Therizinosaurus - Historia wersji

Paweł: /* Wstęp */

2023-07-27T13:52:41Z

‎Wstęp

Paweł o 20:31, 13 lip 2023

2023-07-13T20:31:01Z

Paweł: /* Bibliografia */

2023-07-13T17:10:20Z

‎Bibliografia

Paweł: poprawa opisu

2023-07-13T16:49:59Z

poprawa opisu

Podgląd zmian

Mateusz: kosmetyka

2014-03-12T15:50:47Z

kosmetyka

Nazuul: poprawki

2012-04-07T21:26:56Z

poprawki

Szerman: Utworzył nową stronę „ {| class="wikitable" style="background-color:CornSilk" | Autor: | Korekta: |- | Bartosz Suchecki "Dakosaurus" Marcin Szermański | [[Maciej Ziegler...”

2012-04-03T11:17:00Z

Utworzył nową stronę „ {| class="wikitable" style="background-color:CornSilk" | Autor: | Korekta: |- | Bartosz Suchecki "Dakosaurus" Marcin Szermański | [[Maciej Ziegler...”

Nowa strona

{| class="wikitable" style="background-color:CornSilk"
| Autor:
| Korekta:
|-
| [[Bartosz Suchecki]]
"[[Dakosaurus]]"

[[Marcin Szermański]]
| [[Maciej Ziegler]]
[[Karol Sabath]]
|}


----

{| class="wikitable" style="text-align:left" align="left"
! colspan=2 | ''Therizinosaurus'' (terizinozaur)
|-
! '''Długość''':
| ok. 8,2-9,6 m

|-
! '''Masa''':
| ok. 3,9-6,2 t

|-
! '''[[Lokacje|Miejsce występowania]]''':
| [[Mongolia]] - Omnogov

([[formacja Nemegt]])
|-
! '''[[Czas|Czas występowania]]'''
| 70,6-65,5 Ma

późna [[kreda]] ([[mastrycht]])
|-
! '''Systematyka'''
| [[Dinosauria]]

[[Saurischia]]

[[Theropoda]]

[[Tetanurae]]

[[Coelurosauria]]

[[Therizinosauria]]

[[Therizinosauroidea]]

[[Therizinosauridae]]
|-
| colspan=2 |[[Plik:Therizinosaurus.gif|400px|]]
Rekonstrukcja przyżyciowa ''Therizinosaurus''. [http://www.dinosaur-world.com/feathered_dinosaurs/therizinosaurus_cheloniformis.htm]
|}

==Wstęp==
''Therizinosaurus'' to olbrzymi przedstawiciel [[terizinozaur]]ów z gigantycznymi, rekordowymi w świecie zwierząt (długości nawet 70 cm) pazurami w kształcie kosy, na przednich dwumetrowych kończynach, długą szyją, na której znajdowała się mała głowa, oraz krępą sylwetką i krótkim ogonem. Jego proporcje były niezwykłe wśród innych [[teropod]]ów: przy długości ok. 8,2-9,6 m mógł mierzyć aż 4-5 m wysokości.

Wystąpił w serialu produkcji BBC pt. "Wędrówki z dinozaurami: Pazur olbrzyma", gdzie broni się przed atakującym go ''[[Tarbosaurus]]''.

==Odkrycie==
Szczątki terizinozaura po raz pierwszy od wielu milionów lat ujrzały światło dzienne w 1940 roku za sprawą sowiecko-mongolskiej wyprawy, w formacji Nemegt w południowo-zachodniej Mongolii. Wyprawa odkryła parę gigantycznych pazurów. Opisania tych szczątków podjął się rosyjski paleontolog Jewgienij [[Malejew]] w [[1954]] roku, który uważał, że należały do wielkiego żółwia. Dalsze wyprawy odkrywały kolejne kości terizinozaura, aż został on uznany za dinozaura, a nie żółwia. Pierwotnie wiązany był z żółwiami morskimi z rodziny Protostegidae, gdy w końcu wylądował razem z [[Segnosauridae]] (obecnie młodszy [[synonim]] [[Therizinosauridae]]), łączonymi przez pewien czas z "prozauropodami", zanim okazały się leżeć w drzewie rodowym dinozaurów całkiem blisko ptaków, obok [[owiraptorozaur]]ów i [[dromeozauryd]]ów.

==Materiał kopalny==
[[Holotyp]] (PIN 551-483) (ok. 8,2 m dł.; ok. 3,9 t): kilka(naście) fragmentów żeber, niekompletne pazury dłoni: I (ok. 655 mm), proksymalna część I, II (ok. 500 mm), kość śródstopia(?) (270 mm).

