Rugops - Historia wersji

Taurovenator o 11:39, 31 mar 2024

2024-03-31T11:39:26Z

Nazuul: /* Paleoekologia */ lit.

2016-07-20T18:19:37Z

‎Paleoekologia: lit.

Nazuul: /* Budowa i diagnoza */ +rys.

2016-07-20T18:18:52Z

‎Budowa i diagnoza: +rys.

Nazuul: uzupełnienie o diagnozie

2016-06-28T16:55:11Z

uzupełnienie o diagnozie

Nazuul: aktualizacja, obrazki, uzupełnienie cytowań, inne dr.

2016-06-28T16:07:02Z

aktualizacja, obrazki, uzupełnienie cytowań, inne dr.

Podgląd zmian

Nazuul: dr. różne

2014-09-23T18:14:05Z

dr. różne

Dino o 17:01, 23 wrz 2014

2014-09-23T17:01:44Z

Nazuul: rys.

2013-10-31T19:04:29Z

rys.

Nazuul: grafika jakaś musi zostać

2013-07-19T15:48:00Z

grafika jakaś musi zostać

Szerman o 11:18, 19 cze 2012

2012-06-19T11:18:56Z

@@ Linia 1: / Linia 1: @@
 {{DISPLAYTITLE:''Rugops''}}
 <small>
@@ Linia 138: / Linia 140: @@
 [[Kategoria:Kreda]]
 [[Kategoria:Cenoman]]

@@ Linia 86: / Linia 86: @@
 Zob. też [[Abelisauridae#Interpretacja]].
-''Rugops'' mógł polować na niedorosłe [[zauropod]]y ([[rebbachizauryd]]y i [[somfospondyl]]e), jednak prawdopodobnie nie był na szczycie drabiny pokarmowej, w osadach formacji [[Echkar]] znaleziono olbrzymiego [[teropod]]a ''[[Carcharodontosaurus#C._iguidensis|Carcharodontosaurus iguidensis]]'' oraz zęby [[spinozauryda]]. Ofiarą rugopsa mogły padać krokodylomorfy - np. "kaczy krokodyl" ''Anatosuchus'', lecz musiał się obawiać jego krewniaków, takich jak ''Laganosuchus'' o niepewnym trybie życia czy "strasznozęby" ''Kaprosuchus''.
+''Rugops'' mógł polować na niedorosłe [[zauropod]]y ([[rebbachizauryd]]y i [[somfospondyl]]e), jednak prawdopodobnie nie był na szczycie drabiny pokarmowej, w osadach formacji [[Echkar]] znaleziono olbrzymiego [[teropod]]a ''[[Carcharodontosaurus#C._iguidensis|Carcharodontosaurus iguidensis]]'' oraz zęby [[spinozauryd]]a. Ofiarą rugopsa mogły padać krokodylomorfy - np. "kaczy krokodyl" ''Anatosuchus'', lecz musiał się obawiać jego krewniaków, takich jak ''Laganosuchus'' o niepewnym trybie życia czy "strasznozęby" ''Kaprosuchus''.
 ==Spis gatunków==

← poprzednia wersja		Wersja z 18:18, 20 lip 2016
Linia 62:		Linia 62:

	[[Plik:Head_rugops_reconstructiun_musem.JPG\|300px\|thumb\|right\|Rekonstrukcja głowy. [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Head_rugops_reconstructiun_musem.JPG Fot.: Bramfab].]]		[[Plik:Head_rugops_reconstructiun_musem.JPG\|300px\|thumb\|right\|Rekonstrukcja głowy. [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Head_rugops_reconstructiun_musem.JPG Fot.: Bramfab].]]
		+
		+	[[Plik:Rugops_by_fredthedinosaurman.jpg\|300px\|thumb\|right\|Rekonstrukcja. [http://fredthedinosaurman.deviantart.com/art/Rugops-621131145 Autor: Fred Wierum (FredtheDinosaurman)].]]

