Sinornithosaurus - Historia wersji

Kamil Kamiński o 10:19, 12 sie 2020

2020-08-12T10:19:30Z

Kamil Kamiński o 17:42, 10 sie 2020

2020-08-10T17:42:48Z

Kamil Kamiński o 17:40, 10 sie 2020

2020-08-10T17:40:42Z

Kamil Kamiński: poprawki, uzupełnienia

2020-08-10T17:39:09Z

poprawki, uzupełnienia

Podgląd zmian

Nazuul: Paul 2010 - przynajmniej nomen nudum, gdzie indziej nie są uwzględniane jego propozycje, które jak sam zaznacza nie są formalne

2012-04-29T12:16:36Z

Paul 2010 - przynajmniej nomen nudum, gdzie indziej nie są uwzględniane jego propozycje, które jak sam zaznacza nie są formalne

Szerman o 11:49, 29 kwi 2012

2012-04-29T11:49:45Z

Szerman: Utworzył nową stronę „ {| class="wikitable" style="background-color:CornSilk" | Autor: | Korekta: |- | Tomasz Sokołowski Maciej Ziegler | Krzysztof Lichota |} -...”

2012-04-29T11:28:10Z

Utworzył nową stronę „ {| class="wikitable" style="background-color:CornSilk" | Autor: | Korekta: |- | Tomasz Sokołowski Maciej Ziegler | Krzysztof Lichota |} -...”

Nowa strona

{| class="wikitable" style="background-color:CornSilk"
| Autor:
| Korekta:
|-
| [[Tomasz Sokołowski]]
[[Maciej Ziegler]]

| [[Krzysztof Lichota]]
|}

----
{| class="wikitable" style="text-align:left" align="left"
! colspan=2 | ''Graciliraptor'' (graciliraptor)
|-
! '''Długość''':
| 0,7-1,5 m
|-
! '''Masa''':
| 0,6-5 kg
|-
! '''[[Lokacje|Miejsce występowania]]''':
| [[Chiny]] - prowincja Liaoning

|-
! '''[[Czas|Czas występowania]]'''
| 130-121 Ma

wczesna [[kreda]] (środkowy [[barrem]] - wczesny [[apt]])
|-
! '''Systematyka'''
| [[Dinosauria]]

[[Saurischia]]

[[Theropoda]]

[[Tetanurae]]

[[Coelurosauria]]

[[Paraves]]

[[Dromaeosauridae]]

? [[Microraptoria]]
|-
| colspan=2 |[[Plik:Sinornithosaurus-specimens.jpg|400px]]
[[Holotyp]] IVPP V12811 i "Dave". [http://qilong.wordpress.com/2010/07/21/my-friend-dave/].
|}

==Wstęp==
''Sinornithosaurus'' to [[rodzaj]] małego [[dromeozauryd]]a, który żył podczas wczesnej kredy na terenach obecnych północno-wschodnich Chin. Z początku nie spowodował zbyt dużego zamieszania, ponieważ do [[1999]] roku znano już cztery dinozaury pokryte pióropodobnym tworem. Jest jednym z kilku dinozaurów, u którego udało się stwierdzić kolory upierzenia - był w niektórych miejscach ciemno ubarwiony (szaro-czarny) a w innych jaśniejszy (brązowo-pomarańczowy lub nawet żółty); zob. też artykuł o barwach piór sprzed milionów lat.

==Materiał kopalny==
[[Holotyp]], oznaczony numerem IVPP V12811 odkryto w okolicy wioski Sihetun w niższych osadach formacji Yixian w zachodniej części prowincji Liaoning, obok szkieletów innych upierzonych dinozaurów, takich jak ''[[Protarchaeopteryx]]'', ''[[Sinosauropteryx]]'', ''[[Caudipteryx]]'' i ''[[Beipiaosaurus]]''. Obecnie znajduje się w zbiorach Instytutu Paleontologii Kręgowców i Paleoantropologii w Pekinie.

Inny osobnik, NGMC-91 ("Dave"), odkryty 130 km od pierwszego w kamieniołomie Fanzhangzi w pobliżu miasta Lingyuan, był młodociany. Prawdopodobnie nie należał jednak do omawianego [[rodzaj]]u. Jednak podczas wydobywania okaz ten, choć i tak słabo zachowany, został roztrzaskany. Dlatego [[Qiang]] i inni ([[2001]]) uznali go za niediagnostycznego. Obecnie zrekonstruowana płyta łupkowa z szkieletem znajduje się w zbiorze Chińskiego Narodowego Muzeum Geologicznego. Co ciekawe blisko stopy okazu NGMC-91 zachowała się ryba z [[rodzaj]]u ''Lycoptera''.

