Massospondylus - Historia wersji

Kamil Kamiński: /* Bibliografia */

2025-08-05T20:02:18Z

‎Bibliografia

Kamil Kamiński: /* Paleobiologia i budowa */

2025-08-05T19:59:55Z

‎Paleobiologia i budowa

Kamil Kamiński: /* Bibliografia */

2021-04-29T19:16:19Z

‎Bibliografia

Kamil Kamiński: /* Historia taksonu */

2021-04-29T13:48:34Z

‎Historia taksonu

Kamil Kamiński: obrazek

2021-04-29T13:45:40Z

obrazek

Kamil Kamiński: obrazek

2021-04-28T21:25:35Z

obrazek

Kamil Kamiński: obrazek

2021-04-28T21:22:38Z

obrazek

Kamil Kamiński: /* Bibliografia */

2021-04-28T20:26:33Z

‎Bibliografia

Kamil Kamiński: poprawki, uzupełnienia

2021-04-28T20:25:53Z

poprawki, uzupełnienia

Podgląd zmian

Dino: Zastępowanie tekstu - "" na ""

2018-12-11T10:25:21Z

Zastępowanie tekstu - "" na ""

← poprzednia wersja		Wersja z 20:02, 5 sie 2025
Linia 153:		Linia 153:

	Martínez, R.N. (2009) "''Adeopapposaurus mognai'', gen. et sp. nov (Dinosauria: Sauropodomorpha), with comments on adaptations of basal Sauropodomorpha" Journal of Vertebrate Paleontology, 29 (1), 142–164. [[doi:10.1671/039.029.0102]]		Martínez, R.N. (2009) "''Adeopapposaurus mognai'', gen. et sp. nov (Dinosauria: Sauropodomorpha), with comments on adaptations of basal Sauropodomorpha" Journal of Vertebrate Paleontology, 29 (1), 142–164. [[doi:10.1671/039.029.0102]]
		+
		+	Mooney, E.D., Maho, T., Rowe, D.C.T., Scott, D. & Reisz, R. (2025). "''Massospondylus'' embryos and hatchling provide new insights into early sauropodomorph ontogeny." Swiss Journal of Palaeontology 144, 44. [[doi:10.1186/s13358-025-00382-5]].

	Paul, G.S. (2010) "The Princeton Field Guide to Dinosaurs" wyd. Princeton University - Princeton i Oxford.		Paul, G.S. (2010) "The Princeton Field Guide to Dinosaurs" wyd. Princeton University - Princeton i Oxford.

