Saltasaurus - Historia wersji

Taurovenator: /* Wstęp */

2024-09-09T17:44:57Z

‎Wstęp

Taurovenator o 14:08, 31 maj 2024

2024-05-31T14:08:07Z

Taurovenator: /* Paleoekologia */

2024-03-02T18:42:16Z

‎Paleoekologia

Paweł: /* Budowa */

2023-10-06T09:24:53Z

‎Budowa

Paweł o 09:15, 8 lip 2023

2023-07-08T09:15:43Z

Paweł o 21:32, 6 lip 2023

2023-07-06T21:32:43Z

Kamil Kamiński o 06:41, 5 lip 2023

2023-07-05T06:41:25Z

Paweł: poprawa opisu

2023-07-04T17:01:22Z

poprawa opisu

Podgląd zmian

Nazuul: dla kompletności bibliografii proszę nie usuwać źródeł, lecz je zastępować

2022-03-20T16:14:41Z

dla kompletności bibliografii proszę nie usuwać źródeł, lecz je zastępować

Kamil Kamiński: obrazek

2021-10-14T18:43:38Z

obrazek

@@ Linia 39: / Linia 39: @@
 }}
 ==Wstęp==
-''Saltasaurus'' to [[rodzaj]] małego, późnokredowego tytanozaura z dzisiejszej północno-zachodniej Argentyny. Znane są także okazy z [[Urugwaj]]u (formacja [[Asencio]]), jednak obecnie są traktowane jako synonimy dość niepewnego zauropoda o nazwie ''[[Neuquensaurus]] australis'.
+''Saltasaurus'' to [[rodzaj]] małego, późnokredowego tytanozaura z dzisiejszej północno-zachodniej Argentyny. Znane są także okazy z [[Urugwaj]]u (formacja [[Asencio]]), jednak obecnie są traktowane jako synonimy dość niepewnego zauropoda o nazwie ''[[Neuquensaurus]] australis''.
 ''Saltasaurus'' stał się sławny z dwóch powodów: jest pierwszym odkrytym zauropodem z tarczkami kostnymi pełniącymi rolę pancerza, jak i również z powodu znalezionych jego niewielkich, skamieniałych jaj o średnicy 11-12 cm. Stwierdzono, że samice wykopywały za pomocą kończyn dołki w które składały później jaja. Obecność wielu dołków koło siebie może świadczyć o zachowaniu stadnym tych tytanozaurów, co w połączeniu z pancerzem było zapewne jedyną formą obrony przed takimi drapieżnikami.

@@ Linia 5: / Linia 5: @@
   |nazwa                  = ''Saltasaurus'' (saltazaur)
   |długość                = 8,9 m <ref name="Molina-Larramendi">Molina-Pérez, R., & Larramendi, A. (2020). "Dinosaur Facts and Figures: The Sauropods and Other Sauropodomorphs". Princeton University Press. </ref>
-  |wysokość               =
+  |wysokość               = 2 m (w barkach) <ref name="Molina-Larramendi"></ref>
   |masa                   = 2,85 t <ref name="Molina-Larramendi"></ref>
   |dieta                  = roślinożerny

@@ Linia 64: / Linia 64: @@
 Saltazaur żył na terenie Ameryki Południowej, której dominującymi roślinożercami w kredzie pozostały zauropody – w przeciwieństwie do Ameryki Północnej, gdzie straciły swą wiodącą rolę na rzecz ornitopodów (zwłaszcza hadrozaurów w późnej kredzie) i ceratopsów, które poprzez izolację nie zasiedliły tego kontynentu. Analogicznie, choć na mniejszą skalę sytuacja ta ma miejsce i dziś: wiele taksonów jest charakterystycznych tylko dla Ameryki Północnej, bądź to Południowej. Dopiero powstanie Przesmyku Panamskiego w pliocenie pozwoliło na migrację zwierząt, zwaną "Wielką Wymianą Południowoamerykańską".
-''Saltasaurus'' koegzystował na terenie współczesnej Argentyny m.in. z [[teropod]]em ''[[Noasaurus]]'', a także z licznymi ptakami: ''[[Avisaurus]]'', ''[[Enantiornis]]'', ''[[Lectavis]]'', ''[[Soroavisaurus]]'' i ''[[Yungavolucris]]''.
+''Saltasaurus'' koegzystował na terenie współczesnej Argentyny m.in. z [[teropod]]em ''[[Noasaurus]]'', a także z licznymi ptakami: ''[[Martinavis]]'', ''[[Enantiornis]]'', ''[[Lectavis]]'', ''[[Elbretornis]]'', ''[[Soroavisaurus]]'' i ''[[Yungavolucris]]''.
 ==Etymologia==