Materiał przypisany:

IGM 100/15 (zagubiony) (9,6 m dł.; ok. 6,2 t): fragmenty żeber, fragmenty gastralii (żeber brzusznych), kości łopatkowo-krucze (jedna kompletna: 360 mm), kości ramienne (760 mm), promieniowe (550,4 mm), łokciowa (620,2 mm), dystalne części kości nadgarstka I i II, kości śródręcza: I (145,5 mm), II (286,8 mm), paliczki: II-1 (141,7 mm), II-2 (145,8 mm), pazur dłoni II (ok. 585 mm), kość śródręcza III (191,6 mm) ([[Barsbold]], [[1976]]).

IGM 100/16 (zagubiony): dystalna część pazura I dłoni ([[Barsbold]], [[1976]]).

IGM 100/17 (zagubiony) (ok. 5,4 m dł.; ok. 1,1 t): proksymalna część pazura I dłoni (ok. 435 mm) ([[Barsbold]], [[1976]]).

? IGM 100/45 (zagubiony) (ok. 6,5 m dł.; ok. 1,9 t): fragmenty kości udowych, piszczela (dystalny koniec o szerokości 253 mm), k. skokowa, k. piętowa, dystalna część k. śródstopia IV, proksymalna część k. śródstopia I, dystalna część paliczka I-1, proksymalna część pazura I stopy, k. śródstopia II (200 mm), paliczek II-1 (85 mm), paliczek II-2 (95 mm), k. śródstopia III (250 mm), paliczek III-2 (ok. 64,9 mm), proksymalna część pazura III stopy i kości śródstopia IV, paliczki: IV-1 (70 mm), IV-2 (30 mm), IV-3 (33 mm), IV-4 (ok. 65 mm) ([[Perle]], [[1982]]).

==Paleobiologia==
Wiele paleontologów podejrzewa, że ''Therizinosaurus'' był roślinożercą. Mimo tego nie ma stu procentowej pewności, co do jego nawyków żywieniowych, ponieważ odnalezione fragmenty szkieletu nie pozwalają określić dokładnie jego diety. Co do jego 70-centymetrowych pazurów, które ustanawiają rekord w świecie zwierząt istnieje wiele funkcji. Uczeni podejrzewają między innymi takie opcje jak obrona przed drapieżnikami, walka wewnątrzgatunkowa (np. o terytorium), lub wyciąganie gałęzi drzew w kierunku pyska. Być może terizinozaur wykorzystywał pazury do wszystkich tych funkcji. Żył na terenach dzisiejszej Mongolii gdzie grasowały drapieżniki, między innymi ''[[Tarbosaurus]]''.

==Budowa==
''Therizinosaurus'' miał raczej niewielką czaszkę osadzoną na szczycie długiej szyi, podobnie jak inni członkowie jego rodziny. Był dwunożny. Jego przednie łapy mierzyły 2,5 metra długości. Ciężar ciała opierał się na ośmiu palcach nóg, co odróżnia go od innych teropodów. Jego odmienność polega na tym, że u innych teropodów czwarty palec jest zredukowany do ostrogi(?). Jednak najbardziej charakterystyczną cechą terizinozaura, są jego słynne pazury. Większość przypuszczeń i podejrzeń na temat tego gada wywodzi się z wiedzy o ''[[Segnosaurus]]'', ''[[Erlikosaurus]]'', ''[[Beipiaosaurus]]'' i innych dinozaurach blisko spokrewnionych z terizinozaurem.

==Spis gatunków==
{| class="wikitable"
! ''Therizinosaurus''
| [[Malejew]], [[1954]]
|-
! ''T. cheloniformis''
| [[Malejew]], [[1954]]
|}

==Wybrana bibliografia==

http://home.comcast.net/~eoraptor/Therizinosauroidea.htm#Therizinosauruscheloniformes

http://en.wikipedia.org/wiki/Therizinosaurus

http://www.paleodb.org/cgi-bin/bridge.pl?a=checkTaxonInfo&taxon_no=38553&is_real_user=1


[[Kategoria:Dinosauria]]
[[Kategoria:Saurischia]]
[[Kategoria:Theropoda]]
[[Kategoria:Tetanurae]]
[[Kategoria:Coelurosauria]]
[[Kategoria:Therizinosauria]]
[[Kategoria:Azja]]
[[Kategoria:Mongolia]]
[[Kategoria:Mezozoik]]
[[Kategoria:Kreda]]
[[Kategoria:Mastrycht]]

