Mononykus - Historia wersji

Kamil Kamiński o 23:11, 12 sty 2024

2024-01-12T23:11:30Z

Kamil Kamiński: /* Pozycja systematyczna i budowa */

2020-02-14T21:55:01Z

‎Pozycja systematyczna i budowa

Kamil Kamiński: Dr. rozbudowa, uzupełnienia, aktualizacje

2020-02-14T21:53:58Z

Dr. rozbudowa, uzupełnienia, aktualizacje

Nazuul: graf.

2013-07-21T18:08:05Z

graf.

Nazuul: grafika

2013-07-21T17:55:10Z

grafika

Mateusz: /* Wstęp */

2012-05-30T11:47:02Z

‎Wstęp

Nazuul: do poprawy

2012-04-07T17:14:18Z

do poprawy

Szerman: Utworzył nową stronę „ {| class="wikitable" style="background-color:CornSilk" | Autor: | Korekta: |- | Tomasz Sokołowski "pepo13" | Maciej Ziegler Sebastian Oziemski ...”

2012-03-28T09:48:41Z

Utworzył nową stronę „ {| class="wikitable" style="background-color:CornSilk" | Autor: | Korekta: |- | Tomasz Sokołowski "pepo13" | Maciej Ziegler Sebastian Oziemski ...”

Nowa strona

{| class="wikitable" style="background-color:CornSilk"
| Autor:
| Korekta:
|-
| [[Tomasz Sokołowski]]
[["pepo13"]]
| [[Maciej Ziegler]]
[[Sebastian Oziemski]]
|}


----

{| class="wikitable" style="text-align:left" align="left"
! colspan=2 | ''Mononykus'' (mononyk)
|-
! '''Długość''':
| 1 m

|-
! '''Masa''':
| 5 kg (?)

|-
! '''[[Lokacje|Miejsce występowania]]''':
| [[Mongolia]]

|-
! '''[[Czas|Czas występowania]]'''
| 73-69 Ma

późna [[kreda]] ([[kampan]])
|-
! '''Systematyka'''
| [[Dinosauria]]

[[Saurischia]]

[[Theropoda]]

[[Tetanurae]]

[[Coelurosauria]]

[[Alvarezsauroidea]]

[[Alvarezsauridae]]

[[Parvicursorinae]]

[[Mononykinae]]

[[Mononykini]]
|-
| colspan=2 |[[Plik:Mononykus.jpg|400px|]]
Rekonstrukcja ''Mononykus''. Autor: Autor: Andrey Atuchin. [http://olorotitan.deviantart.com/art/Mononykus-179415570]
|}

==Wstęp==
''Mononykus'' ("jeden pazur") był [[teropod]]em żyjącym w późnej kredzie na terenach obecnej Mongolii. Typowy [[gatunek]], ''M. olecranus'' został opisany przez [[Perle]]'a, [[Norell]]a, [[Chiappe]] i [[Clark]]a w [[199]]3 roku na podstawie trzech niekompletnych szkieletów.

==Materiał kopalny==
Na materiał kopalny składają się 3 niekompletne szkielety, z czego najbardziej kompletny o numerze katalogowym GI 107/6 zawieraja między innymi fragmentaryczną czaszkę, kilka kręgów szyjnych, kręgi grzbietowe, kości kończyn przednich, dwie kości udowe, dwie kości piszczelowe, fragment miednicy oraz śródstopie.

==Paleobiologia==
Prawdopodobnie umiał zwinnie poruszać się na tylnych kończynach oraz bardzo szybko biegać, co pomagało mu w ucieczce przed takimi drapieżnikami jak sławny ''[[Velociraptor]]''. Przy oględzinach jego małej czaszki naukowcy spostrzegli malutkie ząbki które świadczą że ten gad żywił się m.in. owadami oraz małymi zwierzątkami takimi jak jaszczurki i ssaki. Duże oczy zapewne pozwalały mononykowi, polować w nocy, gdy powietrze byłe zdecydowanie chłodniejsze niż w dzień. Dawało mu to dużą przewagę wśród innych pustynnych stworzeń.

