Psittacosaurus - Historia wersji

Paweł: Ishikawa i in., 2025

2025-07-13T14:06:07Z

Ishikawa i in., 2025

Paweł o 19:16, 24 lut 2025

2025-02-24T19:16:34Z

Paweł: przeniesienie części informacji do hasła Ceratopsia

2025-02-24T18:58:51Z

przeniesienie części informacji do hasła Ceratopsia

Podgląd zmian

Kamil Kamiński o 21:18, 29 maj 2024

2024-05-29T21:18:52Z

Paweł: /* Pokrycie ciała */

2024-05-29T17:36:00Z

‎Pokrycie ciała

Paweł: /* Bibliografia */

2024-05-29T17:32:28Z

‎Bibliografia

Kamil Kamiński: /* Psittacosaurus sibiricus */

2024-05-26T19:40:12Z

‎Psittacosaurus sibiricus

Kamil Kamiński: /* Zmysły */

2024-03-30T22:27:27Z

‎Zmysły

Paweł: /* Zmysły */

2024-03-30T19:50:04Z

‎Zmysły

Paweł: /* Zmysły */

2024-03-30T19:45:38Z

‎Zmysły

@@ Linia 11: / Linia 11: @@
   |czas                   = {{Występowanie|125|105}}
 -105 [[Ma]] (zależnie od gatunku)<br>
-<small>[[wczesna kreda]] (późny [[barrem]]-środkowy [[alb]])</small>
+<small>[[wczesna kreda]] ([[barrem]]-[[alb]])</small>
   |systematyka            =
 [[Dinosauria]]
@@ Linia 72: / Linia 72: @@
 ''Psittacosaurus lujiatunensis'' to gatunek psittakozaura nazwany w 2006 roku. Jego [[holotyp]] (ZMNH M8137) to prawie kompletna czaszka z żuchwą. Znaleziono go w Lujiatun ([[formacja]] [[Yixian]]), stąd wzięła się jego nazwa. Synonimami tego gatunku są  ''Hongshanosaurus (Psittacosaurus) houi'' oraz ''Psittacosaurus major''. Według Zhou i in. (2006) różni się od pozostałych gatunków ''Psittacosaurus'' dużym rozmiarem ciała, wąską kością przedczołową (mniej niż 50% szerokości kości nosowej); zadartym guzkiem kości szczękowej; płytkim wgłębieniem kości jarzmowej; silnie rozwiniętym tylno-bocznie rogiem kości jarzmowej powstającym bardziej z tyłu; zamknięciem zewnętrznego otworu żuchwy oraz koronami zębów szczękowych, które posiadają 3 płaty.
-W 2003 roku opisano ''Hongshanosaurus houi'' - rodzaj psittakozauryda z Chin (odkryto go w tym samym miejscu, co ''Psittacosaurus lujiatunensis''). Nazwa rodzajowa pochodzi od "Hong Shan" (z chińskiego "czerwone wzgórze") - kultury istniejącej na tym obszarze około 6 tys. lat temu. Nazwa gatunkowa została nadana na cześć profesora Hou Lianhai, który umożliwił badanie holotypu. Holotyp - IVPP V 12704 – to czaszka połączona z żuchwą, która należała do młodocianego osobnika. Według You i Xu (2005) miał różnić się od ''Psittacosaurus'': krótszą, pochylona do tyłu częścią potyliczną; dłuższą niż u ''Psittacosaurus'' częścią przedoczodołową, głównie dzięki kości rostralnej, tworzącej bardziej wydatny dziób; bardziej eliptycznymi nozdrzami, położonymi bliżej oczodołu.
+Badanie Hedricka i Dodsona (2013) ujawniło także, że ''Psittacosaurus major'' też jest synonimem ''P. lujiatunensis''. [[Holotyp]]em ''Psittacosaurus major'' jest okaz LH PV1 - [[Artykulacja|artykułowana]] czaszka i dość kompletny szkielet. Odkryto go w tym samym miejscu, co dwa poprzednie psittakozaurydy. Sereno i in. (2007) stwierdzili, że wyróżniał się spośród innych psittakozaurów dużą w porównaniu do rozmiarów reszty ciała czaszką - o ok. 30% większą, niż u ''P. mongoliensis'' i większości innych psittakozaurów (stąd wzięła się jego nazwa gatunkowa - z łaciny “major” to “większy”), a także jednym kręgiem krzyżowym więcej (miał ich 7, pozostałe psittakozaury miały 6). Hedrick i Dodson (2013) nie potwierdzili tego w swoich badaniach - po pierwsze nie ma pewności, czy jeden “dodatkowy” kręg jest kręgiem krzyżowym, więc najpewniej miał tyle samo kręgów krzyżowych, co inne psittakozaury, po drugie w zbiorze danych dotyczących rozmiarów czaszek 43 psittakozaurów znajdują się osobniki o podobnej proporcji czaszki, jak ''P. major''. W końcu w tym samym badaniu Hedrick i Dodson stwierdzili, że różnice między  ''P. major'', ''P. houi'' i ''P. lujiatunensis'' są wynikiem tafonomicznej deformacji ich czaszek. Okazy początkowo zaliczone jako ''P. lujiatunensis'' były osobnikami, które zachowały się bez silnych deformacji, ''P. major'' to okazy zgniecione bocznie, a ''P. houi'' były osobnikami zgniecionymi grzbietowo.