@@ Linia 53: / Linia 53: @@
 ==Budowa==
-[[Plik:Sauropod caudal pneumaticity.png|thumb|[[Pneumatyzacja]] kręgów ogonowych ''[[Torneria]]'', ''[[Malawisaurus]]'' i ''Saltasaurus''. Źródło: Wedel i Taylor, 2013 [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Sauropod_caudal_pneumaticity.png].]]
+[[Plik:Sauropod caudal pneumaticity.png|thumb|[[Pneumatyzacja]] kręgów ogonowych ''[[Tornieria]]'', ''[[Malawisaurus]]'' i ''Saltasaurus''. Źródło: Wedel i Taylor, 2013 [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Sauropod_caudal_pneumaticity.png].]]
 Saltazaur to niewielki zauropod mający krótką szyję oraz dość masywne kończyny. Według Moliny Pereza (2020) i Larramendiego poruszał się maksymalnie z prędkością 17,3 km/h. Różnił się on innych tytanozaurów budową czaszki. Kręgi szyjne były stosunkowo szersze i krótsze niż u innych tytanozaurów. Wyrostki kolczyste kręgów grube i okrągłe. Kręgi grzbietowe nie miały długich, wąskich wyrostków. Kość krzyżowa składała się z 6 zrośniętych kręgów z artykułowanymi, wypukłymi powierzchniami skierowanymi ku przodowi i tyłowi. Pierwszy kręg ogonowy był zrośnięty. Szeroki wyrostek kolczysty był ściśnięty przednio-tylnie, a także jest nieco nachylony do tyłu w przednich kręgach ogonowych. Łopatka miała przyśrodkowe uwypuklenie blisko przednio-grzbietowej krawędzi. Kości długie były stosunkowo krótkie i mocne, a kości śródręcza krótsze niż u ''[[Antarctosaurus]]'', ''[[Argyrosaurus]]'' i innych tytanozaurów. Kość biodrowa miała długą blaszkę przedtrzonową, która była silnie zakrzywiona na zewnątrz (Powell, 1992; Santucci i Filippi, 2022).

@@ Linia 54: / Linia 54: @@
 ==Budowa==
 [[Plik:Sauropod caudal pneumaticity.png|thumb|[[Pneumatyzacja]] kręgów ogonowych ''[[Torneria]]'', ''[[Malawisaurus]]'' i ''Saltasaurus''. Źródło: Wedel i Taylor, 2013 [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Sauropod_caudal_pneumaticity.png].]]
-Saltazaur to niewielki zauropod mający krótką szyję oraz dość masywne kończyny. Według Moliny Pereza (2020) i Larramendiego poruszał się maksymalnie z prędkością 17,3 km/h. Różnił się on innych tytanozaurów budową czaszki. Kręgi szyjne były stosunkowo szersze i krótsze niż u innych tytanozaurów, a wyrostki kolczyste kręgów grube i okrągłe. Kręgi grzbietowe Kość krzyżowa miała sześć zrośniętych kręgów z powierzchniami stawowymi wypukłymi z przodu i z tyłu. Pierwszy kręg ogonowy był zrośnięty. Szeroki wyrostek kolczysty był ściśnięty przednio-tylnie, a także jest nieco nachylony do tyłu w przednich kręgach ogonowych. Łopatka miała przyśrodkowe uwypuklenie blisko przednio-grzbietowej krawędzi. Kości długie były stosunkowo krótkie i mocne, a kości śródręcza krótsze niż u ''[[Antarctosaurus]]'', ''[[Argyrosaurus]]'' i innych tytanozaurów (Powell, 1992; Santucci i Filippi, 2022).
+Saltazaur to niewielki zauropod mający krótką szyję oraz dość masywne kończyny. Według Moliny Pereza (2020) i Larramendiego poruszał się maksymalnie z prędkością 17,3 km/h. Różnił się on innych tytanozaurów budową czaszki. Kręgi szyjne były stosunkowo szersze i krótsze niż u innych tytanozaurów. Wyrostki kolczyste kręgów grube i okrągłe. Kręgi grzbietowe nie miały długich, wąskich wyrostków. Kość krzyżowa składała się z 6 zrośniętych kręgów z artykułowanymi, wypukłymi powierzchniami skierowanymi ku przodowi i tyłowi. Pierwszy kręg ogonowy był zrośnięty. Szeroki wyrostek kolczysty był ściśnięty przednio-tylnie, a także jest nieco nachylony do tyłu w przednich kręgach ogonowych. Łopatka miała przyśrodkowe uwypuklenie blisko przednio-grzbietowej krawędzi. Kości długie były stosunkowo krótkie i mocne, a kości śródręcza krótsze niż u ''[[Antarctosaurus]]'', ''[[Argyrosaurus]]'' i innych tytanozaurów. Kość biodrowa miała długą blaszkę przedtrzonową, która była silnie zakrzywiona na zewnątrz (Powell, 1992; Santucci i Filippi, 2022).
 Zurriaguz i Powell (2015) szczegółowo opisali kręgi przedkrzyżowe ''Saltasaurus''. Odznaczały one dużą [[pneumatyzacja|pneumatyzacją]]. Ich zdaniem kręgi przedkrzyżowe budową są bardziej podobne do obecnych u ''[[Rocasaurus]]'' niż ''[[Neuquensaurus]]''.

