Raptorex - Historia wersji

Kamil Kamiński: /* Bibliografia */

2026-04-23T07:39:19Z

‎Bibliografia

Kamil Kamiński: /* Młody Tarbosaurus? */

2026-04-23T07:36:31Z

‎Młody Tarbosaurus?

Kamil Kamiński: /* Młody Tarbosaurus? */

2026-04-23T07:27:14Z

‎Młody Tarbosaurus?

Nazuul: dziwne, że przy wrzuceniu hasła do ED pominięto część bibliografii

2022-03-25T15:19:25Z

dziwne, że przy wrzuceniu hasła do ED pominięto część bibliografii

Kamil Kamiński: /* Bibliografia */

2022-03-25T11:41:25Z

‎Bibliografia

Kamil Kamiński o 11:39, 25 mar 2022

2022-03-25T11:39:31Z

Kamil Kamiński: /* Młody Tarbosaurus? */

2019-05-23T18:45:26Z

‎Młody Tarbosaurus?

Kamil Kamiński: aktualizacja, dr. uzupełnienia

2019-05-23T18:43:39Z

aktualizacja, dr. uzupełnienia

Szerman o 15:47, 25 paź 2015

2015-10-25T15:47:29Z

Nazuul: lit.

2013-07-21T17:41:32Z

lit.

@@ Linia 102: / Linia 102: @@
 <small>
 Benson, R.B.J., Carrano, M.T. & Brusatte, S.L. (2010) "A new clade of archaic large-bodied predatory dinosaurs (Theropoda: Allosauroidea) that survived to the latest Mesozoic" Naturwissenschaften 97 (1) 71-78 opublikowane online przed drukiem 14.10.2009
 Fowler, D.W., Woodward, H.N., Freedman, E.A., Larson, P.L., Horner, J.R. (2011). "Reanalysis of "Raptorex kriegsteini": A Juvenile Tyrannosaurid Dinosaur from Mongolia". PLoS ONE. 6 (6): e21376. [[doi:10.1371/journal.pone.0021376]].
@@ Linia 109: / Linia 111: @@
 Kim, S.H., Lee, Y.-M., Park, Y.-J., Lee, S., Winkler, D.A., Jacobs, L.L. & Rinchen, B. (2022). "A new species of Osteoglossomorpha (Actinopterygii: Teleostei) from the Upper Cretaceous Nemegt Formation of Mongolia: paleobiological and paleobiogeographic implications." Cretaceous Research 105214. [[doi: https://doi.org/10.1016/j.cretres.2022.105214]].
-Newbrey, M.G, Brinkman, D.B., Winkler, D.A., Freedman, E.A., Neuman, A.G., Fowler, D.W., Woodward, H.N. (2013). "Teleost centrum and jaw elements from the Upper Cretaceous Nemegt Formation (Campanian-Maastrichtian) of Mongolia and a re-identification of the fish centrum found with the theropod Raptorex kreigsteini". Mesozoic Fishes 5 – Global Diversity and Evolution. Verlag Dr. Friedrich Pfeil. pp. 291–303.
+Newbrey, M.G, Brinkman, D.B., Winkler, D.A., Freedman, E.A., Neuman, A.G., Fowler, D.W., Woodward, H.N. (2013). "Teleost centrum and jaw elements from the Upper Cretaceous Nemegt Formation (Campanian-Maastrichtian) of Mongolia and a re-identification of the fish centrum found with the theropod ''Raptorex kreigsteini''". Mesozoic Fishes 5 – Global Diversity and Evolution. Verlag Dr. Friedrich Pfeil. pp. 291–303.
 Senter, P. (2010) "Using creation science to demonstrate evolution: application of a creationist method for visualizing gaps in the fossil record to a phylogenetic study of coelurosaurian dinosaurs" Journal of Evolutionary Biology, 23, 1732-1743. doi: 10.1111/j.1420-9101.2010.02039.x

@@ Linia 82: / Linia 82: @@
 Należy zauważyć, że nie zostały podważone wyniki oględzin skały, w których zachował się okaz raptoreksa, które zdaniem Sereno i in. wskazują na wczesnokredowe warstwy Lujiatun. Nawet jeśli ''R. kriegsteini'' to ''[[nomen dubium]]'', to jeśli pochodzi z Yixian, ma wielkie znaczenie dla ewolucji tyranozauroidów. Jednak w świetle przedstawionych wyżej faktów wydaje się to bardzo wątpliwe.
-Carr (2023) wskazał 4 cechy czaszki, które jego zdaniem powalają odróżnić raptoreksa od innych tyranozaurydów (młodych i dorosłych). Co więcej, wg Carra jedna z cech diagnostycznych tarbozaura, która dotyczy kości szczękowej, nie jest widoczna u raptoreksa.
+Carr (2023) wskazał 4 cechy czaszki, które jego zdaniem powalają odróżnić raptoreksa od innych tyranozaurydów (młodych i dorosłych). Co więcej, wg Carra jedna z cech diagnostycznych tarbozaura, która dotyczy kości szczękowej, nie jest widoczna u raptoreksa. Zostało to jednak podważone przez Rauna i in. (2026), którzy wykazali, iż wspomniana cecha nie występuje u niektórych okazów tarbozaura, nie może więc decydować o rozróżnieniu tych dwóch taksonów. Ponadto autorzy ci wyrazili wątpliwości co do ważności autapomorfii, wymienionych przez Carra. Ich zdaniem są to cechy o dużej zmienności wśród poszczególnych osobników tarbozaura, a ewentualne różnice wydają się subtelne, mogą wynikać z uszkodzeń pośmiertnych i nie są istotne taksonomicznie . Tym samym Raun i współpracownicy wsparli pogląd o synonimice raptoreksa  i tarbozaura.
 Jak się wydaje, sprawa ''Raptorex kriegsteini'' nie jest jeszcze zamknięta i jego ostateczny status jako ważnego gatunku, ''[[nomen dubium]]'' czy młodszego synonimu innego tyranozauroida jest kwestią kolejnych badań.