==Pozycja systematyczna==
''Mononykus'' należał do [[Alvarezsauridae]] i jak inni przedstawiciele tej rodziny posiadał dziwne, krótkie przedramiona zakończone tylko jednym pazurem. Wciąż nie do końca wiadomo do czego służyły te tajemnicze pazury. Istnieje teza według której mononyk, używał ich do rozkopywania kopców termitów tak jak dzisiejsze mrówkojady. Dlatego też uważa się, że ten [[teropod]] żywił się w pierwszym rzędzie owadami. Jego najbliższym krewniakiem była mongolska ''[[Shuvuuia]]''. ''Mononykus'' posiadał też podobne do ptasich kości przegubu (??) oraz dość długi ogon. Obecnie szacuje się, że ten dinozaur mierzył około metra długości, 50 centymetrów wysokości i ważył około 5 kilogramów. ''Mononykus'' często jest przedstawiany jako upierzony [[teropod]]. Pokrycie te mogło służyć do izolacji cieplnej podczas zimniejszych miesięcy lub jako kamuflaż.

==''Mononykus'' w mediach==
''Mononykus'' został przedstawiony w serii BBC "Powrót dinozaurów" w odcinku pod tytułem "Wielki pazur", w którym jeden okaz został pochwycony przez Nigela Marvena podczas podróży przez późnokredową Mongolię.

==Spis gatunków==
{| class="wikitable"
! ''Mononykus''
| [[Perle]], [[Norell]], [[Chiappe]] i [[Clark]], [[1993]]
|-
| = ''Mononychus''
| [[Schueppel]], [[1824]] / | [[Perle]], [[Norell]], [[Chiappe]] i [[Clark]], [[1993]]
|-
! ''M. olecranus''
| | [[Perle]], [[Norell]], [[Chiappe]] i [[Clark]], [[1993]]
|}

==Bibliografia==




[[Kategoria:Dinosauria]]
[[Kategoria:Saurischia]]
[[Kategoria:Theropoda]]
[[Kategoria:Tetanurae]]
[[Kategoria:Coelurosauria]]
[[Kategoria:Alvarezsauroidea]]
[[Kategoria:Azja]]
[[Kategoria:Mongolia]]
[[Kategoria:Mezozoik]]
[[Kategoria:Kreda]]
[[Kategoria:Kampan]]

@@ Linia 71: / Linia 71: @@
 ==Paleobiologia==
-Prawdopodobnie potrafił zwinnie poruszać się na tylnych kończynach oraz bardzo szybko biegać, co pomagało mu w ucieczce przed drapieżnikami. Przy oględzinach jego małej czaszki naukowcy spostrzegli malutkie ząbki które świadczą że ten gad żywił się m.in. owadami oraz małymi zwierzątkami takimi jak jaszczurki i ssaki (zob. też [[Alvarezsauroidea#Dieta]]). Duże oczy zapewne pozwalały mononykowi polować w nocy, gdy powietrze byłe zdecydowanie chłodniejsze niż w dzień. Mogło mu to dawać dużą przewagę wśród innych pustynnych stworzeń.
+''Mononykus'' prawdopodobnie potrafił zwinnie poruszać się na tylnych kończynach oraz bardzo szybko biegać, co pomagało mu w ucieczce przed drapieżnikami. Przy oględzinach jego małej czaszki naukowcy spostrzegli malutkie ząbki które świadczą że ten gad żywił się m.in. owadami oraz małymi zwierzątkami takimi jak jaszczurki i ssaki (zob. też [[Alvarezsauroidea#Dieta]]). Badania Sentera (2023) dowiodły, że zakres ruchu kończyn przednich był znacznie większy niż wcześniej sądzono, umożliwiając kopanie i wyciąganie pożywienia (zwłaszcza owadów) na powierzchnię. Duże oczy zapewne pozwalały mononykowi polować w nocy, gdy powietrze byłe zdecydowanie chłodniejsze niż w dzień. Mogło mu to dawać dużą przewagę wśród innych pustynnych stworzeń.
 ==Pozycja systematyczna i budowa==
@@ Linia 104: / Linia 104: @@
 Perle, A., Norell, M.A., Chiappe, L.M. & Clark, J.M. (1993). “Flightless bird from the Cretaceous of Mongolia.” Nature. 362, 623-626.
-Senter, P. (2005). "Function in the stunted forelimbs of Mononykus olecranus (Theropoda), a dinosaurian anteater". Paleobiology 31, 3. 373–381.
+Senter, P.J. (2005). "Function in the stunted forelimbs of ''Mononykus olecranus'' (Theropoda), a dinosaurian anteater". Paleobiology 31, 3. 373–381.
 Watabe, M, Suzuki, S., Tsogtbaatar, K., Tsubamoto, T. & Saneyoshi, M. (2010). “Report of the HMNS-MPC Joint Paleontological Expedition in 2006.” Hayashibara Museum of Natural Sciences Research Bulletin. 3, 11-18.