@@ Linia 37: / Linia 37: @@
 }}
 ==Wstęp==
-''Therizinosaurus'' to olbrzymi przedstawiciel [[terizinozauryd]] żyjący w późnej kredzie na terenach dzisiejszej Mongolii.
+''Therizinosaurus'' to olbrzymi przedstawiciel [[terizinozauryd]]ów żyjący w późnej kredzie na terenach dzisiejszej Mongolii.
 Wystąpił w serialu produkcji BBC pt. "Wędrówki z dinozaurami: Pazur olbrzyma", gdzie broni się przed atakującym go ''[[Tarbosaurus]]''.

@@ Linia 62: / Linia 62: @@
 ==Paleobiologia==
 ''Therizinosaurus'' mimo swoich ogromnych wymiarów był prawdopodobnie spokojnym roślinożercą. Funkcje przednich kończyn był tematem wielu debat wśród badaczy. Początkowo Maleev (1954) uznając omawianego dinozaura za żółwia sądził, że pazurów mógł używać do zbierania pożywienia. Według Rozhdestvenskiego (1970) pazury mogły służyć do grzebania w kopcach termitów lub do przyciągania gałęzi drzew do pyska. Z kolei Nessov (1995) sugerował, że ogromne pazury terizinozaura były przystosowane do obrony przed drapieżnikami jak ''[[Tarbosaurus]]'', a młode mogły się wspinać po drzewach. W 2014 roku Lautenschlager przeprowadził badanie na temat funkcjonalności przednich łap u przedstawicieli [[Therizinosauria]]. Sugerował on, że pazury u wczesnych taksonów jak ''[[Alxasaurus]]'' i ''[[Erliansaurus]]'' były przystosowane do wszechstronnego używania, natomiast u bardziej zaawansowanych jak ''Therizinosaurus'', ''[[Beipiaosaurus]]'' i ''[[Falcarius]]'' nie nadawały się do kopania, lecz przyciągania po roślinność znajdującą się na drzewach. Qin i in. (2023) podają, że pazury omawianego dinozaura nie pełniły żadnych funkcji mechanicznych, lecz jedynie pokazową.
 ==Etymologia==

@@ Linia 77: / Linia 77: @@
 ==Bibliografia==
 <small>Barsbold, R. (1976). "New information on ''Therizinosaurus'' (Therizinosauridae, Theropida)". Transactions of Joint Soviet-Mongolian Paleontological Expedition, 3, 76-92.
 Lautenschlager, S. (2014). "Morphological and functional diversity in therizinosaur claws and the implications for theropod claw evolution". Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences, 281(1785), 20140497. [[doi:10.1098/rspb.2014.0497]]

