Scipionyx - Historia wersji

Kamil Kamiński o 15:50, 12 wrz 2021

2021-09-12T15:50:38Z

Kamil Kamiński: Cau, 2021

2021-09-11T16:29:03Z

Cau, 2021

Nazuul: dr. poprawki; do rozwinięcia

2017-03-06T20:13:49Z

dr. poprawki; do rozwinięcia

Nazuul: rys...

2013-10-31T19:19:51Z

rys...

Nazuul o 14:14, 5 gru 2011

2011-12-05T14:14:27Z

Nazuul o 08:35, 21 lis 2011

2011-11-21T08:35:29Z

Nazuul: nowy

2011-11-12T13:54:37Z

nowy

Nowa strona

{| class="wikitable" style="background-color:CornSilk"
| Autor:
| Korekta
|-
| [[Maciej Ziegler]]
| [[Tomasz Sokołowski]]
|}


----

{| class="wikitable" style="text-align:left" align="left"
! colspan=2 | ''Scipionyx'' (scypionyks)
|-
! '''Długość''':
| >50 cm

(młody osobnik)
|-
! '''Masa''':
| >200 g

(młody osobnik)
|-
! '''[[Lokacje|Miejsce występowania]]''':
| [[Włochy]] – Benevento

(Pietraroia Plattenkalk)
|-
! '''[[Czas|Czas występowania]]'''
| ok. 113-110 Ma

wczesna [[kreda]] (późny [[apt]]=wczesny [[alb]])
|-
! '''Systematyka'''
| [[Dinosauria]]

[[Saurischia]]

[[Theropoda]]

[[Tetanurae]]

[[Coelurosauria]]

? [[Compsognathidae]]
|-
| colspan=2 |[[Plik:Scipionyx2.jpg|400px]]
Skamielina. Źródło:[http://www.comune.milano.it/dseserver/webcity/documenti.nsf/0/c919d474073ec9a1c12578b00036efe4?OpenDocument].

|}

==Wstęp==
''Scipionyx'' to niewielki [[celurozaur]] żyjący we wczesnej kredzie (około 113-110 Ma) na terenie obecnych Włoch. Jego odkrycie wniosło dużo do naszej wiedzy o dinozaurach.

''Scipionyx'' żył na lądzie pokrytym wieloma płytkimi lagunami, gdzie cyklicznie brakowało tlenu. Spowodowało to, że wiele skamieniałych ryb, krewetek i krokodyli zachowało się z odciskami tkanek miękkich.

==Etymologia==
Nazwa ''Scipionyx'' znaczy "pazur Scypiona" i pochodzi od łacińskiego imienia Scypion (Scipio) i greckiego ''onyx'', oznaczającego pazur. Nazwano go na cześć Scipione Breislaka, który pierwszy opisał Pietraroia Plattenkalk (osady, w któreych znaleziono scypionyksa) oraz Publiusza Korneliusza Scypiona Afrykańskiego Starszego - consul militaris armii rzymskiej, który walczył w Regionie Śródziemnomorskim. Epitet gatunkowy (''samniticus'') to starożytna, łacińska nazwa regionu zawierającego Prowincję Benevento (Samnium).

==Materiał kopalny==
[[Holotyp]] (SBA-SA 163760) to szkielet bardzo młodego osobnika, padłego ok. 3 tygodnia życia, z zachowanymi tkankami miękkimi (nie odciskami), brakuje tylko większości pazura z drugiego palca prawej dłoni, kości nóg poniżej kolan i większości ogona.

==Historia badań==
Szczątki ''Scipionyx'' odnalazł w 1981 roku Giovanni Todesco - paleontolog amator - około 45 kilometrów od Neapolu. Myślał on, że odnalazł szczątki ptaka. Nieświadomy powagi odkrycia, umieścił go w piwnicy swego domu. Skamieniałość została uznana za pierwszego włoskiego nieptasiego dinozaura w 1992 roku przez dwóch paleontologów - Cristiano dal Sasso z Muzeum Historii Naturalnej z Milanu i Marco Signore z Uniwersytetu im. Fryderyka II z Neapolu. W 1998 roku ukazał się jego opis w tygodniku Nature - został nawet umieszczony na okładce magazynu.

[[Plik:Scipionyx4.jpg|300px|thumb|right|Tkanki miękkie. Źródło:[http://www.comune.milano.it/dseserver/webcity/documenti.nsf/0/c919d474073ec9a1c12578b00036efe4?OpenDocument].]]

[[Plik:Scipionyx.jpg|300px|thumb|right|Autor: Davide Bonadonna [http://www.comune.milano.it/dseserver/webcity/documenti.nsf/0/c919d474073ec9a1c12578b00036efe4?OpenDocument].]]

