Pachycephalosaurus - Historia wersji

Kamil Kamiński o 12:39, 19 lip 2023

2023-07-19T12:39:37Z

Kamil Kamiński: /* Stratygrafia */

2021-02-21T13:52:57Z

‎Stratygrafia

Kamil Kamiński o 13:52, 21 lut 2021

2021-02-21T13:52:30Z

Dino: Zastępowanie tekstu - "Ornitischia" na "Ornithischia"

2018-12-10T14:44:43Z

Zastępowanie tekstu - "Ornitischia" na "Ornithischia"

Kamil Kamiński o 20:13, 30 paź 2018

2018-10-30T20:13:08Z

Nazuul: uzupełnienia

2017-05-13T15:39:16Z

uzupełnienia

Podgląd zmian

Nazuul: uzupełnienie stratygrafii na mapce

2017-05-10T19:43:32Z

uzupełnienie stratygrafii na mapce

Nazuul: Fowler 2016/niepubl.: Stratygrafia a ontogeneza

2017-05-10T19:35:41Z

Fowler 2016/niepubl.: Stratygrafia a ontogeneza

Nazuul: nr kat.

2017-05-08T19:50:02Z

nr kat.

Nazuul: liczba okazów i mapa

2017-05-08T19:47:05Z

liczba okazów i mapa

← poprzednia wersja		Wersja z 12:39, 19 lip 2023
Linia 112:		Linia 112:

	[[Plik:Pachycephalosaurus_Reconstruction.jpg\|300px\|thumb\|right\|Rekonstrukcja. Autor: Fred Wierum [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Pachycephalosaurus_Reconstruction.jpg].]]		[[Plik:Pachycephalosaurus_Reconstruction.jpg\|300px\|thumb\|right\|Rekonstrukcja. Autor: Fred Wierum [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Pachycephalosaurus_Reconstruction.jpg].]]
−
−	~~==Dieta==~~
−	Mimo ciągłych badań, ''Pachycephalosaurus'' wciąż stwarza problemy i wątpliwości. Nie jest pewne nawet, jaki był skład diety tych dinozaurów. Prawdopodobnie żywiły się liśćmi i pędami roślin, choć część paleontologów skłonna jest uważać, że były wszystkożerne - np. [[Teresa Maryańska\|Maryańska]] i in. ([[2004]]) wspominają o owadożerności. Wg niepublikowanych danych ''Pachycephalosaurus'' mógł być częściowo mięsożerny i uzupełniać roślinną dietę o małe ssaki, żaby, salamandry i jaszczurki.

	==Materiał kopalny==		==Materiał kopalny==

@@ Linia 103: / Linia 103: @@
 MPM 7111 (holotyp ''Stenotholus kohleri'', tj. morfologia ''Stygimoloch'') pochodzi według korelacji Fowlera z dolnej środkowej części formacji Hell Creek. Jak zauważa Fowler, znalezione w tej samej lokalizacji kolce nie są tak wydłużone jak u innych ''Stygimoloch'', co sugeruje - wraz z jego pozycją stratygraficzną - że jest to forma pośrednia. Kolce te mają do 3,7 cm wysokości (Giffin i in., 1988), są więc zdecydowanie za duże, by mogły pochodzić z przedniej części czaszki.
-Fowler wskazuje, że podobną budowę ma nieopisany okaz znaleziony w tym samym stanowisku, co słynny ''[[Tyrannosaurus]]'' FMNH PR2081 "Sue" (Galiano i Mehling, 2001). Ma kość krótkie, spiczaste kolce i zaczątki kopuły. Okaz pochodzi jednak z dolnej części formacji (Larson, 2008) i jest zdaniem Fowlera podobnych rozmiarów co ''Stygimoloch'' i ''Dracorex''. Według niego świadczyć to może o zróżnicowaniu długości kolców u ''Pachycephalosaurus'' albo o odrębności taksonomicznej obu form.
+Fowler wskazuje, że podobną budowę ma nieopisany okaz znaleziony w tym samym stanowisku, co słynny ''[[Tyrannosaurus]]'' FMNH PR2081 "Sue" (Galiano i Mehling, 2001). Ma dość krótkie, spiczaste kolce i zaczątki kopuły. Okaz pochodzi jednak z dolnej części formacji (Larson, 2008) i jest zdaniem Fowlera podobnych rozmiarów co ''Stygimoloch'' i ''Dracorex''. Według niego świadczyć to może o zróżnicowaniu długości kolców u ''Pachycephalosaurus'' albo o odrębności taksonomicznej obu form.
 Zatem wydaje się, że różnice w budowie kopuły i kolców są w części wynikiem wieku ontogenetycznego (dojrzałości) oraz stratygraficznego (ewolucji): okazy starsze ontogenetycznie i geologicznie mają zmniejszone kolce.