@@ Linia 88: / Linia 88: @@
 ''Massospondylus'' był zwierzęciem umiarkowanej wielkości, o lżejszej budowie ciała niż np. ''[[Plateosaurus]]''. Cechował się stosunkowo długą szyją i niewielką głową. Najlepiej opisanym elementem szkieletu jest czaszka massospondyla. Miała ona stosunkowo duże oczodoły i nozdrza zewnętrzne, nawet u dorosłych osobników. Pysk był proporcjonalnie krótszy niż u plateozaura, choć ogólne proporcje mogły się zmieniać z wiekiem, a u wielu okazów czaszki zostały pośmiertnie zniekształcone (Galton i Upcharch, 2004). Kości przedszczękowe zawierały po 4 zęby, natomiast ich liczba w kości szczękowej wahała się od 14 do 22 (Sues i in., 2004). Kości zębowe holotypu zawierają po 26 zębów. Korony były piłkowane po obu krawędziach, przy czym ząbkowanie jest ograniczone do połowy wysokości koron. Największe zęby znajdowały się w kościach przedszczękowych (Chapelle i Choiniere, 2018)
-Dawniej uważano massospondyla za zwierzę czworonożne, jednak nowsze badania wskazują, że poruszał się w zasadzie wyłącznie dwunożnie. Zakres ruchu kości ramiennej był bardzo ograniczony, a dłoń nie była zdolna do pronacji. Cechy te uniemożliwiałyby sprawną czworonożną lokomocję w każdym wieku. Być może w celu zerwania wyżej rosnących roślin massospondyle mogły stawać na tylnych kończynach podpierając się ogonem, tworząc rodzaj trójnogu. W takiej pozycji kończyny przednie mogły pomagać w pozyskiwaniu pożywienia lub też służyć do obrony przed drapieżnikami (Bonnan i Senter, 2007).
+Dawniej uważano massospondyla za zwierzę czworonożne, jednak nowsze badania wskazują, że poruszał się w zasadzie wyłącznie dwunożnie. Zakres ruchu kości ramiennej był bardzo ograniczony, a dłoń nie była zdolna do pronacji. Cechy te uniemożliwiałyby sprawną czworonożną lokomocję w każdym wieku. Publikacja Mooneya i in. (2025), oparta na badaniach zarodków i piskląt, opisanych jako ''Massospondylus'' sp. dowodzi, że zwierzęta te w trakcie rozwoju osobniczego przechodziły z czworonożności na dwunożność. Być może w celu zerwania wyżej rosnących roślin massospondyle mogły stawać na tylnych kończynach podpierając się ogonem, tworząc rodzaj trójnogu. W takiej pozycji kończyny przednie mogły pomagać w pozyskiwaniu pożywienia lub też służyć do obrony przed drapieżnikami (Bonnan i Senter, 2007).
 [[Plik:Massospondylus_egg_clutch_with_embryos_(cast),_Golden_Gate_National_Park,_South_Africa,_Early_Jurassic_-_Royal_Ontario_Museum_-_DSC00145.JPG|thumb|300px|Odlew jaj i embrionów. Autor zdjęcia: Daderot. [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Massospondylus_egg_clutch_with_embryos_(cast),_Golden_Gate_National_Park,_South_Africa,_Early_Jurassic_-_Royal_Ontario_Museum_-_DSC00145.JPG].]]
 Obecnie uważa się massospondyla za zwierzę roślinożerne, choć wcześniej sugerowano, że mógł być mięsożerny. Wynikało to z dość długich zębów o piłkowanych krawędziach i na pozór słabych przystosowań do roślinnej diety. W rzeczywistości zęby massospondyla bardzo mocno przypominają zęby roślinożernych legwanów, a budowa ciała i niewielka głowa przeczą tezie o mięsozerności. Możliwe jednak, że ''Massospondylus'' uzupełniał roślinny jadłospis niewielkimi zwierzętami lub okazjonalnie padliną (Galton i Upcharch, 2004).
-Bardzo ciekawym znaleziskiem są jaja tego dinozaura odnalezione w Republice Południowej Afryki przez Jamesa Kitchinga, obywatela [[RPA]]. Są one tak szczególne, ponieważ w środku jaj znajdowały się embriony młodych. Te znaleziska mówią nam o tym, że młode przychodziły na świat bez uzębienia i poruszały się prawdopodobnie na czterech kończynach (ale zob. dalej). Te jaja są zarazem najstarszymi znalezionymi jajami dinozaurów. Jedno z częściowo zachowanych gniazd zawiera co najmniej 34 ciasno ułożone jaja. Kształtem przypominały one jaja zauropodów i hadrozaurów. Ich skorupki były wyjatkowo cienkie (ok. 0,1 mm). Massospondyle prawdopodobnie gniazdowały w koloniach i wielokrotnie korzytały z tych samych, dogodnych miejsc legowych (Reisz i in., 2012).
+Bardzo ciekawym znaleziskiem są jaja tego dinozaura odnalezione w Republice Południowej Afryki przez Jamesa Kitchinga, obywatela [[RPA]]. Są one tak szczególne, ponieważ w środku jaj znajdowały się embriony młodych. Te znaleziska mówią nam o tym, że młode przychodziły na świat bez uzębienia i poruszały się prawdopodobnie na czterech kończynach (ale zob. dalej). Te jaja są zarazem najstarszymi znalezionymi jajami dinozaurów. Jedno z częściowo zachowanych gniazd zawiera co najmniej 34 ciasno ułożone jaja. Kształtem przypominały one jaja zauropodów i hadrozaurów. Ich skorupki były wyjatkowo cienkie (ok. 0,1 mm). Massospondyle prawdopodobnie gniazdowały w koloniach i wielokrotnie korzytały z tych samych, dogodnych miejsc legowych (Reisz i in., 2012). Młode massospondyle cechowały się stosunkowo dużymi głowami i kończynami przednimi, podczas gdy ich szyje były proporcjonalnie krótsze niż u dorosłych. Pazury na kciukach piskląt były prostsze i nie tak masywne, jak u starszych osobników. Z wiekiem pazur ulegał zakrzywieniu i stawał się coraz bardziej masywny, podobnie jak cały kciuk (Mooney i in., 2025).
 ==Spis gatunków==