@@ Linia 74: / Linia 74: @@
 ==Pozycja systematyczna i budowa==
-''Mononykus'' należał do [[Alvarezsauridae]] i jak inni przedstawiciele tej rodziny posiadał dziwne, krótkie przedramiona zakończone tylko jednym pazurem. Wciąż nie do końca wiadomo do czego służyły te tajemnicze pazury. Istnieje teza według której mononyk używał ich do rozkopywania kopców termitów tak jak dzisiejsze mrówkojady (Senter, 2005). Dlatego też uważa się, że ten [[teropod]] żywił się w pierwszym rzędzie owadami. Jego najbliższym krewniakiem była mongolska ''[[Shuvuuia]]''. ''Mononykus'' miał też podobne do ptasich kości przegubu (??) oraz dość długi ogon. Obecnie szacuje się, że ten dinozaur mierzył około metra długości, 50 centymetrów wysokości i ważył do 5 kilogramów. ''Mononykus'' często jest przedstawiany jako upierzony [[teropod]]. Pokrycie te mogło służyć do izolacji cieplnej podczas zimniejszych miesięcy lub jako kamuflaż. Czaszka mononyka byłą niewielka, o trójkątnym kształcie i bocznie spłaszczona. W szczękach znajdowały się małe, ostre zęby.
+''Mononykus'' należał do [[Alvarezsauridae]] i jak inni przedstawiciele tej rodziny posiadał dziwne, krótkie przedramiona zakończone tylko jednym pazurem. Wciąż nie do końca wiadomo do czego służyły te tajemnicze pazury. Istnieje teza według której mononyk używał ich do rozkopywania kopców termitów tak jak dzisiejsze mrówkojady (Senter, 2005). Dlatego też uważa się, że ten [[teropod]] żywił się w pierwszym rzędzie owadami. Jego najbliższym krewniakiem była mongolska ''[[Shuvuuia]]''. ''Mononykus'' miał też podobne do ptasich kości nadgarstka oraz dość długi ogon. Obecnie szacuje się, że ten dinozaur mierzył około metra długości, 50 centymetrów wysokości i ważył do 5 kilogramów. ''Mononykus'' często jest przedstawiany jako upierzony [[teropod]]. Pokrycie te mogło służyć do izolacji cieplnej podczas zimniejszych miesięcy lub jako kamuflaż. Czaszka mononyka byłą niewielka, o trójkątnym kształcie i bocznie spłaszczona. W szczękach znajdowały się małe, ostre zęby.
 [[Plik:Mononyki_Edyta_Felcyn.jpg|300px|thumb|right|Rekonstrukcja. Autorka: [[Edyta Felcyn]]]]

@@ Linia 56: / Linia 56: @@
 [[Mononykini]]
 |-
-| colspan=2 |[[Plik:Mononyki_Edyta_Felcyn.jpg|400px|]]
+| colspan=2 |[[Plik:Mononykus_olecranus_Edyta_Felcyn.jpg|400px|]]
 <small>Autorka: [[Edyta Felcyn]]</small>
 |}
@@ Linia 71: / Linia 71: @@
 ==Pozycja systematyczna i budowa==
 ''Mononykus'' należał do [[Alvarezsauridae]] i jak inni przedstawiciele tej rodziny posiadał dziwne, krótkie przedramiona zakończone tylko jednym pazurem. Wciąż nie do końca wiadomo do czego służyły te tajemnicze pazury. Istnieje teza według której mononyk, używał ich do rozkopywania kopców termitów tak jak dzisiejsze mrówkojady. Dlatego też uważa się, że ten [[teropod]] żywił się w pierwszym rzędzie owadami. Jego najbliższym krewniakiem była mongolska ''[[Shuvuuia]]''. ''Mononykus'' posiadał też podobne do ptasich kości przegubu (??) oraz dość długi ogon. Obecnie szacuje się, że ten dinozaur mierzył około metra długości, 50 centymetrów wysokości i ważył około 5 kilogramów. ''Mononykus'' często jest przedstawiany jako upierzony [[teropod]]. Pokrycie te mogło służyć do izolacji cieplnej podczas zimniejszych miesięcy lub jako kamuflaż.
 ==''Mononykus'' w mediach==

