Spinosaurus - Historia wersji

Kamil Kamiński: /* Plan ciała, budowa i paleobiologia ogólnie */

2026-02-27T22:59:25Z

‎Plan ciała, budowa i paleobiologia ogólnie

Kamil Kamiński: /* Budowa i paleobiologia */

2026-02-27T22:52:13Z

‎Budowa i paleobiologia

Kamil Kamiński: /* Budowa */

2026-02-27T22:50:41Z

‎Budowa

Kamil Kamiński o 22:49, 27 lut 2026

2026-02-27T22:49:15Z

Kamil Kamiński o 22:47, 27 lut 2026

2026-02-27T22:47:51Z

Kamil Kamiński: /* Plan ciała, budowa i paleobiologia ogólnie */

2026-02-27T22:43:27Z

‎Plan ciała, budowa i paleobiologia ogólnie

Kamil Kamiński: /* Budowa */

2026-02-27T22:41:11Z

‎Budowa

Kamil Kamiński: /* Budowa żagla */

2026-02-27T22:38:42Z

‎Budowa żagla

Kamil Kamiński: /* Budowa */

2026-02-27T13:07:06Z

‎Budowa

Kamil Kamiński: /* Materiał kopalny */

2026-02-26T21:01:28Z

‎Materiał kopalny

@@ Linia 86: / Linia 86: @@
 ''Spinosaurus'' był niezwykłym zwierzęciem, diametralnie różnym nie tylko od innych teropodów, ale także pozostałych [[spinozauryd]]ów. Dotyczy to zwłaszcza nietypowych proporcji kończyn tylnych i jego domniemanej czworonożności, czym różnił się choćby od ''[[Suchomimus]]''. Mimo pewnych zastrzeżeń (zob. [[#Kontrowersje związane z FSAC-KK 11888]]), trudno zaprzeczyć, że ''Spinosaurus'' był dobrze przystosowany do wodnego trybu życia i rybożerności.
-W tyn kontekście zaskakujące są wyniki badań składu chemicznego zębów. Wynika z nich, że przedstawiciele Spinosauridae spędzali w wodzie znaczną ilość czasu, podobnie jak krokodyle czy hipopotamy. Jednak [[spinozauryd]]y z [[cenoman]]u Afryki Północnej – w tym na pewno ''Spinosaurus'' – okazały się bardziej lądowe niż ich krewniacy (Amiot i in., 2010). Zob. też [[Spinosauridae#Paleobiologia]].
+W tyn kontekście zaskakujące są wyniki badań składu chemicznego zębów. Wynika z nich, że przedstawiciele Spinosauridae spędzali w wodzie znaczną ilość czasu, podobnie jak krokodyle czy hipopotamy. Jednak [[spinozauryd]]y z [[cenoman]]u Afryki Północnej – w tym na pewno ''Spinosaurus'' – okazały się bardziej lądowe niż ich krewniacy (Amiot i in., 2010). Zob. też [[Spinosauridae#Paleobiologia]]. W ostatnich latach zdaje się przeważać pogląd, że ''Spinosaurus'' nie był zwierzęciem o typowo wodnym, lecz raczej półwodnym trybie życia, spędzającym większość czasu na brodzeniu na płyciznach (zob. dalej [[#Poruszanie się w wodzie]]).
 ==''S. aegyptiacus''==

@@ Linia 286: / Linia 286: @@
 ==Budowa i paleobiologia==
-===Żagiel===
+===Funkcje żagla===
 Na temat funkcji tzw. "żagla" spinozaura powstało wiele hipotez, przy czym nowsze (od 2014 r.) często wiążą go z  półwodnym trybem życia.

