Sinosauropteryx - Historia wersji

Taurovenator o 16:05, 10 lip 2025

2025-07-10T16:05:19Z

Paweł: /* Spis gatunków */

2025-03-03T20:40:14Z

‎Spis gatunków

Paweł: /* Ubarwienie */

2025-03-03T20:39:42Z

‎Ubarwienie

Kamil Kamiński o 20:57, 2 mar 2025

2025-03-02T20:57:44Z

Paweł: Qiu i in., 2025

2025-03-02T20:08:28Z

Qiu i in., 2025

Podgląd zmian

Dino: /* Spis gatunków */

2025-02-24T21:08:25Z

‎Spis gatunków

Dino o 21:07, 24 lut 2025

2025-02-24T21:07:45Z

Kamil Kamiński o 12:19, 23 lis 2022

2022-11-23T12:19:44Z

Kamil Kamiński: Smithwick i in., 2017

2017-11-01T16:57:38Z

Smithwick i in., 2017

Mateusz o 09:28, 12 wrz 2017

2017-09-12T09:28:14Z

@@ Linia 87: / Linia 87: @@
 ==?''S''. sp==
 [[Plik: Sinosauropteryx GMV 2124.jpg|thumb|Replika szkieletu okazu GMV 2124. Fot. Liez [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Sinosauropteryx_mmartyniuk_solosml.png].]]
-Obecnie znamy dwa gatunki sinozauropteryksa - ''S.prima'' oraz ''S. lingyuanensis''. Trzeci prawdopodobny gatunek jest reprezentowany przez okaz GMV 2124 (NGMC 2124), który został przypisany początkowo gatunkowi typowemu przez paleontologów Qiang Ji i Shu’an Ji w roku 1997 jako trzeci, większy okaz. Jednak w 2000 r. [[Longrich]] (online) wykazał, że okaz ten różni się w wielu aspektach od gatunku typowego, m.in. ma proporcjonalnie dłuższe dolne partie tylnych kończyn i krótszy ogon. Longrich zauważył też, że większość cech wspólnych z ''Sinosauropteryx'' tak naprawdę można by przypisać znacznej części małych celurozaurów. Uznał on, że GMV 2124 był celurozaurem z rodziny [[Compsognathidae]], podczas gdy ''Sinosauropteryx'' był bardziej prymitywnym celurozaurem lub nawet bazalnym [[Carnosauria|karnozaurem]]. W 2007 roku Gishlick i Gauthier zgodzili się, że okaz ten to prawdopodobnie nowy takson i wstępnie re-klasyfikowali go jako ''Sinosauropteryx''? sp., choć sugerują że może on należeć do nowego rodzaju. W 2007 roku Ji i Ji stwierdzili że GMV 2124 to prawdopodobnie nowy rodzaj zwracając uwagę na wcześniej wymienione różnice między okazami.
+Obecnie znamy dwa gatunki sinozauropteryksa - ''S.prima'' oraz ''S. lingyuanensis''. Trzeci prawdopodobny gatunek jest reprezentowany przez okaz GMV 2124 (NGMC 2124), który został przypisany początkowo gatunkowi typowemu przez paleontologów Qiang Ji i Shu’an Ji w roku 1997 jako trzeci, większy okaz. Jednak w 2000 r. [[Longrich]] (online) wykazał, że okaz ten różni się w wielu aspektach od gatunku typowego, m.in. ma proporcjonalnie dłuższe dolne partie tylnych kończyn i krótszy ogon. Longrich zauważył też, że większość cech wspólnych z ''Sinosauropteryx'' tak naprawdę można by przypisać znacznej części małych celurozaurów. Uznał on, że GMV 2124 był celurozaurem z rodziny [[Compsognathidae]], podczas gdy ''Sinosauropteryx'' był bardziej prymitywnym celurozaurem lub nawet bazalnym [[Carnosauria|karnozaurem]]. W 2007 roku Gishlick i Gauthier zgodzili się, że okaz ten to prawdopodobnie nowy takson i wstępnie re-klasyfikowali go jako ''Sinosauropteryx''? sp., choć sugerują że może on należeć do nowego rodzaju. W 2007 roku Ji i Ji stwierdzili że GMV 2124 to prawdopodobnie nowy rodzaj zwracając uwagę na wcześniej wymienione różnice między okazami. [[Cau]] (2024) uznaje ten okaz za młodocianego bazalnego [[Tyrannosauroidea|tyranozauroida]], z czym zgadzają się Qiu i współpracownicy (2025).
 ==Spis gatunków==
 {| class="wikitable"
@@ Linia 104: / Linia 103: @@
 <small>
 Benson, R. B. J., Campione, N. E., Carrano, M. T., Mannion, P. D., Sullivan, C., Upchurch, P. & Evans, D. C. (2014) "Rates of Dinosaur Body Mass Evolution Indicate 170 Million Years of Sustained Ecological Innovation on the Avian Stem Lineage" PLoS Biology, 12(5), e1001853. [[doi:10.1371/journal.pbio.1001853]]
 Chen, P., Dong, Z., & Zhen, S. (1998). "An exceptionally well-preserved theropod dinosaur from the Yixian Formation of China". Nature. 391 (8): 147–152. [[doi:10.1038/34356]].