← poprzednia wersja		Wersja z 07:27, 23 kwi 2026
Linia 81:		Linia 81:

	Należy zauważyć, że nie zostały podważone wyniki oględzin skały, w których zachował się okaz raptoreksa, które zdaniem Sereno i in. wskazują na wczesnokredowe warstwy Lujiatun. Nawet jeśli ''R. kriegsteini'' to ''[[nomen dubium]]'', to jeśli pochodzi z Yixian, ma wielkie znaczenie dla ewolucji tyranozauroidów. Jednak w świetle przedstawionych wyżej faktów wydaje się to bardzo wątpliwe.		Należy zauważyć, że nie zostały podważone wyniki oględzin skały, w których zachował się okaz raptoreksa, które zdaniem Sereno i in. wskazują na wczesnokredowe warstwy Lujiatun. Nawet jeśli ''R. kriegsteini'' to ''[[nomen dubium]]'', to jeśli pochodzi z Yixian, ma wielkie znaczenie dla ewolucji tyranozauroidów. Jednak w świetle przedstawionych wyżej faktów wydaje się to bardzo wątpliwe.
		+
		+	Carr (2023) wskazał 4 cechy czaszki, które jego zdaniem powalają odróżnić raptoreksa od innych tyranozaurydów (młodych i dorosłych). Co więcej, wg Carra jedna z cech diagnostycznych tarbozaura, która dotyczy kości szczękowej, nie jest widoczna u raptoreksa.

	Jak się wydaje, sprawa ''Raptorex kriegsteini'' nie jest jeszcze zamknięta i jego ostateczny status jako ważnego gatunku, ''[[nomen dubium]]'' czy młodszego synonimu innego tyranozauroida jest kwestią kolejnych badań.		Jak się wydaje, sprawa ''Raptorex kriegsteini'' nie jest jeszcze zamknięta i jego ostateczny status jako ważnego gatunku, ''[[nomen dubium]]'' czy młodszego synonimu innego tyranozauroida jest kwestią kolejnych badań.

@@ Linia 72: / Linia 72: @@
 Nie jest pewne, z jakich osadów pochodzi ''Raptorex''. Oględziny skał dokonane przez Sereno i in. wskazują, że chodzi o dolne warstwy formacji Yixian. W pobliżu [[holotyp]]u odnaleziono szczątki małży oraz ryb ''Lycoptera'', charakterystycznych dla osadów grupy Jehol, do której należy Yixian - zostało to jednak później podważone.
-W [[2010]] roku niektórzy naukowcy (Larson, Hurum) nieoficjalnie przyznali, że ''Raptorex'' wygląda na młodego tarbozaura. Stwierdzili także, że "skamieliny ryb i małży są rozpowszechnione geograficznie i czasowo", podważając tym samym uznanie, że chodzi o wczesnokredowe osady, nie proponując jednak nic w zamian ([[Corbyn]], online). Było to jednak zdecydowanie za mało aby wątpić w ważność omawianego rodzaju.
+W [[2010]] roku niektórzy naukowcy (Larson, Hurum) nieoficjalnie przyznali, że ''Raptorex'' wygląda na młodego tarbozaura. Stwierdzili także, że "skamieliny ryb i małży są rozpowszechnione geograficznie i czasowo", podważając tym samym uznanie, że chodzi o wczesnokredowe osady, nie proponując jednak nic w zamian (Corbyn, online 2010). Było to jednak zdecydowanie za mało aby wątpić w ważność omawianego rodzaju.
 [[Plik: Raptorex_skeleton.jpg|300px|thumb|right|Zrekonstruowany szkielet raptoreksa. Autor zdjęcia: Kumiko. [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Raptorex_skeleton.jpg].]]
@@ Linia 104: / Linia 104: @@
 Hocknull, S.A., White, M.A., Tischler, T.R., Cook, A.G., Calleja, N.D., Sloan, T. & Elliott, D.A. (2009) "New mid-Cretaceous (latest Albian) dinosaurs from Winton, Queensland, Australia" PLoS ONE 4 (7).
 Newbrey, M.G, Brinkman, D.B., Winkler, D.A., Freedman, E.A., Neuman, A.G., Fowler, D.W., Woodward, H.N. (2013). "Teleost centrum and jaw elements from the Upper Cretaceous Nemegt Formation (Campanian-Maastrichtian) of Mongolia and a re-identification of the fish centrum found with the theropod Raptorex kreigsteini". Mesozoic Fishes 5 – Global Diversity and Evolution. Verlag Dr. Friedrich Pfeil. pp. 291–303.
-K, S.H., Lee, Y.-M., Park, Y.-J., Lee, S., Winkler, D.A., Jacobs, L.L. & Rinchen, B. (2022). "A new species of Osteoglossomorpha (Actinopterygii: Teleostei) from the Upper Cretaceous Nemegt Formation of Mongolia: paleobiological and paleobiogeographic implications." Cretaceous Research 105214. [[doi: https://doi.org/10.1016/j.cretres.2022.105214]].
+Senter, P. (2010) "Using creation science to demonstrate evolution: application of a creationist method for visualizing gaps in the fossil record to a phylogenetic study of coelurosaurian dinosaurs" Journal of Evolutionary Biology, 23, 1732-1743. doi: 10.1111/j.1420-9101.2010.02039.x
 </small>