@@ Linia 56: / Linia 56: @@
 [[Mononykini]]
 |-
-| colspan=2 |[[Plik:Mononykus.jpg|400px|]]
+| colspan=2 |[[Plik:Mononyki_Edyta_Felcyn.jpg|400px|]]
-<small>Rekonstrukcja ''Mononykus''. Autor: Autor: Andrey Atuchin. [http://olorotitan.deviantart.com/art/Mononykus-179415570]</small>
+<small>Autorka: [[Edyta Felcyn]]</small>
 |}

@@ Linia 1: / Linia 1: @@
 <small>
 {| class="wikitable" style="background-color:CornSilk"
@@ Linia 10: / Linia 8: @@
 | [[Maciej Ziegler]]
 [[Sebastian Oziemski]]
 |}
 </small>
@@ Linia 19: / Linia 19: @@
 |-
 ! '''Długość''':
-| 1 m
+| ok. 1 m
 |-
 ! '''Masa''':
-| 5 kg (?)
+| 3,5-5 kg
 |-
 ! '''[[Lokacje|Miejsce występowania]]''':
 | [[Mongolia]]
+<small>([[formacja]] [[Nemegt]])</small>
 |-
 ! '''[[Czas|Czas występowania]]'''
 | 73-69 Ma
-<small>późna [[kreda]] ([[kampan]])</small>
+<small>późna [[kreda]] (późny [[kampan]] – wczesny [[mastrycht]])</small>
 |-
 ! '''Systematyka'''
@@ Linia 61: / Linia 61: @@
 ==Wstęp==
-''Mononykus'' ("jeden pazur") był [[teropod]]em żyjącym w późnej kredzie na terenach obecnej Mongolii. Typowy [[gatunek]], ''M. olecranus'' został opisany przez [[Perle]]'a, [[Norell]]a, [[Chiappe]] i [[Clark]]a w [[1993]] roku na podstawie trzech niekompletnych szkieletów.
+''Mononykus'' ("jeden pazur") był niewielkim [[teropod]]em żyjącym w późnej kredzie na terenach obecnej Mongolii. Typowy [[gatunek]], ''M. olecranus'' został opisany przez [[Perle]]'a, [[Norell]]a, [[Chiappe]] i [[Clark]]a w [[1993]] roku na podstawie dwóch niekompletnych szkieletów, z których jeden, jak się później okazało, należał do innego rodzaju. W późniejszych latach odkryto dalsze szczątki.
 ==Materiał kopalny==
-Na materiał kopalny składają się 3 niekompletne szkielety, z czego najbardziej kompletny o numerze katalogowym GI 107/6 zawieraja między innymi fragmentaryczną czaszkę, kilka kręgów szyjnych, kręgi grzbietowe, kości kończyn przednich, dwie kości udowe, dwie kości piszczelowe, fragment miednicy oraz śródstopie.
+Na materiał kopalny składają się 3 niepełne szkielety, z czego najbardziej kompletny o numerze katalogowym MGI 107/6 (będący [[holotyp]]em) zawiera fragmentaryczną czaszkę, większość kręgów szyjnych, kręgi grzbietowe, kilka krzyżowych i jeden ogonowy, kości kończyn przednich, dwie kości udowe, dwie kości piszczelowe, fragment miednicy oraz śródstopie i paliczki kończyn tylnych.
 ==Paleobiologia==
-Prawdopodobnie umiał zwinnie poruszać się na tylnych kończynach oraz bardzo szybko biegać, co pomagało mu w ucieczce przed takimi drapieżnikami jak sławny ''[[Velociraptor]]''. Przy oględzinach jego małej czaszki naukowcy spostrzegli malutkie ząbki które świadczą że ten gad żywił się m.in. owadami oraz małymi zwierzątkami takimi jak jaszczurki i ssaki. Duże oczy zapewne pozwalały mononykowi, polować w nocy, gdy powietrze byłe zdecydowanie chłodniejsze niż w dzień. Dawało mu to dużą przewagę wśród innych pustynnych stworzeń.