@@ Linia 98: / Linia 98: @@
 |-
 | {{V|''S. lingyuanensis''}}
-|{{Kpt|Qiu, Wang, Jiang, Meng}} i Zhou}}, [[2025]]
+|{{Kpt|Qiu, Wang, Jiang, Meng}} i {{Kpt|Zhou}}, [[2025]]
 |}

@@ Linia 68: / Linia 68: @@
 ===Ubarwienie===
 [[Plik: Sinosauropteryx_Prima.jpg|300px|thumb|right|Rekonstrukcja głowy. Autor: Pedro Fonseca [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Sinosauropteryx_Prima.jpg].]]
-Wspomniane wyżej badania umożliwiły częściowe odtworzenie kolorystyki opierzenia sinozauropteryksa. Na podstawie zachowanych w skale melanosomów można bowiem zrekonstruować pewne aspekty ubarwienia zwierzęcia. Na ogonie osobnika IVPP V14202 (znanego obecnie jako ''[[Huandosaurus]]'') zidentyfikowano występowanie ciemnych i jasnych pasów. Były one barwy kasztanowej lub rudej. Wzdłuż grzbietu mógł również biec pas ciemniejszych piór. Taki wzór być może służył za kamuflaż, lub też odgrywał rolę w komunikacji pomiędzy zwierzętami (Zhang i in., 2010).
+Wspomniane wyżej badania umożliwiły częściowe odtworzenie kolorystyki opierzenia sinozauropteryksa. Na podstawie zachowanych w skale melanosomów można bowiem zrekonstruować pewne aspekty ubarwienia zwierzęcia. Na ogonie osobnika IVPP V14202 (znanego obecnie jako ''[[Huadanosaurus]]'') zidentyfikowano występowanie ciemnych i jasnych pasów. Były one barwy kasztanowej lub rudej. Wzdłuż grzbietu mógł również biec pas ciemniejszych piór. Taki wzór być może służył za kamuflaż, lub też odgrywał rolę w komunikacji pomiędzy zwierzętami (Zhang i in., 2010).
 Badania przeprowadzone w 2017 r. również wskazują na występowanie ciemnego grzbietu i jaśniejszej brzusznej strony ciała. Pasy na ogonie miały być stosunkowo wąskie w jego przedniej części, a następnie stawały się szersze na dystalnym odcinku. Ciemne pasma prawdopodobnie znajdowały się również na głowie sinozauropteryksa. Występowały one na grzbietowej stronie czaszki, a następnie kierowały się w kierunku oczu i tylnej części dolnej szczęki. Podobny wzór jest spotykany u wielu współczesnych ptaków i ssaków, i bywa nazywany „maską bandyty” (ang. ''bandit mask''). Wg autorów taki schemat kolorystyczny wskazuje, że ubarwienie piór służyło głównie za kamuflaż, pomagając ukryć się przed większymi drapieżnikami, lub też niepostrzeżenie podejść do ofiary. Pasy na ogonie mogły pomagać w maskowaniu i rozpraszać jego kontur (Smithwick i in., 2017).
 ==Paleobiologia i paleoekologia==