@@ Linia 206: / Linia 206: @@
 Proporcje ciała ''S. aegyptiacus'' – wydłużony grzbiet i krótkie kończyny – są częste u zwierząt wodnych (Nash, online 2014B). Zbliżoną budowę miał prawdopodobnie bliski krewny spinozaura - ''[[Sigilmassasaurus]]'' (Evers i in., 2015).
 ====Wymiary====
@@ Linia 222: / Linia 233: @@
 Ibrahim i in. (2020b) wykorzystując najnowsze znaleziska i dodatkowy materiał okazu FSAC-KK 11888, oszacowali jego masę na 3,2-4,2 t, wykorzystując różne warianty gęstości tkanek. Największe osobniki ważyłyby zatem 5,4-7,1 t.
 ==''S. mirabilis''==

@@ Linia 78: / Linia 78: @@
 W 2026 r. Sereno i współpracownicy opisali nowy gatunek spinozaura z Nigru - ''S. mirabilis''.
-===Plan ciała, budowa i paleobiologia ogólnie===
+==Plan ciała, budowa i paleobiologia ogólnie==
 [[Plik:Spinosaurus aegyptiacus by camusaltamirano.jpg|300px|thumb|left|Rekonstrukcja. Autor: Camus Altamirano [http://camusaltamirano.deviantart.com/art/Spinosaurus-aegyptiacus-368230400].]]
 Czaszka ''Spinosaurus'' była wydłużona, jak u innych [[spinozauryd]]ów (zob. niżej - [[#Czaszka]]). W przeciwieństwie do nich, długi był też tors, na którym znajdował się wysoki grzebień (zob. niżej - [[#Żagiel]]). O ogonie niewiele można stwierdzić – jak u innych [[teropod]]ów, był zapewne długi i silnie umięśniony. Opierając się na krewniakach, uznać należy, że kończyny przednie były zapewne dobrze rozwinięte i pomocne w łapaniu ryb. Ibrahim i in. (2014) wspomnieli, że dłonie były proporcjonalnie większe niż u wcześniejszych spinozaurydów, nie podali jednak dokładniejszych danych. Kończyny tylne były zredukowane i słabo przystosowane do dźwigania ciężaru ciała, u ''S. aegyptiacus'' były prawdopodobnie jeszcze mniejsze niż u ''S. mirabilis'' (zob. niżej - [[#Kończyny tylne]]).

← poprzednia wersja		Wersja z 22:47, 27 lut 2026
Linia 77:		Linia 77:

	W 2026 r. Sereno i współpracownicy opisali nowy gatunek spinozaura z Nigru - ''S. mirabilis''.		W 2026 r. Sereno i współpracownicy opisali nowy gatunek spinozaura z Nigru - ''S. mirabilis''.
		+
		+	===Plan ciała, budowa i paleobiologia ogólnie===
		+	[[Plik:Spinosaurus aegyptiacus by camusaltamirano.jpg\|300px\|thumb\|left\|Rekonstrukcja. Autor: Camus Altamirano [http://camusaltamirano.deviantart.com/art/Spinosaurus-aegyptiacus-368230400].]]
		+	Czaszka ''Spinosaurus'' była wydłużona, jak u innych [[spinozauryd]]ów (zob. niżej - [[#Czaszka]]). W przeciwieństwie do nich, długi był też tors, na którym znajdował się wysoki grzebień (zob. niżej - [[#Żagiel]]). O ogonie niewiele można stwierdzić – jak u innych [[teropod]]ów, był zapewne długi i silnie umięśniony. Opierając się na krewniakach, uznać należy, że kończyny przednie były zapewne dobrze rozwinięte i pomocne w łapaniu ryb. Ibrahim i in. (2014) wspomnieli, że dłonie były proporcjonalnie większe niż u wcześniejszych spinozaurydów, nie podali jednak dokładniejszych danych. Kończyny tylne były zredukowane i słabo przystosowane do dźwigania ciężaru ciała, u ''S. aegyptiacus'' były prawdopodobnie jeszcze mniejsze niż u ''S. mirabilis'' (zob. niżej - [[#Kończyny tylne]]).
		+
		+	Ibrahim i współpracownicy (2014) dowiedli, że co najmniej kości udowe i wyrostki żagla FSAC-KK 11888 były zbudowane głównie z gęstej tkanki kostnej, ze zmniejszoną jamą szpikową. Gęstość kości była 30-40% większa niż u innych teropodów i podobna jak u pingwinów królewskich. Interpretuje się to jako przystosowanie do półwodnego trybu życia (Ibrahim i in., 2014).
		+
		+	''Spinosaurus'' był niezwykłym zwierzęciem, diametralnie różnym nie tylko od innych teropodów, ale także pozostałych [[spinozauryd]]ów. Dotyczy to zwłaszcza nietypowych proporcji kończyn tylnych i jego domniemanej czworonożności, czym różnił się choćby od ''[[Suchomimus]]''. Mimo pewnych zastrzeżeń (zob. [[#Kontrowersje związane z FSAC-KK 11888]]), trudno zaprzeczyć, że ''Spinosaurus'' był dobrze przystosowany do wodnego trybu życia i rybożerności.
		+
		+	W tyn kontekście zaskakujące są wyniki badań składu chemicznego zębów. Wynika z nich, że przedstawiciele Spinosauridae spędzali w wodzie znaczną ilość czasu, podobnie jak krokodyle czy hipopotamy. Jednak [[spinozauryd]]y z [[cenoman]]u Afryki Północnej – w tym na pewno ''Spinosaurus'' – okazały się bardziej lądowe niż ich krewniacy (Amiot i in., 2010). Zob. też [[Spinosauridae#Paleobiologia]].
		+