@@ Linia 99: / Linia 99: @@
 == Bibliografia ==
 <small>
-Benson RBJ, Carrano MT & Brusatte SL (2010) "A new clade of archaic large-bodied predatory dinosaurs (Theropoda: Allosauroidea) that survived to the latest Mesozoic" Naturwissenschaften 97 (1) 71-78 opublikowane online przed drukiem 14.10.2009
+Benson, R.B.J., Carrano, M.T. & Brusatte, S.L. (2010) "A new clade of archaic large-bodied predatory dinosaurs (Theropoda: Allosauroidea) that survived to the latest Mesozoic" Naturwissenschaften 97 (1) 71-78 opublikowane online przed drukiem 14.10.2009
-Fowler, DW, Woodward, HN, Freedman, EA, Larson, PL, Horner, JR (2011). "Reanalysis of "Raptorex kriegsteini": A Juvenile Tyrannosaurid Dinosaur from Mongolia". PLoS ONE. 6 (6): e21376. [[doi:10.1371/journal.pone.0021376]].
+Fowler, D.W., Woodward, H.N., Freedman, E.A., Larson, P.L., Horner, J.R. (2011). "Reanalysis of "Raptorex kriegsteini": A Juvenile Tyrannosaurid Dinosaur from Mongolia". PLoS ONE. 6 (6): e21376. [[doi:10.1371/journal.pone.0021376]].
-Hocknull SA, White MA, Tischler TR, Cook AG, Calleja ND, Sloan T & Elliott DA (2009) "New mid-Cretaceous (latest Albian) dinosaurs from Winton, Queensland, Australia" PLoS ONE 4 (7).
+Hocknull, S.A., White, M.A., Tischler, T.R., Cook, A.G., Calleja, N.D., Sloan, T. & Elliott, D.A. (2009) "New mid-Cretaceous (latest Albian) dinosaurs from Winton, Queensland, Australia" PLoS ONE 4 (7).
-Newbrey, MG, Brinkman, DB, Winkler, DA, Freedman, EA, Neuman, AG, Fowler, DW, Woodward, HN (2013). "Teleost centrum and jaw elements from the Upper Cretaceous Nemegt Formation (Campanian-Maastrichtian) of Mongolia and a re-identification of the fish centrum found with the theropod Raptorex kreigsteini". Mesozoic Fishes 5 – Global Diversity and Evolution. Verlag Dr. Friedrich Pfeil. pp. 291–303.
+Newbrey, M.G, Brinkman, D.B., Winkler, D.A., Freedman, E.A., Neuman, A.G., Fowler, D.W., Woodward, H.N. (2013). "Teleost centrum and jaw elements from the Upper Cretaceous Nemegt Formation (Campanian-Maastrichtian) of Mongolia and a re-identification of the fish centrum found with the theropod Raptorex kreigsteini". Mesozoic Fishes 5 – Global Diversity and Evolution. Verlag Dr. Friedrich Pfeil. pp. 291–303.
-K, S.H., Lee, Y.-M., JPark, Y.-J., Lee, S., Winkler, D.A., Jacobs, L.L. & Rinchen, B. (2022). "A new species of Osteoglossomorpha (Actinopterygii: Teleostei) from the Upper Cretaceous Nemegt Formation of Mongolia: paleobiological and paleobiogeographic implications." Cretaceous Research 105214. [[doi: https://doi.org/10.1016/j.cretres.2022.105214]].
+K, S.H., Lee, Y.-M., Park, Y.-J., Lee, S., Winkler, D.A., Jacobs, L.L. & Rinchen, B. (2022). "A new species of Osteoglossomorpha (Actinopterygii: Teleostei) from the Upper Cretaceous Nemegt Formation of Mongolia: paleobiological and paleobiogeographic implications." Cretaceous Research 105214. [[doi: https://doi.org/10.1016/j.cretres.2022.105214]].
 </small>