← poprzednia wersja		Wersja z 19:16, 29 kwi 2021
Linia 161:		Linia 161:

	Sues, H.-D., Reisz, R.R., Hinic, S. & Raath, M.A. (2004). "On the skull of Massospondylus carinatus Owen, 1854 (Dinosauria: Sauropodomorpha) from the Elliot and Clarens formations (Lower Jurassic) of South Africa". Annals of Carnegie Museum. 73 (4): 239–257.		Sues, H.-D., Reisz, R.R., Hinic, S. & Raath, M.A. (2004). "On the skull of Massospondylus carinatus Owen, 1854 (Dinosauria: Sauropodomorpha) from the Elliot and Clarens formations (Lower Jurassic) of South Africa". Annals of Carnegie Museum. 73 (4): 239–257.
		+
		+	Yates, A.M. & Barrett, P.M. (2010). "''Massospondylus carinatus'' Owen 1854 (Dinosauria: Sauropodomorpha) from the Lower Jurassic of South Africa: Proposed conservation of usage by designation of a neotype". Palaeontologia Africana. 45: 7–10.

	Yates, A.M., Bonnan, M.F. & Neveling, J. (2011). "A new basal sauropodomorph dinosaur from the Early Jurassic of South Africa". Journal of Vertebrate Paleontology 31 (3), 610–625. [[doi:10.1080/02724634.2011.560626]]		Yates, A.M., Bonnan, M.F. & Neveling, J. (2011). "A new basal sauropodomorph dinosaur from the Early Jurassic of South Africa". Journal of Vertebrate Paleontology 31 (3), 610–625. [[doi:10.1080/02724634.2011.560626]]

@@ Linia 61: / Linia 61: @@
 == Historia taksonu ==
-[[Rodzaj]] i [[gatunek]] typowy ''M. carinatus'' został opisany przez [[Richard Owen|Sir Richarda Owena]] w [[1854]] roku. Na dzień dzisiejszy ważne są jedynie dwanawiązuje ona  gatunki massospondyla: typowy ''M. carinatus'' oraz opisany w [[2009]] roku przez [[Paul Barrett|Barretta]] ''M. kaalae''. Jeszcze niedawno sądzono, że massospondyl żył także w Ameryce Północnej - niekompletne skamieniałości zwierzęcia należącego do zauropodomorfów zostały nazwane ''Massospondylus'' sp. przez Attridge'a i in. ([[1985]]), jednak Rowe i jego zespół po odnalezieniu bardziej kompletnych szczątków przechrzcili go na nowy [[rodzaj]] - ''[[Sarahsaurus]]''. Podobnie było z południowoamerykańskim ''[[Adeopapposaurus]] mognai'', którego którego uznawano początkowo za kolejny gatunek ''Massospondylus''.
+[[Rodzaj]] i [[gatunek]] typowy ''M. carinatus'' został opisany przez [[Richard Owen|Sir Richarda Owena]] w [[1854]] roku. Na dzień dzisiejszy ważne są jedynie dwanawiązuje ona  gatunki massospondyla: typowy ''M. carinatus'' oraz opisany w [[2009]] roku przez [[Paul Barrett|Barretta]] ''M. kaalae''. Jeszcze niedawno sądzono, że massospondyl żył także w Ameryce Północnej - niekompletne skamieniałości zwierzęcia należącego do zauropodomorfów zostały nazwane ''Massospondylus'' sp. przez Attridge'a i in. ([[1985]]), jednak Rowe i jego zespół po odnalezieniu bardziej kompletnych szczątków przechrzcili go na nowy [[rodzaj]] - ''[[Sarahsaurus]]''. Podobnie było z południowoamerykańskim ''[[Adeopapposaurus]] mognai'', którego którego uznawano początkowo za kolejny gatunek ''Massospondylus''. W 2019 r. okaz BP/1/4779, zaliczany do ''M. carinatus'' przeniesiono do nowego rodzaju - ''[[Ngwevu]]''.
 [[Plik:August_1,_2012_-_Massospondylus_carinatus_Fossil_Skull_on_Display_at_the_Royal_Ontario_Miseum_(BP-I-4934).jpg|thumb|300px|Czaszka neotypu. Autor zdjęcia: CatMondo. [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:August_1,_2012_-_Massospondylus_carinatus_Fossil_Skull_on_Display_at_the_Royal_Ontario_Miseum_(BP-I-4934).jpg].]]

