Mamenchisaurus - Historia wersji

Kamil Kamiński: /* Bibliografia */

2025-12-25T11:52:25Z

‎Bibliografia

Kamil Kamiński: /* Rozwój osobniczy */

2025-12-25T11:50:24Z

‎Rozwój osobniczy

Paweł: nowa tabelka

2025-12-03T14:45:34Z

nowa tabelka

Paweł: /* Spis gatunków */

2025-12-03T14:40:02Z

‎Spis gatunków

Paweł: /* Spis gatunków */

2025-11-28T06:48:26Z

‎Spis gatunków

Kamil Kamiński o 13:49, 27 lis 2025

2025-11-27T13:49:20Z

Kamil Kamiński: /* Gatunki mamenchizaura */

2025-11-27T11:24:15Z

‎Gatunki mamenchizaura

Kamil Kamiński: /* M. jingyanensis */

2025-11-27T11:14:10Z

‎M. jingyanensis

Kamil Kamiński o 11:08, 27 lis 2025

2025-11-27T11:08:51Z

Kamil Kamiński: Moore i in., 2023

2023-03-26T09:38:00Z

Moore i in., 2023

@@ Linia 300: / Linia 300: @@
 Xing, L., Ye, Y., Shu, C., Peng, G. & You, H. (2009). “Structure, orientation and finite element analysis of the tail club of Mamenchisaurus hochuanensis.” Acta Geologica Sinica (English edition), 83(6): 1031-1040.
-Xing, L., Miyashita, T., Zhang, J. Li, D. Ye, Y. Sekiya, T. Wang, F. & Currie, P.J. (2015) A new sauropod dinosaur from the Late Jurassic of China and the diversity, distribution, and relationships of mamenchisaurids. Journal of Vertebrate Paleontology. DOI:10.1080/02724634.2014.889701
+Xing, L., Miyashita, T., Zhang, J. Li, D. Ye, Y. Sekiya, T. Wang, F. & Currie, P.J. (2015) A new sauropod dinosaur from the Late Jurassic of China and the diversity, distribution, and relationships of mamenchisaurids. Journal of Vertebrate Paleontology. [[doi:10.1080/02724634.2014.889701]].
 Young, C.C. (1954). “On a new sauropod from Yiping, Szechuan, China.” Sinica, III(4), 481-514.

@@ Linia 51: / Linia 51: @@
 ===Rozwój osobniczy===
-Badania niekompletnej kości łokciowej, przypisywanej do ''Mamenchisaurus'' sp. sugerują, że był on dość długowiecznym zwierzęciem. Okaz ten, uznany za dorosły, miał w chwili śmierci 31 lat (Griebeler i in., 2013). Wcześniejsze badania mówiły nawet o 43 latach (Sander i in., 2011a). Najszybsze tempo wzrostu następowało między 13. a 14. rokiem życia, kiedy zauropod ten przypierał na wadze ponad 2 t rocznie (Griebeler i in., 2013).
+Badania niekompletnej kości łokciowej, przypisywanej do ''Mamenchisaurus'' sp. sugerują, że był on dość długowiecznym zwierzęciem. Okaz ten, uznany za dorosły, miał w chwili śmierci 31 lat (Griebeler i in., 2013). Wcześniejsze badania mówiły nawet o 43 latach (Sander i in., 2011a). Najszybsze tempo wzrostu następowało między 13. a 14. rokiem życia, kiedy zauropod ten przypierał na wadze ponad 2 t rocznie (Griebeler i in., 2013). Badania histologiczne wykazały, że struktura kości ''M. guangyuanensis'' różniła się znacząco od innych zauropodów. Miał on okrągłe i owalne kanały naczyniowe, pozostające morfologicznie spójne na wszystkich etapach rozwoju. W trakcie ontogenezy zachodziły natomiast znaczące różnice w grubości warstwy korowej kości oraz rozwoju układów Haversa (Yang i in., 2025).
 ==Taksonomia==

