rysunek po prawej). Jest ona płytsza niż u [[Silesaurus|silezaura]]. Jej pozycja jest podobna jak u większości silezaurydów i części [[Dinosauria|dinozaurów]]. Jednak uznane jest to za konwergencję do dinozaurów, gdyż [[Asilisaurus|asilizaur]] ma ją inaczej położoną. Kości łonowe są spłaszczone przednio-tylnie (druga figura po prawej). Tworzyły w ten sposób od przodu szeroką powierzchnię jak u silezaura i [[Sacisaurus|sacizaura]]. Inaczej było u [[Eucoelophysis|eucelofyza]] i asilizaura, gdzie kości łonowe mają patykowaty kształt.
 [[Plik:MiednicaLutungutali.JPG|200px|thumb|right|Rysunek miednicy ''L. sitwensis'' w widoku z boku. Pre - wyrostek przedpanewkowy, post - wyrostek zapanewkowy, bf - ''brevis fossa''. Skala 2 cm (z Peecook i in., 2013).]]
 [[Plik:PubisLutungutali.JPG|200px|thumb|right|Końcówki kości łonowych ''L. sitwensis'' oraz ich przekrój. Skala 2 cm (z Peecook i in., 2013).]]
 == Pozycja filogenetyczna ==
@@ Linia 61: / Linia 62: @@
 == Paleobiologia i środowisko życia ==
-Niewiele wiemy o budowie, a więc i o trybie życia ''Lutungutali''. Wyraźne przyczepy mięśni na miednicy sugerują, że kończyny tylne były silne. Być może gad ten był wszystkożerny lub owadożerny jak jego krewniacy i poruszał się na czterch kończynach. Osady formacji Ntawere powstały prawdopodobnie w półsuchym klimacie. Tu i ówdzie występowały mniej lub bardziej trwałe rzeki i jeziora. Żyły w nich ryby, płazy (temnospondyle) ''Batrachosuchus'', ''Eryosuchus'' i ''Cherininia'' oraz małże ''Unio karrooensis''. Głównymi roślinożercami były dwa gatunki dicynodontów z rodzaju ''Sangusaurus'' i ''Zambiasaurus''. Cynodonty reprezentował ''Luangwa drysdalli''.
+Niewiele wiemy o budowie, a więc i o trybie życia ''Lutungutali''. Wyraźne przyczepy mięśni na miednicy sugerują, że kończyny tylne były silne. Być może gad ten był wszystkożerny lub owadożerny jak jego krewniacy i poruszał się na czterech kończynach. Osady formacji Ntawere powstały prawdopodobnie w półsuchym klimacie. Tu i ówdzie występowały mniej lub bardziej trwałe rzeki i jeziora. Żyły w nich ryby, płazy (temnospondyle) (m. in. ''Batrachosuchus'' i ''Cherininia'') oraz małże ''Unio karrooensis''. Głównymi roślinożercami były dwa gatunki dicynodontów z rodzaju ''Sangusaurus'' i ''Zambiasaurus''. Cynodonty reprezentował ''Luangwa drysdalli'' i ''Cricodon metabolus''. ''Lutungutali'' nie był tam jedynym archozaurem, ale jego krewniacy są słabo poznani w formacji Ntawere.
 == Kontrowersje ==
-Wątpliwości budzi datowanie osadów, które opiera się wyłącznie na podobieństwie fauny kręgowców formacji Ntawere do innych faun datowanych na [[anizyk]]. Jest to metoda bardzo niedokładna i wymaga w przyszłości rewizji. Większe kontrowersje dotyczą jednak samego ''Lutungutali''. Jego jedyna cecha wyjątkowa ([[autapomorfia]]), czyli wysokość talerza biodrowego jest bardzo zmienna w obrębie gatunku, co pokazują różne osobniki silezaurów (Piechowski i in., 2014). Co więcej kość biodrowa silezaura została źle zmierzona w tej pracy. Mierzono ją w miejscu, gdzie jest ułamana, a nie gdzie ma naturalną krawędź, stąd rzekoma niska wysokość. W rzeczywistości talerze biodrowe silezaura osiągały znacznie większe wartości. Kształt talerza biodrowego i ''brevis fossa'', które występują w diagnozie, też wykazują dużą zmienność w obrębie gatunku. Dlatego ''L. sitwensis'' nie jest prawdopodobnie ważnym [[takson]]em (''[[nomen dubium]]'').
+Odkrywcy ''Lutungutali'' twierdzili, że zwierzę to pochodzi z początku środkowego triasu, a więc liczy nawet 245 milionów lat. Było to jednak oparte wyłącznie na podobieństwie zespołu kręgowców formacji Ntawere do innych, które uważano za typowo środkowotriasowe. Brakowało jednak dokładniejszych badań, które by to potwierdzały. Badania radiometryczne przeprowadzone na skałach z Argentyny, które miały podobny zespół zwierząt, ujawniły znacznie młodszy wiek tych zwierząt. Prawdopodobnie zespół z górnej części Ntawere, do którego należy ''Lutungutali'', ma niewiele więcej niż 230 milionów lat.
 == Spis gatunków ==
@@ Linia 80: / Linia 83: @@
 <small>
 Peecook, B.R., Sidor, C.A., Nesbitt, S.J., Smith, R.M.H., Steyer, J.S., Angielczyk, K.D. 2013. A new silesaurid from the upper Ntawere Formation of Zambia (Middle Triassic) demonstrates the rapid diversification of Silesauridae (Avemetatarsalia, Dinosauriformes). Journal of Vertebrate Paleontology, t. 33, nr 5, str. 1127-1137. [http://dx.doi.org/10.1080/02724634.2013.755991]
 Piechowski, R., Niedźwiedzki, G., Tałanda, M. 2018. Unexpected bird-like features and high intraspecific variation in the braincase of the Triassic relative of dinosaurs. Historical Biology, w druku. [https://doi.org/10.1080/08912963.2017.1418339]

