Orkoraptor - Historia wersji

Taurovenator o 17:02, 4 cze 2024

2024-06-04T17:02:02Z

Paweł: Agnolín i in., 2024

2024-02-06T22:26:03Z

Agnolín i in., 2024

Paweł: Nowa tabelka

2023-02-22T14:50:55Z

Nowa tabelka

Paweł o 11:26, 25 sie 2022

2022-08-25T11:26:46Z

Podgląd zmian

Kamil Kamiński o 17:47, 14 lip 2019

2019-07-14T17:47:21Z

Taurovenator o 16:40, 4 lip 2019

2019-07-04T16:40:00Z

Eryk Sroka o 00:24, 25 gru 2014

2014-12-25T00:24:26Z

Mateusz: /* Materiał kopalny */

2012-03-26T12:16:54Z

‎Materiał kopalny

Szerman o 11:08, 9 sty 2012

2012-01-09T11:08:49Z

Nazuul: o analizie Benson i in., jeszcze Paul i Sereno

2012-01-08T19:56:47Z

o analizie Benson i in., jeszcze Paul i Sereno

@@ Linia 5: / Linia 5: @@
   |nazwa                  = ''Orkoraptor'' (orkoraptor)
   |długość                = 8,4 m <ref name="Molina-Larramendi">Molina-Pérez, R. & Larramendi, A. (2019). Dinosaur Facts and Figures: The Theropods and Other Dinosauriformes. wyd. Princeton University Press. </ref>
-  |wysokość               =
+  |wysokość               = 2,4 m (w biodrach) <ref name="Molina-Larramendi"></ref>
   |masa                   = 1,4 t <ref name="Molina-Larramendi"></ref>
   |dieta                  = mięsożerny

@@ Linia 11: / Linia 11: @@
 <small>([[formacja]] [[Cerro Fortaleza]])</small>
   |czas                   = {{Występowanie|76|70}}
-ok. 76-70 Ma <ref>Sickmann, Z. T., Schwartz, T. M., & Graham, S. A. (2018). Refining stratigraphy and tectonic history using detrital zircon maximum depositional age: an example from the Cerro Fortaleza Formation, Austral Basin, southern Patagonia. Basin Research, 30(4), 708-729. [[doi:10.1111/bre.12272]]</ref></small><br>
+ok. 76-70 Ma <ref>Sickmann, Z. T., Schwartz, T. M., & Graham, S. A. (2018). "Refining stratigraphy and tectonic history using detrital zircon maximum depositional age: an example from the Cerro Fortaleza Formation, Austral Basin, southern Patagonia". Basin Research, 30(4), 708-729. [[doi:10.1111/bre.12272]]</ref></small><br>
 <small>późna [[kreda]] ([[kampan]] - [[mastrycht]])</small>
   |systematyka            =
@@ Linia 40: / Linia 40: @@
 Do orkoraptora przypisano również trzy dobrze zachowane zęby oznaczone jako MPM Pv 3458.
 ==Budowa==
 ''Orkoraptor burkei'' to spory teropod różniący się od pozostałych tetanurów następującymi cechami: środki krawędzi zębów nie są poprzecznie ząbkowane, zęby posiadają dwie podłużne i wąskie bruzdy po stronie językowej, dolna krawędź oczodołu pozbawiona jest podoczodołowego kołnierza, zaś pierwsze kręgi ogonowe mają niewielkie pleurocele, charakterystyczne także dla ''[[Megaraptor]]'', [[Carcharodontosauridae]] oraz [[Oviraptorosauria]].
-[[Paul]] ([[2010]]) ocenia jego długość na ok. 6 m i tyle samo daje bliskiemu mu ''[[Aerosteon]]'', którego [[Sereno]] i in. oszacowali na znacznie więcej - 9-10 m. Molina-Pérez i Larramendi (2020) oszacowali długość na 8.4 m i masę 1,4 t.
+[[Paul]] ([[2010]]) ocenia jego długość na ok. 6 m i tyle samo daje bliskiemu mu ''[[Aerosteon]]'', którego [[Sereno]] i in. oszacowali na znacznie więcej - 9-10 m. Molina-Pérez i Larramendi (2019) oszacowali długość na 8.4 m i masę 1,4 t.
 ==Pozycja filogenetyczna i jej historia==
@@ Linia 55: / Linia 57: @@
 {| class="wikitable"
 |{{V| ''Orkoraptor''}}
-| [[Novas]], [[Ezcurra]] i [[Lecuona]], [[2008]]
+|{{Kpt| [[Novas]], [[Ezcurra]]}} i {{Kpt|[[Lecuona]]}}, [[2008]]
 |-
 |{{V| ''O. burkei''}}
-| [[Novas]], [[Ezcurra]] i [[Lecuona]], [[2008]]
+| {{Kpt|[[Novas]], [[Ezcurra]]}} i {{Kpt|[[Lecuona]]}}, [[2008]]
 |}
 ==Bibliografia==
-<small> Aranciaga Rolando, A. M., Motta, M. J., Agnolín, F. L., Manabe, M., Tsuihiji, T., & Novas, F. E. (2022). "A large Megaraptoridae (Theropoda: Coelurosauria) from Upper Cretaceous (Maastrichtian) of Patagonia, Argentina". Scientific reports, 12(1), 1-29. [[doi: 10.1038/s41598-022-09272-z]]
+<small> Agnolín, F. L., Herrera, G. Á., Rolando, M. A., Motta, M., Rozadilla, S., Verdiquio, L., ... & Novas, F. E. (2024). "Fossil vertebrates from the Cerro Fortaleza Formation (Upper Cretaceous), Santa Cruz Province, Argentina". Cretaceous Research, 154, 105735. [[doi:10.1016/j.cretres.2023.105735]]
 Benson, R.B.J., Carrano, M.T. & Brusatte, S.L. (2010) "A new clade of archaic large-bodied predatory dinosaurs (Theropoda: Allosauroidea) that survived to the latest Mesozoic" Naturwissenschaften, 97, 71-78.