	==''S. aegyptiacus''==		==''S. aegyptiacus''==

← poprzednia wersja		Wersja z 22:41, 27 lut 2026
Linia 211:		Linia 211:

	Ibrahim i in. (2020b) wykorzystując najnowsze znaleziska i dodatkowy materiał okazu FSAC-KK 11888, oszacowali jego masę na 3,2-4,2 t, wykorzystując różne warianty gęstości tkanek. Największe osobniki ważyłyby zatem 5,4-7,1 t.		Ibrahim i in. (2020b) wykorzystując najnowsze znaleziska i dodatkowy materiał okazu FSAC-KK 11888, oszacowali jego masę na 3,2-4,2 t, wykorzystując różne warianty gęstości tkanek. Największe osobniki ważyłyby zatem 5,4-7,1 t.
		+
		+	====Żagiel====
		+	[[Plik:Spinosaurus swimming.jpg\|300px\|thumb\|left\|Szkielet ''Spinosaurus'' zrekonstruowany w pozycji płynącej. Autor zdjęcia: Mike Bowler [https://www.flickr.com/photos/mbowler/15116509577].]]
		+
		+	Tzw. "żagiel" ''S. aegyptiacus'' był niezwykły, choć inne dinozaury, takie jak [[ornitopod]] ''[[Ouranosaurus]]'' czy [[hadrozauryd]] ''[[Barsboldia]]'', wytworzyły podobne struktury kostne. Podobne twory miały także permskie synapsydy, takie jak ''Dimetrodon'' i ''Edaphosaurus''. Żagiel jest cechą wytworzoną niezależnie u każdego spośród wymienionych gadów - czyli analogiczną. Wyrostki spinozaura były też najdłuższe wśród dinozaurów – miały do ok. 165 cm wysokości i były do 8 (Stomer, 1915) lub 10 (Ibrahim i in., 2014) razy wyższe od trzonów. ''S. mirabilis'' również miał żagiel na grzbiecie, jednak jego rozmiary i kształt pozostają bliżej nieznane.
		+
		+	Kształt ozdoby jest niepewny. Tradycyjnie uznawano, że żagiel rozciągał się półkoliście nad grzbietem (Smith i in., 2006). Proponowano również, że najdłuższy wyrostek kolczysty znajdował się na ogonie (Cau, online 2008; Headden, online 2010 [wątpliwości metodologiczne budzą przesłanki 6 i 7 Headdena]). W rekonstrukcji Ibrahima i in. (2014), opartej również na FSAC-KK 11888, żagiel ma trapezoidalny kształt z dwoma wierzchołkami. Wysokość wyrostków kręgów krzyżowych i ogonowych jest w niej spekulatywna. Opisanie w 2020 r. niemal kompletnego ogona wykazało, że żagiel ciągnął się przez cały ogon, przyjmując formę podobną do tworów krokodyli bądź traszek. Wyrostki kolczyste przednich kręgów ogonowych były trzykrotnie wyższe od trzonów kręgów, a tylnych - aż siedmiokrotnie. Wydłużone były również szewrony, co zwiększało boczną powierzchnię ogona. Jednocześnie zredukowane były przed- i zazygapofyzy, co zwiększało giętkość ogona (Ibrahim i in., 2020b).
		+
		+	Stromer (1915) zauważył, że gładka powierzchnia i słaba konstrukcja górnych końców wyrostków przeczy przypuszczeniu, by żagiel był pokryty silnymi mięśniami. Zaznaczył, że taki pogląd nie pasuje też do lokalizacji tej niezwykłej struktury. Największe wyrostki kolczyste znajdowały się jego zdaniem w okolicy lędźwiowej, gdzie nie ma powodu do nadzwyczajnej rozbudowy mięśni grzbietu. Wg Stromera był to skórny żagiel, podobny do tego, który występuje u kameleona grzebieniastego (''Chamaeleo cristatus''). Obecne u obu gatunków pionowe prążki, ostre brzegi i duże odległości między wyrostkami również zdaniem Ibrahima i in. (2014) sugerują, że struktura spinozaura była pokryta warstwą skóry.
		+
		+	Jack Bailey (1997) uznał, że żagiel nie był delikatną ozdobą pokrytą cienką warstwą skóry, a przedłużeniem grzbietu zwierzęcia, pokrytym mięśniami i ścięgnami. Jego zdaniem budowa wyrostków kolczystych kręgów spinozaura bardziej zbliża go do ssaków mających garb na grzbiecie, jak np. bizon, niż do bazalnych synapsydów, jak ''Dimetrodon''. U dinozaurów i ssaków wyrostki są masywniejsze i w widoku z góry wydłużone, a u bazalnych synapsydów są delikatne i okrągłe w przekroju. Wskazuje się jednak, że taka budowa u spinozaura jest po prostu dziedzictwem po przodkach (Holtz i in., 2004).