@@ Linia 61: / Linia 61: @@
 | colspan=2 |
 <display_points type="terrain" zoom=4>
-.7552, -104.9529|AMNH 1696 - holotyp ''Pachycephalosaurus grangeri'' (Butler i Barrett, 2008 za Brown & Schlaikjer, 1943), dolne osady formacji [[Hell Creek]] (Horner w Fowler, 2016), budowa ''Pachycephalosaurus'' (Brown & Schlaikjer, 1943)
+.7552, -104.9529~AMNH 1696 - holotyp ''Pachycephalosaurus grangeri'' (Butler i Barrett, 2008 za Brown & Schlaikjer, 1943), dolne osady formacji [[Hell Creek]] (Horner w Fowler, 2016), budowa ''Pachycephalosaurus'' (Brown & Schlaikjer, 1943)
-.9638, -106.4555|AMNH 21541 (Butler i Barrett, 2008 za Goodwin i in., 1998), formacja [[Hell Creek]], budowa ''Stygimoloch'' (Goodwin i in., 1998)
+.9638, -106.4555~AMNH 21541 (Butler i Barrett, 2008 za Goodwin i in., 1998), formacja [[Hell Creek]], budowa ''Stygimoloch'' (Goodwin i in., 1998)
-.7, -101.2|DMNS (=”Colo. Mus.” Brown & Schlaikjer, 1943) 469 (Butler i Barrett, 2008 za Brown & Schlaikjer, 1943 i powołując się na Woods i Stucky, 1992), dolne osady formacji [[Hell Creek]], budowa ''Pachycephalosaurus'' (Horner i Goodwin, 2009)
+.7, -101.2~DMNS (=”Colo. Mus.” Brown & Schlaikjer, 1943) 469 (Butler i Barrett, 2008 za Brown & Schlaikjer, 1943 i powołując się na Woods i Stucky, 1992), dolne osady formacji [[Hell Creek]], budowa ''Pachycephalosaurus'' (Horner i Goodwin, 2009)
-.892010, -105.099934|DMNH 32649 (Carpenter i Young, 2002, s. 247 i ryc. 1), formacja [[Laramie]]/[[Denver]]
+.892010, -105.099934~DMNH 32649 (Carpenter i Young, 2002, s. 247 i ryc. 1), formacja [[Laramie]]/[[Denver]]
-.6, -105.8|MPM 7111 – holotyp ''Stenotholus kohleri'' (Butler i Barrett, 2008; Giffin i in., 1987), dolna środkowa część formacji [[Hell Creek]], budowa ''Stygimoloch'' (Goodwin i in., 1998)
+.6, -105.8~MPM 7111 – holotyp ''Stenotholus kohleri'' (Butler i Barrett, 2008; Giffin i in., 1987), dolna środkowa część formacji [[Hell Creek]], budowa ''Stygimoloch'' (Goodwin i in., 1998)
-.325642, -103.877399|MPM 8111 - "4.8 km northeast of Marmarth" (Goodwin i in., 1998, s. 363), górne osady formacji [[Hell Creek]], budowa ''Stygimoloch'' (Goodwin i in., 1998)
+.325642, -103.877399~MPM 8111 - "4.8 km northeast of Marmarth" (Goodwin i in., 1998, s. 363), górne osady formacji [[Hell Creek]], budowa ''Stygimoloch'' (Goodwin i in., 1998)
-.947903, -112.948833|TMP 2004.300.0001 (Evans i in., 2015, ryc. 1), najniższe warstwy formacji [[Scollard]], ok. 67 Ma, budowa ''Stygimoloch'' (Goodwin i in., 1998)
+.947903, -112.948833~TMP 2004.300.0001 (Evans i in., 2015, ryc. 1), najniższe warstwy formacji [[Scollard]], ok. 67 Ma, budowa ''Stygimoloch'' (Goodwin i in., 1998)
-.417503, -104.647181|YPM 335 - "25 miles (40 km) above the mouth of Lance Creek, Niobrara County, Wyoming" (Galton i Sues, 1983), formacja [[Lance]], budowa ''Stygimoloch'' (Galton i Sues, 1983)
+.417503, -104.647181~YPM 335 - "25 miles (40 km) above the mouth of Lance Creek, Niobrara County, Wyoming" (Galton i Sues, 1983), formacja [[Lance]], budowa ''Stygimoloch'' (Galton i Sues, 1983)
-.8767, -106.1984|UCMP 119433 – holotyp ''Stygimoloch spinifer'' (Butler i Barrett, 2008; Galton i Sues, 1983), formacja [[Hell Creek]], budowa ''Stygimoloch'' (Goodwin i in., 1998)
+.8767, -106.1984~UCMP 119433 – holotyp ''Stygimoloch spinifer'' (Butler i Barrett, 2008; Galton i Sues, 1983), formacja [[Hell Creek]], budowa ''Stygimoloch'' (Goodwin i in., 1998)
-.5333, -106.9167|UCMP 128383 (Butler i Barrett, 2008; Goodwin i in., 1998), formacja [[Hell Creek]], budowa ''Stygimoloch'' (Goodwin i in., 1998)
+.5333, -106.9167~UCMP 128383 (Butler i Barrett, 2008; Goodwin i in., 1998), formacja [[Hell Creek]], budowa ''Stygimoloch'' (Goodwin i in., 1998)
-.6667, -106.3667|UCMP 131163 (Butler i Barrett, 2008; Goodwin i in., 1998), formacja [[Hell Creek]], budowa ''Stygimoloch'' (Goodwin i in., 1998)
+.6667, -106.3667~UCMP 131163 (Butler i Barrett, 2008; Goodwin i in., 1998), formacja [[Hell Creek]], budowa ''Stygimoloch'' (Goodwin i in., 1998)
-.85, -104.8333|UCMP 147063 (Butler i Barrett, 2008; Goodwin i in., 1998), formacja [[Hell Creek]], budowa ''Stygimoloch'' (Goodwin i in., 1998)
+.85, -104.8333~UCMP 147063 (Butler i Barrett, 2008; Goodwin i in., 1998), formacja [[Hell Creek]], budowa ''Stygimoloch'' (Goodwin i in., 1998)
-.05, -104.5|UCMP 147258 (Butler i Barrett, 2008; Goodwin i in., 1998), formacja [[Lance]], budowa ''Stygimoloch'' (Goodwin i in., 1998)
+.05, -104.5~UCMP 147258 (Butler i Barrett, 2008; Goodwin i in., 1998), formacja [[Lance]], budowa ''Stygimoloch'' (Goodwin i in., 1998)
-.2449, -104.4343|USNM 12031 - holotyp ''Pachycephalosaurus wyomingensis'' (Butler i Barrett, 2008; Brown & Schlaikjer, 1943), formacja [[Lance]], budowa ''Pachycephalosaurus'' (Brown & Schlaikjer, 1943)
+.2449, -104.4343~USNM 12031 - holotyp ''Pachycephalosaurus wyomingensis'' (Butler i Barrett, 2008; Brown & Schlaikjer, 1943), formacja [[Lance]], budowa ''Pachycephalosaurus'' (Brown & Schlaikjer, 1943)
-.4418, -104.4116|USNM 8295 (Butler i Barrett, 2008; Brown & Schlaikjer, 1943), formacja [[Lance]], budowa ''Pachycephalosaurus'' (Brown & Schlaikjer, 1943)
+.4418, -104.4116~USNM 8295 (Butler i Barrett, 2008; Brown & Schlaikjer, 1943), formacja [[Lance]], budowa ''Pachycephalosaurus'' (Brown & Schlaikjer, 1943)
-.9383, -106.87|nieznany okaz (Butler i Barrett, 2008, powołując się na Lillegraven i Eberle 1999), formacja [[Ferris]]
+.9383, -106.87~nieznany okaz (Butler i Barrett, 2008, powołując się na Lillegraven i Eberle 1999), formacja [[Ferris]]
 </display_points>
 |}

