Stenonychosaurus - Historia wersji

Kamil Kamiński o 19:46, 19 cze 2025

2025-06-19T19:46:01Z

Kamil Kamiński o 19:43, 19 cze 2025

2025-06-19T19:43:57Z

Tomasz Singer o 19:40, 27 lut 2021

2021-02-27T19:40:20Z

Tomasz Singer: Poprawienie epitetu gatunkowego, bo do tej pory był jak dla rodzaju Latenivenatrix

2021-02-27T19:39:04Z

Poprawienie epitetu gatunkowego, bo do tej pory był jak dla rodzaju Latenivenatrix

Kamil Kamiński o 19:09, 18 wrz 2017

2017-09-18T19:09:15Z

Kamil Kamiński o 19:08, 18 wrz 2017

2017-09-18T19:08:39Z

Kamil Kamiński: Utworzył nową stronę „{{DISPLAYTITLE:''Stenonychosaurus''}} {| class="wikitable" style="background-color:CornSilk" | Autor: | Korekta: |- | Kamil Kamiński | |} ---- {...”

2017-09-18T19:04:59Z

Utworzył nową stronę „{{DISPLAYTITLE:''Stenonychosaurus''}} {| class="wikitable" style="background-color:CornSilk" | Autor: | Korekta: |- | Kamil Kamiński | |} ---- {...”

Nowa strona

{{DISPLAYTITLE:''Stenonychosaurus''}}

{| class="wikitable" style="background-color:CornSilk"
| Autor:
| Korekta:
|-
| [[Kamil Kamiński]]
|
|}


----

{| class="wikitable" style="text-align:left" align="left"
! colspan=2 | ''Stenonychosaurus'' (stenonychozaur)
|-
! '''Długość''':
| 2,4-2,6 m

|-
! '''Masa''':
| 35-57 kg

|-
! '''[[Lokacje|Miejsce występowania]]''':
| [[Kanada]] – Alberta

([[formacja]] [[Dinosaur Park]])

|-
! '''[[Czas|Czas występowania]]'''
| ok. 76,4-75,9 [[Ma]]

[[późna kreda]] (późny [[kampan]])
|-
! '''Systematyka'''
| [[Dinosauria]]

[[Theropoda]]

[[Tetanurae]]

[[Coelurosauria]]

[[Paraves]]

[[Troodontidae]]

|-
| colspan=2 |[[Plik:Latenivenatrix.png|400px]]
Rekonstrukcja na tle sylwetki człowieka. Autor: Fred Wierum.
[https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Latenivenatrix.png].
|-
|}

==Wstęp==
''Stenonychosaurus'' to [[rodzaj]] niewielkiego, zapewne upierzonego, drapieżnego dinozaura z rodziny [[Troodontidae]]. Zamieszkiwał tereny dzisiejszej Kanady w późnej kredzie. Dawniej był synonimizowany z rodzajem ''[[Troodon]]'', po czym w 2017 r. ponownie został uznany za ważny.

==Materiał kopalny==
[[Holotyp]] (CMN 8539) obejmuje dalszy koniec kości piszczelowej wraz z k. skokową, kompletną lewą stopę, I i II k. śródręcza, trzy paliczki dłoni i sześć kręgów ogonowych.

Materiał przypisany to następujące okazy: TMP 1986.036.0457 (puszka mózgowa), TMP 1986.078.0040 (k. czołowa), UALVP 5282 (czołowa) i UALVP 52611 (k. czołowe i ciemieniowe). Osobniki te przypisano w oparciu o podobieństwo morfologiczne i ułożenie stratygraficzne.
Van der Reest i Currie (2017) uważają, że do ''Stenonychosaurus'' mogą też należeć szczątki troodontydów z formacji [[Two Medicine]] w Montanie. Świadczy o tym duże podobieństwo w budowie kości czołowych i śródstopia.

==Etymologia==
Nazwa rodzajowa pochodzi od greckich słów ''stenos'' („wąski”), ''onykh'' („pazur”) i ''sauros'' („jaszczur”, ”gad”). Całość można więc tłumaczyć jako „jaszczur o wąskich pazurach”. Stanowi to nawiązanie do spłaszczonych bocznie pazurów stenonychozaura.