@@ Linia 77: / Linia 77: @@
 Ostatecznie publikacja grupy naukowców (w tym Larsona) pod przewodnictwem Fowlera ukazała się w kolejnym roku. Wg nich ''Raptorex'' to bardzo młody osobnik jakiegoś zaawansowanego tyranozauroida (niekoniecznie, jak piszą Fowler i in., tyranozauryda). Różnice w budowie raptoreksa i młodych tarbozaurów mogą wynikać ze zmienności osobniczej (Tsuihiji i in., [[2011]]). Początkowo podawano, że okaz pochodzi z Mongolii, dopiero ekipa Sereno stwierdziła, że chodzi o [[Chiny]]. Fowler i współpracownicy wykazali ponadto, że wspomniany kręg ryby różni się znacząco od ''Lycoptera'', a najbardziej przypomina przedstawicieli Ellimmichthyiformes, żyjących w Chinach od wczesnej kredy do miocenu. Tym samym nie może on być uznany za dowód na wczesnokredowy wiek raptoreksa. Cytowani autorzy uznali, iż młody wiek okazu LH PV18 czyni go niewiarygodnym jako [[holotyp]], gdyż jego [[diagnoza|cechy diagnostyczne]] mogą wynikać bardziej z niedojrzałości, niż z rzeczywistej pozycji filogenetycznej. Tym samym powinien on zostać uznany za ''[[nomen dubium]]''.
-Kolejna istotna praca na temat raptoreksa ukazała się w 2013 r. za sprawą Newsbreya i współpracowników. Naukowcy ci przebadali raz jeszcze stowarzyszony z jego szkieletem i wspominany wyżej kręg ryby. Podobnie jak Fowler i in. (2011) odrzucili oni hipotezę, by kręg należał do ryby ''Lycoptera'' lub jej krewniaków. Zamiast tego uznali, że były to szczątki przedstawiciela Hiodontidae, co wskazywałoby na późnokredowe pochodzenie owej ryby, a tym samym również raptoreksa. Co więcej, kręg w wielu aspektach przypomina okazy znajdowane w osadach mongolskiej formacji [[Nemegt]], datowanej na późny [[kampan]] – wczesny [[mastrycht]]. Jest więc możliwe, że raptoreks w rzeczywistości pochodzi z tej formacji skalnej, a nie z Yixian w Chinach. Wspierałoby to ewentualną synonimikę z tarbozaurem.
+Kolejna istotna praca na temat raptoreksa ukazała się w 2013 r. za sprawą Newsbreya i współpracowników. Naukowcy ci przebadali raz jeszcze stowarzyszony z jego szkieletem i wspominany wyżej kręg ryby. Podobnie jak Fowler i in. (2011) odrzucili oni hipotezę, by kręg należał do ryby ''Lycoptera'' lub jej krewniaków. Zamiast tego uznali, że były to szczątki przedstawiciela Hiodontidae, co wskazywałoby na późnokredowe pochodzenie owej ryby, a tym samym również raptoreksa. Co więcej, kręg w wielu aspektach przypomina okazy znajdowane w osadach mongolskiej formacji [[Nemegt]], datowanej na późny [[kampan]] – wczesny [[mastrycht]]. Jest więc możliwe, że raptoreks w rzeczywistości pochodzi z tej formacji skalnej, a nie z Yixian w Chinach. Wspierałoby to ewentualną synonimikę z tarbozaurem. W 2022 r. Su-Hwan Kim i współpracownicy zidentyfikowali omawiany kręg ryby jako ''Harenaichthys'', co jeszcze bardziej wsparło pogląd o pochodzeniu raptoreksa z osadów formacji Nemegt.
 [[Plik: Raptorex_Head.jpg|300px|thumb|right|Zrekonstruowana czaszka. Autor zdjęcia: Kumiko. [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Raptorex_Head.jpg].]]
-Należy zauważyć, że nie zostały podważone wyniki oględzin skały, w których zachował się okaz raptoreksa, które zdaniem Sereno i in. wskazują na wczesnokredowe warstwy Lujiatun. Nawet jeśli ''R. kriegsteini'' to [''[[nomen dubium]]'', to jeśli pochodzi z Yixian, ma wielkie znaczenie dla ewolucji tyranozauroidów. Jednak w świetle przedstawionych wyżej faktów wydaje się to bardzo wątpliwe.
+Należy zauważyć, że nie zostały podważone wyniki oględzin skały, w których zachował się okaz raptoreksa, które zdaniem Sereno i in. wskazują na wczesnokredowe warstwy Lujiatun. Nawet jeśli ''R. kriegsteini'' to ''[[nomen dubium]]'', to jeśli pochodzi z Yixian, ma wielkie znaczenie dla ewolucji tyranozauroidów. Jednak w świetle przedstawionych wyżej faktów wydaje się to bardzo wątpliwe.
 Jak się wydaje, sprawa ''Raptorex kriegsteini'' nie jest jeszcze zamknięta i jego ostateczny status jako ważnego gatunku, ''[[nomen dubium]]'' czy młodszego synonimu innego tyranozauroida jest kwestią kolejnych badań.
@@ Linia 106: / Linia 106: @@
 Newbrey, MG, Brinkman, DB, Winkler, DA, Freedman, EA, Neuman, AG, Fowler, DW, Woodward, HN (2013). "Teleost centrum and jaw elements from the Upper Cretaceous Nemegt Formation (Campanian-Maastrichtian) of Mongolia and a re-identification of the fish centrum found with the theropod Raptorex kreigsteini". Mesozoic Fishes 5 – Global Diversity and Evolution. Verlag Dr. Friedrich Pfeil. pp. 291–303.
 </small>