[[Plik:Scipionyx5.jpg|300px|thumb|right|Szkielet (na szaro zrekonstruowane kości) i ofiary ''Scipionyx''. Źródło:[http://www.comune.milano.it/dseserver/webcity/documenti.nsf/0/c919d474073ec9a1c12578b00036efe4?OpenDocument].]]

[[Plik:Scipionyx3.jpg|300px|thumb|right|Skamielina w świetle ultrafioletowym. Źródło:[http://www.comune.milano.it/dseserver/webcity/documenti.nsf/0/c919d474073ec9a1c12578b00036efe4?OpenDocument].]]

W 2011 roku ukazała się licząca 281 stron monografia dwójki naukowców - Christiano dal Sasso i Simone'a Maganuco - poświęcona scypionyksowi, która jest prawdopodobnie najdokładniejszą deskrypcją gatunku (nieptasiego) dinozaura.

==Tkanki miękkie==
Zidentyfikowano świetnie zachowane - aż poniżej poziomu komórkowego(!) - pozostałości:
* naczyń krwionośnych
* okostna
* więzadła
* chrząstki między kręgami i kończynami
* mięśnie: na szyi, między kręgami grzbietowymi i okolicy miednicy; na szyi i ogonie wraz z tkanką łączną
* część tchawicy
* wątroba, jelito, prawdopodobnie też serce i śledziona
* pazurów

Dodatkowo dzięki znalezionym szczątkom ofiar ustalono pozycję przełyku i żołądka.

Dr. Michael J. Benton, paleontolog z Uniwersytetu w Bristolu (Anglia) skomentował: "Płuca się nie zachowały, ale pozycja wątroby pomaga ustalić ich lokalizację. Układ oddechowy krokodyli jest prymitywny i różni się znacznie od zaawansowanego układu ptaków. Włoska skamieniałość daje możliwość porównania układu oddechowego dinozaurów z tymi znanymi z ptaków i krokodyli (...). Jelita dinozaura są krótsze, niż można się spodziewać i prawdopodobnie były zdolne do efektywnego trawienia". Wątroba jest na tyle dobrze zachowana, że uważa się, że wiernie odwzorowuje jej kształt i kolor z czasów, kiedy zwierzę było żywe. Wykazano, że scypionyks nie oddychał tak, jak krokodyle. Jego odkrycie jest o tyle ważne, że wcześniej budowa wewnętrzna nieptasich dinozaurów była głównie sferą domysłów.

==Dieta==
Młody ''Scipionyx'' żywił się drobnymi kręgowcami. Są bezpośrednie dowody, gdyż w jego wnętrzu znaleziono:
* łuski ryb: w jelitach i na końcu przewodu pokarmowego
* łuski gada, prawdopodobnie jaszczurki w dwunastnicy
* kości kończyn jaszczurki w okolicy żołądka
* nieokreślonej ofiary w przełyku

Przypuszcza się, że jaszczurką mógł być ''Chometokadmon'' a rybą ''Clupavus''.

==Pozycja filogenetyczna==
''Scipionyx'' jest trudny do zaklasyfikowania do konkretnej grupy [[celurozaur]]ów z powodu wieku osobnika i cech różnych dinozaurów. Początkowo został przypisany do [[Maniraptoriformes]], zawierającego wg ówczesnych podglądów także [[Tyrannosauroidea]], więc można uznać, że należy do [[Tyrannoraptora]]. Ma on [[plezjomorfia|plezjomorficzne]] cechy Coelurosauria i [[Ornithomimosauria]] (co świadczy o [[bazalny|bazalnej]] pozycji wśród celurozaurów) a także zaawansowane [[Troodontidae]] i [[Dromaeosauridae]] (Sasso i Signore, 1998). [[analiza filogenetyczna|Analizy]] Holtza (1998; [[Coelurosauria#Holtz.2C_2000|2000]]) oraz [[Coelurosauria#Holtz_i_in..2C_2004|Holtza i współpracowników (2004)]] wskazują, że nie należy do Tyrannoraptora albo jest bazalnym przedstawicielem [[Maniraptora]]. Peyer (2006) uznała go za przedstawiciela [[Compsognathidae]], co zostało potwierdzone w analizie [[Coelurosauria#Senter.2C_2010|Sentera (2010)]] i dal Sasso i Maganuco (2011).

==Spis gatunków==
{| class="wikitable"
! ''Scipionyx''
| Dal Sasso i Signore, 1998
|-
! ''S. samniticus''
| Dal Sasso i Signore, 1998
|}

==Bibliografia==

Dal Sasso, C. & Signore, M. (1998) "Exceptional soft-tissue preservation in a theropod dinosaur from Italy" Nature, 392, 383-387.