Trzeci okaz D2140 został opisany w [[2004]] roku, jako nowy [[gatunek]].

==Budowa==
[[Plik:Sinornithosaurus.jpg|300px|thumb|right|Rekonstrukcja przyżyciowa sinornitozaura. Autor: Andrey Atuchin. [http://www.nhm.ac.uk/nature-online/life/dinosaurs-other-extinct-creatures/dino-directory/detail.dsml?Genus=Sinornithosaurus] ]]

===Anatomia===
Sinornitozaur posiada zarówno zaawansowane jak i plezjomorficzne cechy [[dromeozauryd]]ów. Czaszka i kość ramienna są podobne do tych u ''[[Archaeopteryx]]'' i innych [[Avialae]]. Wskazuje to, że bazalne [[dromeozauryd]]y są bardziej podobne do ptaków niż te zaawansowane, bo zachowały więcej cech przodków swoich i ptaków.

===Opierzenie===
U okazu IVPP V12811 zaobserwowano obecność dwóch różnych typów piór. Bardziej bazalne formy spod ramienia przypominają raczej rozszczepiony u podstawy włos, jednak te z okolicy głowy posiadają już trzonki do których przyczepione są pojedyncze włókna. Brakuje im jednak haczyków na końcach włókien, dzięki którym obecne pióra nie są poplątane i przypominają "ostrze". W niepewnym okazie NGMC-91 "pióropodobne" owłosienie jest obecnej na całym ciele od szczytu głowy, poprzez tors i kończyny po długi ogon, podobnie jak u ''[[Archaeopteryx]]''.

==Klasyfikacja i gatunki==
Choć autorzy opisu uznali ''Sinornithosaurus'' za najbazalniejszego członka [[klad]]u [[Dromaeosauridae]], grupy szybkich drapieżników posiadających sierpowate szpony na tylnych kończynach, do której należą również ''[[Deinonychus]]'', ''[[Velociraptor]]'' i ''[[Dromaeosaurus]]'', to obecnie wiadomo, że mógł być bardziej [[zaawansowany]]m mikroraptorem. Obecność piór u sinornitozaura, jak i innych dromeozaurydów, takich jak ''[[Microraptor]]'' i ''[[Rahonavis]]'' wskazuje na to, że późniejsze formy mogły być także upierzone.

Obecnie znane są dwa gatunki: ''S. millenii'' z [[1999]] roku i ''S. haoiana'' z [[2004]] roku. Mniejszy od nich "Dave" (NGMC-91) może reprezentować trzeci [[gatunek]] lub okaz młodzieńczy któregoś z powyższych, jednak obecnie sądzi się, że to inny [[rodzaj]] lub [[gatunek]] ''[[Microraptor]]''.

==Jadowity ''Sinornithosaurus''?==
[[Gong]] i in. ([[2010]]) stwierdzili, że ''Sinornithosaurus'' był jadowity i polował głównie na ptaki oraz inne małe zwierzęta. Dowody na używanie przez niego trucizny do polowania to:

- długie zęby. Jednak - jak twierdzą sami autorzy - nie były aż tak długie za życia zwierzęcia. Wyglądają raczej, jakby wypadły z zębodołów, co jest częstym zjawiskiem u [[teropod]]ów.

- rowki na zębach, przeważnie spotykane u zwierząt jadowitych. Jednak mają je też - i to znacznie głębsze - mandryle. Inne teropody mają podobne wgłębienia, które interpretowano jako pomocne przy wyciąganiu zęba z przebitego ciała - podobnie jak wyżłobienie na powierzchni bagnetów. Wiele [[teropod]]ów ma węższe i liczniejsze rowki - ''[[Ceratosaurus]]'', ''[[Paronychodon]]'' i [[spinozauryd]]y. Większe na ''[[Orkoraptor]]''.

- obecność wgłębienia pod oknem przedoczodołowym z wieloma dużymi otworami, w którym miał znajdować się gruczoł jadowy. Jednak zdjęcia załączone w publikacji nie wskazują na istnienie takiej struktury. Hipoteza ta została ostro skrytykowana w publikacji [[Gianechini]]ego i in. ([[2010]]).

==Etymologia==
Nazwa ''Sinornithosaurus'' oznacza "chińską ptasią jaszczurkę", zaś epitet gatunku typowego nawiązuje do roku [[2000]], czyli zakończenia drugiego tysiąclecia naszej ery. Natomiast ''haoiana'' pochodzi od nazwiska Hao.