@@ Linia 1: / Linia 1: @@
-  do aktualizacji
+  {{DISPLAYTITLE:''Raptorex''}}
 <small>
 {| class="wikitable" style="background-color:CornSilk"
@@ Linia 12: / Linia 10: @@
 [[Marcin Szermański]]
 |}
 </small>
@@ Linia 26: / Linia 26: @@
 |-
 ! '''[[Lokacje|Miejsce występowania]]''':
-| ?[[Chiny]] - ?Liaoning/?Mongolia Wewnętrzna
+| [[Chiny]] / [[Mongolia]] (zob. tekst)
+<small>(?[[formacja]] [[Yixian]] lub [[Nemegt]])</small>
 |-
 ! '''[[Czas|Czas występowania]]'''
-| ?130-?120 [[Ma]]
+| zob. tekst
 |-
 ! '''Systematyka'''
@@ Linia 71: / Linia 70: @@
 ==Młody ''[[Tarbosaurus]]''?==
-Nie jest pewne, z jakich osadów pochodzi ''Raptorex''. Oględziny skał dokonane przez Sereno i in. wskazują, że chodzi o dolne warstwy formacji Yixian. W pobliżu [[holotyp]]u odnaleziono szczątki małży oraz ryb ''Lycoptera'', charakterystycznych dla osadów grupy Jehol, do której należy Yixian - zostało to jednak podważone.
+Nie jest pewne, z jakich osadów pochodzi ''Raptorex''. Oględziny skał dokonane przez Sereno i in. wskazują, że chodzi o dolne warstwy formacji Yixian. W pobliżu [[holotyp]]u odnaleziono szczątki małży oraz ryb ''Lycoptera'', charakterystycznych dla osadów grupy Jehol, do której należy Yixian - zostało to jednak później podważone.
 W [[2010]] roku niektórzy naukowcy (Larson, Hurum) nieoficjalnie przyznali, że ''Raptorex'' wygląda na młodego tarbozaura. Stwierdzili także, że "skamieliny ryb i małży są rozpowszechnione geograficznie i czasowo", podważając tym samym uznanie, że chodzi o wczesnokredowe osady, nie proponując jednak nic w zamian ([[Corbyn]], online). Było to jednak zdecydowanie za mało aby wątpić w ważność omawianego rodzaju.
-Ostatecznie publikacja grupy naukowców (w tym Larsona) pod przewodnictwem Fowlera ukazała się w kolejnym roku. Wg nich ''Raptorex'' to bardzo młody osobnik jakiegoś zaawansowanego tyranozauroida (niekoniecznie, jak piszą Fowler i in., tyranozauryda). Różnice w budowie raptoreksa i młodych tarbozaurów mogą wynikać ze zmienności osobniczej (Tsuihiji i in., [[2011]]). Początkowo podawano, że okaz pochodzi z Mongolii, dopiero ekipa Sereno stwierdziła, że chodzi o [[Chiny]].
+Kolejna istotna praca na temat raptoreksa ukazała się w 2013 r. za sprawą Newsbreya i współpracowników. Naukowcy ci przebadali raz jeszcze stowarzyszony z jego szkieletem i wspominany wyżej kręg ryby. Podobnie jak Fowler i in. (2011) odrzucili oni hipotezę, by kręg należał do ryby ''Lycoptera'' lub jej krewniaków. Zamiast tego uznali, że były to szczątki przedstawiciela Hiodontidae, co wskazywałoby na późnokredowe pochodzenie owej ryby, a tym samym również raptoreksa. Co więcej, kręg w wielu aspektach przypomina okazy znajdowane w osadach mongolskiej formacji [[Nemegt]], datowanej na późny [[kampan]] – wczesny [[mastrycht]]. Jest więc możliwe, że raptoreks w rzeczywistości pochodzi z tej formacji skalnej, a nie z Yixian w Chinach. Wspierałoby to ewentualną synonimikę z tarbozaurem.
-Należy zauważyć, że nie zostały podważone wyniki oględzin skały, w których zachował się okaz raptoreksa, które zdaniem Sereno i in. wskazują na wczesnokredowe warstwy Lujiatun. Nawet jeśli ''R. kriegsteini'' to [''[[nomen dubium]]'', to jeśli pochodzi z Yixian, ma wielkie znaczenie dla ewolucji tyranozauroidów.
+Należy zauważyć, że nie zostały podważone wyniki oględzin skały, w których zachował się okaz raptoreksa, które zdaniem Sereno i in. wskazują na wczesnokredowe warstwy Lujiatun. Nawet jeśli ''R. kriegsteini'' to [''[[nomen dubium]]'', to jeśli pochodzi z Yixian, ma wielkie znaczenie dla ewolucji tyranozauroidów. Jednak w świetle przedstawionych wyżej faktów wydaje się to bardzo wątpliwe.
 Jak się wydaje, sprawa ''Raptorex kriegsteini'' nie jest jeszcze zamknięta i jego ostateczny status jako ważnego gatunku, ''[[nomen dubium]]'' czy młodszego synonimu innego tyranozauroida jest kwestią kolejnych badań.
@@ Linia 97: / Linia 100: @@
 <small>
 Benson RBJ, Carrano MT & Brusatte SL (2010) "A new clade of archaic large-bodied predatory dinosaurs (Theropoda: Allosauroidea) that survived to the latest Mesozoic" Naturwissenschaften 97 (1) 71-78 opublikowane online przed drukiem 14.10.2009
 Hocknull SA, White MA, Tischler TR, Cook AG, Calleja ND, Sloan T & Elliott DA (2009) "New mid-Cretaceous (latest Albian) dinosaurs from Winton, Queensland, Australia" PLoS ONE 4 (7).
 </small>
@@ Linia 108: / Linia 115: @@
 [[Kategoria:Tyrannosauroidea]]
 [[Kategoria:Azja]]
 [[Kategoria:Mezozoik]]
 [[Kategoria:Kreda]]