Holtz, T.R., Molnar, R.E. & Currie, P.J. (2004) "Basal Tetanurae" [w:] Weishampel, D.B., Dodson, P. & Osmólska, H. "The Dinosauria" Berkeley and Los Angeles: University of California Press, 71-110.

Peyer, K. (2006) "A Reconsideration Of Compsognathus From The Upper Tithonian Of Canjuers, Southeastern France" Journal of Vertebrate Paleontology, 26, 879-896.

Senter, P. (2010) "Using creation science to demonstrate evolution: application of a creationist method for visualizing gaps in the fossil record to a phylogenetic study of coelurosaurian dinosaurs" Journal of Evolutionary Biology, 23, 1732-1743.

http://theropoda.blogspot.com/search?q=Scipionyx

http://www.comune.milano.it/dseserver/webcity/documenti.nsf/0/c3d278ae86a2f94ec12578b900479a03?OpenDocument

http://en.wikipedia.org/wiki/Scipionyx


[[Kategoria:Dinosauria]]
[[Kategoria:Saurischia]]
[[Kategoria:Theropoda]]
[[Kategoria:Tetanurae]]
[[Kategoria:Coelurosauria]]
[[Kategoria:Europa]]
[[Kategoria:Włochy]]
[[Kategoria:Mezozoik]]
[[Kategoria:Kreda]]
[[Kategoria:Apt]]
[[Kategoria:Alb]]

@@ Linia 5: / Linia 5: @@
 |-
 | [[Maciej Ziegler]]
-| [[Tomasz Sokołowski]]
+| [[Tomasz Sokołowski]], [[Kamil Kamiński]]
 |}
 </small>
@@ Linia 43: / Linia 43: @@
 [[Tetanurae]]
-[[Coelurosauria]]
+[[Coelurosauria]] / [[Carnosauria]]
-? [[Compsognathidae]]
+? [[Compsognathidae]] / [[Carcharodontosauridae]]
 |-
 | colspan=2 |[[Plik:Scipionyx_samniticus.JPG|400px]]
@@ Linia 93: / Linia 93: @@
 ==Pozycja filogenetyczna==
-''Scipionyx'' jest trudny do zaklasyfikowania do konkretnej grupy [[celurozaur]]ów z powodu wieku osobnika i cech różnych dinozaurów. Początkowo został przypisany do [[Maniraptoriformes]], zawierającego wg ówczesnych podglądów także [[Tyrannosauroidea]], więc można uznać, że należy do [[Tyrannoraptora]]. Ma on [[plezjomorfia|plezjomorficzne]] cechy Coelurosauria i [[Ornithomimosauria]] (co świadczy o [[bazalny|bazalnej]] pozycji wśród celurozaurów) a także zaawansowane [[Troodontidae]] i [[Dromaeosauridae]] (Dal Sasso i Signore, 1998). [[analiza filogenetyczna|Analizy]] Holtza ( [[Coelurosauria#Sadleir_i_in..2C_2008|2000]]) oraz [[Coelurosauria#Holtz_i_in..2C_2004|Holtza i współpracowników (2004)]] wskazują, że nie należy do Tyrannoraptora albo jest bazalnym przedstawicielem [[Maniraptora]]. Peyer (2006) uznała go za przedstawiciela [[Compsognathidae]], co zostało potwierdzone w analizie [[Coelurosauria#Senter.2C_2010|Sentera (2010)]] i dal Sasso i Maganuco (2011). Zob. więcej w artykule [[Compsognathidae]].
+''Scipionyx'' jest trudny do zaklasyfikowania do konkretnej grupy [[celurozaur]]ów z powodu wieku osobnika i cech różnych dinozaurów. Początkowo został przypisany do [[Maniraptoriformes]], zawierającego wg ówczesnych podglądów także [[Tyrannosauroidea]], więc można uznać, że należy do [[Tyrannoraptora]]. Ma on [[plezjomorfia|plezjomorficzne]] cechy Coelurosauria i [[Ornithomimosauria]] (co świadczy o [[bazalny|bazalnej]] pozycji wśród celurozaurów) a także zaawansowane [[Troodontidae]] i [[Dromaeosauridae]] (Dal Sasso i Signore, 1998). [[analiza filogenetyczna|Analizy]] Holtza ( [[Coelurosauria#Sadleir_i_in..2C_2008|2000]]) oraz [[Coelurosauria#Holtz_i_in..2C_2004|Holtza i współpracowników (2004)]] wskazują, że nie należy do Tyrannoraptora albo jest bazalnym przedstawicielem [[Maniraptora]]. Peyer (2006) uznała go za przedstawiciela [[Compsognathidae]], co zostało potwierdzone w analizie [[Coelurosauria#Senter.2C_2010|Sentera (2010)]] i dal Sasso i Maganuco (2011). Zob. więcej w artykule [[Compsognathidae]]. Wg Cau (2021) Compsognathidae to polifiletyczna grupa, która obejmuje niedojrzałe okazy należące do odrębnych linii dużych tetanurów. Autor ten opracował metodę badania filogenezy taksonów znanych wyłącznie ze szczątków młodych osobników i w tak przeprowadzonym badaniu ''Scipionyx'' okazał się przedstawicielem [[Carcharodontosauridae]].
 ==Spis gatunków==
@@ Linia 105: / Linia 105: @@
 ==Bibliografia==
-<small>
+<small>Cau, A. (2021) "Comments on the Mesozoic theropod dinosaurs from Italy" Atti della Società dei Naturalisti e Matematici di Modena, 152: 81–95. [https://www.researchgate.net/publication/354418322_Comments_on_the_Mesozoic_theropod_dinosaurs_from_Italy].
 Dal Sasso, C. & Signore, M. (1998) "Exceptional soft-tissue preservation in a theropod dinosaur from Italy" Nature, 392, 383-387.