@@ Linia 1: / Linia 1: @@
 <small>
 {| class="wikitable" style="background-color:CornSilk"
@@ Linia 29: / Linia 30: @@
 | [[Mongolia]] - Ajmak południowogobijski
-<small>([[formacja Nemegt]])</small>
+<small>([[formacja]] [[Nemegt]])</small>
 |-
 ! '''[[Czas|Czas występowania]]'''
-| 70,6-65,5 Ma
+| 70,6-65,5 [[Ma]]
 <small>późna [[kreda]] ([[mastrycht]])</small>
@@ Linia 55: / Linia 56: @@
 | colspan=2 |[[Plik:Therizinosaurus.gif|400px|]]
 <small>Rekonstrukcja przyżyciowa ''Therizinosaurus''. [http://www.dinosaur-world.com/feathered_dinosaurs/therizinosaurus_cheloniformis.htm]</small>
 |}
@@ Linia 65: / Linia 73: @@
 ==Odkrycie==
-Szczątki terizinozaura po raz pierwszy od wielu milionów lat ujrzały światło dzienne w 1948 roku za sprawą sowiecko-mongolskiej wyprawy, w formacji Nemegt w południowo-zachodniej Mongolii. Wyprawa odkryła parę gigantycznych pazurów. Opisania tych szczątków podjął się rosyjski paleontolog Jewgienij [[Malejew]] w [[1954]] roku, który uważał, że należały do wielkiego żółwia. Dalsze wyprawy odkrywały kolejne kości terizinozaura, aż został on uznany za dinozaura, a nie żółwia. Pierwotnie wiązany był z żółwiami morskimi z rodziny Protostegidae, gdy w końcu wylądował razem z [[Segnosauridae]] (obecnie [[młodszy synonim]] [[Therizinosauridae]]), łączonymi przez pewien czas z "prozauropodami", zanim okazały się leżeć w drzewie rodowym dinozaurów całkiem blisko ptaków, obok [[owiraptorozaur]]ów i [[dromeozauryd]]ów.
+Szczątki terizinozaura po raz pierwszy od wielu milionów lat ujrzały światło dzienne w 1948 roku za sprawą sowiecko-mongolskiej wyprawy, w formacji Nemegt w południowo-zachodniej Mongolii. Wyprawa odkryła parę gigantycznych pazurów. Opisania tych szczątków podjął się rosyjski paleontolog Jewgienij [[ Evgeny Maleev‎|Maleev]] w [[1954]] roku, który uważał, że należały do wielkiego żółwia. Dalsze wyprawy odkrywały kolejne kości terizinozaura, aż został on uznany za dinozaura, a nie żółwia. Pierwotnie wiązany był z żółwiami morskimi z rodziny Protostegidae, gdy w końcu wylądował razem z [[Segnosauridae]] (obecnie [[młodszy synonim]] [[Therizinosauridae]]), łączonymi przez pewien czas z "prozauropodami", zanim okazały się leżeć w drzewie rodowym dinozaurów całkiem blisko ptaków, obok [[owiraptorozaur]]ów i [[dromeozauryd]]ów.
 ==Materiał kopalny==
@@ Linia 89: / Linia 97: @@
 {| class="wikitable"
 ! ''Therizinosaurus''
-| [[Malejew]], [[1954]]
+| {{Kpt|[[Evgeny Maleev‎|Maleev]]}}, [[1954]]
 |-
 ! ''T. cheloniformis''
-| [[Malejew]], [[1954]]
+| {{Kpt|[[Evgeny Maleev‎|Maleev]]}}, [[1954]]
 |}
 ==Wybrana bibliografia==
-<small>Senter, P. & Robins, H.J. (2010) "Hip heights of the gigantic theropod dinosaurs Deinocheirus mirificus and Therizinosaurus cheloniformis, and implications for museum mounting and paleoecology" Bulletin of the Gunma Museum of Natural History, 14, 1-10.
+<small>Senter P. i H.J. Robins. 2010. Hip heights of the gigantic theropod dinosaurs ''Deinocheirus mirificus'' and ''Therizinosaurus cheloniformis'', and implications for museum mounting and paleoecology. Bulletin of the Gunma Museum of Natural History, t. 14, str. 1-10.
-Zanno, L.E. (2010) "A taxonomic and phylogenetic re-evaluation of Therizinosauria (Dinosauria: Maniraptora)" Journal of Systematic Palaeontology, 8(4), 503-543. doi: 10.1080/14772019.2010.488045
+Zanno L.E. 2010. A taxonomic and phylogenetic re-evaluation of Therizinosauria (Dinosauria: Maniraptora). Journal of Systematic Palaeontology, t. 8, nr 4, str. 503-543. [[doi: 10.1080/14772019.2010.488045]]
 http://home.comcast.net/~eoraptor/Therizinosauroidea.htm#Therizinosauruscheloniformes