==Odkrycie i historia taksonu==
W 1932 r. [[Charles Sternberg]] nazwał i opisał stenonychozaura na podstawie fragmentarycznego szkieletu (CMN 8539). Dostrzegł podobieństwo do ''[[Ornitholestes]]'' i zaliczył go do rodziny [[Coeluridae]]. W 1969 r. [[Dale Russell]] przedstawił pełniejszy materiał, który uznał za należący do ''Stenonychosaurus''. Zaliczył też tego dinozaura do [[Troodontidae]]. W 1987 r. [[Philip Currie]] dokonał synonimizacji ''Stenonychosaurus'' z rodzajem ''[[Troodon]]'', który wcześniej zsynonimizowano z ''[[Polyodontosaurus]]''. Tym samym wszystkie te trzy teropody uznano za przedstawicieli jednego rodzaju. W 2017 r. van der Reest i Currie dokonali rewizji troodontydów z formacji [[Dinosaur Park]]. Część okazów początkowo przypisanych do ''Stenonychosaurus'', a później uważanych za należące do troodona, wydzielili w nowo utworzony rodzaj ''[[Latenivenatrix]]''. Przywrócili też ważność stenonychozaura, jako że pochodzi on z innej formacji skalnej, niż holotyp troodona, nie ma więc powodów by synonimizować oba rodzaje. ''[[Polyodontosaurus]]'' został uznany za ''[[nomen dubium]]''. To samo może też dotyczyć ''[[Troodon]]'', gdyż jego holotypem jest pojedynczy, niediagnostyczny ząb.
[[Plik: Stenonychosaurus_skull.jpg|300px|thumb|right|Fragmenty czaszki okazu TMP 1982.019.0023. Autor zdjęcia: Roland Tanglao. [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Stenonychosaurus_skull.jpg].]]

==Budowa i paleobiologia==
''Stenonychosaurus'' był niewielkim, zapewne opierzonym, szybko biegającym dinozaurem. Turner i in. (2007) szacują rozmiary holotypu na 2,6 m długości i 49 kg masy. Wg Bensona i in. (2014) ten sam osobnik ważył 57 kg, Paul (2010) podaje dla "''Saurornithoides''? ''inequalis''?" 2,5 m i 35 kg.

Prawdopodobnie był drapieżnikiem, polującym na niewielką zdobycz. od swoich krewniaków różnił się wypukła przednią powierzchnią III kości śródstopia oraz L-kształtną kością czołową z płaskim, płytko przednio-tylnie zmarszczonym miejscem kontaktu z kością nosową (van der Reest i Currie, 2017). Więcej na temat budowy i paleobiologii zobacz w artykule o ''[[Troodon]]''.
==Spis gatunków==
{| class="wikitable"
| {{V|''Stenonychosaurus''}}
| {{Kpt|[[Charles Sternberg|Sternberg]]}}, [[1932]]
|-
| {{V|''L. mcmastrae''}}
| {{Kpt|[[Charles Sternberg|Sternberg]]}}, [[1932]]
|-
| = ''[[Saurornithoides]] inequalis''
| ({{Kpt|[[Charles Sternberg|Sternberg]]}}, [[1932]]) {{Kpt|[[Kenneth Carpenter]]}}, [[1982]]
|-
| = ''Troodon inequalis''
| ({{Kpt|[[Charles Sternberg|Sternberg]]}}, [[1932]]) {{Kpt|Snively}} i {{Kpt|Russell}}, [[2002]]
|-
|}

==Bibliografia==
Benson, R. B. J., Campione, N. E., Carrano, M. T., Mannion, P. D., Sullivan, C., Upchurch, P. & Evans, D. C. (2014) "Rates of Dinosaur Body Mass Evolution Indicate 170 Million Years of Sustained Ecological Innovation on the Avian Stem Lineage" PLoS Biology, 12(5), e1001853. [[doi:10.1371/journal.pbio.1001853]]

Currie, P. (1987) “Bird-like characteristics of the jaws and teeth of troodontid theropods (Dinosauria, Saurischia)”. Journal of Vertebrate Paleontology. 7, 72-81.

Mortimer, M. (2016 online) [http://theropoddatabase.com/Troodontidae.htm].

Paul, G.S. (2010) "The Princeton Field Guide to Dinosaurs" wyd. Princeton University.

Russell, D.A. (1969) “A new specimen of Stenonychosaurus from the Oldman Formation
(Cretaceous) of Alberta”. Canadian Journal of Earth Sciences, 6: 295–612 [abstrakt].

Sternberg, C. (1932) “Two new theropod dinosaurs from the Belly River Formation of Alberta.” Canadian Field-Naturalist. 46(5), 99-105.

Turner, A.H., Pol, D., Clarke, J.A., Erickson, G.M., & Norell, M. (2007) "A basal dromaeosaurid and size evolution preceding avian flight" Supporting online materials Science 317, 1378-1381. [http://science.sciencemag.org/content/sci/suppl/2007/09/06/317.5843.1378.DC1/Turner.SOM.pdf]

van der Reest, A. J., Currie, P. J. (2017). "Troodontids (Theropoda) from the Dinosaur Park Formation, Alberta, with a description of a unique new taxon: implications for deinonychosaur diversity in North America". Canadian Journal of Earth Sciences: 919–935. [[doi:10.1139/cjes-2017-0031]].