@@ Linia 219: / Linia 219: @@
 Goodwin, M.B. & Evans, D.C. (2016) "The early expression of squamosal horns and parietal ornamentation confirmed by new end-stage juvenile Pachycephalosaurus fossils from the Upper Cretaceous Hell Creek Formation, Montana" Journal of Vertebrate Paleontology, 36(2), e1078343. [[doi:10.1080/02724634.2016.1078343]]
-Goodwin, M.B., Evans, D.C., Caroll, N.R., Woodruff, C., Wilson, J. (2018). "Comparative cranial anatomy of new long-horned, flat-headed ontogimorphs of pachycephalosaurus (Dinosauria, Ornitischia) from the Hell Creek formation, Montana reveals novel features in the skull. Society of Vertebrate Paleontology, Program and Abstracts.
+Goodwin, M.B., Evans, D.C., Caroll, N.R., Woodruff, C., Wilson, J. (2018). "Comparative cranial anatomy of new long-horned, flat-headed ontogimorphs of pachycephalosaurus (Dinosauria, Ornithischia) from the Hell Creek formation, Montana reveals novel features in the skull. Society of Vertebrate Paleontology, Program and Abstracts.
 Horner, J.R. & Goodwin, M.B. (2009) "Extreme Cranial Ontogeny in the Upper Cretaceous Dinosaur Pachycephalosaurus" PLoS ONE, 4(10), e7626. [[doi:10.1371/journal.pone.0007626]]