	[[Plik:Rugops_skull_white_background.jpg\|300px\|thumb\|right\|Rekonstrukcja czaszki. Autor zdjęcia nieznany. Źródło: [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Rugops_skull_white_background.jpg].]]		[[Plik:Rugops_skull_white_background.jpg\|300px\|thumb\|right\|Rekonstrukcja czaszki. Autor zdjęcia nieznany. Źródło: [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Rugops_skull_white_background.jpg].]]

@@ Linia 58: / Linia 58: @@
 Znaleziono jedynie dość kompletną czaszkę (MNN IGU1, Musee National du Niger), nie zawierającą zwłaszcza niektórych tylnobocznych kości.
-==Budowa==
+==Budowa i diagnoza==
 [[Plik:Head_rugops_reconstructiun_musem.JPG|300px|thumb|right|Rekonstrukcja głowy. [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Head_rugops_reconstructiun_musem.JPG Fot.: Bramfab].]]
 [[Plik:Rugops_skull_white_background.jpg|300px|thumb|right|Rekonstrukcja czaszki. Autor zdjęcia nieznany. Źródło: [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Rugops_skull_white_background.jpg].]]
-''Rugops'' to [[abelizauryd]] charakteryzujący się małym oknem na górze czaszki między kością przedczołową, czołową, zaoczodołową a łzową oraz rzędem siedmiu małych otworów na górze każdej kości nosowej (diagnoza wg Sereno i in., 2004). Okno może być jednak cechą młodych osobników ([[Carrano]] i [[Sampson]], 2008) a skoro występuje także u ''[[Ekrixinatosaurus]]'' (Calvo i in., 2004) i [[majungazauryn]]ów, lecz nie u ''[[Abelisaurus]]'', ''[[Aucasaurus]]'', ''[[Carnotaurus]]'' i ''[[Viavenator]]'', może być [[plezjomorfia|plezjomorfią]] (Filippi i in., 2016). Otworki na kościach nosowych ma także ''[[Carnotaurus]]'' ([[Carrano]] i [[Sampson]], 2008). Ci ostatni autorzy twierdzą, że jest to niewątpliwie ważny [[takson]], ponieważ kości mają smukłe proporcje, kości nosowe są cienkie a okna w czaszce duże. Moim zdaniem to także mogą być cechy juwenilne.
+Charakterystyczną cechą abelizaurydów jest silnie pofałdowana, naznaczona guzkami i bruzdami powierzchnia czaszki, wskazująca na istnienie, prawdopodobnie keratynowej, struktury. Otworki na kościach mogły wspomagać takie pokrycie czaszki.
-Charakterystyczną cechą abelizaurydów jest silnie pofałdowana, naznaczona guzkami i bruzdami powierzchnia czaszki, wskazująca na istnienie, prawdopodobnie keratynowej, struktury. Otworki na kościach mogły wspomagać takie pokrycie czaszki.
+==Wymiary==
 ==Filogeneza==
@@ Linia 74: / Linia 78: @@
 Zasugerowano ([[Sereno]] i in., [[2004]]), że znany z kości szczękowej abelizauryd z [[cenoman]]u-[[turon]]u Argentyny (UNPSJBPV 247 - [[Lamanna]] i in., [[2002]]) jest bliskim krewnym rugopsa, jednak cechy łączące je są szeroko rozpowszechnione u abelizaurydów ([[Carrano]] i [[Sampson]], [[2008]]).
 ==Paleoekologia==
@@ Linia 92: / Linia 92: @@
 |-
 ! ''R. primus''
-| {{Kpt|Sereno, Wilson i Conrad, 2004}}
+| {{Kpt|Sereno, Wilson i Conrad}}, 2004
 |}
 ==Bibliografia==
 <small> Calvo, J.O., Rubilar, D., & Moreno, K. (2004) "A new Abelisauridae (Dinosauria: Theropoda) from northwest Patagonia" Ameghiniana, 41, 555-563
 Carrano, M.T. & Sampson, S.D. (2008) "The phylogeny of Ceratosauria (Dinosauria: Theropoda)" Journal of Systematic Palaeontology, 6, 182-236.
@@ Linia 103: / Linia 105: @@
 Lamanna,M. C., Martınez, R. D. & Smith, J. B. (2002) "A definitive abelisaurid theropod dinosaur from the early Late Cretaceous of Patagonia" Journal of Vertebrate Paleontology, 22, 58–69.
 Sereno, P.C., Wilson, J.A. & Conrad, J.L. (2004) "New dinosaurs link southern landmasses in the Mid-Cretaceous" Proceedings of the Royal Society of London B: Biological Sciences, 271, 1325-1330.
@@ Linia 109: / Linia 113: @@
 Headden, J.A. (online 2004) http://dml.cmnh.org/2004Jun/msg00105.html
 Project Exploration (online 2004) http://www.projectexploration.org/news-060204.htm (kopia na https://web.archive.org/web/20040604061800/http://www.projectexploration.org/news-060204.htm )