@@ Linia 1: / Linia 1: @@
 {{DISPLAYTITLE:''Mamenchisaurus''}}
-<small>
+{{Opis
-{| class="wikitable" style="background-color:CornSilk"
+ |Autor                  = [[Marcin Szermański]], [[Kamil Kamiński]]
-| Autor:
+ |Korekta                = [[Tomasz Skawiński]], [[Maciej Ziegler]], [[Dawid Mazurek]], Ti58
-| Korekta:
+ |nazwa                  = ''Mamenchisaurus'' (mamenchizaur)
-|-
+ |długość                = ok. 14-26 (????35) m
-| [[Marcin Szermański]], [[Kamil Kamiński]]
+ |wysokość               =
-| [[Tomasz Skawiński]], [[Maciej Ziegler]], [[Dawid Mazurek]], Ti58
+ |masa                   = 5-31 (????75) t
-|}
+ |dieta                  = roślinożerny
-</small>
+ |miejsce                = [[Chiny]] - prowincje Gansu, Sinkiang, Syczuan, Junnan? (zob. tekst)
+ |czas                   = {{Występowanie|160|145}}
-----
+<small>środkowa i/lub późna [[jura]] (?[[kelowej]] i/lub [[oksford]] - [[tyton]])</small>
+ |systematyka            =
-{| class="wikitable" style="text-align:left" align="left"
+[[Dinosauria]]
 [[Saurischia]]
@@ Linia 44: / Linia 20: @@
 [[Sauropoda]]
-[[Eusauropoda]]
+[[Mamenchisauridae]]
+|grafika                = Mamenchisaurus_youngi_steveoc_86.jpg
-[[Mamenchisauridae]] / [[Euhelopodidae]]
+ |podpis                 =  Rekonstrukcja ''M. youngi''. Autor: Stephen O'Connor [http://commons.wikimedia.org/wiki/File:Mamenchisaurus_youngi_steveoc_86.jpg]
-|-
+ |PorównanieGrupa        = Mamenchisauridae
-| colspan=2 |[[Plik:Mamenchisaurus_youngi_steveoc_86.jpg|400px|]]
+ |PorównanieDługość      = 26
-<small>Rekonstrukcja ''M. youngi''. Autor: Stephen O'Connor [http://commons.wikimedia.org/wiki/File:Mamenchisaurus_youngi_steveoc_86.jpg]</small>
+ |mapa                   =
 }}
 ==Wstęp==
 ''Mamenchisaurus'' to jeden z najbardziej znanych zauropodów. Swą sławę zawdzięcza niewątpliwie bardzo długiej szyi, która mogła stanowić nawet połowę długości ciała. W zależności od gatunku długość wahała od ok. 14 do być może nawet 35 m. Podawana szacunkowa masa dla największego gatunku (''M. sinocanadorum'') to nawet 75 ton ([[Paul]], [[2010]]). ''Mamenchisaurus'' ma niezwykle skomplikowaną historię taksonomiczną i można zakładać, że niektóre z przypisywanych do niego gatunków w rzeczywistości reprezentuje inne rodzaje.

@@ Linia 214: / Linia 214: @@
 |-
 | ?= ''[[Chuanjiesaurus]]''
 |-
 | ?= ''[[Tienshanosaurus]]''
 |-
 | ?= ''[[Yuanmousaurus]]''
 |-
 | ?= ''[[Zigongosaurus]]''
 |-
-| {{V|''Mamenchisaurus constructus''}}
+| {{V|''M. constructus''}}
 | {{Kpt|[[Young]], [[1954]]}}
 |-
-| {{V|''Mamenchisaurus changshouensis''}}
+| {{V|''M. changshouensis''}}
-| {{Kpt|([[Young]], [[1958]]) [[Zhang]] & [[Chen]], [[1996]]}}
+| {{Kpt|([[Young]], [[1958]]}}) {{Kpt|[[Zhang]]}} i {{Kpt|[[Chen]]}}, [[1996]]
 |-
 | = ''Omeisaurus changshouensis''
 | {{Kpt|[[Young]], [[1958]]}}
 |-
-| {{V|?''Mamenchisaurus hochuanensis''}}
+| {{V|?''M. hochuanensis''}}
-| {{Kpt|[[Young]] & [[Zhao]], [[1972]]}}
+| {{Kpt|[[Young]] i {{Kpt|[[Zhao]]}}, [[1972]]
 |-
 | ''?Mamenchisaurus fuxiensis''
-| {{Kpt|([[Hou]], [[Zhao]] & [[Chu]], [[1976]]) [[Zhang]] & [[Chen]], [[1996]]}}
+| {{Kpt|([[Hou]], [[Zhao]] i {{Kpt|[[Chu]]}}, [[1976]]) {{Kpt|[[Zhang]]}} i {{Kpt|[[Chen]]}}, [[1996]]
 | = '''''[[Zigongosaurus|Zigongosaurus fuxiensis]]'''''
 |-
-| {{V|?''Mamenchisaurus sinocanadorum''}}
+| {{V|?''M. sinocanadorum''}}
-| {{Kpt|[[Russell]] & [[Zheng]], [[1994]]}}
+| {{Kpt|[[Russell]]}} i {{Kpt|[[Zheng]]}}, [[1994]]
 |-
 | ''Mamenchisaurus'' "gongjianensis" <br> = ''Omeisaurus'' "gongjianensis"
-| {{Kpt|([[Zhang]] & [[Wei]], [[1995]]) [[Zhang]] & [[Chen]], [[1996]]}} <br> {{Kpt|[[Zhang]] & [[Wei]], [[1995]]}}
+| {{Kpt|([[Zhang]]}} i {{Kpt|[[Wei]]}}, [[1995]]) {{Kpt|[Zhang]]}} i {{Kpt|[[Chen]]}}, [[1996]] <br> {{Kpt|[[Zhang]]}} i {{Kpt|[[Wei]]}}, [[1995]]
 | <small>(''[[nomen nudum]]'')</small><br> <small>(''[[nomen nudum]]'')</small>
 |-
-| {{V|?''Mamenchisaurus anyunensis''}}
+| {{V|?''M. anyunensis''}}
-| {{Kpt|[[He]], [[Yang]], [[Cai]], [[Li]] & [[Liu]], [[1996]]}}
+| {{Kpt|[[He]], [[Yang]], [[Cai]], [[Li]] i {{Kpt|[[Liu]], [[1996]]}}
 |-
 | ''Mamenchisaurus'' "yaochinensis"
@@ Linia 251: / Linia 255: @@
 | <small>(''[[nomen nudum]]'')</small>
 |-
-| {{V|?''Mamenchisaurus youngi''}}
+| {{V|?''M. youngi''}}
-| {{Kpt|[[Pi]], [[Ouyang]] & [[Ye]], [[1996]]}}
+| {{Kpt|[[Pi]], [[Ouyang]] i {{Kpt|[[Ye]], [[1996]]}}
 |-
 | ''Mamenchisaurus'' "guangyuanensis"
-| {{Kpt|[[Zhang]], [[Li]] & [[Zeng]], [[1998]]}}
+| {{Kpt|[[Zhang]], [[Li]]}} i {{Kpt|[[Zeng]]}}, [[1998]]
 | <small>(''[[nomen nudum]]'')</small>
 |-
-| {{V|?''Mamenchisaurus jingyanensis''}}
+| {{V|?''M. jingyanensis''}}
-| {{Kpt|[[Zhang]], [[Li]] & [[Zeng]], [[1998]]}}
+| {{Kpt|[[Zhang]], [[Li]]}} i {{Kpt|[[Zeng]]}}, [[1998]]
 |-
-| {{V|''?Mamenchisaurus yunnanensis''}}
+| {{V|''?M. yunnanensis''}}
-| {{Kpt|[[Fang]], [[Zhao]] & [[Lu]], [[2004]]}}
+| {{Kpt|[[Fang]], [[Zhao]]}} i {{Kpt|[[Lu]]}}, [[2004]]
 |-
 |{{V|''M. sanjiangensis''}}
-|{{Kpt|Dai, Hu, Tan, Rei, Ma i {{Kpt|Wei}}, [[2025]]
+|{{Kpt|Dai, Hu, Tan, Rei, Ma}} i {{Kpt|Wei}}, [[2025]]
 |}