@@ Linia 1: / Linia 1: @@
 {{DISPLAYTITLE:''Orkoraptor''}}
-<small>
+{{Opis
-{| class="wikitable" style="background-color:CornSilk"
+ |Autor                  = [[Sebastian Oziemski]]
-| Autor:
+ |Korekta                = [[Maciej Ziegler]], [[Marcin Szermański]], [[Tomasz Sokołowski]], [[Paweł Konarzewski]]
-| Korekta:
+ |nazwa                  = ''Orkoraptor'' (orkoraptor)
-|-
+ |długość                = 8,4 m <ref name="Molina-Larramendi">Molina-Pérez, R. & Larramendi, A. (2019). Dinosaur Facts and Figures: The Theropods and Other Dinosauriformes. wyd. Princeton University Press. </ref>
-| [[Sebastian Oziemski]]
+ |wysokość               =
-| [[Maciej Ziegler]], [[Marcin Szermański]], [[Tomasz Sokołowski]], [[Paweł Konarzewski]]
+ |masa                   = 1,4 t <ref name="Molina-Larramendi"></ref>
-|}
+ |dieta                  = mięsożerny
-</small>
+ |miejsce                = [[Argentyna]] - Patagonia
 <small>([[formacja]] [[Cerro Fortaleza]])</small>
-|-
+ |czas                   = {{Występowanie|76|70}}
 ok. 76-70 Ma <ref>Sickmann, Z. T., Schwartz, T. M., & Graham, S. A. (2018). Refining stratigraphy and tectonic history using detrital zircon maximum depositional age: an example from the Cerro Fortaleza Formation, Austral Basin, southern Patagonia. Basin Research, 30(4), 708-729. [[doi:10.1111/bre.12272]]</ref></small><br>
 <small>późna [[kreda]] ([[kampan]] - [[mastrycht]])</small>
-|-
+ |systematyka            =
-! '''Systematyka'''
+[[Dinosauria]]
 [[Saurischia]]
@@ Linia 51: / Linia 27: @@
 [[Megaraptoridae]]
-|-
+|grafika                = Megaraptoran skeleton.png
-| colspan=2 |[[Plik:Megaraptoran skeleton.png|400px|]]
+ |podpis                 = Rekonstrukcja szkieletu megaraptoryda. ''Orkoraptor'' wyglądał podobnie.<br>Autor: PWNZ3R-Dragon. [https://www.deviantart.com/pwnz3r-dragon/art/Composite-Megaraptorid-Reconstruction-3-0-685253936]
-<small>Rekonstrukcja szkieletu megaraptoryda. ''Orkoraptor'' wyglądał podobnie.<br>Autor: PWNZ3R-Dragon. [https://www.deviantart.com/pwnz3r-dragon/art/Composite-Megaraptorid-Reconstruction-3-0-685253936]</small>
+ |PorównanieGrupa        =
-|}
+ |PorównanieDługość      =
+ |mapa                   =
 ==Wstęp==
 ''Orkoraptor'' to [[rodzaj]] dużego teropoda opisanego w roku [[2008]], którego skamieniałości zostały odkryte w formacji Cerro Fortaleza (wcześniej znana jako Pari Aike) w Argentynie.
 ==Materiał kopalny==
@@ Linia 79: / Linia 54: @@
 ==Spis gatunków==
 {| class="wikitable"
-! ''Orkoraptor''
+|{{V| ''Orkoraptor''}}
 | [[Novas]], [[Ezcurra]] i [[Lecuona]], [[2008]]
 |-
-! ''O. burkei''
+|{{V| ''O. burkei''}}
 | [[Novas]], [[Ezcurra]] i [[Lecuona]], [[2008]]
 |}