@@ Linia 1: / Linia 1: @@
   do aktualizacji
 <small>
 {| class="wikitable" style="background-color:CornSilk"
@@ Linia 25: / Linia 26: @@
 |-
 ! '''[[Lokacje|Miejsce występowania]]''':
-| ?[[Chiny]] - ?[[Liaoning]]/?[[Mongolia Wewnętrzna]]
+| ?[[Chiny]] - ?Liaoning/?Mongolia Wewnętrzna
-<small>(?[[formacja Yixian]] - warstwy ?Lujiatun)</small>
+<small>(?[[formacja]] [[Yixian]] - warstwy ?Lujiatun)</small>
 |-
 ! '''[[Czas|Czas występowania]]'''
-| ?130-?120 Ma
+| ?130-?120 [[Ma]]
 |-
 ! '''Systematyka'''
@@ Linia 52: / Linia 53: @@
 ==Wstęp==
-''Raptorex'' został opisany jako rodzaj niewielkiego i wczesnego, ale bardzo zaawansowanego tyranozauroida z dolnej kredy Azji, może jednak być młodym jakiegoś z dużych, późnokredowych przedstawicieli tej grupy, np. ''[[Tarbosaurus]]''.
+''Raptorex'' został opisany jako rodzaj niewielkiego i wczesnego, ale bardzo zaawansowanego [[tyranozauroid]]a z dolnej kredy Azji, może jednak być młodym jakiegoś z dużych, późnokredowych przedstawicieli tej grupy, np. ''[[Tarbosaurus]]''.
 ==Odkrycie==
-Szczątki raptoreksa, pochodzące z nieznanej lokalizacji, prawdopodobnie zostały wydobyte i wywiezione z Mongolii albo Chin nielegalnie, po czym trafiły do Arizony, gdzie Henry Kriegstein (okulista i kolekcjoner skamielin) kupił je podczas pokazu skamieniałości. Najpierw uznano je za młodego ''[[Tarbosaurus]]'', lecz później stwierdzono (choć prawdopodobnie błędnie), że jest to okaz bliski osiągnięcia swoich maksymalnych rozmiarów. Wtedy do akcji wkroczył znany (acz kontrowersyjny) paleontolog - Paul [[Sereno]]. Z kilkoma współpracownikami (w tym Kriegsteinem) zajął się badaniem okazu. Henry Kriegstein podarował typowy okaz raptoreksa Uniwersytetowi Chicagowskiemu, a w przyszłości ma on zostać przekazany do swojej ojczyzny i ma spocząć ostatecznie w muzeum w Mongolii Wewnętrznej.
+Szczątki raptoreksa, pochodzące z nieznanej lokalizacji, prawdopodobnie zostały wydobyte i wywiezione z Mongolii albo Chin nielegalnie, po czym trafiły do Arizony, gdzie Henry Kriegstein (okulista i kolekcjoner skamielin) kupił je podczas pokazu skamieniałości. Najpierw uznano je za młodego ''[[Tarbosaurus]]'', lecz później stwierdzono (choć prawdopodobnie błędnie), że jest to okaz bliski osiągnięcia swoich maksymalnych rozmiarów. Wtedy do akcji wkroczył znany (acz kontrowersyjny) paleontolog - [[Paul Sereno]]. Z kilkoma współpracownikami (w tym Kriegsteinem) zajął się badaniem okazu. Henry Kriegstein podarował typowy okaz raptoreksa Uniwersytetowi Chicagowskiemu, a w przyszłości ma on zostać przekazany do swojej ojczyzny i ma spocząć ostatecznie w muzeum w Mongolii Wewnętrznej.
 ==Etymologia==
@@ Linia 61: / Linia 62: @@
 ==Materiał kopalny==
-[[Holotyp]] (LH PV18) to częściowo artykułowany szkielet młodocianego (takiego, który nie zakończył jeszcze wzrostu) lub młodego dorosłego osobnika. Wg Sereno i współpracowników zginął prawdopodobnie w szóstym roku życia, osiągnąwszy 2,5 m długości (ich zdaniem w pełni wyrośnięty okaz mógł osiągać ok. 20 % więcej - ok. 3 m). Fowler i in. (2011) uznali jednak, że jest to okaz sporo młodszy - prawdopodobnie dwu-trzyletni.