@@ Linia 263: / Linia 263: @@
 | {{V|''?Mamenchisaurus yunnanensis''}}
 | {{Kpt|[[Fang]], [[Zhao]] & [[Lu]], [[2004]]}}
 |}

← poprzednia wersja		Wersja z 13:49, 27 lis 2025
Linia 271:		Linia 271:

	D’Emic, M.D., Whitlock, J.A., Smith, K.M., Fisher, D.C., Wilson, J.A. (2013) “Evolution of High Tooth Replacement Rates in Sauropod Dinosaurs.” PLoS ONE 8(7): e69235. [[doi:10.1371/journal.pone.0069235]].		D’Emic, M.D., Whitlock, J.A., Smith, K.M., Fisher, D.C., Wilson, J.A. (2013) “Evolution of High Tooth Replacement Rates in Sauropod Dinosaurs.” PLoS ONE 8(7): e69235. [[doi:10.1371/journal.pone.0069235]].
		+
		+	Dai H., Hu X., Tan C., Ren, X.-X., Ma, Q.-Y., Wei, G.-B. & You, H.-L. (2025). "A new mamenchisaurid sauropod dinosaur from the upper jurassic of Southwest China reveals new evolutionary evidence from East Asian eusauropods. Scientific Reports [[doi:10.1038/s41598-025-29995-z]].

	Dong, Z., Zhou, S., Zhang, Y. (1983). ''"Dinosaurs from the Jurassic of Sichuan. „Palaeontologica Sinica."'' New Series C”. 162 (23). [http://paleoglot.org/files/Dong&_83.pdf]		Dong, Z., Zhou, S., Zhang, Y. (1983). ''"Dinosaurs from the Jurassic of Sichuan. „Palaeontologica Sinica."'' New Series C”. 162 (23). [http://paleoglot.org/files/Dong&_83.pdf]