== Spis gatunków ==
{| class="wikitable"
! ''Sinornithosaurus''
| [[Xu]], [[Wang]] i [[Wu]], [[1999]]
|-
! ''S. millenii''
| [[Xu]], [[Wang]] i [[Wu]], [[1999]]
|-
! ''S. haoiana''
| [[Liu]], [[Ji]], [[Tang]] i [[Gao]], [[2004]]
|-
| ''S. lujiatunensis''
| ([[Xu]] i [[Wang]], [[2004]]) [[Paul]], [[2010]]
| = ''[[Graciliraptor]] lujiatunensis''
| [[Xu]] i [[Wang]], [[2004]]
|}

==Bibliografia==

http://home.comcast.net/~eoraptor/Dromaeosaurs.htm#Shanagashile

Paul, G.S. (2010) "The Princeton Field Guide to Dinosaurs" wyd. Princeton University


[[Kategoria:Dinosauria]]
[[Kategoria:Saurischia]]
[[Kategoria:Theropoda]]
[[Kategoria:Tetanurae]]
[[Kategoria:Coelurosauria]]
[[Kategoria:Dromaeosauridae]]
[[Kategoria:Azja]]
[[Kategoria:Chiny]]
[[Kategoria:Mezozoik]]
[[Kategoria:Kreda]]
[[Kategoria:Barrem]]
[[Kategoria:Apt]]
[[Kategoria:Rodzaj wielogatunkowy]]

@@ Linia 76: / Linia 76: @@
 Sinornitozaur był zapewne drapieżnikiem, polującym na niewielkie zwierzęta. Sam również mógł padać ofiarą większych od niego drapieżników – przypisywane mu szczątki znaleziono w okolicach jamy brzusznej holotypu ''[[Sinocalliopteryx]] gigas'' (zob. szerzej w [[Sinocalliopteryx#Paleobiologia]]. Longrich i Currie (2009) uznali ''Sinornithosaurus'' za nielotnego, w przeciwieństwie np. do ''[[Microraptor]]''.
 [[Plik: Dave-Geological_Museum_of_China.jpg|300px|thumb|right|Sporny okaz NGMC 91, być może należący do ''Sinornithosaurus''. Autor zdjęcia: Jonathan Chen. [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Dave-Geological_Museum_of_China.jpg].]]
 ==Klasyfikacja==
@@ Linia 86: / Linia 90: @@
 Mniejszy od nich "Dave" (NGMC-91) może reprezentować trzeci [[gatunek]] lub okaz młodzieńczy któregoś z powyższych, jednak obecnie sądzi się, że to inny [[rodzaj]] lub [[gatunek]] ''[[Microraptor]]''. Jednak Turner i in. (2012) stwierdzili, że nie można go przypisać do mikroraptora ze względu na różnice w budowie kręgów. W zamian za to, uznali go za prawie dorosły (ang. ''subadult'') okaz ''S. millenii''.
 ==Etymologia==

@@ Linia 68: / Linia 68: @@
 Czaszka holotypu mierzyła ok. 13-15,2 cm. Cechowała się niewielkim oknem przedoczodołowym i dużymi oczodołami (Xu i in., 1999). Xu i Wu (2001) uznali, że jedną z charakterystycznych cech czaszki sinornitozaura była wyraźna [[diastema]] między zębami kości przedszczękowej a zębami szczękowymi. Późniejsze badania wykazały jednak, że wynikało to z pośmiertnych uszkodzeń czaszki i w rzeczywistości ''Sinornithosaurus'' nie miał diastemy. Kończyny przednie stanowiły ok. 75% długości kończyn tylnych, więcej niż u ''[[Tianyuraptor]]'', ale mniej niż u ''[[Microraptor]]'' czy ''[[Changyuraptor]]'' (Han i in., 2014).
-[[Plik: Sinornithosaurus.jpg|300px|thumb|right|Rekonstrukcja sinornitozaura. Autor: FunkMonk (Michael B.H.). [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Sinornithosaurus.jpg].]]
+[[Plik: Sinornithosaurus1.jpg|300px|thumb|right|Rekonstrukcja sinornitozaura. Autor: FunkMonk (Michael B.H.). [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Sinornithosaurus.jpg].]]
 ===Opierzenie===