 Jednak Napoli i in. (2019) uważają argumenty za synonimizacją ''P. lujiatunensis'' i ''P. major'' za nieprzekonywające i uznają oba gatunki za ważne.
@@ Linia 104: / Linia 100: @@
 Podlesnov (2018) opisał staw w okolicy potylicznego regionu czaszki i dwóch pierwszych kręgów szyjnych u ''P. sibiricus''. Dwa pierwsze kręgi nie były ze sobą zrośnięte. Pierwszy kręg (''atlas'') był zbudowany z trzonu, wyrostka kolczystego oraz skostnienia zwanego [[intercentrum]]. Drugi kręg (''axis'') składał się ze zrośniętego trzonu, wyrostka kolczystego i skostnienia [[intercentrum]], które było połączone z trzonem. Ogólna budowa kompleksu kręgów oraz kości potylicznej była podobna jak u ornitopodów. Staw czaszkowo-kręgowy miał w rzeczywistości dwa stawy. Staw potyliczno-dźwigaczowy był o stosunkowo słabej ruchomości pionowej i mocno ograniczonej ruchomości poziomej, a drugi staw dźwigaczowo-obrotnikowy był  o ograniczonej ruchomości. [[Neoceratops]]y miały jeden staw potyliczno-dźwigaczowy o stosunkowo zwiększonej ruchomości zarówno w płaszczyźnie poziomej, jak i pionowej.
-Podlesnov i wspólnicy (2024) opisali czaszki młodocianego i dorosłego osobnika ''P. sibiricus''. Dzięki nim badacze poznali nowe, unikatowe cechy ich budowy. Dotyczą one m.in.: kości i różków jarzmowych, żuchwy, liczby zębów w kości szczękowej oraz jej morfologii, kości przedszczękowej, kości zaoczodołowej oraz łzowej. Okazy zostały znalezione w stanowisku Shestakovo 3 (formacja Ilek) w 2014 roku. Preparacją okazów zajmował się sławny paleoartysta Andrey Atuchin.
+Podlesnov i współpracownicy (2024) opisali czaszki młodocianego i dorosłego osobnika ''P. sibiricus''. Dzięki nim badacze poznali nowe, unikatowe cechy ich budowy. Dotyczą one m.in.: kości i różków jarzmowych, żuchwy, liczby zębów w kości szczękowej oraz jej morfologii, kości przedszczękowej, kości zaoczodołowej oraz łzowej. Okazy zostały znalezione w stanowisku Shestakovo 3 (formacja Ilek) w 2014 roku. Preparacją okazów zajmował się sławny paleoartysta Andrey Atuchin.
 ===''Psittacosaurus neimongoliensis''===
@@ Linia 151: / Linia 147: @@
 [[Holotyp]] (IGM 100/1132) to niemal kompletna czaszka wraz z niepełną żuchwą oraz fragmenty szkieletu pozaczaszkowego i [[gastrolit]]y. Był to duży, [[bazalny]] [[gatunek]] psittakozaura o wydłużonym pysku z centralnej Mongolii.
 ==Gatunki nieważne==
@@ Linia 243: / Linia 250: @@
 |{{V|''P. lujiatunensis''}}
 | {{Kpt|[[Chang-Fu Zhoua|Zhoua]], [[Ke-Qin Gao|Gao]], [[Richard Fox|Fox]]}} i {{Kpt|[[Shui-Hua Chen|Chen]], [[2006]]}}
 |-
 | ?= ''Psittacosaurus major''
@@ Linia 261: / Linia 262: @@
 | {{V|''P. amitabha''}}
 | {{Kpt|[[James Napoli|Napoli]], [[Tyler Hunt|Hunt]], [[Gregory Erickson|Erickson]]}} i {{Kpt|[[Mark Norell| Norell]],  [[2019]]}}
 |-
 | ''"Psittacosaurus” sattayaraki''
@@ Linia 294: / Linia 301: @@
 Hu, Y., Meng, J., Wang, Y., & Li, C. (2005). "Large Mesozoic mammals fed on young dinosaurs". Nature, 433(7022), 149–152. [[doi:10.1038/nature03102]]
 Jiang, B., Sha, J. (2006). "Late Mesozoic stratigraphy in western Liaoning, China: A review". Journal of Asian Earth Sciences, 28(4-6), 205–217. [[doi:10.1016/j.jseaes.2005.07.006]]