@@ Linia 33: / Linia 33: @@
 | 72-68 Ma
-<small>późna [[kreda]] (późny [[kampan]] - wczesny [[mastrycht]])</small>
+<small>późna [[kreda]] ?(późny [[kampan]] - wczesny [[mastrycht]])</small>
 |-
 ! '''Systematyka'''
@@ Linia 57: / Linia 57: @@
 ==Wstęp==
-''Orkoraptor'' to [[rodzaj]] dużego teropoda opisanego w roku [[2008]], którego skamieniałości zostały odkryte w formacji Pari Aike w Argentynie. Nazwa rodzajowa pochodzi od słów ''Orr Korr'' (nazwa rzeki La Leony w języku tubylczego plemienia Aoniken) oraz łac. ''raptor'' - złodziej. Epitet gatunkowy jest natomiast uhonorowaniem amerykańskiego geologa-amatora i paleontologa Colemana [[Burke]]'a, który słynie z zamiłowania do patagońskiej wymarłej fauny.
+''Orkoraptor'' to [[rodzaj]] dużego teropoda opisanego w roku [[2008]], którego skamieniałości zostały odkryte w formacji Pari Aike w Argentynie (zob. [[Talenkauen#Wiek geologiczny]] w kwestii wieku tych osadów). Nazwa rodzajowa pochodzi od słów ''Orr Korr'' (nazwa rzeki La Leony w języku tubylczego plemienia Aoniken) oraz łac. ''raptor'' - złodziej. Epitet gatunkowy jest natomiast uhonorowaniem amerykańskiego geologa-amatora i paleontologa Colemana [[Burke]]'a, który słynie z zamiłowania do patagońskiej wymarłej fauny.
-W roku [[2002]] [[Coria]] i [[Currie]] opisali nowego dużego teropoda pochodzącego z późnokredowych skałach formacji Portezuelo, który posiada bardzo podobną budowę piszczeli i kości zaoczodołowych co ''Orkoraptor''. Niemniej jednak zęby nieopisanej formy posiadają nieco odmienną budowę niż w wypadku orkoraptora. [[Gatunek]] ten wraz z teropodem z Portezuelo rzuca nowe światło na mezozoiczną faunę Patagonii, która w ostatnim czasie wzbogaciła się również o nowe formy [[abelizauryd]]ów oraz ''[[Austroraptor]]''.
+W roku [[2002]] [[Coria]] i [[Currie]] opisali nowego dużego teropoda pochodzącego z późnokredowych skała formacji Portezuelo, który posiada bardzo podobną budowę piszczeli i kości zaoczodołowych co ''Orkoraptor''. Niemniej jednak zęby nieopisanej formy mają nieco odmienną budowę niż w wypadku orkoraptora. [[Gatunek]] ten wraz z teropodem z Portezuelo rzuca nowe światło na mezozoiczną faunę Patagonii, która w ostatnim czasie wzbogaciła się również o nowe formy [[abelizauryd]]ów oraz ''[[Austroraptor]]''.
 ==Materiał kopalny==

@@ Linia 101: / Linia 101: @@
 [[Kategoria:Tetanurae]]
 [[Kategoria:Carnosauria]]
 [[Kategoria:Ameryka Południowa]]
 [[Kategoria:Argentyna]]

@@ Linia 44: / Linia 44: @@
 [[Tetanurae]]
-[[Carnosauria]]
+[[Carnosauria]]?/[[Coelurosauria]]?
-[[Neovenatoridae]]
+[[Neovenatoridae]]?/[[Tyrannosauroidea]]?
 [[Megaraptora]]