@@ Linia 82: / Linia 82: @@
 ==Gatunki==
 Obecnie znane są dwa gatunki: ''S. millenii'' z [[1999]] roku i ''S. haoiana'' z [[2004]] roku. Ten drugi od gatunku typowego miał się różnić szczegółami budowy czaszki i miednicy, jednak Turner i in. (2012) uznali te różnice za niewystarczające do wyodrębnienia nowego gatunku. Tym samym ''S. haoiana'' jest przez nich uważany za młodszy synonim ''S. haoiana''.
-[[Plik: Sinornithosaurus_Skull.svg300px|thumb|right|Rekonstrukcja czaszki ''Sinornithosaurus''. Uwagę zwracają powiększone zęby szczękowe, będące jednym z argumentów, używanych przez zwolenników hipotezy (obecnie raczej odrzuconej) o jadowitym sinornitozaurze. Autor:
+[[Plik: Sinornithosaurus_Skull.svg|300px|thumb|right|Rekonstrukcja czaszki ''Sinornithosaurus''. Uwagę zwracają powiększone zęby szczękowe, będące jednym z argumentów, używanych przez zwolenników hipotezy (obecnie raczej odrzuconej) o jadowitym sinornitozaurze. Autor:
 Sebastian Josephus Odenbacker . [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Sinornithosaurus_Skull.svg].]]

@@ Linia 1: / Linia 1: @@
 <small>
 {| class="wikitable" style="background-color:CornSilk"
@@ Linia 51: / Linia 53: @@
 ==Wstęp==
-''Sinornithosaurus'' to [[rodzaj]] małego [[dromeozauryd]]a, który żył podczas wczesnej kredy na terenach obecnych północno-wschodnich Chin. Z początku nie spowodował zbyt dużego zamieszania, ponieważ do [[1999]] roku znano już cztery dinozaury pokryte pióropodobnym tworem. Jest jednym z kilku dinozaurów, u którego udało się stwierdzić kolory upierzenia - był w niektórych miejscach ciemno ubarwiony (szaro-czarny) a w innych jaśniejszy (brązowo-pomarańczowy lub nawet żółty); zob. też artykuł o barwach piór sprzed milionów lat.
+''Sinornithosaurus'' to [[rodzaj]] małego [[dromeozauryd]]a, który żył podczas wczesnej kredy na terenach obecnych północno-wschodnich Chin. Z początku nie spowodował zbyt dużego zamieszania, ponieważ do [[1999]] roku znano już cztery dinozaury pokryte pióropodobnym tworem. Jest jednym z kilku dinozaurów, u którego udało się stwierdzić kolory upierzenia - był w niektórych miejscach ciemno ubarwiony (szaro-czarny) a w innych jaśniejszy (brązowo-pomarańczowy lub nawet żółty); zob. też [http://www.forum.dinozaury.com/viewtopic.php?f=14&t=3779 artykuł o barwach piór sprzed milionów lat].
 ==Materiał kopalny==
@@ Linia 61: / Linia 63: @@
 ==Budowa==
-[[Plik:Sinornithosaurus.jpg|300px|thumb|right|Rekonstrukcja przyżyciowa sinornitozaura. Autor: Andrey Atuchin. [http://www.nhm.ac.uk/nature-online/life/dinosaurs-other-extinct-creatures/dino-directory/detail.dsml?Genus=Sinornithosaurus] ]]
+[[Plik:Sinornithosaurus.jpg|300px|thumb|right|Rekonstrukcja przyżyciowa sinornitozaura z nieaktualną kolorystyką piór. Autor: Andrey Atuchin. [http://www.nhm.ac.uk/nature-online/life/dinosaurs-other-extinct-creatures/dino-directory/detail.dsml?Genus=Sinornithosaurus] ]]
 ===Anatomia===
@@ Linia 96: / Linia 98: @@
 ! ''S. haoiana''
 | [[Liu]], [[Ji]], [[Tang]] i [[Gao]], [[2004]]
 |}
 ==Bibliografia==
-<small>
+<small>Gianechini, F.A., Agnolín, F.L. & Ezcurra, M.D. (2010) "A reassessment of the purported venom delivery system of the bird-like raptor Sinornithosaurus." Paläontologische Zeitschrift. doi:10.1007/s12542-010-0074-9
 http://home.comcast.net/~eoraptor/Dromaeosaurs.htm#Shanagashile
@@ Linia 123: / Linia 125: @@
 [[Kategoria:Apt]]
 [[Kategoria:Rodzaj wielogatunkowy]]

@@ Linia 12: / Linia 12: @@
 ----
 {| class="wikitable" style="text-align:left" align="left"
-! colspan=2 | ''Graciliraptor'' (graciliraptor)
+! colspan=2 | ''Sinornithosaurus'' (sinornitozaur)
 |-
 !  '''Długość''':