@@ Linia 32: / Linia 32: @@
 | ok. 113-110 Ma
-<small>wczesna [[kreda]] (późny [[apt]]=wczesny [[alb]])</small>
+<small>wczesna [[kreda]] (późny [[apt]]-wczesny [[alb]])</small>
 |-
 ! '''Systematyka'''

@@ Linia 53: / Linia 53: @@
 ==Wstęp==
-''Scipionyx'' to niewielki [[celurozaur]] żyjący we wczesnej kredzie (około 113-110 Ma) na terenie obecnych Włoch. Jego odkrycie wniosło dużo do naszej wiedzy o dinozaurach.
+''Scipionyx'' to niewielki [[celurozaur]] (ale zob. dalej) żyjący we wczesnej kredzie (około 113-110 Ma) na terenie obecnych Włoch. Jego odkrycie wniosło dużo do naszej wiedzy o dinozaurach.
 ''Scipionyx'' żył na lądzie pokrytym wieloma płytkimi lagunami, gdzie cyklicznie brakowało tlenu. Spowodowało to, że wiele skamieniałych ryb, krewetek i krokodyli zachowało się z odciskami tkanek miękkich.

@@ Linia 69: / Linia 69: @@
 ==Tkanki miękkie==
-Zidentyfikowano świetnie zachowane - aż poniżej poziomu komórkowego(!) - pozostałości:
+Zidentyfikowano świetnie zachowane - aż poniżej poziomu komórkowego(!):
-* naczyń krwionośnych
+* naczynia krwionośne,
-* okostna
+* okostną,
-* więzadła
+* więzadła,
-* chrząstki między kręgami i kończynami
+* chrząstki między kręgami i kończynami,
-* mięśnie: na szyi, między kręgami grzbietowymi i okolicy miednicy; na szyi i ogonie wraz z tkanką łączną
+* mięśnie: na szyi, między kręgami grzbietowymi i okolicy miednicy; na szyi i ogonie wraz z tkanką łączną,
-* część tchawicy
+* część tchawicy,
-* wątroba, jelito, prawdopodobnie też serce i śledziona
+* wątrobę, jelito, prawdopodobnie też serce i śledzionę,
-* pazurów
+* pazurów.
 Dodatkowo dzięki znalezionym szczątkom ofiar ustalono pozycję przełyku i żołądka.
@@ Linia 85: / Linia 85: @@
 ==Dieta==
 Młody ''Scipionyx'' żywił się drobnymi kręgowcami. Są bezpośrednie dowody, gdyż w jego wnętrzu znaleziono:
-* łuski ryb: w jelitach i na końcu przewodu pokarmowego
+* łuski ryb: w jelitach i na końcu przewodu pokarmowego,
-* łuski gada, prawdopodobnie jaszczurki w dwunastnicy
+* łuski gada, prawdopodobnie jaszczurki w dwunastnicy,
-* kości kończyn jaszczurki w okolicy żołądka
+* kości kończyn jaszczurki w okolicy żołądka,
-* nieokreślonej ofiary w przełyku
+* nieokreślonej ofiary w przełyku.
 Przypuszcza się, że jaszczurką mógł być ''Chometokadmon'' a rybą ''Clupavus''.
 ==Pozycja filogenetyczna==
-''Scipionyx'' jest trudny do zaklasyfikowania do konkretnej grupy [[celurozaur]]ów z powodu wieku osobnika i cech różnych dinozaurów. Początkowo został przypisany do [[Maniraptoriformes]], zawierającego wg ówczesnych podglądów także [[Tyrannosauroidea]], więc można uznać, że należy do [[Tyrannoraptora]]. Ma on [[plezjomorfia|plezjomorficzne]] cechy Coelurosauria i [[Ornithomimosauria]] (co świadczy o [[bazalny|bazalnej]] pozycji wśród celurozaurów) a także zaawansowane [[Troodontidae]] i [[Dromaeosauridae]] (Sasso i Signore, 