@@ Linia 62: / Linia 62: @@
 ==Materiał kopalny==
-[[Holotyp]] MPM Pv 3457 składa się z kości czaszki (kości zaoczodołowej, prawej kwadratowo-jarzmowej i prawej wieńcowej), ośmiu izolowanych zębów, ''atlantal intercentrum'', dwóch kręgów z tylnej części ogona (prawdopodobnie z okolicy kręgów 14-18), górnej części piszczeli, ośmiu fragmentarycznych żeber oraz trzech niekompletnych szewronów. Wszystkie te skamieniałości zostały odkopane w lutym [[2001]] roku.
+[[Holotyp]] MPM Pv 3457 składa się z kości czaszki (kości zaoczodołowej, prawej kwadratowo-jarzmowej i prawej wieńcowej), ośmiu izolowanych zębów, [[intercentrum]] [[atlas|pierwszego kręgu]], dwóch kręgów z tylnej części ogona (prawdopodobnie z okolicy kręgów 14-18), górnej części piszczeli, ośmiu fragmentarycznych żeber oraz trzech niekompletnych szewronów. Wszystkie te skamieniałości zostały odkopane w lutym [[2001]] roku.
 Do orkoraptora przypisano również trzy dobrze zachowane zęby oznaczone jako MPM Pv 3458.