@@ Linia 87: / Linia 87: @@
 ==Budowa==
-Czaszka ''Pachycephalosaurus'' z pełnymi drobnych, karbowanych zębów szczękami ma kilka bardzo charakterystycznych cech. Jak na pachycefalozaura, miał długą czaszkę i unikalną, dobrze rozwiniętą ornamentację. Z kości nosowych wystawało wiele małych i kilka większych stożkowatych różków, zakrywających nozdrza, natomiast tył czaszki zdobiły spore kolce lub guzy. Szczyt jego łba sklepiała kopuła z litej kości, gruba nawet na 22 cm (okaz AMNH 1696 - Brown i Schlaikjer, 1943).
+Czaszka ''Pachycephalosaurus'' z pełnymi drobnych, karbowanych zębów szczękami ma kilka bardzo charakterystycznych cech. Jak na pachycefalozaura, miał on długą czaszkę i unikalną, dobrze rozwiniętą ornamentację. Z kości nosowych wystawało wiele małych i kilka większych stożkowatych różków, zakrywających nozdrza, natomiast tył czaszki zdobiły spore kolce lub guzy. Szczyt jego łba sklepiała kopuła z litej kości, gruba nawet na 22 cm (okaz AMNH 1696 - Brown i Schlaikjer, 1943). Niepublikowane badania młodego okazu wskazują, że w przedniej części żuchwy znajdowały się bocznie spłaszczone zęby o piłkowanych krawędziach (Goodwin i in., 2018).
 Podaje się różne wymiary ''Pachycephalosaurus''. Dane w tabeli są za Paulem (2010).
@@ Linia 114: / Linia 114: @@
 ==Dieta==
-Mimo ciągłych badań, ''Pachycephalosaurus'' wciąż stwarza problemy i wątpliwości. Nie jest pewne nawet, jaki był skład diety tych dinozaurów. Prawdopodobnie żywiły się liśćmi i pędami roślin, choć część paleontologów skłonna jest uważać, że były wszystkożerne - np. [[Teresa Maryańska|Maryańska]] i in. ([[2004]]) wspominają o owadożerności.
+Mimo ciągłych badań, ''Pachycephalosaurus'' wciąż stwarza problemy i wątpliwości. Nie jest pewne nawet, jaki był skład diety tych dinozaurów. Prawdopodobnie żywiły się liśćmi i pędami roślin, choć część paleontologów skłonna jest uważać, że były wszystkożerne - np. [[Teresa Maryańska|Maryańska]] i in. ([[2004]]) wspominają o owadożerności. Wg niepublikowanych danych ''Pachycephalosaurus'' mógł być częściowo mięsożerny i uzupełniać roślinną dietę o małe ssaki, żaby, salamandry i jaszczurki.
 ==Materiał kopalny==
@@ Linia 218: / Linia 218: @@
 Goodwin, M.B. & Evans, D.C. (2016) "The early expression of squamosal horns and parietal ornamentation confirmed by new end-stage juvenile Pachycephalosaurus fossils from the Upper Cretaceous Hell Creek Formation, Montana" Journal of Vertebrate Paleontology, 36(2), e1078343. [[doi:10.1080/02724634.2016.1078343]]
 Horner, J.R. & Goodwin, M.B. (2009) "Extreme Cranial Ontogeny in the Upper Cretaceous Dinosaur Pachycephalosaurus" PLoS ONE, 4(10), e7626. [[doi:10.1371/journal.pone.0007626]]
 Maryańska, T., Chapman, R.E. & Weishampel, D.B. (2004) "Pachycephalosauria" [w:] Weishampel, D.B., Dodson, P. & Osmólska, H. (red.) "The Dinosauria" Berkeley, University of California Press, 464–477.
 Schott, R.K., Evans, D.C., Williamson, T.E. Carr, T.D. & Goodwin, M.B. (2009) "The Anatomy and Systematics of Colepiocephale lambei (Dinosauria: Pachycephalosauridae)" Journal of Vertebrate Paleontology, 29(3), 771-786.