[[Kategoria:Dinosauria]]
[[Kategoria:Saurischia]]
[[Kategoria:Theropoda]]
[[Kategoria:Tetanurae]]
[[Kategoria:Coelurosauria]]
[[Kategoria:Paraves]]
[[Kategoria:Troodontidae]]
[[Kategoria:Ameryka Północna]]
[[Kategoria:Kanada]]
[[Kategoria:Mezozoik]]
[[Kategoria:Kreda]]
[[Kategoria:Kampan]]

@@ Linia 67: / Linia 67: @@
 ==Odkrycie i historia taksonu==
-W 1932 r. [[Charles Sternberg]] nazwał i opisał stenonychozaura na podstawie fragmentarycznego szkieletu (CMN 8539). Dostrzegł podobieństwo do ''[[Ornitholestes]]'' i zaliczył go do rodziny [[Coeluridae]]. W 1969 r. [[Dale Russell]] przedstawił pełniejszy materiał, który uznał za należący do ''Stenonychosaurus''. Zaliczył też tego dinozaura do [[Troodontidae]]. W 1987 r. [[Philip Currie]] dokonał synonimizacji ''Stenonychosaurus'' z rodzajem ''[[Troodon]]'', który wcześniej zsynonimizowano z ''[[Polyodontosaurus]]''. Tym samym wszystkie te trzy teropody uznano za przedstawicieli jednego rodzaju. W 2017 r. van der Reest i Currie dokonali rewizji troodontydów z formacji [[Dinosaur Park]]. Część okazów początkowo przypisanych do ''Stenonychosaurus'', a później uważanych za należące do troodona, wydzielili w nowo utworzony rodzaj ''[[Latenivenatrix]]''. Przywrócili też ważność stenonychozaura, jako że pochodzi on z innej formacji skalnej, niż holotyp troodona, nie ma więc powodów by synonimizować oba rodzaje. ''[[Polyodontosaurus]]'' został uznany za ''[[nomen dubium]]''. To samo może też dotyczyć ''[[Troodon]]'', gdyż jego holotypem jest pojedynczy, niediagnostyczny ząb. Wg Cullena i in. (2021) ''Latenivenatrix'' może się okazać młodszym synonimem stenonychozaura. W 2025 r. Varicchio i współpracownicy zaproponowali ustanowienie neotypu ''[[Troodon]]'' i ponownie uznali ''Stenonychosaurus'' za jego młodszy synonim (zob. więcej w [[Troodon#Historia badań]].
+W 1932 r. [[Charles Sternberg]] nazwał i opisał stenonychozaura na podstawie fragmentarycznego szkieletu (CMN 8539). Dostrzegł podobieństwo do ''[[Ornitholestes]]'' i zaliczył go do rodziny [[Coeluridae]]. W 1969 r. [[Dale Russell]] przedstawił pełniejszy materiał, który uznał za należący do ''Stenonychosaurus''. Zaliczył też tego dinozaura do [[Troodontidae]]. W 1987 r. [[Philip Currie]] dokonał synonimizacji ''Stenonychosaurus'' z rodzajem ''[[Troodon]]'', który wcześniej zsynonimizowano z ''[[Polyodontosaurus]]''. Tym samym wszystkie te trzy teropody uznano za przedstawicieli jednego rodzaju. W 2017 r. van der Reest i Currie dokonali rewizji troodontydów z formacji [[Dinosaur Park]]. Część okazów początkowo przypisanych do ''Stenonychosaurus'', a później uważanych za należące do troodona, wydzielili w nowo utworzony rodzaj ''[[Latenivenatrix]]''. Przywrócili też ważność stenonychozaura, jako że pochodzi on z innej formacji skalnej, niż holotyp troodona, nie ma więc powodów by synonimizować oba rodzaje. ''[[Polyodontosaurus]]'' został uznany za ''[[nomen dubium]]''. To samo może też dotyczyć ''[[Troodon]]'', gdyż jego holotypem jest pojedynczy, niediagnostyczny ząb. Wg Cullena i in. (2021) ''Latenivenatrix'' może się okazać młodszym synonimem stenonychozaura. W 2025 r. Varicchio i współpracownicy zaproponowali ustanowienie neotypu ''[[Troodon]]'' i ponownie uznali ''Stenonychosaurus'' za jego młodszy synonim (zob. więcej w [[Troodon#Historia badań]]).
 [[Plik:Troodon_skeletal.jpg|300px|thumb|right|Rekonstrukcja szkieletu. Autor: cott Hartman. Źródło: Zanno i in., 2011 [http://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0024487].]]
@@ Linia 93: / Linia 93: @@
 ==Bibliografia==
 <small>Benson, R. B. J., Campione, N. E., Carrano, M. T., Mannion, P. D., Sullivan, C., Upchurch, P. & Evans, D. C. (2014) "Rates of Dinosaur Body Mass Evolution Indicate 170 Million Years of Sustained Ecological Innovation on the Avian Stem Lineage" PLoS Biology, 12(5), e1001853. [[doi:10.1371/journal.pbio.1001853]]
 Currie, P. (1987) “Bird-like characteristics of the jaws and teeth of troodontid theropods (Dinosauria, Saurischia)”. Journal of Vertebrate Paleontology. 7, 72-81.
@@ Linia 109: / Linia 111: @@
 van der Reest, A. J., Currie, P. J. (2017). "Troodontids (Theropoda) from the Dinosaur Park Formation, Alberta, with a description of a unique new taxon: implications for deinonychosaur diversity in North America". Canadian Journal of Earth Sciences: 919–935. [[doi:10.1139/cjes-2017-0031]].
 <small>