+[[Holotyp]] (LH PV18) to częściowo artykułowany szkielet młodocianego (takiego, który nie zakończył jeszcze wzrostu) lub młodego dorosłego osobnika. Wg Sereno i współpracowników zginął prawdopodobnie w szóstym roku życia, osiągnąwszy 2,5 m długości (ich zdaniem w pełni wyrośnięty okaz mógł osiągać ok. 20 % więcej - ok. 3 m). Fowler i in. ([[2011]]) uznali jednak, że jest to okaz sporo młodszy - prawdopodobnie dwu-trzyletni.
 Na [[holotyp]] składają się nieartykułowane kości czaszki (p. [=prawa] k. [=kość] przedszczękowa, l. [=lewa] k. szczękowa, l. k. łzowa, l. i p. k. nosowa, p. k. przedczołowa, p. i l. kk [=kości] czołowe, cz. [=część] l. k. ciemieniowa, l. k. zaoczodołowa, l. dystalna k. kwadratowa, cz. l. k. podniebienna, l. strona trzonu k. klinowej, k. paroklinowa, l. epipterygoid), żuchwy (p. i cz. l. k. zębowej, l. i cz. p. k. kątowej górnej, l. i cz. p. k. kątowej, l. i fragment p. k. przedstawowej, cz. p. k. płatowej, l. k. stawowej), zęby i dość kompletny szkielet pozaczaszkowy (nie zawierający cz. kończyny przedniej i dystalnej połowy ogona - od 12 kręgu), na który składają się kręgi (szyjne 1-10, grzbietowe 1-13, krzyżowe 1-5, ogonowe 1-11), niekompletne żebra szyjne, 18 częściowych lub całych żeber, para zrośniętych przednich środkowych gastralii i proksymalne części 5 kolejnych, kk. kończyn przednich i obręczy barkowej (l. k. krucza, l. łopatka, p. i l. k. ramienna, l. k. promieniowa, l. k. łokciowa, l. palec I, paliczki II-1 i II-2), kk. kończyn tylnych i obręczy miednicznej (prawie kompletna p. i l. k. biodrowa, proksymalna p. i l. k. kulszowa, końce p. k. łonowej, l. k. łonowa bez "stopki" (foot), p. i l. k. udowa, l. i proksymalna końcówka p. k. strzałkowej, proksymalna i najbardziej dystalna końcówka l. k. piszczelowej, l. k. skokowa, l. kk śródstopia - 2 i 4, dystalna końcówka p. k. śródstopia - 3, 5 paliczków i 3 pazury).
 ==Pokrewieństwo z innymi tyranozauroidami==
-''Raptorex'' wykazuje budowę pośrednią między bazalnymi tyranozauroidami a zaawansowanymi tyranozaurydami, co jednak może wynikać z młodego wieku. W analizie kladystycznej [[Sereno]] i in. i Sentera ([[2010]]) raptoreks okazał się być kladem siostrzanym późnokredowych [[Tyrannosauridae]]. Najwcześniejsze znane tyranozaurydy i raptoreksa miało więc dzielić ok. 50 milionów lat.
+''Raptorex'' wykazuje budowę pośrednią między bazalnymi tyranozauroidami a zaawansowanymi tyranozaurydami, co jednak może wynikać z młodego wieku. W analizie kladystycznej Sereno i in. i Sentera ([[2010]]) raptoreks okazał się być kladem siostrzanym późnokredowych [[Tyrannosauridae]]. Najwcześniejsze znane tyranozaurydy i raptoreksa miało więc dzielić ok. 50 milionów lat.
 Jeśli raptoreks rzeczywiście pochodzi z warstw Lujiatun, to żył obok ''[[Dilong]]'' - mniejszego, prymitywniejszego krewniaka.
 ==Młody ''[[Tarbosaurus]]''?==
-Nie jest pewne, z jakich osadów pochodzi ''Raptorex''. Oględziny skał przez [[Sereno]] i in. wskazują, że chodzi o dolne warstwy formacji Yixian. W pobliżu holotypu odnaleziono szczątki małży oraz ryb Lycoptera, charakterystycznych dla osadów grupy Jehol, do której należy Yixian - zostało to jednak podważone.
+Nie jest pewne, z jakich osadów pochodzi ''Raptorex''. Oględziny skał dokonane przez Sereno i in. wskazują, że chodzi o dolne warstwy formacji Yixian. W pobliżu [[holotyp]]u odnaleziono szczątki małży oraz ryb ''Lycoptera'', charakterystycznych dla osadów grupy Jehol, do której należy Yixian - zostało to jednak podważone.