@@ Linia 95: / Linia 95: @@
 [[Robert Bakker]] (online 2008) wspomina o (jego zdaniem) młodym ''Pachycephalosaurus'', osiągającym 2/3 rozmiarów dorosłego, który przypomina morfologią 'klasycznego' pachycefalozaura (kopuła jest duża a różki małe). Donosi też (Bakker i in., 2006) o czaszkach ''Stygimoloch'' wielkości ''Dracorex'' (mała kopuła i duże różki). Może to świadczyć o nieprawidłowości hipotezy ontogenezy Hornera i Goodwina albo o zmienności osobniczej, geograficznej, stratygraficznej, płciowej itp. (lub też ewentualnie o istnieniu więcej niż jednego pachycefalozauryda). Okazy czekają wciąż na oficjalną publikację.
 [[Plik:Pachycephalosaurus_life_stages_by_arvalis.jpg|300px|thumb|right|Rekonstrukcja okazów w różnym wieku. Autor: arvalis (R.J. Palmer) [http://arvalis.deviantart.com/art/Pachycephalosaurus-Life-Stages-679113157].]]
@@ Linia 220: / Linia 230: @@
 Bakker, R. (online 2008): http://scienceblogs.com/laelaps/2008/04/paleontological_profiles_rober.php
 Paul, G.S. (2010) "The Princeton Field Guide to Dinosaurs" wyd. Princeton University - Princeton i Oxford</small>