@@ Linia 42: / Linia 42: @@
 [[Holotyp]] (GMV 2123, NIGP 127586) to niemal kompletny szkielet nie w pełni wyrośniętego osobnika (ang. ''subadult'') wraz z czaszką i zachowanymi śladami piór. Brakuje kilku kręgów, części łopatek i fragmentów miednicy, a niektóre elementy kończyn są słabo zachowane (Ji i Ji, 1996).
-Obecnie materiał przypisany to dwa okazy. Pierwszy z nich - NIGP 127587 to niemal kompletny szkielet młodego dorosłego, większy od holotypu. Brakuje w nim tylko tylnej części ogona. Zachowały się również ślady piór. Ze szkieletem były stowarzyszone dwa jaja (Chen i in., 1998). Drugi osobnik - D 2141 to niekompletny szkielet młodego. Obejmuje on czaszkę z żuchwą, część kręgów oraz niekompletne kończyny. Również tutaj widoczne są odciski struktur uznanych za prymitywne pióra (Ji i in., 2007). W 2025 roku Qiu i współpracownicy opisali nowy gatunek z rodzaju ''Sinosauropteryx'', znanego z niemalże kompletnego szkieletu o numerze katalogowym IVPP V 12415.
+Obecnie materiał przypisany to dwa okazy. Pierwszy z nich - NIGP 127587 to niemal kompletny szkielet młodego dorosłego, większy od holotypu. Brakuje w nim tylko tylnej części ogona. Zachowały się również ślady piór. Ze szkieletem były stowarzyszone dwa jaja (Chen i in., 1998). Drugi osobnik - D 2141 to niekompletny szkielet młodego. Obejmuje on czaszkę z żuchwą, część kręgów oraz niekompletne kończyny. Również tutaj widoczne są odciski struktur uznanych za prymitywne pióra (Ji i in., 2007). W 2025 roku Qiu i współpracownicy opisali nowy gatunek z rodzaju ''Sinosauropteryx'', znany z niemalże kompletnego szkieletu o numerze katalogowym IVPP V 12415.
 ==Historia odkryć badań==
@@ Linia 83: / Linia 83: @@
 ==''S. lingyuanensis''==
 [[Plik:Sinosauropteryx lingyuanensis.png|thumb|Rekonstrukcja przyżyciowa ''S. lingyuanensis''. Autor: Ddinodan [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Sinosauropteryx_lingyuanensis.png]]]
-W 2025 roku Qiu i współautorzy opisali drugi gatunek ''Sinosauropteryx'' - ''S. lingyuanensis''. [[Holotyp]] (IVPP V12415) to niemalże kompletny szkielet młodocianego osobnika pozbawionego stóp oraz tylnych kręgów ogonowych. Okaz ten mierzył ok. 120 cm długości i był większy od pozostałych okazów sinozauropteryksa. Od pozostałych przedstawicieli Sinosauropterygidae różnił się szczegółami budowy czaszki oraz miednicy.
+W 2025 roku Qiu i współautorzy opisali drugi gatunek ''Sinosauropteryx'' - ''S. lingyuanensis''. [[Holotyp]] (IVPP V12415) to niemalże kompletny szkielet młodocianego osobnika pozbawionego stóp oraz tylnych kręgów ogonowych. Osobnik ten mierzył ok. 120 cm długości i był większy od pozostałych okazów sinozauropteryksa. Od pozostałych przedstawicieli Sinosauropterygidae różnił się szczegółami budowy czaszki oraz miednicy.
 ==?''S''. sp==