@@ Linia 1: / Linia 1: @@
 {{DISPLAYTITLE:''Psittacosaurus''}}
 {{Opis
-  |Autor                  = [[Adrian Sztuba]] , [[Paweł Konarzewski]]
+  |Autor                  = [[Adrian Sztuba]], [[Paweł Konarzewski]]
   |Korekta                = [[Kamil Kamiński]], [[Łukasz Czepiński]]
   |nazwa                  = ''Psittacosaurus'' (psittakozaur)

@@ Linia 89: / Linia 89: @@
 Bell i in. (2022b) zauważyli u okazu SMF R 4970 ślady struktur, które były odpowiednikiem pępków u ssaków. Prawdopodobnie ślad utrzymywał się u ''Psittacosaurus'' co najmniej do osiągnięcia dojrzałości płciowej, podobnie jak u niektórych jaszczurek i krokodyli. Wiek omawianego osobnika SMF R 4970 określono na 6-7 lat i był bliski osiągnięcia dojrzałości płciowej. Zdaniem badaczy u tego okazu blizna mogła utrzymywać się przez całe życie. Odkrycie to jest najstarszym zapisem kopalnym pępowiny u dinozaurów.
-Yang i współpracownicy (2024) za pomocą światła ultrafioletowego (UV) zbadali skamieniałą skórę ''Psittacosaurus'' (okaz NJUES-10). Jak się okazało, zachowały się w niej warstwy naskórka, korneocyty oraz melanosomy. Co jest interesujące, dinozaur ten miał ciało częściowo pokryte piórami. Badacze ci wykazali, że w miejscach gdzie nie było piór skóra była bardzo podobna do gadziej, zaś w opierzonych - do ptasiej.
+Yang i współpracownicy (2024) za pomocą światła ultrafioletowego (UV) zbadali skamieniałą skórę ''Psittacosaurus'' (okaz NJUES-10). Jak się okazało, zachowały się w niej warstwy naskórka, korneocyty oraz melanosomy. Co jest interesujące, dinozaur ten miał ciało częściowo pokryte piórami. Badacze ci wykazali, że w miejscach, gdzie nie było piór, skóra była bardzo podobna do gadziej, zaś w opierzonych - do ptasiej.
 ===Paleopatologie===

@@ Linia 87: / Linia 87: @@
 Niektóre odsłonięte regiony ciała były ciemniejsze w porównaniu z sąsiednimi regionami, np. okolice kości kulszowej i kostki, jak również obszar wokół kloaki. Ciemna była także “twarz” psittakozaura - pigment pokrywał obszar przed oczodołem, część żuchwy, rogi jarzmowe i rogi przedczołowe. Funkcja którą spełniała tak silnie zabarwiona “twarz” nie jest znana -  ciemniejszy kolor mógł służyć do komunikacji między psittakozaurami, do termoregulacji lub być ubarwieniem ostrzegawczym. Zaobserwowano również, że melanina może służyć do obrony przeciwbakteryjnej narządów, w tym odbytu i układu moczowo-płciowego czworonogów - wyjaśniałoby to pigmentację kloaki. Vinther i in. (2021) zauważyli, że region kloaki został bardzo dobrze zachowany, ale wcześniej została źle zrekonstruowana. Ich zdaniem kloaka mogła pełnić funkcję komunikacją, a osobniki mogły się poznawać przez jej wygląd oraz zapach. Ponowne badanie przeprowadzone przez Bella i in. (2022a) wykazało, że kloaka ''Psittacosaurus'' ma podłużne ujście oraz kształt zbliżony do litery Y. Cecha ta występuje jedynie u krokodyli. Prawdopodobnie kloaka mogła mieć podobną do krokodyli anatomię wewnętrzną, w tym pojedynczy, ułożony brzusznie narząd kopulacyjny.
-Bell i in. (2022b) zauważyli u okazu SMF R 4970 ślady struktur, które były odpowiednikiem pępków u ssaków. Prawdopodobnie ślad utrzymywał się u ''Psittacosaurus'' co najmniej do osiągnięcia dojrzałości płciowej, podobnie jak u niektórych jaszczurek i krokodyli. Wiek omawianego osobnika SMF R 4970 określono na 6-7 lat i był bliski osiągnięcia dojrzałości płciowej. Zdaniem badaczy u tego okazu blizna mogła utrzymywać się przez całe życie. Odkrycie to jest najstarszym zapisem kopalnym pępowiny dinozaurów.
+Bell i in. (2022b) zauważyli u okazu SMF R 4970 ślady struktur, które były odpowiednikiem pępków u ssaków. Prawdopodobnie ślad utrzymywał się u ''Psittacosaurus'' co najmniej do osiągnięcia dojrzałości płciowej, podobnie jak u niektórych jaszczurek i krokodyli. Wiek omawianego osobnika SMF R 4970 określono na 6-7 lat i był bliski osiągnięcia dojrzałości płciowej. Zdaniem badaczy u tego okazu blizna mogła utrzymywać się przez całe życie. Odkrycie to jest najstarszym zapisem kopalnym pępowiny u dinozaurów.
 ===Paleopatologie===