@@ Linia 56: / Linia 56: @@
 E i F: MPM 8111 (''Stygimoloch''), G i H: TCNI 2004.17.1 (holotyp ''Dracorex''). Skala = 5 cm.</small>
 |}
@@ Linia 90: / Linia 112: @@
 [[Holotyp]] (USNM 12031) to niekompletna czaszka - kości czołowo-ciemieniowe i łuskowe. Poza tym znaleziono kilkanaście niekompletnych czaszek - głównie kopuł. Prawie kompletny jest okaz AMNH 1696, w którym brak głównie kości przedszczękowej (holotyp ''P. grangeri''; 64,2 cm dł.).
-Omawiany rodzaj znany jest z co najmniej 38 okazów, głównie czaszek, ale także z materiału pozaczaszkowego (Evans i in. 2013 nie licząc odlewów, z dodanymi z: Goodwin i Evans, 2016; Evans i in. 2015). Wliczając ''Dracorex'' i ''Stygimoloch'', liczba okazów urasta do 55; są to m.in.:
+Omawiany rodzaj znany jest z ponad 50 okazów, głównie czaszek, ale także z materiału pozaczaszkowego (Evans i in. 2013 wyliczyli 53, w tym ''Dracorex'' i ''Stygimoloch'' i 2 odlewy; lista nie zawiera zębów). Są to m.in.:
-* holotyp ''Dracorex'' (TCMI 2004.17.1) to prawie kompletna czaszka (42 cm dł.) i cztery kręgi szyjne: [[atlas|dźwigacz]], trzeci, ósmy oraz dziewiąty. Znane są 4 kolejne okazy ''Dracorex'' (Evans i in. 2013).
+* holotyp ''Dracorex'' (TCMI 2004.17.1) to prawie kompletna czaszka (42 cm dł.) i cztery kręgi szyjne: [[atlas|dźwigacz]], trzeci, ósmy oraz dziewiąty. Znanych jest 5 kolejnych okazów ''Dracorex'' (Evans i in. 2013).
-* holotyp ''Stygimoloch'' (UCMP 119433) to dobrze zachowana lewa kość łuskowa. Przypisano do niego jeszcze 11 osobników. Okaz UCMP 128383 zawiera elementy pozaczaszkowe - niekompletne: 12 kręgów ogonowych, wiele grzbietowych i wyrostków poprzecznych oraz skostniałych miosept (przeważnie zbudowanych z tkanki łącznej przegród między mięśniami; wcześniej to, co okazało się wg Browna i Russella, [[2012]] mioseptami, nazywano przeważnie "skostniałymi ścięgnami"). Okaz AMNH 21541 zawiera kręgi - tylne grzbietowe, krzyżowe (1?) i przednie ogonowe i skostniałe miosepty oraz kości kończyn (niekompletna kość udowa, piszczel, fragmenty śródstopia, paliczek, część k. kruczej, strzałki i ? k.ramiennej).
+* holotyp ''Stygimoloch'' (UCMP 119433) to dobrze zachowana lewa kość łuskowa. Przypisano do niego jeszcze 11 osobników (Evans i in. 2013). Okaz UCMP 128383 zawiera elementy pozaczaszkowe - niekompletne: 12 kręgów ogonowych, wiele grzbietowych i wyrostków poprzecznych oraz skostniałych miosept (przeważnie zbudowanych z tkanki łącznej przegród między mięśniami; wcześniej to, co okazało się wg Browna i Russella, [[2012]] mioseptami, nazywano przeważnie "skostniałymi ścięgnami"). Okaz AMNH 21541 zawiera kręgi - tylne grzbietowe, krzyżowe (1?) i przednie ogonowe i skostniałe miosepty oraz kości kończyn (niekompletna kość udowa, piszczel, fragmenty śródstopia, paliczek, część k. kruczej, strzałki i ? k.ramiennej).
 * ROM 53672 i ROM 53671 – kość ciemieniowa i jarzmowa, pochodzące prawdopodobnie od jednego okazu o szacowanej długości czaszki ok. 27,3 cm. Podobnej wielkości jest kość łuskowa ROM 53665 (Goodwin i Evans, 2016). Kolejne okazy (ROM 53579 i ROM 61045), zawierające m.in. kość zaoczodołową, są obecnie przez tych autorów badane. Bardzo małe - ok. dziesięciokrotnie mniejsze od holotypu ''Dracorex'' - fragmenty kości łuskowych (Williamson i in., 2009A) są według niepublikowanych badań nowego okazu szczątkami jaszczurki (Williamson i in., 2009B).
@@ Linia 160: / Linia 182: @@
 Brown, C.M. & Russell, A.P. (2012) "Homology and Architecture of the Caudal Basket of Pachycephalosauria (Dinosauria: Ornithischia): The First Occurrence of Myorhabdoi in Tetrapoda" PLoS ONE 7(1): e30212. [[doi:10.1371/journal.pone.0030212]]
 Evans, D.C., Schott, R.K., Larson, D.W., Brown, C.M. & Ryan, M.J. (2013) "The oldest North American pachycephalosaurid and the hidden diversity of small-bodied ornithischian dinosaurs" Nature Communications, 4, 1828 [[doi:10.1038/ncomms2749]]
 Evans, D C., Vavrek, M.J. & Larsson, H.C. (2015) "Pachycephalosaurid (Dinosauria: Ornithischia) cranial remains from the latest Cretaceous (Maastrichtian) Scollard Formation of Alberta, Canada" Palaeobiodiversity and Palaeoenvironments, 95(4), 579-585. [[doi:10.1007/s12549-015-0188-x]]
 Goodwin, M.B., Buchholtz, E.A. & Johnson, R.E. (1998) "Cranial anatomy and diagnosis of Stygimoloch spinifer (Ornithischia: Pachycephalosauria) with comments on cranial display structures in agonistic behavior" Journal of Vertebrate Paleontology, 18, 363–375.