@@ Linia 48: / Linia 48: @@
 |-
-| colspan=2 |[[Plik:Latenivenatrix.png|400px]]
+| colspan=2 |[[Plik:Hand_drawn_Troodon.jpg|400px]]
-<small>Rekonstrukcja na tle sylwetki człowieka. Autor: Fred Wierum.
+<small>Rekonstrukcja. Autor: IJReid
-[https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Latenivenatrix.png].</small>
+[https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Hand_drawn_Troodon.jpg].</small>
 |-
 |}
@@ Linia 68: / Linia 68: @@
 ==Odkrycie i historia taksonu==
 W 1932 r. [[Charles Sternberg]] nazwał i opisał stenonychozaura na podstawie fragmentarycznego szkieletu (CMN 8539). Dostrzegł podobieństwo do ''[[Ornitholestes]]'' i zaliczył go do rodziny [[Coeluridae]]. W 1969 r. [[Dale Russell]] przedstawił pełniejszy materiał, który uznał za należący do ''Stenonychosaurus''. Zaliczył też tego dinozaura do [[Troodontidae]]. W 1987 r. [[Philip Currie]] dokonał synonimizacji ''Stenonychosaurus'' z rodzajem ''[[Troodon]]'', który wcześniej zsynonimizowano z ''[[Polyodontosaurus]]''. Tym samym wszystkie te trzy teropody uznano za przedstawicieli jednego rodzaju. W 2017 r. van der Reest i Currie dokonali rewizji troodontydów z formacji [[Dinosaur Park]]. Część okazów początkowo przypisanych do ''Stenonychosaurus'', a później uważanych za należące do troodona, wydzielili w nowo utworzony rodzaj ''[[Latenivenatrix]]''. Przywrócili też ważność stenonychozaura, jako że pochodzi on z innej formacji skalnej, niż holotyp troodona, nie ma więc powodów by synonimizować oba rodzaje. ''[[Polyodontosaurus]]'' został uznany za ''[[nomen dubium]]''. To samo może też dotyczyć ''[[Troodon]]'', gdyż jego holotypem jest pojedynczy, niediagnostyczny ząb.
-[[Plik: Stenonychosaurus_skull.jpg|300px|thumb|right|Fragmenty czaszki okazu TMP 1982.019.0023. Autor zdjęcia: Roland Tanglao. [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Stenonychosaurus_skull.jpg].]]
+[[Plik:Troodon_skeletal.jpgg|300px|thumb|right|Rekonstrukcja szkieletu. Autor: cott Hartman. Źródło: Zanno i in., 2011 [http://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0024487].]]
 ==Budowa i paleobiologia==
@@ Linia 74: / Linia 74: @@
 Prawdopodobnie był drapieżnikiem, polującym na niewielką zdobycz. od swoich krewniaków różnił się wypukła przednią powierzchnią III kości śródstopia oraz L-kształtną kością czołową z płaskim, płytko przednio-tylnie zmarszczonym miejscem kontaktu z kością nosową (van der Reest i Currie, 2017). Więcej na temat budowy i paleobiologii zobacz w artykule o ''[[Troodon]]''.
 ==Spis gatunków==
 {| class="wikitable"

@@ Linia 80: / Linia 80: @@
 | {{Kpt|[[Charles Sternberg|Sternberg]]}}, [[1932]]
 |-
-| {{V|''S. inequalis''Tekst pochyłą czcionką''''}}
+| {{V|''S. inequalis''}}
 | {{Kpt|[[Charles Sternberg|Sternberg]]}}, [[1932]]
 |-