@@ Linia 68: / Linia 68: @@
 == Spis gatunków ==
 {| class="wikitable"
-! ''Lutungutali''
+| ''Lutungutali''
 | {{Kpt|[[Brandon Peecook|Peecook]], [[Christian Sidor|Sidor]], [[Sterling Nesbitt|Nesbitt]], [[Roger Smith|Smith]], [[J. Sebastien Steyer|Steyer]]}} i {{Kpt|[[Kenneth Angielczyk|Angielczyk]]}}, [[2013]]
 |-
-! ''L. sitwensis''
+| ''Lutungutali sitwensis''
-| {{Kpt|Peecook, Sidor, Nesbitt, Smith, Steyer}} i {{Kpt|Angielczyk}}, [[2013]]
+| {{Kpt|[[Brandon Peecook|Peecook]], [[Christian Sidor|Sidor]], [[Sterling Nesbitt|Nesbitt]], [[Roger Smith|Smith]], [[J. Sebastien Steyer|Steyer]]}} i {{Kpt|[[Kenneth Angielczyk|Angielczyk]]}}, [[2013]]
 |}
 == Literatura ==
 <small>
-Peecook B.R., Sidor C.A., Nesbitt S.J., Smith R.M.H., Steyer J.S. i K.D. Angielczyk. 2013. A new silesaurid from the upper Ntawere Formation of Zambia (Middle Triassic) demonstrates the rapid diversification of Silesauridae (Avemetatarsalia, Dinosauriformes). Journal of Vertebrate Paleontology, t. 33, nr 5, str. 1127-1137. [http://dx.doi.org/10.1080/02724634.2013.755991]
+Peecook, B.R., Sidor, C.A., Nesbitt, S.J., Smith, R.M.H., Steyer, J.S., Angielczyk, K.D. 2013. A new silesaurid from the upper Ntawere Formation of Zambia (Middle Triassic) demonstrates the rapid diversification of Silesauridae (Avemetatarsalia, Dinosauriformes). Journal of Vertebrate Paleontology, t. 33, nr 5, str. 1127-1137. [http://dx.doi.org/10.1080/02724634.2013.755991]
-Piechowski R., Tałanda M. i J. Dzik. 2014. Skeletal variation and ontogeny of the Late Triassic Dinosauriform ''Silesaurus opolensis''. Journal of Vertebrate Paleontology, t. 34, nr 6, str. 1383-1393. [[doi:10.1080/02724634.2014.873045]]
+Piechowski, R., Tałanda M., Dzik, J. 2014. Skeletal variation and ontogeny of the Late Triassic Dinosauriform ''Silesaurus opolensis''. Journal of Vertebrate Paleontology, t. 34, nr 6, str. 1383-1393. [[doi:10.1080/02724634.2014.873045]]
 </small>
-[[Kategoria: Archosauria]]
+[[Kategoria: nomen dubium]]

@@ Linia 77: / Linia 77: @@
 == Literatura ==
 <small>
-Peecook B.R., Sidor C.A., Nesbitt S.J., Smith R.M.H., Steyer J.S. i K.D. Angielczyk. 2013. A new silesaurid from the upper Ntawere Formation of Zambia (Middle Triassic) demonstrates the rapid diversification of Silesauridae (Avemetatarsalia, Dinosauriformes). Journal of Vertebrate Paleontology, t. 33, nr 5, str. 1127-1137.
+Peecook B.R., Sidor C.A., Nesbitt S.J., Smith R.M.H., Steyer J.S. i K.D. Angielczyk. 2013. A new silesaurid from the upper Ntawere Formation of Zambia (Middle Triassic) demonstrates the rapid diversification of Silesauridae (Avemetatarsalia, Dinosauriformes). Journal of Vertebrate Paleontology, t. 33, nr 5, str. 1127-1137. [http://dx.doi.org/10.1080/02724634.2013.755991]
 Piechowski R., Tałanda M. i J. Dzik. 2014. Skeletal variation and ontogeny of the Late Triassic Dinosauriform ''Silesaurus opolensis''. Journal of Vertebrate Paleontology, t. 34, nr 6, str. 1383-1393. [[doi:10.1080/02724634.2014.873045]]

@@ Linia 6: / Linia 6: @@
 |-
 | [[Mateusz Tałanda]]
+| [[Maciej Ziegler]]
 |}
 </small>
@@ Linia 43: / Linia 43: @@
 |-
 | colspan=2 |
-<display_points type="terrain" zoom=5>
+<display_points type="terrain" zoom=4>
 Sitwe, Zambia|wioska Sitwe, [[Zambia]]|<small>
 </display_points>