@@ Linia 72: / Linia 72: @@
 ==Pozycja filogenetyczna i jej historia==
-''Orkoraptor'' jest obecnie uważany za przedstawiciela [[Megaraptora]] ([[Benson]], [[Carrano]] i [[Brusatte]], [[2010]]).
+''Orkoraptor'' jest obecnie uważany za przedstawiciela [[Megaraptora]] ([[Benson]], [[Carrano]] i [[Brusatte]], [[2010]]). Należy zauważyć, że Benson i współpracownicy nie przetestowali pewnej intrygującej możliwości - mianowicie takiej, że megaraptory mogą być bliższe ptakom niż karnozaurom (tj. były by wtedy [[celurozaur]]ami, jak początkowo zakładano w stosunku do orkoraptora). Jedynymi przedstawicielami Coelurosauria włączonymi do analizy były ''[[Compsognathus]]'', ''[[Guanlong]]'' i ''[[Tanycolagreus]]''.
-Filogenetyczne stosunki ''Orkoraptor'' w przeszłości były niejasne. Dinozaur ten posiada kilka cech które odróżniają go od nie-tetanurowych teropodów ([[Ceratosauria]] i [[Coelophysoidea]]). Dogłębna analiza tego zagadnienia nie była konieczna, ponieważ jego problematyczność polegała na ustaleniu relacji w obrębie [[Tetanurae]]. ''Orkoraptor'' został zaklasyfikowany do [[Tetanurae]] na podstawie grzebienia kości strzałkowej, który widocznie oddzielony jest od bocznego kłykcia piszczela. Od [[karcharodontozauryd]]ów różni go przede wszystkim brak kołnierza podoczodołowego. Patagoński [[takson]] miał być wg [[Novas]]a i współpracowników [[celurozaur]]em, a badania morfologii jego zębów wskazywały na to, iż jest on bardziej [[zaawansowany]] od [[tyranozauroid]]ów. Kość zaoczodołowa ma skierowany do góry wyrostek rostralny, co zaobserwowano tez u [[ornitomimozaur]]ów, [[kompsognatyd]]ów, ''[[Ornitholestes]]'' oraz [[Metornithes]]. By ustalić filogenezę ''Orkoraptor'' wykonano analizę kladystyczną, w której pod uwagę wzięto 237 cech 57 celurozaurów (i dwóch [[takson]]ów spoza nich). Ustalono, że ''Orkoraptor burkei'' jest [[bazalny]]m przedstawicielem [[Maniraptora]] o niepewnej pozycji wśród nich. Skorzystano natomiast z pewnych algorytmów komputerowych, które obliczyły prawdopodobną pozycję filogenetyczną wśród celurozaurów. Wynika z nich, że jego najbliżsi krewni to... kompsognatydy. ''Orkoraptor'' był 3-krotnie większy od największego przedstawiciela tej rodziny, a jedyną cechą wspólną byłyby zęby. Te natomiast wykazują również podobieństwa do deinonychozaurów. Jednak patagoński [[takson]] różni się od nich bardziej kwadratowym kształtem trzonów kręgów ogonowych z perspektywy przekroju. M.in. z tego względu orkoraptora można niemal na pewno wykluczyć z tej grupy. Wg analizy wykonanej przez Michaela [[Mortimer]]a (online) zauważył podobieństwo do celurozaurów i ''[[Aerosteon]]'' a jego analiza, oparta na matrycy Sentera skupionej na tej grupie ([[2007]]) potwierdziła, że tworzą [[klad]]. Jak się później okazało, ''Orkoraptor'' nie był celurozaurem (choć kolejna nieopublikowana analiza Mortimera, online temu przeczy), lecz karnozaurem. Poprzednie analizy kladystyczne, obejmujące praktycznie tylko te pierwsze, nie mogły pozwolić na stwierdzenie rzeczywistego pokrewieństwa.
+Filogenetyczne stosunki ''Orkoraptor'' w przeszłości były niejasne. Dinozaur ten posiada kilka cech które odróżniają go od nie-tetanurowych teropodów ([[Ceratosauria]] i [[Coelophysoidea]]). Dogłębna analiza tego zagadnienia nie była konieczna, ponieważ jego problematyczność polegała na ustaleniu relacji w obrębie [[Tetanurae]]. ''Orkoraptor'' został zaklasyfikowany do [[Tetanurae]] na podstawie grzebienia kości strzałkowej, który widocznie oddzielony jest od bocznego kłykcia piszczela. Od [[karcharodontozauryd]]ów różni go przede wszystkim brak kołnierza podoczodołowego. Patagoński [[takson]] miał być wg [[Novas]]a i współpracowników [[celurozaur]]em, a badania morfologii jego zębów wskazywały na to, iż jest on bardziej [[zaawansowany]] od [[tyranozauroid]]ów. Kość zaoczodołowa ma skierowany do góry wyrostek rostralny, co zaobserwowano tez u [[ornitomimozaur]]ów, [[kompsognatyd]]ów, ''[[Ornitholestes]]'' oraz [[Metornithes]]. By ustalić filogenezę ''Orkoraptor'' wykonano analizę kladystyczną, w której pod uwagę wzięto 237 cech 57 celurozaurów (i dwóch [[takson]]ów spoza nich). Ustalono, że ''Orkoraptor burkei'' jest [[bazalny]]m przedstawicielem [[Maniraptora]] o niepewnej pozycji wśród nich. Skorzystano natomiast z pewnych algorytmów komputerowych, które obliczyły prawdopodobną pozycję filogenetyczną wśród celurozaurów. Wynika z nich, że jego najbliżsi krewni to... kompsognatydy (tak też [[Coelurosauria#Dal_Sasso_i_Maganuco.2C_2011|Dal Sasso i Maganuco, 2011]]). ''Orkoraptor'' był 3-krotnie większy od największego przedstawiciela tej rodziny, a jedyną cechą wspólną byłyby zęby. Te natomiast wykazują również podobieństwa do [[deinonychozaur]]ów. Jednak patagoński [[takson]] różni się od nich bardziej kwadratowym kształtem trzonów kręgów ogonowych z perspektywy przekroju. M.in. z tego względu orkoraptora można niemal na pewno wykluczyć z tej grupy. Wg analizy wykonanej przez Michaela [[Mortimer]]a (online) zauważył podobieństwo do celurozaurów i ''[[Aerosteon]]'' a jego analiza, oparta na matrycy Sentera skupionej na tej grupie ([[2007]]) potwierdziła, że tworzą [[klad]]. Jak się później okazało, ''Orkoraptor'' nie był celurozaurem (choć kolejna nieopublikowana analiza Mortimera, online temu przeczy), lecz karnozaurem. Poprzednie analizy kladystyczne, obejmujące praktycznie tylko te pierwsze, nie mogły pozwolić na stwierdzenie rzeczywistego pokrewieństwa.
 ==Spis gatunków==
@@ Linia 90: / Linia 90: @@
 Novas, F.E., Ezcurra, M.D. & Lecuona, A. (2008) "Orkoraptor burkei nov. gen. et sp., a large theropod from the Maastrichtian Pari Aike Formation, Southern Patagonia, Argentina" Cretaceous Research, 29, 468-480.
-Mortimer, online: http://home.comcast.net/~eoraptor/Coelurosauria.htm#Orkoraptorburkei</small>
+Sereno, P.C., Martinez, R.N., Wilson, J.A., Varricchio, D.J., Alcober, O.A. & Larsson, H.C.E. (2008) "Evidence for Avian Intrathoracic Air Sacs in a New Predatory Dinosaur from Argentina" PLoS ONE, 3 (9), e3303. doi:10.1371/journal.pone.0003303
 [[Kategoria:Dinosauria]]