← poprzednia wersja		Wersja z 17:32, 29 maj 2024
Linia 395:		Linia 395:

	Vinther, J., Nicholls, R., & Kelly, D. A. (2021). "A cloacal opening in a non-avian dinosaur". Current Biology, 31(4), R182-R183. [[doi:10.1016/j.cub.2020.12.039]]		Vinther, J., Nicholls, R., & Kelly, D. A. (2021). "A cloacal opening in a non-avian dinosaur". Current Biology, 31(4), R182-R183. [[doi:10.1016/j.cub.2020.12.039]]
		+
		+	Yang, Z., Jiang, B., Xu, J., & McNamara, M. E. (2024). "Cellular structure of dinosaur scales reveals retention of reptile-type skin during the evolutionary transition to feathers". Nature Communications, 15(1), 4063. [[doi:10.1038/s41467-024-48400-3]]

	You H.-L., Xu X. (2005). "An adult specimen of ''Hongshanosaurus houi'' (Dinosauria : Psittacosauridae)from the Lower Cretaceous of Western Liaoning Province, China". Acta Geologica Sinica '''79''' : 168-173.		You H.-L., Xu X. (2005). "An adult specimen of ''Hongshanosaurus houi'' (Dinosauria : Psittacosauridae)from the Lower Cretaceous of Western Liaoning Province, China". Acta Geologica Sinica '''79''' : 168-173.

@@ Linia 149: / Linia 149: @@
 ===''Psittacosaurus sibiricus''===
 [[Plik:Psittacosaurus sibiricus whole BW.jpg|300px|thumb|right|Rekonstrukcja ''P. sibiricus''. Autor: Nobu Tamura [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Psittacosaurus_sibiricus_whole_BW.jpg] ]]
-''' Miejsce:'''  Shestakovo, prowincja Kemerovo, [[Rosja]] ([[formacja]] [[Ilek]])
+''' Miejsce:'''  Shestakovo, obwód kemerowski, [[Rosja]] ([[formacja]] [[Ilek]])
 ''' Czas:''' [[apt]]-[[alb]]

@@ Linia 43: / Linia 43: @@
 ===Zmysły===
-Sakagami i współpracownicy (2024) zbadani odlewy wnętrz czaszek dwóch okazów ''Psittacosaurus lujiatunensis''. Jak się okazało, jego móżdzek był duży jak na ceratopsa, a głowa była lekko skierowana w dół. Gatunek ten miał lepszą stabilność wzroku i równowagę niż inne ceratopsy. ''P.  lujiatunensis'' miał bardzo dobry zmysł węchu, który był lepszy niż u zaawansowanych cerstopsów. Zakres słyszalności dźwięków mieścił się w przedziale od 2479 do 2804 Hz, co wskazuje, że miał dobry słuch.
+Sakagami i współpracownicy (2024) zbadali odlewy wnętrz czaszek dwóch okazów ''Psittacosaurus lujiatunensis''. Jak się okazało, jego móżdzek był duży jak na ceratopsa, a głowa była lekko skierowana w dół. Gatunek ten miał lepszą stabilność wzroku i równowagę niż inne ceratopsy. ''P.  lujiatunensis'' miał bardzo dobry zmysł węchu, który był lepszy niż u zaawansowanych cerstopsów. Zakres słyszalności dźwięków mieścił się w przedziale od 2479 do 2804 Hz, co wskazuje, że miał dobry słuch.
 ===Postawa ciała===