1998). [[analiza filogenetyczna|Analizy]] Holtza (1998; [[Coelurosauria#Holtz.2C_2000|2000]]) oraz [[Coelurosauria#Holtz_i_in..2C_2004|Holtza i współpracowników (2004)]] wskazują, że nie należy do Tyrannoraptora albo jest bazalnym przedstawicielem [[Maniraptora]]. Peyer (2006) uznała go za przedstawiciela [[Compsognathidae]], co zostało potwierdzone w analizie [[Coelurosauria#Senter.2C_2010|Sentera (2010)]] i dal Sasso i Maganuco (2011).
+''Scipionyx'' jest trudny do zaklasyfikowania do konkretnej grupy [[celurozaur]]ów z powodu wieku osobnika i cech różnych dinozaurów. Początkowo został przypisany do [[Maniraptoriformes]], zawierającego wg ówczesnych podglądów także [[Tyrannosauroidea]], więc można uznać, że należy do [[Tyrannoraptora]]. Ma on [[plezjomorfia|plezjomorficzne]] cechy Coelurosauria i [[Ornithomimosauria]] (co świadczy o [[bazalny|bazalnej]] pozycji wśród celurozaurów) a także zaawansowane [[Troodontidae]] i [[Dromaeosauridae]] (Dal Sasso i Signore, 1998). [[analiza filogenetyczna|Analizy]] Holtza ( [[Coelurosauria#Sadleir_i_in..2C_2008|2000]]) oraz [[Coelurosauria#Holtz_i_in..2C_2004|Holtza i współpracowników (2004)]] wskazują, że nie należy do Tyrannoraptora albo jest bazalnym przedstawicielem [[Maniraptora]]. Peyer (2006) uznała go za przedstawiciela [[Compsognathidae]], co zostało potwierdzone w analizie [[Coelurosauria#Senter.2C_2010|Sentera (2010)]] i dal Sasso i Maganuco (2011). Zob. więcej w artykule [[Compsognathidae]].
 ==Spis gatunków==

@@ Linia 47: / Linia 47: @@
 ? [[Compsognathidae]]
 |-
-| colspan=2 |[[Plik:Scipionyx2.jpg|400px]]
+| colspan=2 |[[Plik:Scipionyx_samniticus.JPG|400px]]
-<small>Skamielina. Źródło:[http://www.comune.milano.it/dseserver/webcity/documenti.nsf/0/c919d474073ec9a1c12578b00036efe4?OpenDocument].</small>
+<small>[[Holotyp]]. Źródło: [http://commons.wikimedia.org/wiki/File:Scipionyx_samniticus.JPG].</small>
 |}
@@ Linia 65: / Linia 65: @@
 ==Historia badań==
 Szczątki ''Scipionyx'' odnalazł w 1981 roku Giovanni Todesco - paleontolog amator - około 45 kilometrów od Neapolu. Myślał on, że odnalazł szczątki ptaka. Nieświadomy powagi odkrycia, umieścił go w piwnicy swego domu. Skamieniałość została uznana za pierwszego włoskiego nieptasiego dinozaura w 1992 roku przez dwóch paleontologów - Cristiano dal Sasso z Muzeum Historii Naturalnej z Milanu i Marco Signore z Uniwersytetu im. Fryderyka II z Neapolu. W 1998 roku ukazał się jego opis w tygodniku Nature - został nawet umieszczony na okładce magazynu.
 W 2011 roku ukazała się licząca 281 stron monografia dwójki naukowców - Christiano dal Sasso i Simone'a Maganuco - poświęcona scypionyksowi, która jest prawdopodobnie najdokładniejszą deskrypcją gatunku (nieptasiego) dinozaura.

@@ Linia 134: / Linia 134: @@
 [[Kategoria:Tetanurae]]
 [[Kategoria:Coelurosauria]]
 [[Kategoria:Europa]]
 [[Kategoria:Włochy]]