@@ Linia 3: / Linia 3: @@
 {| class="wikitable" style="background-color:CornSilk"
 | Autor:
 |-
 | [[Maciej Ziegler]]
 |}
 </small>
@@ Linia 16: / Linia 14: @@
 |-
 ! '''Długość''':
-| 3-4 (do 7?) m
+| > 3-4 (7?) m
 |-
 ! '''Masa''':
-| 50-100 kg
+| > 50-100 kg
 |-
 ! '''[[Lokacje|Miejsce występowania]]''':
 | [[Niger]]
-<small>([[formacja Echkar]])</small>
+<small>([[formacja]] [[Echkar]])</small>
 |-
 ! '''[[Czas|Czas występowania]]'''
-| 99-93 Ma
+| <small>późna [[kreda]] ([[cenoman]])
-<small>"środkowa" [[kreda]] ([[cenoman]])</small>
+ok. 101-94 [[Ma]]</small>
 |-
 ! '''Systematyka'''
@@ Linia 51: / Linia 45: @@
 ==Wstęp==
-''Rugops'' to [[rodzaj]] abelizauryda żyjącego w "środkowej" kredzie ([[cenoman]]) na terenach dzisiejszej Afryki. Jest jednym z wcześniejszych oraz jedynym znalezionym prawdopodobnie niedojrzałym osobnikiem z grupy [[Abelisauridae]].
+''Rugops'' to [[rodzaj]] [[abelizauryd]]a żyjącego w "środkowej" kredzie ([[cenoman]]) na terenach dzisiejszej Afryki. Jest jednym z wcześniejszych przedstawicieli [[Abelisauridae]], znanym z prawdopodobnie młodego okazu.
 ==Odkrycie==
@@ Linia 62: / Linia 52: @@
 ==Etymologia==
 ''Rugops'' znaczy "pomarszczona twarz" (łac. ''ruga'' - "zmarszczka, fałda" i gr. ''opsi'' - "twarz"). Epitet gatunkowy (''primus'') oznacza "pierwszy". [[Teropod]] ten został tak nazwany ze względu na to, że jest jednym z pierwszych abelizaurydów z silnie zaznaczoną ornamentacją czaszki.
 ==Budowa==
-''Rugops'' to [[abelizauryd]] charakteryzujący się małym oknem na górze czaszki między kością przedczołową, czołową, zaoczodołową a łzową oraz rzędem siedmiu małych otworów na górze każdej kości nosowej (diagnoza wg Sereno i współpracowników), jednak okno może być cechą młodych osobników (''[[Ekrixinatosaurus]]'' też miał podobne, lecz wydaje się, że w nieco innym miejscu) a otworki ma także ''[[Carnotaurus]]''. [[Carrano]] i [[Sampson]] twierdzą, że jest to niewątpliwie ważny [[takson]], ponieważ kości mają smukłe proporcje, kości nosowe są cienkie a okna w czaszce duże. Moim zdaniem to także mogą być cechy juwenilijne.
+''Rugops'' to [[abelizauryd]] charakteryzujący się małym oknem na górze czaszki między kością przedczołową, czołową, zaoczodołową a łzową oraz rzędem siedmiu małych otworów na górze każdej kości nosowej (diagnoza wg Sereno i współpracowników), jednak okno może być cechą młodych osobników (''[[Ekrixinatosaurus]]'' też miał podobne, lecz wydaje się, że w nieco innym miejscu) a otworki ma także ''[[Carnotaurus]]''. [[Carrano]] i [[Sampson]] twierdzą, że jest to niewątpliwie ważny [[takson]], ponieważ kości mają smukłe proporcje, kości nosowe są cienkie a okna w czaszce duże. Moim zdaniem to także mogą być cechy juwenilne. Autorzy ci podają jako cechę wyróżniającą również wklęsłą górną powierzchnię kości nosowych.
-Funkcja nietypowych dziurek pozostaje niejasna - być może wyrastały stamtąd organy zmysłowe lub tkanki miękkie o funkcji pokazowej. Charakterystyczną cechą abelizaurydów jest silnie pofałdowana, naznaczona guzkami bruzdami powierzchnia czaszki wskazująca na istnienie, prawdopodobnie keratynowej, struktury. Otworki mogły wspomagać takie pokrycie czaszki, bardziej złożone i ukrwione niż u ''[[Carnotaurus]]''. Paul [[Sereno]] przypuszcza, że struktura ta tworzyła coś w rodzaju dziobu tukana.