-W [[2010]] roku niektórzy naukowcy ([[Larson]], [[Hurum]]) nieoficjalnie przyznali, że ''Raptorex'' wygląda na młodego tarbozaura. Stwierdzili także, że "skamieliny ryb i małży są rozpowszechnione geograficznie i czasowo", podważając tym samym uznanie, że chodzi o wczesnokredowe osady, nie proponując jednak nic w zamian ([[Corbyn]], online). Było to jednak zdecydowanie za mało aby wątpić w ważność omawianego rodzaju.
+W [[2010]] roku niektórzy naukowcy (Larson, Hurum) nieoficjalnie przyznali, że ''Raptorex'' wygląda na młodego tarbozaura. Stwierdzili także, że "skamieliny ryb i małży są rozpowszechnione geograficznie i czasowo", podważając tym samym uznanie, że chodzi o wczesnokredowe osady, nie proponując jednak nic w zamian ([[Corbyn]], online). Było to jednak zdecydowanie za mało aby wątpić w ważność omawianego rodzaju.
-Ostatecznie publikacja grupy naukowców (w tym Larsona) pod przewodnictwem Fowlera ukazała się w kolejnym roku. Wg nich ''Raptorex'' to bardzo młody osobnik jakiegoś zaawansowanego tyranozauroida (niekoniecznie, jak piszą [[Fowler]] i in., tyranozauryda). Różnice w budowie raptoreksa i młodych tarbozaurów mogą wynikać ze zmienności osobniczej ([[Tsuihiji]] i in., [[2011]]). Początkowo podawano, że okaz pochodzi z Mongolii, dopiero ekipa Sereno stwierdziła, że chodzi o Chiny.
+Ostatecznie publikacja grupy naukowców (w tym Larsona) pod przewodnictwem Fowlera ukazała się w kolejnym roku. Wg nich ''Raptorex'' to bardzo młody osobnik jakiegoś zaawansowanego tyranozauroida (niekoniecznie, jak piszą Fowler i in., tyranozauryda). Różnice w budowie raptoreksa i młodych tarbozaurów mogą wynikać ze zmienności osobniczej (Tsuihiji i in., [[2011]]). Początkowo podawano, że okaz pochodzi z Mongolii, dopiero ekipa Sereno stwierdziła, że chodzi o [[Chiny]].
-Należy zauważyć, że nie zostały podważone wyniki oględzin skały, w których zachował się okaz raptoreksa, które zdaniem [[Sereno]] i in. wskazują na wczesnokredowe warstwy Lujiatun. Nawet jeśli ''R. kriegsteini'' to [''[[nomen dubium]]'', to jeśli pochodzi z Yixian, ma wielkie znaczenie dla ewolucji tyranozauroidów.
 Jak się wydaje, sprawa ''Raptorex kriegsteini'' nie jest jeszcze zamknięta i jego ostateczny status jako ważnego gatunku, ''[[nomen dubium]]'' czy młodszego synonimu innego tyranozauroida jest kwestią kolejnych badań.
@@ Linia 82: / Linia 84: @@
 {| class="wikitable"
 ! ''Raptorex''
-| [[Sereno]], [[Tan]], [[Brusatte]], [[Kriegstein]], [[Zhao]] i [[Cloward]], [[2009]]
+| {{Kpt|[[Paul Sereno|Sereno]], [[Tan Lin|Tan]], [[Stephen Brusatte|Brusatte]], [[Henry Kriegstein|Kriegstein]], [[Zhao Xijin|Zhao]]}} i {{Kpt|[[Karen Cloward|Cloward]]}}, [[2009]]
 | ''[[nomen dubium]]''?
 | ?= ''[[Tarbosaurus]]''
 |-
 ! ''R. kriegsteini''
-| [[Sereno]], [[Tan]], [[Brusatte]], [[Kriegstein]], [[Zhao]] i [[Cloward]], [[2009]]
+| {{Kpt|Sereno, Tan, Brusatte, Kriegstein, Zhao}} i {{Kpt|Cloward}}, 2009
-| ''[[nomen dubium]]''?
+| ''nomen dubium''?
 | ?= ''[[Tarbosaurus]] bataar''
 |}

@@ Linia 48: / Linia 48: @@
 |-
 | colspan=2 |[[Plik:Raptorex_i_protarachaeopteryx_Edyta_Felcyn.jpg|400px|]]
-<small>''Raptorex'' i ''[[Potarachaeopteryx]]''. Autorka: [[Edyta Felcyn]].</small>
+<small>''Raptorex'' i ''[[Protarchaeopteryx]]''. Autorka: [[Edyta Felcyn]].</small>
 |}