@@ Linia 109: / Linia 109: @@
 |-
 | {{V|''S. lingyuanensis ''}}
-|{{Kpt|Qiu, Wang, Jiang, Meng & Zhou}}}, [[2025]]
+|{{Kpt|Qiu, Wang, Jiang, Meng & Zhou}}, [[2025]]
 |}

@@ Linia 108: / Linia 108: @@
 | {{Kpt|[[Ji Qiang|Ji]]}} i {{Kpt|[[Ji Shu’an|Ji]]}}, [[1996]]
 |-
 |}

@@ Linia 91: / Linia 91: @@
 [[Plik:Sinosauropteryx_prima_by_alexanderlovegrove.jpg|300px|thumb|right|''Sinosauropteryx'' polujący na niewielkiego gada. Autor: Alexander Lovegrove [https://alexanderlovegrove.deviantart.com/art/Sinosauropteryx-prima-536132931].]]
-Oprócz tego jama brzuszna okazu NIGP 127587 zawiera dwa jaja. Podobnie jak wspomniana jaszczurka, mogły one zostać pożarte przez sinozauropteryksa. Jednak ich położenie i stan zachowania wskazuje, że prawdopodobnie były to niezłożone jaja, znajdujące się w organizmie samicy. Pod szkieletem mogą się znajdować kolejne sztuki. Są one większe od prawdopodobnych jaj należących do kompsognata. Mają one wymiary 37x26 mm. Chen i in. (1998) sugerują więc, że ''Sinosauropteryx'' miał dwa jajowody i składał jaja w parach, z przerwą na owulację dla kolejnej pary, podobnie jak m.in. [[Troodontidae|troodontydy]].
+Oprócz tego jama brzuszna okazu NIGP 127587 zawiera dwa jaja. Podobnie jak wspomniana jaszczurka, mogły one zostać pożarte przez sinozauropteryksa. Jednak ich położenie i stan zachowania wskazuje, że prawdopodobnie były to niezłożone jaja, znajdujące się w organizmie samicy. Pod szkieletem mogą się znajdować kolejne sztuki. Są one większe od prawdopodobnych jaj należących do kompsognata. Mają one wymiary 37x26 mm. Chen i in. (1998) sugerują więc, że ''Sinosauropteryx'' miał dwa jajowody i składał jaja w parach, z przerwą na owulację dla kolejnej pary, podobnie jak m.in. [[Troodontidae|troodontydy]]. Wg Wanga i in. (2022) struktury uważane za jaja moga być w rzeczywistości pozostałościami przewodu pokarmowego.
 [[Plik: Sinosauropteryx_color.jpg|300px|thumb|right|Rysunek przedstawiający schemat ubarwienia sinozauropteryksa. Źródło: Smithwick I in., 2017 [http://www.cell.com/current-biology/fulltext/S0960-9822(17)31197-1].]]
@@ Linia 131: / Linia 131: @@
 Smithwick, F.M., Nicholls, R., Cuthill, I.C., Vinther, J. (2017). "Countershading and Stripes in the Theropod Dinosaur ''Sinosauropteryx'' Reveal Heterogeneous Habitats in the Early Cretaceous Jehol Biota". Current Biology. [[doi:10.1016/j.cub.2017.09.032]]
 Zhang, F., Kearns, S.L., Orr, P.J., Benton, M.J., Zhou, Z., Johnson, D., Xu, X., Wang, X. (2010). "Fossilized melanosomes and the colour of Cretaceous dinosaurs and birds". Nature. 463 (7284): 1075–1078. [[doi:10.1038/nature0874]]<small>