@@ Linia 94: / Linia 94: @@
 '''Miejsce:''' [[Chiny]], Syczuan - górne warstwy formacji Shaximiao; ?Gansu - formacja [[Hantong]]
-'''Czas:'''  ok. 155-145 Ma; o wieku zob. więcej: przypis w artykule ''[[Chialingosaurus]]'')
+'''Czas:'''  ok. 155-145 Ma; o wieku zob. więcej: przypis w artykule ''[[Chialingosaurus]]''
 '''Materiał kopalny:''' [[Holotyp]] (IVPP V 790) to fragmentaryczny szkielet pozaczaszkowy, obejmujący 14 kręgów szyjnych, 5 grzbietowych i 30 ogonowych, fragmenty żeber i szewronów, fragmenty miednicy i kończyn tylnych (Young, 1954).  Materiał przypisany to kolejne fragmentaryczne okazy, obejmujące kręgi, kości kończyn, miednicy, obręczy barkowej i żebra (Young, 1958). Dong i in. (1983) uważa jednak, że nie zostało w sposób niebudzący wątpliwości wykazane, że na pewno są to szczątki ''M. constructus''. Okazy te są większe od holotypu.
@@ Linia 106: / Linia 106: @@
 '''Miejsce:''' [[Chiny]], Syczuan - górne warstwy formacji Shaximiao; ?Gansu - formacja [[Hantong]]
-'''Czas:'''  ok. 155-145 Ma; o wieku zob. więcej: przypis w artykule ''[[Chialingosaurus]]'')
+'''Czas:'''  ok. 155-145 Ma; o wieku zob. więcej: przypis w artykule ''[[Chialingosaurus]]''
 '''Materiał kopalny:''' [[Holotyp]] (GCC V20401) zawiera prawie kompletny [[kręgosłup]] z niemal kompletnymi łukami neuralnymi, niekompletne, stosunkowo dobrze zachowane żebra w tym szyjne, fragmentaryczny mostek, częściową miednicę oraz elementy kończyn, głównie tylnych (Young i Zhao, 1972). [[Paratyp]] to szkielet złożony z kilku okazów (Ji i in., 2008).
@@ Linia 131: / Linia 131: @@
 '''Miejsce:''' [[Chiny]], Syczuan – górne warstwy formacji Shaximiao
-'''Czas:''' ok. 155-145 Ma; o wieku zob. więcej: przypis w artykule ''[[Chialingosaurus]]'')
+'''Czas:''' ok. 155-145 Ma; o wieku zob. więcej: przypis w artykule ''[[Chialingosaurus]]''
 '''Materiał kopalny:''' [[Holotyp]] (ZDM0083) niemal kompletny szkielet z czaszką. Brakuje tylko drobnych elementów z jednej strony czaszki oraz fragmentów miednicy i kończyn, a także większości ogona (Pi i in., 1996). Okaz ZDM0083 jest przechowywany w Muzeum Dinozaurów w Zigong (Zigong Dinosaur Museum).
@@ Linia 172: / Linia 172: @@
 '''Miejsce:''' [[Chiny]], Syczuan – górne warstwy formacji Shaximiao
-'''Czas:''' ok. 155-145 Ma; o wieku zob. więcej: przypis w artykule ''[[Chialingosaurus]]'')
+'''Czas:''' ok. 155-145 Ma; o wieku zob. więcej: przypis w artykule ''[[Chialingosaurus]]''
 '''Materiał kopalny:''' [[Holotyp]] (CIP V0001) to 2 kręgi szyjne, 12 kręgów grzbietowych, 5 kręgów krzyżowych i 4 ogonowe, kości miednicy, lewa kość udowa, piszczelowa i strzałkowa.
-'''Charakterystyka: ''' ''M. sanjiangensis'' został opisany w 2025 r. przez Dai i współpracowników.
+'''Charakterystyka: ''' ''M. sanjiangensis'' został opisany w 2025 r. przez Dai i współpracowników. Wykazuje on wiele cech wspólnych z innymi gatunkami przypisywanymi do rodzaju ''Mamenchisaurus'', zwłaszcza ''M. hochuanensis''. Wyróżniają go m.in. rozwidlone wyrostki kolczyste tylnych kręgów szyjnych i przednich kręgów grzbietowych, proceliczne przednie kręgi ogonowe i półkolista grzbietowa krawędź kości biodrowej. Dystalne (dalsze) końcówki wyrostków kolczystych kręgów krzyżowych zrastały się ze sobą, tworząc swego rodzaju platformę (Dai i in., 2025).
 ===''M. yunnanensis''===
@@ Linia 199: / Linia 199: @@
 Do ''Mamenchisaurus'' przypisywano też inne fragmentaryczne skamieniałości zauropodów z Chin, a nawet  innych części Azji. Do tego rodzaju mogą należeć fragmentaryczne szczątki z formacji Shishugou w Chinach. Wśród nich znajduje się niekompletna, olbrzymia kość łokciowa, mogąca należeć do zwierzęcia ważącego ponad 30 t (Wings i in., 2007; Wings i in., 2011).
 W 2013 r. Suteethorn i współpracownicy opisali niekompletny kręg szyjny i fragmenty żeber z Tajlandii jako ''Mamenchisaurus'' sp. Okaz pochodzi z późnej jury lub wczesnej [[kreda|kredy]].
 ==Etymologia==