+Charakterystyczną cechą abelizaurydów jest silnie pofałdowana, naznaczona guzkami bruzdami powierzchnia czaszki wskazująca na istnienie, prawdopodobnie keratynowej, struktury. Otworki mogły wspomagać takie pokrycie czaszki, bardziej złożone i ukrwione niż u ''[[Carnotaurus]]''. Paul [[Sereno]] przypuszcza, że struktura ta tworzyła coś w rodzaju dziobu tukana.
-==Materiał kopalny==
+==Filogeneza==
-Znaleziono jedynie dość kompletną czaszkę (MNN IGU1, Musee National du Niger), nie zawierającą jedynie niektórych tylnobocznych kości. W różnych źródłach można przeczytać, że jego długość szacuje się na 6-9 m, jednak gdy popatrzy się na wymiary czaszki, to należy stwierdzić, że są to rozmiary znacznie przesadzone. Czaszka o długości ok. 31,5 cm wskazuje, że cały gad mógł mierzyć 3-4 m długości (ale zob. niżej). Nie wiadomo, jakie rozmiary mógł osiągać w pełni wyrośnięty osobnik - ten znaleziony raczej nie był już młodociany, lecz nie miał jeszcze cech typowo dorosłych.
+W opublikowanych dotąd analizach ''Rugops'' okazuje się [[bazalny]]m [[abelizauryd]]em (zob. [[Ceratosauria#Kladogramy]]). Może to być jednak wynikiem niedojrzałości jedynego znanego osobnika.
 ==Wymiary==
-Jak podają autorzy opisu rugopsa (Sereno i współprac., 2004), jego czaszka mierzy ok. 31,5 cm, a nie jak wynika ze skali ok. 45 cm. Carrano i Sampson (2008) podają, że czaszka jest "mała". Sereno i Brusatte (2008) piszą, że kość szczękowa rugopsa jest podobnej wielkości co [[kryptops]]a, która ma 25 cm (cała czaszka ok. 50 cm; szacowana długość to 6-7 m).
+W różnych źródłach można przeczytać, że jego długość szacuje się na 6-9 m, jednak gdy popatrzy się na wymiary czaszki, to należy stwierdzić, że są to rozmiary znacznie przesadzone. Jak podają autorzy opisu rugopsa (Sereno i współprac., 2004), jego czaszka mierzy ok. 31,5 cm, a nie jak wynika ze skali ok. 45 cm. Carrano i Sampson (2008) podają, że czaszka jest "mała". Sereno i Brusatte (2008) piszą, że kość szczękowa rugopsa jest podobnej wielkości co [[kryptops]]a, która ma 25 cm (cała czaszka ok. 50 cm; szacowana długość to 6-7 m).
 ==Paleoekologia==
-Czasem można się spotkać z opiniami, że ''Rugops'' był padlinożercą. Paul [[Sereno]] twierdzi, że "nie jest to czaszka stworzona do walki lub miażdżenia kości". Argumenty to mała czaszka w porównaniu do reszty ciała i nieduże, "delikatne" zęby. Nie znaleziono jednak żadnych pozaczaszkowych pozostałości po rugopsie, choć abelizaurydy mają często krótsze czaszki w stosunku do długości ciała. Nie znaczy to jednak, że były padlinożercami - były po prostu zbudowane inaczej niż pozostałe teropody. Z kolei charakterystyczne, małe zęby (wraz z wieloma innymi cechami budowy abelizaurydów - m. in. potężną szyją, dużą siłą szczęk i ich masywnością, ruchliwością żuchwy) są obecnie uważane za cechy będące przystosowaniem to niespotykanego u innych mięsożernych dinozaurów sposobu polowania, w szczególności na zauropody. Kształt czaszki wskazuje, że trudno było by mu się odżywiać padliną - cechą