@@ Linia 4: / Linia 4: @@
 | Korekta:
 |-
-| [[Marcin Szermański]]
+| [[Marcin Szermański]], [[Kamil Kamiński]], [[Witek Napierała]]
-[[Witek Napierała]]
+| [[Karol Sabath]], [[Daniel Madzia]], [[Sebastian Oziemski]], [[Krzysztof Lichota]], [[Maciej Ziegler]]
 |}
 </small>
@@ Linia 67: / Linia 57: @@
 [[Saltasaurinae]]
 |-
-| colspan=2 |[[Plik:Saltasaurus.jpg|400px|]]
+| colspan=2 |[[Plik:Saltasaurus_dinosaur.png|400px]]
-<small>Rekonstrukcja ''Saltasaurus''. Autor: Brian Franczak [http://static.howstuffworks.com/gif/dinosaur-images-116-resize.jpg].<small>
+<small>Rekonstrukcja ''Saltasaurus''.
 |-
 | colspan=2 |
@@ Linia 93: / Linia 85: @@
 ==Budowa==
 Jak każdy zauropod poruszał się na czterech kończynach, miał długą szyję (choć jak na zauropoda była ona stosunkowo krótka) i ogon. Mimo że był przedstawicielem tytanozaurów, a nie diplodocydem (które ''de facto'' nie dożyły do końca kredy, a wymarły znacznie wcześniej, wraz z nastaniem okresu kredowego), to jego głowa przypomina głowę ''[[Diplodocus]]'' – obie mają tępe zęby w głębi pyska.
-Cechą charakterystyczną saltazaura jest jednak jego pancerz zbudowany z wielu osteoderm (płytek kostnych), które pokrywały jego grzbiet. Wcześniej tego rodzaju twory znane były jedynie u ankylozaurów – zapewne tak jak i u nich pełniły rolę defensywną. Być może ich powstanie ma związek z małymi jak na zauropoda rozmiarami zwierzęcia, które nie mogło tak jak więksi kuzyni opierać się na swej wielkości w razie ataku drapieżników. Osteodermy mogły służyć też jako rezerwuar składników mineralnych, jak u pokrewnego ''[[Rapetosaurus]'' (Curry Rogers i in., [[2011]]). Pancerz saltazaura składał się z dwóch rodzajów osteoderm. Były to wieksze owalne płytki o długości 10-11 cm, z niskim, sotrym kilem oraz mniejsze guzki o kształcie zbliżonym do soczewki, mierzące 6-7 mm średnicy. Były one ciasno upakowane i prawdopodobnie pokrywały boki i grzbiet.
+Cechą charakterystyczną saltazaura jest jednak jego pancerz zbudowany z wielu osteoderm (płytek kostnych), które pokrywały jego grzbiet. Wcześniej tego rodzaju twory znane były jedynie u ankylozaurów – zapewne tak jak i u nich pełniły rolę defensywną. Być może ich powstanie ma związek z małymi jak na zauropoda rozmiarami zwierzęcia, które nie mogło tak jak więksi kuzyni opierać się na swej wielkości w razie ataku drapieżników. Osteodermy mogły służyć też jako rezerwuar składników mineralnych, jak u pokrewnego ''[[Rapetosaurus]]'' (Curry Rogers i in., [[2011]]). Pancerz saltazaura składał się z dwóch rodzajów osteoderm. Były to wieksze owalne płytki o długości 10-11 cm, z niskim, sotrym kilem oraz mniejsze guzki o kształcie zbliżonym do soczewki, mierzące 6-7 mm średnicy. Były one ciasno upakowane i prawdopodobnie pokrywały boki i grzbiet.
 ==Paleoekologia==
@@ Linia 142: / Linia 134: @@
 Paul, G.S. (2010) "The Princeton Field Guide to Dinosaurs" wyd. Princeton University - Princeton i Oxford
 </small>

← poprzednia wersja		Wersja z 18:43, 14 paź 2021
Linia 89:		Linia 89:

	Opisano takze jaja, być może należące do saltazaura, choć nie ma co do tego pewności (Coria i Chiappe, 2007).		Opisano takze jaja, być może należące do saltazaura, choć nie ma co do tego pewności (Coria i Chiappe, 2007).
		+	[[Plik:Saltasaurus_environment.jpg\|300px\|thumb\|right\|Stadko saltazaurów śledzone przez drapieżniki z rodzaju ''[[Quilmesaurus]]''. Autor: ABelov2014. [https://www.deviantart.com/abelov2014/art/Quilmesaurus-Noasaurus-526713277].]]

	==Budowa==		==Budowa==