@@ Linia 168: / Linia 168: @@
 ''M. jingyanensis'' mógł być największym z gatunków mamenchizaura. Kość udowa okazu JV002 mierzyła 2 m długości. Na jej podstawie autorzy opisu oszacowali długość całego zwierzęcia na 26 m. Wg Larramendi i Pereza (2020) miał on aż 31 m i ważył 45 t. ''M. jingyanensis'' miał czaszkę o delikatnej budowie, ze smukłą żuchwą. Zęby miały piłkowane obie krawędzie. Kręgi szyjne były wydłużone, z dobrze rozwiniętymi pleurocelami. Kość krzyżowa składała się z 4 kręgów. Kość ramienna była masywna i prosta. Budowa stóp była bardzo podobna jak u ''M. hochuanensis'' (Zhang i in., 1998).
 [[Plik: Mamenchisaurus_constructus_by_camusaltamirano.jpg|300px|thumb|right|Rekonstrukcja ''M. constructus''. Autor: Camus Altamirano [https://www.deviantart.com/camusaltamirano/art/Mamenchisaurus-constructus-368216096].]]
 ===''M. yunnanensis''===

@@ Linia 69: / Linia 69: @@
 ===Szyja===
-''Mamenchisaurus'' jest powszechnie znany ze swojej ekstremalnie długiej szyi, która stanowiła u niektórych gatunków 40% długości całego ciała (Christian i in., 2013) lub nawet jego połowę (Preuschoft i Klein, 2013). U ''M. hochuanensis'' szyja mierzyła 9,5 m, a u ''M." sinocanadorum'' – aż 12 m (Taylor i Wedel, 2013). Taka długość uzyskana została poprzez zwiększenie liczby kręgów szyjnych (do 19) oraz ich wydłużenie. U gatunku typowego najdłuższy kręg szyjny był 3,5-3,7 razy dłuższy od średniej długości kręgów grzbietowych (Li i in., 2008). Kręgi szyjne mamenchizaura cechowały się wyjątkowo niskimi wyrostkami kolczystymi (Taylor i Wedel, 2013).
+''Mamenchisaurus'' jest powszechnie znany ze swojej ekstremalnie długiej szyi, która stanowiła u niektórych gatunków 40% długości całego ciała (Christian i in., 2013) lub nawet jego połowę (Preuschoft i Klein, 2013). U ''M. hochuanensis'' szyja mierzyła 9,5-11 m, a u ''M." sinocanadorum'' – aż 12 m (Taylor i Wedel, 2013) lub nawet 14-15 m (Moore i in., 2023). Taka długość uzyskana została poprzez zwiększenie liczby kręgów szyjnych (do 19) oraz ich wydłużenie. U gatunku typowego najdłuższy kręg szyjny był 3,5-3,7 razy dłuższy od średniej długości kręgów grzbietowych (Li i in., 2008). Kręgi szyjne mamenchizaura cechowały się wyjątkowo niskimi wyrostkami kolczystymi (Taylor i Wedel, 2013). Duże znaczenie miał także wysoki stopień pneumatyzacji kręgów. Objętość przednich kręgów szyjnych ''M." sinocanadorum'' składała się w 69-77% z jam powietrznych (Moore i in., 2023).
 Nie jest do końca pewne pod jakim kątem ustawiona była szyja mamenchizaura. Stare rekonstrukcje przedstawiają go z szyją ułożoną mniej więcej poziomo, równolegle do poziomu gruntu tak, jak niegdyś sądzono było u [[Diplodocidae]]. Istnieje również teza mówiąca o trzymaniu szyi pionowo, pod kątem nieco mniejszym niż u [[Brachiosauridae]] – wówczas jego wzrost zwiększałby się dwukrotnie. Istnieją takie wyobrażenia m.in. dla gatunków ''"M." hochuanensis'' i ''"M." youngi''. Być może tłumaczy to stosunkowo krótki ogon, który nie musiałby równoważyć tak długiej szyi. Wg Taylora, Wedela i Naisha ([[2009]]) zauropody miały szeroki zakres ruchu szyją w płaszczyźnie pionowej, a więc obie wersje rekonstrukcyjne wydają się być poprawne.
 [[Plik: Mamenchisaurus_at_the_Beijing_Museum_of_Natural_History.jpg|300px|thumb|right|Zrekonstruowany szkielet ''M. jingyanensis''. Autor zdjęcia: BleachedRice [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Mamenchisaurus_at_the_Beijing_Museum_of_Natural_History.jpg].]]