padlinożerców są długie, wąskie i niskie czaszki, dzięki którym mogą się one dostać do wnętrzności martwych zwierząt. Czasem można się spotkać z informacjami, że rugops miał skarłowaciałe kończyny przednie, tak jak jego krewniacy. Znaleziono tylko trzy abelizaurydy z zachowanymi kośćmi "rąk" - ''[[Aucasaurus]]'', ''[[Carnotaurus]]'' i ''[[Majungasaurus]]''. Należą one do zaawansowanych przedstawicieli swojego rodu u których nastąpiła już znaczna redukcja kończyn a nie wiadomo czy rugops nie jest od nich bardziej bazalny. Należy więc wykluczyć hipotezę o głównie padlinożernym trybie życia tego teropoda, choć zapewne, tak jak inne drapieżniki, nie gardził napotkanymi martwymi zwierzętami. Zaznaczyć należy, że krótkie zęby ''Rugops'' z prostą tylną krawędzią, porównane ze współczesnymi ssakami mają sugerować padlinożerność (Thompson, 2011/niepublikowane).
+Czasem można się spotkać z opiniami, że ''Rugops'' był padlinożercą. Paul [[Sereno]] twierdzi, że "nie jest to czaszka stworzona do walki lub miażdżenia kości". Argumenty to mała czaszka w porównaniu do reszty ciała i nieduże, "delikatne" zęby. Nie znaleziono jednak żadnych pozaczaszkowych pozostałości po rugopsie, choć abelizaurydy mają często krótsze czaszki w stosunku do długości ciała. Nie znaczy to jednak, że były padlinożercami - były po prostu zbudowane inaczej niż pozostałe teropody. Z kolei charakterystyczne, małe zęby (wraz z wieloma innymi cechami budowy abelizaurydów - m. in. potężną szyją, dużą siłą szczęk i ich masywnością, ruchliwością żuchwy) mogą być przystosowaniem do niespotykanego u innych mięsożernych dinozaurów sposobu polowania, np. na [[zauropod]]y. Kształt czaszki wskazuje, że trudno było by mu się odżywiać padliną - cechą padlinożerców są długie, wąskie i niskie czaszki, dzięki którym mogą się one dostać do wnętrzności martwych zwierząt. Zaznaczyć należy, że krótkie zęby ''Rugops'' z prostą tylną krawędzią, porównane ze współczesnymi ssakami mają sugerować padlinożerność (Thompson, 2011/niepublikowane). Zob. też [[Abelisauridae#Interpretacja]].
-''Rugops'' mógł polować na niedorosłe [[zauropod]]y ([[rebbachizauryd]]y i [[tytanozaur]]y), jednak prawdopodobnie nie był na szczycie drabiny pokarmowej - w formacji Echkar znaleziono olbrzymiego [[teropod]]a ''[[Carcharodontosaurus]] iguidensis'' oraz zęby [[spinosaurus|spinozaura]]. Ofiarą rugopsa mogły padać krokodylomorfy - np. "kaczy krokodyl" ''Anatosuchus'', lecz musiał się obawiać jego krewniaków, takich jak ''Laganosuchus'' o niepewnym trybie życia czy szczególnie "strasznozęby" ''Kaprosuchus''.
+''Rugops'' mógł polować na niedorosłe [[zauropod]]y ([[rebbachizauryd]]y i [[somfospondyl]]e), jednak prawdopodobnie nie był na szczycie drabiny pokarmowej - w osadach formacji [[Echkar]] znaleziono olbrzymiego [[teropod]]a ''[[Carcharodontosaurus#C._iguidensis|Carcharodontosaurus iguidensis]]'' oraz zęby [[spinosaurus|spinozaura]]. Ofiarą rugopsa mogły padać krokodylomorfy - np. "kaczy krokodyl" ''Anatosuchus'', lecz musiał się obawiać jego krewniaków, takich jak ''Laganosuchus'' o niepewnym trybie życia czy szczególnie "strasznozęby" ''Kaprosuchus''.
 ==Spis gatunków==