@@ Linia 85: / Linia 85: @@
 Wspomniane wyżej badania umożliwiły częściowe odtworzenie kolorystyki opierzenia sinozauropteryksa. Na podstawie zachowanych w skale melanosomów można bowiem zrekonstruować pewne aspekty ubarwienia zwierzęcia. Na ogonie nieopisanego jeszcze osobnika IVPP V14202 zidentyfikowano występowanie ciemnych i jasnych pasów. Były one barwy kasztanowej lub rudej. Wzdłuż grzbietu mógł również biec pas ciemniejszych piór. Taki wzór być może służył za kamuflaż, lub też odgrywał rolę w komunikacji pomiędzy zwierzętami (Zhang i in., 2010).
-==Paleobiologia==
+Badania przeprowadzone w 2017 r. również wskazują na występowanie ciemnego grzbietu i jaśniejszej brzusznej strony ciała. Pasy na ogonie miały być stosunkowo wąskie w jego przedniej części, a następnie stawały się szersze na dystalnym odcinku. Ciemne pasma prawdopodobnie znajdowały się również na głowie sinozauropteryksa. Występowały one na grzbietowej stronie czaszki, a następnie kierowały się w kierunku oczu i tylnej części dolnej szczęki. Podobny wzór jest spotykany u wielu współczesnych ptaków i ssaków, i bywa nazywany „maską bandyty” (ang. ''bandit mask''). Wg autorów taki schemat kolorystyczny wskazuje, że ubarwienie piór służyło głównie za kamuflaż, pomagając ukryć się przed większymi drapieżnikami, lub też niepostrzeżenie podejść do ofiary. Pasy na ogonie mogły pomagać w maskowaniu i rozpraszać jego kontur (Smithwick i in., 2017).
 W okolicach jamy brzusznej osobnika NIGP 127587 zachowały się pozostałości nienazwanej jeszcze jaszczurki, która prawdopodobnie stanowiła ostatni posiłek zwierzęcia.  Jest to częściowo artykułowany szkielet wraz z czaszką (Chen i in., 1998). Zapewne więc ''Sinosauropteryx'' żywił się głownie niewielkimi zwierzętami, jak jaszczurki czy ssaki. Szczątki ssaka zawiera okaz NGMC 2124, prawdopodobnie jednak nie należy on do ''Sinosauropteryx'' (zob. niżej).
 [[Plik:Sinosauropteryx_prima_by_alexanderlovegrove.jpg|300px|thumb|right|''Sinosauropteryx'' polujący na niewielkiego gada. Autor: Alexander Lovegrove [https://alexanderlovegrove.deviantart.com/art/Sinosauropteryx-prima-536132931].]]
 Oprócz tego jama brzuszna okazu NIGP 127587 zawiera dwa jaja. Podobnie jak wspomniana jaszczurka, mogły one zostać pożarte przez sinozauropteryksa. Jednak ich położenie i stan zachowania wskazuje, że prawdopodobnie były to niezłożone jaja, znajdujące się w organizmie samicy. Pod szkieletem mogą się znajdować kolejne sztuki. Są one większe od prawdopodobnych jaj należących do kompsognata. Mają one wymiary 37x26 mm. Chen i in. (1998) sugerują więc, że ''Sinosauropteryx'' miał dwa jajowody i składał jaja w parach, z przerwą na owulację dla kolejnej pary, podobnie jak m.in. [[Troodontidae|troodontydy]].
 ==?''S''. sp==
@@ Linia 124: / Linia 129: @@
 Mortimer, M. (2010, online) [http://theropoddatabase.com/Coelurosauria.htm#Sinosauropteryxprima]
 Zhang, F., Kearns, S.L., Orr, P.J., Benton, M.J., Zhou, Z., Johnson, D., Xu, X., Wang, X. (2010). "Fossilized melanosomes and the colour of Cretaceous dinosaurs and birds". Nature. 463 (7284): 1075–1078. [[doi:10.1038/nature0874]]<small>

@@ Linia 1: / Linia 1: @@
-{{DISPLAYTITLE:''Sinsauropteryx''}}
+{{DISPLAYTITLE:''Sinosauropteryx''}}
 <small>
 {| class="wikitable" style="background-color:CornSilk"
@@ Linia 12: / Linia 12: @@
 ----
 {| class="wikitable" style="text-align:left" align="left"
-! colspan=2 | ''Sinsauropteryx'' (sinozauropteryks)
+! colspan=2 | ''Sinosauropteryx'' (sinozauropteryks)
 |-
 !  '''Długość''':