-Badania Christiana i in. (2013) sugerują, że ''M. youngi'' trzymał szyję niemal poziomo i żywił się niską lub średniej wysokości roślinnością. Podczas odpoczynku lub alarmu nachylenie szyi można było zwiększyć do 30-40˚. Badania te wskazują również, że szyja ''M. youngi'' była dość sztywna. Na ograniczoną ruchomość szyi mamenchizaura z powodu długich żeber szyjnych wskazują też Preuschoft i Klein (2013) oraz Sander i in. (2011b). Ci drudzy twierdzą ponadto, że niewielka elastyczność szyi uniemożliwiała mamenchizaurowi uzyskanie dostępu do wyższych pięter roślinności. Wiele wskazuje więc na to, że przynajmniej niektóre jego gatunki odżywiały się raczej nisko rosnącymi roślinami.
+Badania Christiana i in. (2013) sugerują, że ''M. youngi'' trzymał szyję niemal poziomo i żywił się niską lub średniej wysokości roślinnością. Podczas odpoczynku lub alarmu nachylenie szyi można było zwiększyć do 30-40˚. Badania te wskazują również, że szyja ''M. youngi'' była dość sztywna. Na ograniczoną ruchomość szyi mamenchizaura z powodu długich żeber szyjnych wskazują też Preuschoft i Klein (2013), Sander i in. (2011b) oraz Moore i in., 2023). Ci drudzy twierdzą ponadto, że niewielka elastyczność szyi uniemożliwiała mamenchizaurowi uzyskanie dostępu do wyższych pięter roślinności. Wiele wskazuje więc na to, że przynajmniej niektóre jego gatunki odżywiały się raczej nisko rosnącymi roślinami. Wg Moore’a i in. (2023) zmniejszenie elastyczności szyi powodowało powstanie bardziej przewidywalnego środowiska biomechanicznego, podatnego na zwiększoną pneumatyzację. Z kolei wzrost stopnia pneumatyzacji ułatwiał rozwój długiej szyi, ponieważ większe kości były dzięki jamom powietrznym mniej masywne w stosunku do swojej objętości. Innymi słowy, mamenchizaur i jego krewniacy poświęcali ruchomość szyi dla zwiększenia jej długości.
 ===Ogon===
@@ Linia 83: / Linia 83: @@
 ==Taksonomia==
-Z mamenchizaurem, tak jak z dużą ilością chińskich dinozaurów, związany jest duży problem taksonomiczny, porównywalny z ''[[Omeisaurus]]''. Niepewność systematyczna zdaje się dotyczyć wszystkich [[gatunek|gatunków]], prócz typowego ''M. constructus''. To, że [[rodzaj]] ''Mamenchisaurus'' nie jest [[monofiletyzm|monofiletyczny]], sugerują analizy filogenetyczne: ([[Sekiya]] ([[2011]]; Xing i in., 2015). Wg tych analiz, między gatunkami mamenchizaura lokują się: ''[[Tienshanosaurus]]'', ''[[Chuanjiesaurus]]'' (Sekiya, 2011), ''[[Omeisaurus#O._maoianus|Omeisaurus maoianus]]'' (Xing i in., 2015) i wg obu ww. prac ''[[Yuanmousaurus]]''. Podobne wnioski płyną z pracy Moore’a i in. (2020). Przeprowadzili oni szereg analiz filogenetycznych i w żadnej z nich rodzaj ''Mamenchisaurus'' nie był monofiletyczny. Dlatego, jak podkreślają autorzy, niezbędna jest rewizja statusu wszystkich gatunków mamenchizaura. Do tego czasu Xing i in. (2015) proponują ograniczenie rodzaju ''Mamenchisaurus'' jedynie do gatunku typowego. Paul (2010) sugeruje, że ''M. youngi'' i ''M. jingyanensis'' z formacji Shaximiao to synonimy wcześniej nazwanych ''M. constructus'' lub ''M. hochuanensis''.
+Z mamenchizaurem, tak jak z dużą ilością chińskich dinozaurów, związany jest duży problem taksonomiczny, porównywalny z ''[[Omeisaurus]]''. Niepewność systematyczna zdaje się dotyczyć wszystkich [[gatunek|gatunków]], prócz typowego ''M. constructus''. To, że [[rodzaj]] ''Mamenchisaurus'' nie jest [[monofiletyzm|monofiletyczny]], sugerują analizy filogenetyczne: ([[Sekiya]] ([[2011]]; Xing i in., 2015). Wg tych analiz, między gatunkami mamenchizaura lokują się: ''[[Tienshanosaurus]]'', ''[[Chuanjiesaurus]]'' (Sekiya, 2011), ''[[Omeisaurus#O._maoianus|Omeisaurus maoianus]]'' (Xing i in., 2015) i wg obu ww. prac ''[[Yuanmousaurus]]''. Podobne wnioski płyną z pracy Moore’a i in. (2020), a także Moore’a i in. (2023). Autorzy tej pierwszej pracy przeprowadzili szereg analiz filogenetycznych i w żadnej z nich rodzaj ''Mamenchisaurus'' nie był monofiletyczny. Dlatego, jak podkreślają autorzy, niezbędna jest rewizja statusu wszystkich gatunków mamenchizaura. Do tego czasu Xing i in. (2015) proponują ograniczenie rodzaju ''Mamenchisaurus'' jedynie do gatunku typowego. Paul (2010) sugeruje, że ''M. youngi'' i ''M. jingyanensis'' z formacji Shaximiao to synonimy wcześniej nazwanych ''M. constructus'' lub ''M. hochuanensis''.