@@ Linia 45: / Linia 45: @@
 [[Abelisauridae]]
 |-
-| colspan=2 |[[Plik:Rugops2.jpg|400px|]]
+| colspan=2 |[[Plik:Rugops-human_size_01.JPG|400px|]]
-<small>Czaszka w widoku bocznym i od góry. Strzałką zaznaczono charakterystyczne otwory
+<small>Wymiary i materiał kopalny ''Rugops'' (zob. też [[#Wymiary|tekst]]). Autor: Conty [http://commons.wikimedia.org/wiki/File:Rugops-human_size_01.JPG]. </small>
 |}
@@ Linia 71: / Linia 67: @@
 Funkcja nietypowych dziurek pozostaje niejasna - być może wyrastały stamtąd organy zmysłowe lub tkanki miękkie o funkcji pokazowej. Charakterystyczną cechą abelizaurydów jest silnie pofałdowana, naznaczona guzkami bruzdami powierzchnia czaszki wskazująca na istnienie, prawdopodobnie keratynowej, struktury. Otworki mogły wspomagać takie pokrycie czaszki, bardziej złożone i ukrwione niż u ''[[Carnotaurus]]''. Paul [[Sereno]] przypuszcza, że struktura ta tworzyła coś w rodzaju dziobu tukana.
-==Materiał kopalny i wymiary==
+==Materiał kopalny==
 Znaleziono jedynie dość kompletną czaszkę (MNN IGU1, Musee National du Niger), nie zawierającą jedynie niektórych tylnobocznych kości. W różnych źródłach można przeczytać, że jego długość szacuje się na 6-9 m, jednak gdy popatrzy się na wymiary czaszki, to należy stwierdzić, że są to rozmiary znacznie przesadzone. Czaszka o długości ok. 31,5 cm wskazuje, że cały gad mógł mierzyć 3-4 m długości (ale zob. niżej). Nie wiadomo, jakie rozmiary mógł osiągać w pełni wyrośnięty osobnik - ten znaleziony raczej nie był już młodociany, lecz nie miał jeszcze cech typowo dorosłych.
 Jak podają autorzy opisu rugopsa (Sereno i współprac., 2004), jego czaszka mierzy ok. 31,5 cm, a nie jak wynika ze skali ok. 45 cm. Carrano i Sampson (2008) podają, że czaszka jest "mała". Sereno i Brusatte (2008) piszą, że kość szczękowa rugopsa jest podobnej wielkości co [[kryptops]]a, która ma 25 cm (cała czaszka ok. 50 cm; szacowana długość to 6-7 m).

@@ Linia 82: / Linia 82: @@
 {| class="wikitable"
 ! ''Rugops''
-| [[Sereno]], [[Jeffrey A. Wilson|Wilson]] i [[Conrad]], [[2004]]
+| [[Paul Sereno|Sereno]], [[Jeffrey Wilson|Wilson]] i [[Jack Conrad|Conrad]], [[2004]]
 |-
 ! ''R. primus''
-| [[Sereno]], [[Jeffrey A. Wilson|Wilson]] i [[Conrad]], [[2004]]
+| Sereno, Wilson i Conrad, 2004
 |}