@@ Linia 68: / Linia 68: @@
 '''Miejsce:''' [[Lesotho]], [[RPA]], [[Zimbabwe]] (górne pokłady formacji Elliot, górne pokłady Karroo Sandstone, Bushveld Sandstone)
-'''Czas:''' ok. 200-183[[Ma]]
+'''Czas:''' ok. 200-183 [[Ma]]
 '''Materiał kopalny:''' ''M. carinatus'' znany jest z kilkuset mniej lub bardziej kompletnych osobników, w tym kilkunastu kompletnych lub prawie kompletnych czaszek (Chapelle i Choiniere, 2018). Poprzedni okaz typowy ''M. carinatus'' (składający się z przynajmniej dwóch osobników) był przechowywany w Królewskim Uniwersytecie w Londynie. Składały się na niego [[trzon]]y [[kręg]]ów, paliczki i fragmenty kończyn. Niestety został zniszczony podczas II Wojny Światowej. Nowy okaz typowy ([[neotyp]]) ustanowiono w [[2011]] roku. Jest to dobrze zachowany [[artykułowany]] okaz oznaczony (BP/1/4934), przezwany "Big Momma". Obejmuje on czaszkę i większość szkieletu pozaczaszkowego (Yates i Barrett, 2011).
@@ Linia 78: / Linia 78: @@
 '''Miejsce:''' [[RPA]] (górne pokłady formacji Elliot)
-'''Czas:''' ok. 200-183[[Ma]]
+'''Czas:''' ok. 200-183 [[Ma]]
 '''Materiał kopalny:''' [[Holotyp]] (SAMPK-K1325) to niekompletna czaszka.
@@ Linia 89: / Linia 89: @@
 Dawniej uważano massospondyla za zwierzę czworonożne, jednak nowsze badania wskazują, że poruszał się w zasadzie wyłącznie dwunożnie. Zakres ruchu kości ramiennej był bardzo ograniczony, a dłoń nie była zdolna do pronacji. Cechy te uniemożliwiałyby sprawną czworonożną lokomocję w każdym wieku. Być może w celu zerwania wyżej rosnących roślin massospondyle mogły stawać na tylnych kończynach podpierając się ogonem, tworząc rodzaj trójnogu. W takiej pozycji kończyny przednie mogły pomagać w pozyskiwaniu pożywienia lub też służyć do obrony przed drapieżnikami (Bonnan i Senter, 2007).
 Obecnie uważa się massospondyla za zwierzę roślinożerne, choć wcześniej sugerowano, że mógł być mięsożerny. Wynikało to z dość długich zębów o piłkowanych krawędziach i na pozór słabych przystosowań do roślinnej diety. W rzeczywistości zęby massospondyla bardzo mocno przypominają zęby roślinożernych legwanów, a budowa ciała i niewielka głowa przeczą tezie o mięsozerności. Możliwe jednak, że ''Massospondylus'' uzupełniał roślinny jadłospis niewielkimi zwierzętami lub okazjonalnie padliną (Galton i Upcharch, 2004).