@@ Linia 27: / Linia 27: @@
 |-
 ! '''[[Lokacje|Miejsce występowania]]''':
-| [[Mongolia]] - Omnogov
+| [[Mongolia]] - Ajmak południowogobijski
 <small>([[formacja Nemegt]])</small>
@@ Linia 58: / Linia 58: @@
 ==Wstęp==
-''Therizinosaurus'' to olbrzymi przedstawiciel [[terizinozaur]]ów z gigantycznymi, rekordowymi w świecie zwierząt (długości nawet 70 cm) pazurami w kształcie kosy, na przednich dwumetrowych kończynach, długą szyją, na której znajdowała się mała głowa, oraz krępą sylwetką i krótkim ogonem. Jego proporcje były niezwykłe wśród innych [[teropod]]ów: przy długości ok. 8,2-9,6 m mógł mierzyć aż 4-5 m wysokości.
+''Therizinosaurus'' to olbrzymi przedstawiciel [[terizinozaur]]ów z gigantycznymi, rekordowymi w świecie zwierząt (długości nawet 70 cm) pazurami w kształcie kosy, na przednich dwumetrowych kończynach, długą szyją, na której znajdowała się mała głowa, oraz krępą sylwetką i krótkim ogonem.
 Wystąpił w serialu produkcji BBC pt. "Wędrówki z dinozaurami: Pazur olbrzyma", gdzie broni się przed atakującym go ''[[Tarbosaurus]]''.
 ==Odkrycie==
-Szczątki terizinozaura po raz pierwszy od wielu milionów lat ujrzały światło dzienne w 1940 roku za sprawą sowiecko-mongolskiej wyprawy, w formacji Nemegt w południowo-zachodniej Mongolii. Wyprawa odkryła parę gigantycznych pazurów. Opisania tych szczątków podjął się rosyjski paleontolog Jewgienij [[Malejew]] w [[1954]] roku, który uważał, że należały do wielkiego żółwia. Dalsze wyprawy odkrywały kolejne kości terizinozaura, aż został on uznany za dinozaura, a nie żółwia. Pierwotnie wiązany był z żółwiami morskimi z rodziny Protostegidae, gdy w końcu wylądował razem z [[Segnosauridae]] (obecnie młodszy [[synonim]] [[Therizinosauridae]]), łączonymi przez pewien czas z "prozauropodami", zanim okazały się leżeć w drzewie rodowym dinozaurów całkiem blisko ptaków, obok [[owiraptorozaur]]ów i [[dromeozauryd]]ów.
+Szczątki terizinozaura po raz pierwszy od wielu milionów lat ujrzały światło dzienne w 1948 roku za sprawą sowiecko-mongolskiej wyprawy, w formacji Nemegt w południowo-zachodniej Mongolii. Wyprawa odkryła parę gigantycznych pazurów. Opisania tych szczątków podjął się rosyjski paleontolog Jewgienij [[Malejew]] w [[1954]] roku, który uważał, że należały do wielkiego żółwia. Dalsze wyprawy odkrywały kolejne kości terizinozaura, aż został on uznany za dinozaura, a nie żółwia. Pierwotnie wiązany był z żółwiami morskimi z rodziny Protostegidae, gdy w końcu wylądował razem z [[Segnosauridae]] (obecnie [[młodszy synonim]] [[Therizinosauridae]]), łączonymi przez pewien czas z "prozauropodami", zanim okazały się leżeć w drzewie rodowym dinozaurów całkiem blisko ptaków, obok [[owiraptorozaur]]ów i [[dromeozauryd]]ów.
 ==Materiał kopalny==
@@ Linia 82: / Linia 84: @@
 ==Budowa==
-''Therizinosaurus'' miał raczej niewielką czaszkę osadzoną na szczycie długiej szyi, podobnie jak inni członkowie jego rodziny. Był dwunożny. Jego przednie łapy mierzyły 2,5 metra długości. Ciężar ciała opierał się na ośmiu palcach nóg, co odróżnia go od innych teropodów. Jego odmienność polega na tym, że u innych teropodów czwarty palec jest zredukowany do ostrogi(?). Jednak najbardziej charakterystyczną cechą terizinozaura, są jego słynne pazury. Większość przypuszczeń i podejrzeń na temat tego gada wywodzi się z wiedzy o ''[[Segnosaurus]]'', ''[[Erlikosaurus]]'', ''[[Beipiaosaurus]]'' i innych dinozaurach blisko spokrewnionych z terizinozaurem.
+Jego proporcje były niezwykłe wśród innych [[teropod]]ów: przy długości ok. 8,2-9,6 m mógł mierzyć aż 4-5 m wysokości, same nogi miały ok. 3 m długości. ''Therizinosaurus'' miał raczej niewielką czaszkę osadzoną na szczycie długiej szyi, podobnie jak inni członkowie jego rodziny. Był dwunożny. Jego przednie łapy mierzyły 2,4 metra długości. Ciężar ciała opierał się na ośmiu palcach nóg, co odróżnia go od innych teropodów. Jego odmienność polega na tym, że u innych teropodów czwarty palec jest zredukowany. Jednak najbardziej charakterystyczną cechą terizinozaura, są jego słynne pazury: dłuższe, węższe i bardziej spłaszczone niż u innych terizinozaurów.
 ==Spis gatunków==
@@ Linia 94: / Linia 96: @@
 ==Wybrana bibliografia==
-<small>
+<small>Senter, P. & Robins, H.J. (2010) "Hip heights of the gigantic theropod dinosaurs Deinocheirus mirificus and Therizinosaurus cheloniformis, and implications for museum mounting and paleoecology" Bulletin of the Gunma Museum of Natural History, 14, 1-10.
 http://home.comcast.net/~eoraptor/Therizinosauroidea.htm#Therizinosauruscheloniformes