+Prawdopodobnie potrafił zwinnie poruszać się na tylnych kończynach oraz bardzo szybko biegać, co pomagało mu w ucieczce przed drapieżnikami. Przy oględzinach jego małej czaszki naukowcy spostrzegli malutkie ząbki które świadczą że ten gad żywił się m.in. owadami oraz małymi zwierzątkami takimi jak jaszczurki i ssaki (zob. też [[Alvarezsauroidea#Dieta]]). Duże oczy zapewne pozwalały mononykowi polować w nocy, gdy powietrze byłe zdecydowanie chłodniejsze niż w dzień. Mogło mu to dawać dużą przewagę wśród innych pustynnych stworzeń.
 ==Pozycja systematyczna i budowa==
-''Mononykus'' należał do [[Alvarezsauridae]] i jak inni przedstawiciele tej rodziny posiadał dziwne, krótkie przedramiona zakończone tylko jednym pazurem. Wciąż nie do końca wiadomo do czego służyły te tajemnicze pazury. Istnieje teza według której mononyk, używał ich do rozkopywania kopców termitów tak jak dzisiejsze mrówkojady. Dlatego też uważa się, że ten [[teropod]] żywił się w pierwszym rzędzie owadami. Jego najbliższym krewniakiem była mongolska ''[[Shuvuuia]]''. ''Mononykus'' posiadał też podobne do ptasich kości przegubu (??) oraz dość długi ogon. Obecnie szacuje się, że ten dinozaur mierzył około metra długości, 50 centymetrów wysokości i ważył około 5 kilogramów. ''Mononykus'' często jest przedstawiany jako upierzony [[teropod]]. Pokrycie te mogło służyć do izolacji cieplnej podczas zimniejszych miesięcy lub jako kamuflaż.
+''Mononykus'' należał do [[Alvarezsauridae]] i jak inni przedstawiciele tej rodziny posiadał dziwne, krótkie przedramiona zakończone tylko jednym pazurem. Wciąż nie do końca wiadomo do czego służyły te tajemnicze pazury. Istnieje teza według której mononyk używał ich do rozkopywania kopców termitów tak jak dzisiejsze mrówkojady (Senter, 2005). Dlatego też uważa się, że ten [[teropod]] żywił się w pierwszym rzędzie owadami. Jego najbliższym krewniakiem była mongolska ''[[Shuvuuia]]''. ''Mononykus'' miał też podobne do ptasich kości przegubu (??) oraz dość długi ogon. Obecnie szacuje się, że ten dinozaur mierzył około metra długości, 50 centymetrów wysokości i ważył do 5 kilogramów. ''Mononykus'' często jest przedstawiany jako upierzony [[teropod]]. Pokrycie te mogło służyć do izolacji cieplnej podczas zimniejszych miesięcy lub jako kamuflaż. Czaszka mononyka byłą niewielka, o trójkątnym kształcie i bocznie spłaszczona. W szczękach znajdowały się małe, ostre zęby.
-[[Plik:Mononyki_Edyta_Felcyn.jpg|300px|thumb|right|Autorka: [[Edyta Felcyn]]]]
+[[Plik:Mononyki_Edyta_Felcyn.jpg|300px|thumb|right|Rekonstrukcja. Autorka: [[Edyta Felcyn]]]]
 ==''Mononykus'' w mediach==
 ''Mononykus'' został przedstawiony w serii BBC "Powrót dinozaurów" w odcinku pod tytułem "Wielki pazur", w którym jeden okaz został pochwycony przez Nigela Marvena podczas podróży przez późnokredową Mongolię.
 ==Spis gatunków==
@@ Linia 88: / Linia 93: @@
 | | [[Perle]], [[Norell]], [[Chiappe]] i [[Clark]], [[1993]]
 |}
 [[Kategoria:Dinosauria]]
@@ Linia 100: / Linia 120: @@
 [[Kategoria:Kreda]]
 [[Kategoria:Kampan]]