 [[Plik: Mamenchisaurus_hochuanensis_Field_Museum.jpg|300px|thumb|right|Zrekonstruowany szkielet hochuanensis''. Autor zdjęcia: James St. John [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Mamenchisaurus_hochuanensis_Field_Museum.jpg].]]
@@ Linia 94: / Linia 94: @@
 '''Miejsce:''' [[Chiny]], Syczuan - górne warstwy formacji Shaximiao; ?Gansu - formacja [[Hantong]]
-'''Czas:''' ok. 168-155 [[Ma]]
+'''Czas:'''  ok. 155-145 Ma; o wieku zob. więcej: przypis w artykule ''[[Chialingosaurus]]'')
 '''Materiał kopalny:''' [[Holotyp]] (IVPP V 790) to fragmentaryczny szkielet pozaczaszkowy, obejmujący 14 kręgów szyjnych, 5 grzbietowych i 30 ogonowych, fragmenty żeber i szewronów, fragmenty miednicy i kończyn tylnych (Young, 1954).  Materiał przypisany to kolejne fragmentaryczne okazy, obejmujące kręgi, kości kończyn, miednicy, obręczy barkowej i żebra (Young, 1958). Dong i in. (1983) uważa jednak, że nie zostało w sposób niebudzący wątpliwości wykazane, że na pewno są to szczątki ''M. constructus''. Okazy te są większe od holotypu.
@@ Linia 106: / Linia 106: @@
 '''Miejsce:''' [[Chiny]], Syczuan - górne warstwy formacji Shaximiao; ?Gansu - formacja [[Hantong]]
-'''Czas:''' ok. 168-155 [[Ma]]
+'''Czas:'''  ok. 155-145 Ma; o wieku zob. więcej: przypis w artykule ''[[Chialingosaurus]]'')
 '''Materiał kopalny:''' [[Holotyp]] (GCC V20401) zawiera prawie kompletny [[kręgosłup]] z niemal kompletnymi łukami neuralnymi, niekompletne, stosunkowo dobrze zachowane żebra w tym szyjne, fragmentaryczny mostek, częściową miednicę oraz elementy kończyn, głównie tylnych (Young i Zhao, 1972). [[Paratyp]] to szkielet złożony z kilku okazów (Ji i in., 2008).
@@ Linia 119: / Linia 119: @@
 '''Miejsce:''' [[Chiny]], Xinjiang - formacja Shishugou
-'''Czas:''' ok. 166-160 [[Ma]]
+'''Czas:''' ok. 162-155 [[Ma]]
-'''Materiał kopalny:''' [[Holotyp]] (IVPP V 10603) to fragmentaryczna czaszka z żuchwą i trzy pierwsze artykułowane kręgi szyjne (Maisch i in., 2019). Być może do tego gatunku należą też inne niekompletne szczątki mamenchizaurydów z formacji Shishugou (zob. dalej). Paul (2019) pisze o dwóch olbrzymich, nieopisanych kręgach, które również mogą należeć do ''M. sinocanadorum''.
+'''Materiał kopalny:''' [[Holotyp]] (IVPP V 10603) to fragmentaryczna czaszka z niepełną żuchwą,  częściowe artykułowane kręgi szyjne 2-4 oraz żebro szyjne (Moore i in., 2023). Być może do tego gatunku należą też inne niekompletne szczątki mamenchizaurydów z formacji Shishugou (zob. dalej). Paul (2019) pisze o dwóch olbrzymich, nieopisanych kręgach, które również mogą należeć do ''M. sinocanadorum''. Moore i in. (2023) uznali jednak, że nie ma solidnych podstaw, by przypisać te szczątki do omawianego gatunku.
 '''Charakterystyka:''' ''M. sinocanadorum'' został opisany w 1994 r. przez [[Dale Russell|Russella]] i Zhenga. Być może tak naprawdę to przedstawiciel zupełnie nowego [[rodzaj]]u, gdyż w niektórych analizach filogenetycznych nie tworzy on [[klad]]u z gatunkiem typowym (Moore i in., 2020).