@@ Linia 71: / Linia 71: @@
 '''Materiał kopalny:''' ''M. carinatus'' znany jest z kilkuset mniej lub bardziej kompletnych osobników, w tym kilkunastu kompletnych lub prawie kompletnych czaszek (Chapelle i Choiniere, 2018). Poprzedni okaz typowy ''M. carinatus'' (składający się z przynajmniej dwóch osobników) był przechowywany w Królewskim Uniwersytecie w Londynie. Składały się na niego [[trzon]]y [[kręg]]ów, paliczki i fragmenty kończyn. Niestety został zniszczony podczas II Wojny Światowej. Nowy okaz typowy ([[neotyp]]) ustanowiono w [[2011]] roku. Jest to dobrze zachowany [[artykułowany]] okaz oznaczony (BP/1/4934), przezwany "Big Momma". Obejmuje on czaszkę i większość szkieletu pozaczaszkowego (Yates i Barrett, 2011).
 '''Charakterystyka:''' Gatunek typowy massospondyla, znany z bardzo dużej liczny szczątków. Od ''M. kaalae'' różnił się szczegółami budowy czaszki. Chapelle i Choiniere (2018) wskazali dwie cechy mózgoczaszki, mogące być [[autapomorfia|autapomorfiami]] tego gatunku. Co ciekawe, w ich analizie filogenetycznej niektóre osobniki nie tworzą [[klad]]u z holotypem ''M. carinatus''. Może być efekt różnego stopnia zachowania i kompletności, jak również wieku okazów użytych w badaniu. Nie jest jednak wykluczone, że wśród osobników zaliczanych do ''M. carinatus'' można będzie w przyszłości wyróżnić więcej gatunków. Kwestia ta wymaga szerszych badań.
@@ Linia 82: / Linia 83: @@
 '''Charakterystyka:''' Drugi gatunek massospondyla. Od ''M. carinatus'' różnił się proporcjami kości przedszczękowej, szczególami k. łzowej oraz budową puszki mózgowej (Barrett, 2009). Chapelle i Choiniere (2018) zauważyli jednak, że znaczenie tych różnic pozostaje niejasne, gdyż nie wzięto pod uwagę czynników ontogenetycznych i związanych z dymorfizmem płciowym. Ponadto w przeprowadzonej przez autorów analizie filogenetycznej, ''M. kaalae'' i ''M. carinatus'' nie tworzą [[klad]]u. Może to jednak wynikać z niekompletności holotypu ''M. kaalae'' lub z róznego wielu okazów poddanych analizie. Wydaje się, że kwestia ta wymaga dalszych badań.
 ==Paleobiologia i budowa==

@@ Linia 175: / Linia 175: @@
 [[Kategoria:Hettang]]
 [[Kategoria:Pliensbach]]
-[[Kategoria:Rodzaj wielogatatunkowy]]
+[[Kategoria:Rodzaj wielogatunkowy]]

@@ Linia 54: / Linia 54: @@
 ==Wstęp==
 Jeden z wcześniejszych zauropodomorfów, żyjący we wczesnej jurze na terenie południowej Afryki. Miał małą głowę osadzoną na długiej, giętkiej szyi. Jak na zauropodomorfa był stosunkowo lekko zbudowany, jego wagę szacuje się na ok. 140-200 kg.
 ==Materiał kopalny==
@@ Linia 62: / Linia 62: @@
 ==Jaja==
 Bardzo ciekawym znaleziskiem są jaja tego dinozaura odnalezione w Republice Południowej Afryki przez Jamesa Kitchinga, obywatela [[RPA]]. Są one tak szczególne, ponieważ w środku jaj znajdowały się embriony młodych. Te znaleziska mówią nam o tym, że młode przychodziły na świat bez uzębienia i poruszały się prawdopodobnie na czterech kończynach. Te jaja są zarazem najstarszymi znalezionymi jajami dinozaurów.
 Dorosłe massospondyle być może mogły poruszać się zarówno dobrze na dwóch jak i na czterech kończynach. W celu zerwania wyżej rosnących roślin mogły stawać na tylnych kończynach podpierając się ogonem i spokojnie się pożywiać.

Massospondylus - Historia wersji

Kamil Kamiński: /* Bibliografia */

Kamil Kamiński: /* Paleobiologia i budowa */

Kamil Kamiński: /* Bibliografia */

Kamil Kamiński: /* Historia taksonu */

Kamil Kamiński: obrazek

Kamil Kamiński: obrazek

Kamil Kamiński: obrazek

Kamil Kamiński: /* Bibliografia */

Kamil Kamiński: poprawki, uzupełnienia

Dino: Zastępowanie tekstu - " " na ""

Dino: Zastępowanie tekstu - "" na ""