	==''S. mirabilis''==		==''S. mirabilis''==

@@ Linia 250: / Linia 250: @@
 ====Diagnoza====
 ''S. mirabilis'' cechował się niskim pyskiem (w widoku bocznym grzbietowe i brzuszne krawędzie pyska były równoległe); odstępy między tylnymi zębami w kościach szczękowych  (i prawdopodobnie również w kościach zębowych) były większe niż u ''S. aegyptiacus''; na czaszce znajdował się grzebień sformowany z kości nosowych i przedszczękowych o kształcie orientalnej szabli, zakrzywiony ku górze i do tyłu, z boczną wypukłością przesuniętą w kierunku przedniej krawędzi; pleurocele kręgów szyjnych miały większą przednio-tylną średnicę niż powierzchnie stawowe sąsiadujących parapofyz; zagłębienie stawowe kości piszczelowej dla wyrostka wstępującego kości skokowej było zmniejszone w obszarze z krawędzią kostki przyśrodkowej odsłoniętą w widoku od przodu (Sereno i in., 2026).
 ====Czaszka====

@@ Linia 245: / Linia 245: @@
 * MNBH IGU40 (paliczek stopy II-1)
-[[Plik:Spinosaurid_MNBH_EGA1.jpg|300px|thumb|left|Kość szczękowa holotypu ''S. mirabilis''. Źródło: Sereno i in., 2022. [https://elifesciences.org/articles/80092].]]
+[[Plik:Spinosaurid_MNBH_EGA1.jpg|300px|thumb|right|Kość szczękowa holotypu ''S. mirabilis''. Źródło: Sereno i in., 2022. [https://elifesciences.org/articles/80092].]]
 ===Budowa===