-''M. sinocanadorum'' najprawdopodobniej jest jednym z największych dotychczas opisanych gatunków mamenchizaura. Wg autorów opisu jego długość wynosi 26 metrów (Russell i Zheng, 1994), wg innych ([[Paul]], [[2010]]) aż 35 metrów przy niewiarygodnej masie dochodzącej do 75 ton! Larramendi i Perez (2020) przedstawili znacznie niższe oszacowanie – 25 m i 24 t i te wyliczenia wydają się znacznie bardziej prawdopodobne. Paul (2019) wspomina o dwóch kręgach szyjnych,  wskazujących na masę rzędu 60-80 t, nie ma jednak pewności, czy szczątki te należą do omawianego gatunku. Nie zmienia to faktu, że ''M. sinocanadorum'' miał najdłuższe żebra szyjne ze wszystkich zauropodów – ich długość wynosiła aż 4,1 m, są dłuższe od żeber szyjnych zauroposejdona, które miały 3,42 m długości. Długość całej szyi oszacowano na 12 m (Taylor i Wedel, 2013). Jedną z charakterystycznych cech ''M. sinocanadorum'' były wyrostki kolczyste kręgów szyjnych niższe niż prezygapofyzy (Sekiya, 2011).
+''M. sinocanadorum'' najprawdopodobniej jest jednym z największych dotychczas opisanych gatunków mamenchizaura. Wg autorów opisu jego długość wynosi 26 metrów (Russell i Zheng, 1994), wg innych ([[Paul]], [[2010]]) aż 35 metrów przy niewiarygodnej masie dochodzącej do 75 ton! Larramendi i Perez (2020) przedstawili znacznie niższe oszacowanie – 25 m i 24 t i te wyliczenia wydają się znacznie bardziej prawdopodobne. Paul (2019) wspomina o dwóch kręgach szyjnych,  wskazujących na masę rzędu 60-80 t, nie ma jednak pewności, czy szczątki te należą do omawianego gatunku. Nie zmienia to faktu, że ''M. sinocanadorum'' miał najdłuższe żebra szyjne ze wszystkich zauropodów – ich długość wynosiła aż 4,2 m, są dłuższe od żeber szyjnych zauroposejdona, które miały 3,42 m długości. Długość całej szyi oszacowano na 12 m (Taylor i Wedel, 2013) lub nawet ponad 14 m (Moore i in., 2023). Jedną z charakterystycznych cech ''M. sinocanadorum'' były wyrostki kolczyste kręgów szyjnych niższe niż prezygapofyzy (Sekiya, 2011). Moore i in. (2023) wskazali trzy [[autapomorfia|autapomorfie]], dotyczące budowy żuchwy i kręgów szyjnych. Jedną z nich jest niezwykle wydłużone zewnętrzne okno żuchwowe. Wg ich analizy filogenetycznej najbliższym krewnym ''M. sinocanadorum'' był ''[[Xinjiangtitan]]'', a nie pozostałe gatunki przypisywane do rodzaju ''Mamenchisaurus''.
 [[Plik: Sauropod_neck_reconstructions.png|300px|thumb|right|Rekonstrukcja szyi ''M. sinocanadorum'' (drugi od dołu) i innych wielkich zauropodów. Źródło: Taylor i Wedel (2013).]]
@@ Linia 131: / Linia 131: @@
 '''Miejsce:''' [[Chiny]], Syczuan – górne warstwy formacji Shaximiao
-'''Czas:''' ok. 168-155 [[Ma]]
+'''Czas:''' ok. 155-145 Ma; o wieku zob. więcej: przypis w artykule ''[[Chialingosaurus]]'')
 '''Materiał kopalny:''' [[Holotyp]] (ZDM0083) niemal kompletny szkielet z czaszką. Brakuje tylko drobnych elementów z jednej strony czaszki oraz fragmentów miednicy i kończyn, a także większości ogona (Pi i in., 1996). Okaz ZDM0083 jest przechowywany w Muzeum Dinozaurów w Zigong (Zigong Dinosaur Museum).
@@ Linia 156: / Linia 156: @@
 '''Miejsce:''' [[Chiny]], Syczuan – górne warstwy formacji Shaximiao
-'''Czas:''' ok. 168-155 [[Ma]]
+'''Czas:''' ok. 155-145 Ma; o wieku zob. więcej: przypis w artykule ''[[Chialingosaurus]]'')
 '''Materiał kopalny:''' [[Holotyp]] (CV00734), odnaleziony w Meiwang: prawie kompletna czaszka, niekompletna łopatka z kompletną kością kruczą; kości kończyn: prawa ramienna, połowa lewej promieniowej, łokciowa i kompletna lewa kulszowa. Został odkopany około 200 m od siedziby administracyjnej miasta Meiwang, Jingyan Co. (Syczuan).
@@ Linia 276: / Linia 276: @@
 Moore, A.J., Upchurch, P., Barrett, P.M., Clark, J.M. & Xu, X. (2020): Osteology of Klamelisaurus gobiensis (Dinosauria, Eusauropoda) and the evolutionary history of Middle–Late Jurassic Chinese sauropods, Journal of Systematic Palaeontology, [[DOI:10.1080/14772019.2020.1759706]].
 Paul G. S., (2010) "The Princeton Field Guide To Dinosaurs".